ICIPANDWA 15

“Alekosha Ifilonganino”

Bakangalila bamuputule balafwilisha aba mu filonganino ukukosa mu citetekelo

Ili lyashi lifumine pa Imilimo 15:36–16:5

1-3. (a) Ni nani watendeke ukubomba na Paulo, kabili kuti mwamulondolola shani? (b) Finshi twalasambilila muli cino cipandwa?

ILYO umutumwa Paulo alepita mu mpanga iyali pa kati ka matauni yabili alitendeke ukutontonkanya pa mulumendo ali nankwe. Uyu mulumendo ali ni Timote, kabili nalimo ali fye ne myaka mupepi na 20 nelyo ukucilako panono kabili ali na maka ya bulumendo. Uko baleya kwali kutali sana. Ilyo akasuba kawile icitungu ca Lustra ne ca Ikonia fyalilekele ukumoneka. Finshi fyali no kubacitikila uko baleya? Paulo alishibeko fimo pantu ulu lwendo lwali lwa kulenga bubili mu mulimo wa bumishonari. Alishibe ukuti kwali no kuba amasanso na mafya ayengi. Bushe uyu mulumendo ali no kushipikisha fyonse ifi?

² Paulo alishibe ukuti Timote ali no kushipikisha amafya yonse ayo bali no kukwata nangu ca kuti uyu mulumendo uwali uwaicefya nalimo alemona kwati te kuti ashipikishe. Ifyamucitikile fyalilengele Paulo ailuka ukuti alekabila uwa kwenda nankwe uo engacetekela. Paulo alishibe ukuti umulimo wa kutandalila ifilonganino no kufikosha, walekabila bakangalila abakosa kabili ababombela pamo. Mulandu nshi Paulo atontonkanishishe ukuti umulimo wa kutandalila ifilonganino walekabila bakangalila ababombesha kabili ababombela pamo? Nalimo cimo icalengele ni co Paulo alikansene na Barnaba ica kuti balipaatukene no kupaatukana.

³ Muli cino cipandwa twalasambilila pa fyo twingapwisha amafya nga twapusana. Twalasambilila no mulandu Paulo asalile Timote ukuti e o alebomba nankwe, kabili twalaishiba no mulimo uwacindama uo bakangalila bamuputule babomba muno nshiku.

“Natutale Tubwelelemo, Tuyepempula Aba Bwananyina” (Imil. 15:36)

4. Finshi Paulo alefwaya ukucita pa lwendo lwa bubili ulwa bumishonari?

⁴ Mu cipandwa icafumineko twalisambilile ifyo aba bwananyina 4 abo ibumba litungulula lyatumine pamo nga, Paulo, Barnaba, Yuda na Sila bakoseshe icilonganino ca ku Antioke ilyo babebele pa fyo ibumba litungulula lyapingwile pa mulandu wa kusembululwa. Cinshi Paulo acitile? Aebele Barnaba ukuti: “Natutale tubwelelemo, tuyepempula aba bwananyina mu misumba yonse umo twabilile icebo ca kwa Yehova, pa kuti tuyemona ifyo bali.” (Imil. 15:36) Paulo talandile fye pa kutandalila abantu abasangwike Abena Kristu. Ibuuku lya Imilimo lyalilondolola umulimo uukalamba uo Paulo ailile pa lwendo lwa bumishonari ulwalenga bubili. Umulimo wa kubalilapo uo Paulo alingile ukubomba, kupeela abantu amafunde ayafumine kwi bumba litungulula. (Imil. 16:4) Ica bubili, apo Paulo ali ni kangalila enda, alefwaisha ukukoselesha aba mu filonganino no kubafwa ukuba abakosa mu citetekelo. (Rom. 1:11, 12) Bushe aba mu cilonganino ca Nte sha kwa Yehova ica muno nshiku bapashanya shani abatumwa?

