Ukumfwikishe Lyashi

Ukubindwa Ukuupa Nelyo Ukuupwa

Ukulondololwa kuli Shikofu umo uwa Lutheran pamo nga “impika yafiswa iya nkulo,” imyendele yabipa iya kwampana kwa bwamba pa kati ka bashibutotelo mu kupelako ‘yalisa pa lwalala.’ Nangu cibe fyo, Los Angeles Times icita lipoti ukuti capamo na yene kwaisako “ukusokoloka kwa nkama ukwa pa cintubwingi ukwa kulenge nsoni kabili ne milandu ya mu cilye iya mutengo wa pa mulu iyo iyapatikisha amacalici yafulilako ukuba ayabula indalama.” Times imona ukuti abeminishi ba inshuwalansi basosa ukuti imilandu ilepembelela mu cilye yafula ukupala imilandu ya kubomfya bubi bubi ukwampana kwa bwamba 2,000 iibimbamo bashibutotelo.

Na kabili cili icawamino kusakamana ukuti bamo aba milandu yabipisha nga nshi ukulingana na malipoti baba ni bashibutotelo ba ciRoma Katolika. A. W. Richard Sipe, uwaishibisha ifya kufulungana kwa muntontonkanya kabili umushimbe wa kale uwa butotelo uwa ku St. Benedict, alitungulwile ukwipusha mu kuba na bashimapepo 1,000 na baume bambi 500 na banakashi, abalekeleshako abengi baitunga ukuba abayakenemo mu ncitilo sha kwampana kwa bwamba ne filundwa fya bashibutotelo. Magazini ya Time icita lipoti ukuti atunganya ukuti mupepi na citika uwa bashimapepo ba ciRoma Katolika 53,000 mu United States baletoba umulapo wabo uwa bushimbe. Ukulingana na Sipe, ukufika kuli 28 peresenti uwa bashimapepo bonse balikwata ukwampana kwatwalilila na banakashi, ilintu, mu kulundapo, ukufuma pali 10 ukufika kuli 13 peresenti balibimbwa mu kwampana kwa bwamba na baume bakalamba, kabili 6 peresenti basupila abana ku kwampana kwa bwamba, ukucilisha abalumendo. Ukucila pa kupwishishisha kwa milandu 100 iya myendele yabipa iya bashibutotelo mu kati ka myaka mutanda iyapwa kwalilipilisha amabulashi ya ciKatolika pa kati ka 100 milioni na 300 milioni amadola.

Abantu abengi bayumfwa ukuti ubwingi bwa ishi mpika kuti shafumishiwapo nga ca kuti bashimapepo balisuminishiwe ukuupa. Bambi pambi kuti bapapushiwa pa kwishiba ukuti takwaba apo Baibolo yalesha abatumikishi ba Bwina Kristu aba kwa Lesa ukuupa nelyo ukuupwa. Icalici lya ciKatolika, nangu cibe fyo, lyalibinda bashimapepo ukuupa ukutula mu mwanda wa myaka uwalenga 12. Ku ca kusekesha, pa kulosha ku busangu bwabipisha ukufuma ku kupepa kwa cine ubwali no kutendeka pa numa ya mfwa ya batumwa, Paulo alembele ukuti “bamo bakafutukako ku citetekelo pa kwangwe mipashi ya kulufya, ne fisambilisho fya fiwa mu bumbimunda bwa basoso bufi . . . ababindo kuupa.”—1 Timote 4:1-3.

Mulandu Nshi Ulukaakala Lwafulisha Ifyo?

Canada yalipapushiwe kabili ukutiinishiwa pa kwishiba ukuti Marc Lepine uwa myaka ya bukulu 25 acitile ubukomi bukalamba pa cifulo ca University ya Montreal. Mu kubulwa inkumbu aipayaulwile mu mutalalila abasambi ba fya kulungisha abanakashi 14, ukusha 13 bambi abacenwa, ukusanshako na baume 4, pa ntanshi ya kuipaya umwine. Kwali kumo mu kwipayaulula kwabipisha mu lyashi lya kale ilya luko. Minista mukalamba alondolwele ukwipaya kwa buwelewele nga “akayofi ka buntunse aka kulinganishiwako kukalamba.”