5. Bushe Ibumba Litungulula ilya muno nshiku litungulula shani no kukoselesha ifilonganino?

⁵ Muno nshiku, Kristu abomfya Ibumba Litungulula ilya Nte sha kwa Yehova pa kutungulula icilonganino cakwe. Aba baume ba cishinka abasubwa balatungulula no kukoselesha ifilonganino fyonse ukubomfya inshila shalekanalekana pamo nga amakalata, impapulo isha pa kompyuta ne shapulintwa, ukulongana, ne nshila shimbi. Na kabili, Ibumba Litungulula lilesha na maka ukwishiba ifilecitika mu cilonganino cimo na cimo. Pa kuti bacite fi balatuma bakangalila ba muputule mu filonganino. Ibumba Litungulula lyalisonta baeluda abafikapo abengi nga nshi ukuba bakangalila ba muputule.

6, 7. Milimo nshi imo iyo bakangalila ba muputule bakwata?

⁶ Bakangalila ba muputule muno nshiku balabika amano ku muntu umo na umo kabili balakoselesha ifilonganino batandalila ukubomfya Baibo. Bacita shani ifi? Balakonka ifyo Abena Kristu ba mu nshita ya batumwa balecita, pamo nga filya Paulo alecita. Acincishe kangalila munankwe ukuti: “Ulebila icebo, uleba uwacincila mu nshita iiweme na mu nshita iishiweme; ulelungika, ulekalipila, ulekoselesha. Ilyo ulecita ifi fyonse uleba uwatekanya sana kabili ulesambilisha bwino. . . . Ulebomba umulimo wa kwa kabila wa mbila nsuma.”—2 Tim. 4:2, 5.

⁷ Ukukonka aya mashiwi, bakangalila ba muputule, pamo na bena mwabo nga balyupa, balabombela pamo na bakasabankanya ukubila imbila nsuma ukubomfya inshila shalekanalekana. Aba bakangalila balicincila mu mulimo kabili balishiba sana ukusambilisha. Ifi bacita filalenga aba bwananyina ukunonkelamo. (Rom. 12:11; 2 Tim. 2:15) Bakangalila ba muputule balaipeelesha ukubombela aba bwananyina pantu balibatemwa. Kabili balaitemenwa ukubombela aba bwananyina, ukubatandalila na mu nshita imiceele ibipa e lyo no kutandalila ifilonganino ifyaba mu cende isha-afya. (Fil. 2:3, 4) Na kabili bakangalila ba muputule balakoselesha aba mu filonganino, ukubasambilisha no kubalungika ukupitila mu malyashi balanda ayafuma mu Baibo. Bonse aba mu cilonganino balanonkelamo sana nga bamona imibele isuma iyo bakangalila ba miputule bakwata kabili balapashanya ne citetekelo cabo.—Heb. 13:7.

“Balikansene nga Nshi” (Imil. 15:37-41)

8. Bushe Barnaba acitilepo shani pa fyo Paulo amwebele?

⁸ Barnaba alisumine ifyo Paulo alemweba “[ukuyapempula] aba bwananyina.” (Imil. 15:36) Paulo na Barnaba balibombele bwino mu mulimo wa kutandalila ifilonganino kabili bonse babili balishibe bwino icifulo baleyako e lyo na bo bali no kuyapempula. (Imil. 13:2–14:28) Kanshi ifi bapangene ukuyabombela pamo uyu mulimo fyali fye bwino. Lelo baishilekwata ubwafya. Baibo pa Imilimo 15:37 itila: “Barnaba alefwaisha ukuti basende Yohane, uo baleita ukuti Marko.” Imilandile ya kwa Barnaba tayali nge ya muntu uulelomba ukuti asende Marko. Lelo ena ico “alefwaisha” fye kusenda Marko umufyala wakwe, pali ulu lwendo lwa bumishonari.

9. Mulandu nshi Paulo akaanine ukusenda Marko?

⁹ Paulo alikeene. Cinshi akaanine? Baibo itila: “Paulo alikeene [ukusenda Marko], pantu alibashile ku Pamfulia kabili taile nabo mu kubomba.” (Imil. 15:38) Marko alikonkele Paulo na Barnaba mu lwendo lwabo ulwa kubalilapo lelo apelele fye pa nshila. (Imil. 12:25; 13:13) Ilyo bacili fye mu Pamfulia tabalafika no kutali, Marko alilekele umulimo wakwe no kubwelelemo ku Yerusalemu uko aleikala. Baibo tayalondolola ico abwelelemo, lelo umutumwa Paulo amwene ifyacitile Marko ukuti tabikile amano ku mulimo. Paulo napamo aletwishika nga kuti acetekela Marko.

10. Ilyo Paulo na Barnaba bapusene finshi fyacitike, kabili finshi fyakonkelepo?

¹⁰ Na lyo line, Barnaba alikoselepo fye ukuti basende Marko. Paulo na o akoselepo fye ukuti bemusenda. Pa Imilimo 15:39 patila: “E ico balikansene nga nshi pali uyu mulandu, ica kuti bapaatukana no kupaatukana.” Barnaba aninine mu bwato asenda na Marko, no kuya ku cishi ca ku mwabo ica Kupro. Paulo na o alikonkenyepo ulwendo lwakwe. Baibo itila: “Paulo asalile Sila kabili ilyo aba bwananyina bapepele kuli Yehova pa kuti alange Paulo icikuuku icaibela, aliimine aya.” (Imil. 15:40) E fyo aba babili baile kabili ‘bapitile mu Siria na mu Kilikia, balekosha ifilonganino.’—Imil. 15:41.

11. Mibele nshi iifwaikwa pa kuti tutendeke ukumfwana nga twapusana?

¹¹ Ili lyashi kuti lyatwibukishako ukuti tatwapwililika. Paulo na Barnaba balibasalile ukulaimininako ibumba litungulula. Cimoneka no kuti Paulo aishileba mwi bumba litungulula. Na lyo line, pali ici cacitike, Paulo na Barnaba bacitile ukulingana fye ne fyo umuntu onse uushapwililika engacita. Bushe ifi bapusene fyalilengele bapaatukana ica kuti baleka no kumfwana? Nangu ca kutila tabapwililike, Paulo na Barnaba baali abaicefya, kabili baletontonkanya nga Kristu. Tatuletwishika ukuti balitendeke ukumfwana kabili balilabileko ku fyacitike. (Efes. 4:1-3) Mukupita kwa nshita, Paulo na Marko balikonkenyepo ukubombela pamo imilimo imbi iya kwa Lesa.a—Kol. 4:10.

12. Mibele nshi bakangalila ba muno nshiku bafwile ukukwata pa kuti balepashanya Paulo na Barnaba?

¹² Ifyo Barnaba na Paulo bakansene tafyalengele bamoneka kwati bafikansa. Barnaba aishibikwe ukuti muntu umusuma kabili kapekape—ica kuti abatumwa balekele no kumwita ishina lyakwe ilya kuti Yosefe, lelo bamwinike ati Barnaba, e kutila “Umwana wa Cisansamushi.” (Imil. 4:36) Paulo na o aishibikwe ukuti alitemenwe abantu kabili ali uwanakilila. (1 Tes. 2:7, 8) Bakangalila bonse pali lelo, ukusanshako na bakangalila ba muputule, nga balefwaya ukupashanya Paulo na Barnaba, bafwile ukulaibikilishako ukuba abaicefya kabili bafwile no kutemwa baeluda banabo e lyo ne mpaanga shonse.—1 Pet. 5:2, 3.

“Baleshimika Ifisuma Pali Timote” (Imil. 16:1-3)

13, 14. (a) Bushe Timote ali ni nani, kabili cali shani pa kuti Paulo amwishibe? (b) Cinshi calengele ukuti Paulo abike amano kuli Timote? (c) Mulimo nshi Timote bamupeele?