Ukulingana na The Toronto Star, mu United States, “kwalibako ukucila pa kwipaya 100 ukwingi ukutula pa Nkondo ya Calo iya II kabili ukwingi kwalimoneke mu makumi ya myaka yabili iyapita.” Nalyo line, pamo nga wishi wa cimo ica finakabupalu fya kwa Lepine mu bulanda aipwishe ukuti: “Mulandu nshi kwabela ulukaakala lwafulisha ifyo mu calo? Mulandu nshi abantunse bacitila icintu ca musango uyu kuli umo no munankwe?”

Ubulondoloshi bwa Baibolo ubwa kwingilishiwako kwa lukaakala mu nshita yesu bwaliba ubwalengama. Umutumwa Yohane alembele ukuti: “Pano isonde ponse palaala mu maka ya [mubifi].” (1 Yohane 5:19) Ukupala umwela tupeema, umupashi wabipa uwatuntuka ukufuma kuli Satana, ‘umubifi,’ ulamumunga ukutontonkanya, ukufwaisha, incitilo shine isha bantu abengi. Mu kuba no mupashi wakwe uwa bucipondoka, uwa kaso, ne cilumba, eo ‘alufishako isonde lyaikalwamo lyonse.’ (Ukusokolola 12:9) Bakapepa ba cine aba kwa Lesa balasansamushiwa, nangu cibe fyo, mu kwishiba kwa kuti “pano isonde paleya, no lunkumbwa lwa pako; lelo uucito kufwaya kwa kwa Lesa ekalilila umuyayaya.”—1 Yohane 2:17.

Ni Kwi Kuli “Umusumba wa kwa Davidi”?

Nga ca kuti wali no kutandalila Yerusalemu, kabili waipwishe umo ukukutungulula ku Lupili lwa Sione, mu kupalishako nga nshi kuti watumwa ku mulundu, nelyo ulupili, ulo lwatanunuka ukufika ku kapinda ka ku kulyo aka Musumba wa Kale. Ukupakanishiwa ku kabanga no Mupokapoka wa Tyropoeon kabili ku masamba no Mupokapoka wa Hinomu, ulu lupili lwaishibikilwa ku kubapo kwe Calici lya Dormition, mu kuba ne mipangilwe ya liko iyabulungana pe samba no kusongoka pa mutenge.

Nangu cibe fyo, amamapu ne filangililo fyasabankanishiwa na Watch Tower Society fibika Ulupili lwa Sione pa lupili lunono ku kabanga ka citwa ilelo Ulupili lwa Sione. Ulu lupili lwapaatulwa ukufuma ku lunankwe ku masamba no Mupokapoka wa Tyropoeon no kupakanishiwa ku kabanga no Mupokapoka wa Kidrone.

Ni ili kwi pali ishi ncende shibili ilangilila icifulo ca Lupili lwa Sione ulwa cine cine? Magazini ya Biblical Archaeology Review (May/June 1990) isuminisha ukuti “umulundu wa ku kabanga, nelyo ulupili, wali e Lupili lwa Sione ulwa cine cine, . . . ulo imfumu Davidi yacandile ukufuma ku bena Yebusi.” Pa numa ya kuwa kwa luko, uyu Yebusi wakosa waishileishibikwa “Umusumba wa kwa Davidi,” na kabili ukwitwa “Sione.” (2 Samwele 5:7) Biblical Archaeology Review imona ukuti “abashula ifya mu mushili balipampamina, ukwabulo kutwishika, pa kuti ili fwasa,” ilingi line ilyaloshiwako nga ulupili lwa ku kabanga, Lupili lwa Sione ulwa mu Baibolo apo Davidi aimike icifulo cikalamba ica bwangalishi ne ca butotelo ica luko lwa kwa Israele.—2 Samwele 6:11, 12, 17.