¹³ Pa lwendo lwa bumishonari ulwalenga bubili, Paulo aile ku citungu ca mu Roma ica Galatia, umo ifilonganino ifinono fyapangilwe. Asukile ‘afika ku Derbe na ku Lustra.’ Baibo itila: “Kulya e kwali umusambi umo uwe shina lya kuti Timote. Nyina ali muYuda kabili ali musambi, lelo wishi aali muGriki.”—Imil. 16:1.b

¹⁴ Paulo afwile aishibene no lupwa lwa kwa Timote ilyo aile pa muku wa kubalilapo kuli iyi ncende nalimo mu mwaka wa 47 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu. Ilyo papitile imyaka ibili nelyo itatu Paulo alibweleleko kabili alibikile amano kuli Timote uwali umulumendo pali ilya nshita. Cinshi calengele ukuti amubikeko amano? Ni co aba bwananyina “baleshimika ifisuma pali Timote.” Aba bwananyina ba mu mushi aleikala ukusanshako na ba mu filonganino fimbi, bonse balimutemenwe. Baibo itila aba bwananyina aba mu Lustra na ba mu Ikonia, apali nalimo amakilomita 30 pa kati ka iyi misumba, balelanda fye ifisuma pali uyu mulumendo. (Imil. 16:2) Umupashi wa mushilo walitungulwile Baeluda ukuti bapeele Timote uwali fye umulumendo umulimo uukalamba nga nshi uwakwafwa Paulo na Sila mu mulimo wa kutandalila ifilonganino.—Imil. 16:3.

15, 16. Finshi fyalengele Timote apange ishina ilisuma?

¹⁵ Cinshi calengele Timote apange ishina lisuma ilyo ali umwaice? Bushe ni co ali na mano, alemoneka bwino, nangu ni co ali uwacenjela? Abantu balatemwa sana umuntu nga ali uwa mano, alemoneka bwino kabili ali uwacenjela. Nangu fye ni kasesema Samwele abikile fye amano ku fyo Eliabu alemoneka. Lelo, Yehova amwebele ukuti: “Ifyo umuntu amona te fyo Lesa amona, umuntu amona fye kunse, lelo Yehova ena amona mu mutima.” (1 Sam. 16:7) Timote taipangiile ishina ku fyo alemoneka nelyo ku fyo akwete, lelo imibele yakwe iisuma e yalengele ukuti Abena Kristu banankwe bamutemwe.

¹⁶ Ilyo papitile imyaka iinono, umutumwa Paulo alilandilepo pa mibele imo iya Bwina Kristu iyo Timote akwete. Paulo alilondolwele imibele isuma iya kwa Timote, no kutemwa kwakwe ukwa cine cine, e lyo ne fyo alebika amano ku milimo ya kwa Lesa. (Fil. 2:20-22) Na kabili Timote aishibikwe ukuti ali ne citetekelo “icabula ubumbimunda.”—2 Tim. 1:5.

17. Bushe muno nshiku abaice kuti bapashanya shani Timote?

¹⁷ Pali ino nshita, abaice abengi balapashanya Timote nga bali ne mibele iyo Lesa afwaya. Ukucita ifi kulalenga bapanga ishina ilisuma na lintu bacili fye abaice. (Amapi. 22:1; 1 Tim. 4:15) Balakwata icitetekelo ca cine cine, tababa no bumbimunda. (Amalu. 26:4) Ukupashanya Timote kuti kwalenga abaice abengi ukubombako imilimo iyacindama mu cilonganino ca kwa Yehova. Na kabili nga baba bakasabankanya, baipeela no kubatishiwa, balakoselesha sana bonse abatemwa Yehova.

“Icitetekelo ca ba Bwananyina Abali mu Filonganino Calekoselako” (Imil. 16:4, 5)

18. (a) Milimo nshi Paulo na Timote balebomba ilyo bali bakangalila? (b) Bushe aba mu filonganino banonkelemo shani?

¹⁸ Paulo na Timote balibombele pamo pa myaka iingi. Apo bali ni bakangalila, balebomba imilimo iyo ibumba litungulula lyalebeba ukubomba. Baibo itila: “Ilyo balepita mu misumba balepeela abantu ifipope ifyo abatumwa na bakalamba abali mu Yerusalemu bapingwile ukuti e fyo balekonka.” (Imil. 16:4) Aba mu filonganino balikonkele ifyo abatumwa na bakalamba abali mu Yerusalemu balandile. Pa mulandu wa kuba ne cumfwila, “icitetekelo ca ba bwananyina abali mu filonganino calekoselako kabili balefulilako cila bushiku.”—Imil. 16:5.

19, 20. Mulandu nshi Abena Kristu bafwile ukulaumfwila ‘abaletungulula’?

¹⁹ E fyo caba na ku Nte sha kwa Yehova pali lelo, balapaalwa pa mulandu wa kunakila ‘abalebatungulula.’ (Heb. 13:17) Apo ifintu filealuka, nacicindama ukuti Abena Kristu baleumfwila no kukonka ifyo “umusha wa cishinka kabili uwashilimuka” alebeba. (Mat. 24:45; 1 Kor. 7:29-31) Nga tuleumfwila abaletutungulula tukatwalilila ukuba mu cine kabili tukatwalilila no kuisunga ababula akabi ku fya pano calo.—Yako. 1:27.

²⁰ Bakangalila ba muno nshiku, e lyo na ba mwi Bumba Litungulula tabapwililika, baba fye nga filya fine Paulo, Barnaba, Marko na baeluda bambi abaali abasubwa pali ilya nshita, baali. (Rom. 5:12; Yako. 3:2) Lelo pa mulandu wa kuti Ibumba Litungulula lilakonka sana ifyo Icebo ca kwa Lesa cilanda ne fyo abatumwa balecita, filalenga tulebacetekela. (2 Tim. 1:13, 14) Ifi twalandapo filalenga aba mu filonganino ukuba abakosa kabili icitetekelo cabo cilakoselako.

TIMOTE ABOMBESHA “UKULUNDULULA IMBILA NSUMA”

Timote aleafwa sana umutumwa Paulo, kabili Paulo alimucetekele nga nshi. Pa numa ya kubomba nankwe pa myaka nalimo 11, Paulo alembele pali ena ukuti: “Nshikwete umuntu umbi uwakwata umutima ngo wakwe, kabili uwingabika sana amano ku fyo mulekabila. . . . mwalishiba ifyo umwine acitile pa kulanga ifyo aba. Acucutike na ine pa kulundulula imbila nsuma kwati ni filya umwana acucutikila pamo na wishi.” (Fil. 2:20, 22) Timote alebombesha ukubila imbila nsuma, ne ci calengele ukuti Paulo amutemwe sana kabili aba pa bantu abo twingapashanya.

Bawishi Timote bali baGriki e lyo banyina bali baYuda, kabili cimoneka kwati akulile mu Lustra. Ukufuma fye ilyo ali akanya, banyina ba kwa Timote, ba Yunike, e lyo na banakulu, ba Loisi e balemusambilisha Amalembo. (Imil. 16:1, 3; 2 Tim. 1:5; 3:14, 15) Cimoneka kwati Timote, banyina, e lyo na banakulu baishileba Abena Kristu ilyo Paulo atandalile umusumba baleikalamo pa muku wa kubalilapo fye.

Ilyo papitile imyaka iinono Paulo alibwelele kabili “aba bwananyina mu Lustra na mu Ikonia baleshimika ifisuma pali Timote.” Pali ilya nshita ninshi Timote ali fye nalimo ne myaka mupepi na 20 nelyo ukucilako panono. (Imil. 16:2) Umupashi wa kwa Lesa ‘wasobele’ fimo pali uyu mulumendo, kabili ukulingana ne fyo wasobele, Paulo na baeluda ba kuli cilya cilonganino bapingwilepo ukupeela Timote umulimo uwaibela. (1 Tim. 1:18; 4:14; 2 Tim. 1:6) Ali no kulaba na Paulo mu mulimo wa bumishonari. Timote ali no kusha ulupwa lwakwe, kabili pa kutila abaYuda abo ali no kulatandalila belailishanya, alisumine ukusembululwa.—Imil. 16:3.

Timote alile ku ncende ishingi ishalekanalekana. Abilile imbila nsuma pamo na Paulo na Sila mu Filipi, mu Berea ali na Sila, e lyo mu Tesalonika mwena ali fye eka. Ilyo Timote akumene na Paulo mu Korinti, amwebele ilyashi ilisuma pa fyo abena Tesalonika bali no kutemwa ne cishinka, te mulandu na mafya balekwata. (Imil. 16:6–17:14; 1 Tes. 3:2-6) Ilyo Paulo aumfwile ilyashi ilibi pa Bena Korinti ninshi ali mu Efese, atontonkenye ukutila, kuti cawama ukutuma Timote ukuti abwelele ku Korinti. (1 Kor. 4:17) Ilyo Paulo ali ku Efese, alitumine Timote na Erasti ukuya ku Makedonia. Lelo ilyo Paulo alembeele abena Roma kalata, ninshi Timote ali pamo nankwe mu Korinti. (Imil. 19:22; Rom. 16:21) Twalanda fye pa fifulo ifinono uko Timote aile mu kubila imbila nsuma.

Uko twishibila ukuti Timote nalimo aleshimunuka ukubomfya amaka yakwe ni kuli aya mashiwi ya kukoselesha ayo Paulo amwebele, atile: “Wileka umuntu nangu umo akusuule pa mulandu wa kuti uli mulumendo.” (1 Tim. 4:12) Lelo, Paulo alicetekele Timote pantu alimutumine ku cilonganino icakwete amafya kabili amwebele ukuti: “Ukonkomeshe abantu bamo ukuti belasambilisha isambilisho limbi.” (1 Tim. 1:3) Paulo na kabili apeele Timote amaka ya kusonta bakangalila na babomfi batumikila mu cilonganino.—1 Tim. 5:22.

Paulo aishiletemwa sana Timote pa mulandu wa mibele yakwe iisuma. Icebo ca kwa Lesa cilanda ukuti uyu mulumendo uwali ne citetekelo, ukutemwa, kabili uo Paulo atemenwe sana, ali fye kwati mwana wakwe. E mulandu wine alandile ukuti aleibukisha ifilamba fya kwa Timote, no kuti alefuluka ukumumona, kabili alemupepelako. Filya fine umufyashi abika amano ku mwana, e fyo na Paulo apandile amano Timote pa fyo ‘alelwalilila’, nalimo pa bulwele bwakwe ubwa mu mala.—1 Tim. 5:23; 2 Tim. 1:3, 4.

Umuku wa kubalilapo Paulo ali mu cifungo ku Roma Timote ali nankwe. Pa nshita ali nankwe, Timote na o alishipikishe ukwikala mu cifungo. (File. 1; Heb. 13:23) Amashiwi Paulo aebele Timote ninshi ali mupepi no kufwa eyalanga ukuti aba babili balitemwanene sana, amwebele ati: “Weshe na maka ukwisa bwangu kuno.” (2 Tim. 4:6-9) Baibo tayalanda nga ca kuti Timote alifikile bwangu ninshi kafundisha wakwe uo atemenwe talafwa.

MARKO ALIBOMBELE IMILIMO IINGI

Ibuuku lya kwa Marko lilanda ukuti abantu abaikete Yesu bafwaile no kwikata “umulumendo” uwabutwike no ‘kufulumuka ubwamba.’ (Marko 14:51, 52) Apo Marko, uo baleita no kuti Yohane Marko, e walandapo fye pali ili lyashi, uyu mulumendo uwafulumwike afwile ali ni Marko wine. Nga e o, ninshi Marko afwile alimonenepo na Yesu.

Ilyo papitile imyaka nalimo 11, ninshi Herode Agripa alecusha Abena Kristu, “abengi” aba mu cilonganino cali mu Yerusalemu balilongene mu ng’anda ya kwa Maria, nyina wa kwa Marko, mu kupepa. Ilyo umutumwa Petro bamufumishe mu cifungo mu cipesha mano aile ku ng’anda ya kwa Maria kwine. (Imil. 12:12) Kanshi Marko afwile akuliile mu ng’anda umo Abena Kristu baishiletendeka ukulonganina. Afwile alishibe bwino abasambi ba kwa Yesu aba kubalilapo kabili nalimo e balengele ukuti alebomba bwino umulimo wa kwa Lesa.

Marko alibombele pamo na bakangalila abengi mu filonganino fya Bena Kristu ifya kubalilapo. Umulimo wa kubalilapo uo abombele uo twaishiba, wa kubombela pamo no mufyala wakwe Barnaba pamo no mutumwa Paulo mu Antioke ya ku Siria. (Imil. 12:25) Ilyo Barnaba na Paulo baimine ulwendo lwa kubalilapo ulwa bumishonari baile na Marko kabili babalile baya ku Kupro lyena baile ku Asia Minor. Ilyo bali ku Asia Minor, Marko alibwelelemo ku Yerusalemu, lelo tatwaishiba icalengele ukuti abwelelemo. (Imil. 13:4, 13) Pa numa ya kuti Barnaba na Paulo bakansanina pa mulandu wa kwa Marko, nga fintu ibuuku lya Imilimo mu cipandwa 15 lilanda, Marko na Barnaba balitwalilile ukubomba umulimo wabo uwa bumishonari mu Kupro.—Imil. 15:36-39.

Ilyo calefika mu 60 nelyo 61 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu, ninshi balitendeka ukumfwana na kabili, pantu pali ilya nshita Marko alebombela pamo na Paulo mu Roma. Paulo uwali umufungwa muli ulya musumba, alembeele aba mu cilonganino ca mu Kolose ukuti: “Alistaaki umufungwa munandi amuposha, na Marko umufyala wa kwa Barnaba, (e ulya namwebele ukuti nga aisa kuli imwe mukamupokelele bwino).” (Kol. 4:10) E ico Paulo alefwaya ukutuma Yohane Marko ukufuma ku Roma ukuya ku Kolose ukuti akaye mwimininako.

Mu myaka yaba 62 na 64 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu, Marko alibombele pamo no mutumwa Petro mu Babiloni. Nga fintu twamwene mu Cipandwa 10 muli cino citabo, Marko na Petro balitemwanene sana ica kuti Petro aleita uyu mulumendo ukuti “Marko umwana wandi.”—1 Pet. 5:13.

Na mu kulekeleshako, nalimo mu 65 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu, ilyo umutumwa Paulo ali mu cifungo mu Roma umuku walenga bubili, alembele kuli Timote kabomba munankwe, uwali mu Efese ukuti: “Ukese na Marko, pantu kuti alengafwako ilyo ndebomba umulimo wa kwa Lesa.” (2 Tim. 4:11) Ukwabula no kutwishika, Marko taikete na ku cani lelo ilyo line fye alifumine ku Efese no kubwelelamo ku Roma. E mulandu wine Barnaba, Paulo na Petro batemenwe Marko!

Umulimo uukalamba uo Marko akwete wa kulemba ibuuku lyakwe nga fintu Yehova alefwaya acite. Ukulingana ne lyashi lya kale, ifyebo ifingi ifyo Marko alembele mutumwa Petro uwamwebele. Ifishinka filanga ukuti ici ca cine, pantu ilyashi lyaba mwi buuku lya kwa Marko lilanga ukuti ifyo alembele fintu ifyo umuntu uwamweneko uko fyalecitika engalemba, nga filya fine cali kuli Petro. Na lyo line, cimoneka kwati Marko talembele ibuuku lyakwe ilya mbila nsuma mu Babiloni ilyo ali pamo na Petro, lelo alembeele mu Roma. Marko alibomfya amashiwi ayengi aya ciLatini kabili alipilibula na mashiwi ya ciHebere ayo abashili baYuda bengafilwa ukumfwa. Kanshi cimoneka ukuti abo alembeele ili buuku Bena Fyalo.

a Moneni akabokoshi akaleti “Marko Alibombele Imilimo Iingi,” pe bula 118.

b Moneni akabokoshi akaleti, Timote Abombesha “Ukulundulula Imbila Nsuma” pe bula 121.