11. Aleke Paulo ɖo aɖaŋu na Kristotɔwo be woawɔ nu kple xexemedziɖulawoe?

¹¹ Gɔmeɖose sia nue apostolo Paulo gblɔe ɖo le Kristo ƒe ku ƒe 20 kple edzivɔ megbe be: “Amesiame nabɔbɔ eɖokui na dziɖuɖu, siwo ŋusẽ li na.” (Romatɔwo 13:1) Anye ƒe ewo megbe, do ŋgɔ na Paulo ƒe gaxɔmenɔnɔ zi evelia kple ewuwu le Roma teti la, eŋlɔ agbalẽ na Tito be: “Ðo ŋu nusiawo na wo [Kristotɔ siwo le Kreta] bena, woabɔbɔ wo ɖokui na [dziɖulawo] kple ŋusẽwo, eye woaɖo to wo, eye woasu te hena dɔ nyui sia dɔ nyui wɔwɔ: Woagagblɔ busunya ɖe ame aɖeke ŋuti o, woaganye dzrehelawo o; woanye ame [fatuwo], woatsɔ dɔmefafa katã afia amewo katã.”—Tito 3:1, 2.

Alesi Wose “Dziɖuɖu, Siwo Ŋusẽ Li Na” Gɔme Vivivii

12. (a) Nukae Charles Taze Russell bu be enye ɖoƒe si sɔ si Kristotɔ anɔ na dziɖuɖuwo? (b) Aleke Kristotɔ amesiaminawo ƒe nukpɔsusu to vovo na wo nɔewo tɔ le asrafodɔwɔwɔ gome le Xexemeʋa I me?

¹² Le ƒe 1886 me ke la, Charles Taze Russell ŋlɔ ɖe agbalẽ si nye The Plan of the Ages me be: “Yesu alo Apostoloawo mede nu anyigba dzi dziɖulawo ƒe nyawo me le mɔ aɖeke nu o. . . . Wofia Hamea be woawɔ ɖe seawo dzi, eye be woade bubu amesiwo le ŋusẽnɔƒewo ŋu le woƒe ɖoƒe ta, . . . be woaxe adzɔ si woɖo na wo la, eye negbe ɖeko seawo tsi tre ɖe Mawu ƒe sewo ŋu la, (Dɔw. 4:19; 5:29) womegagbe sedede aɖeke dzi wɔwɔ o. (Rom. 13:1-7; Mat. 22:21) Yesu kple Apostoloawo kpakple hame gbãtɔ la katã nye sedziwɔlawo, togbɔ be woɖe wo ɖokui ɖa tso xexe sia me dziɖuɖuwo me eye womekpɔa gome aɖeke le eme o hã.” Agbalẽ sia de dzesi “ŋusẽ kɔkɔwo,” alo “dziɖuɖu, siwo ŋusẽ li na” si apostolo Paulo yɔ la wòsɔ be enye amegbetɔ ƒe dziɖuɖuwo. (Romatɔwo 13:1) Agbalẽ si nye The New Creation gblɔ le ƒe 1904 me be “ele be woakpɔ” Kristotɔ vavãwo “le amesiwo wɔa se dzi wu le fifi ƒe ɣeyiɣia me la dome—womanye amesiwo hea zitɔtɔ vɛ, dzrewɔlawo, kple vodadadilawo o.” Ame aɖewo se esia egɔme be efia be woabɔbɔ ame ɖokui na dziɖuɖuwo keŋkeŋ, ale gbegbe be wolɔ̃ wɔ asrafodɔ gɔ̃ hã le Xexemeʋa I me. Gake ame bubuwo kpɔe be etsi tre ɖe Yesu ƒe nya siawo ŋu be: “Amesiwo katã dia yi la, yi kee woatsɔ awu woe.” (Mateo 26:52) Edze ƒã be ehiã be woana gɔmesese si le Kristotɔwo ƒe ɖokuibɔbɔ na dziɖuɖu siwo ŋusẽ li na ŋu me nakɔ nyuie wu.

13. Tɔtrɔ kae va le gɔmesese si le nusi ŋusẽ kɔkɔtɔwo nye ŋu le ƒe 1929 me, eye vi kae esia ɖe?

¹³ Le ƒe 1929 me, esime dziɖuɖu vovovowo ƒe sewo va nɔ mɔ xem ɖe nusiwo Mawu de se be woawɔ nu alo wobia nusiwo tsi tre ɖe Mawu ƒe sewo ŋu la, wobui be anye Yehowa Mawu kple Yesu Kristoe nye ŋusẽ kɔkɔawo.b Gɔmesese siae nɔ Yehowa subɔlawo si le ɣeyiɣi sesẽ siwo do ŋgɔ na xexemeʋa II kple ewɔɣia me tsɔ yi ɖe Dukɔwo Dome Nyaʋiʋli, si me dukɔwo vɔ̃ na wo nɔewo le eye woƒe asrafowo nɔ dzadzraɖo ɖi me, la me. Ne míekpɔ megbe la, míate ŋu agblɔ be nuwo ŋuti nukpɔsusu sia si do Yehowa kple eƒe Kristo ƒe gãnyenye ɖe dzi la kpe ɖe Mawu ƒe amewo ŋu be wote ŋu lé woƒe akpaɖekedzimademade me ɖe asi tamanamanatɔe le ɣeyiɣi sesẽ sia katã me.

Ðokuibɔbɔ si Se Ðe Afi Aɖe

14. Aleke wokɔ Romatɔwo 13:1, 2 kple ŋɔŋlɔ bubu siwo do ƒome kplii me nyuie wu le ƒe 1962 me?

¹⁴ Wowu New World Translation of the Holy Scriptures ƒe gɔmeɖeɖe la nu le ƒe 1961 me. Ewɔwɔ bia be woasrɔ̃ gbe si me woŋlɔ Ŋɔŋlɔawo ɖo la nyuie. Alesi woɖe nya siwo wozã, menye le Romatɔwo ta 13 ko me o ke le teƒe bubuwo abe Tito 3:1, 2 kple Petro I, 2:13, 17 ene, gɔme wòsɔ pɛpɛpɛ na wòdze ƒã be nyagbɔgblɔ “dziɖuɖu, siwo ŋusẽ li na” mefia Ŋusẽtɔ Gãtɔ Yehowa kple Via Yesu o, ke boŋ enye amegbetɔ ƒe dziɖuɖuwo. Le ƒe 1962 ƒe nuwuwu la, wota nyatiwo ɖe Gbetakpɔxɔ me siwo ɖe Romatɔwo ta 13 me nyuie wòsɔ eye wòna nukpɔsusu si me kɔ wu esi nɔ amewo si le C. T. Russell ƒe ɣeyiɣia me la su amewo si. Nyati siawo ɖee fia be Kristotɔ ƒe ɖokuibɔbɔ na dziɖuɖuwo mate ŋu anye le nusianu me o. Ele be wòase ɖe afi aɖe, eye mele be wòana Mawu subɔlawo nawɔ nu wòatsi tre ɖe Mawu ƒe sewo ŋu o. Gbetakpɔxɔ me nyati bubuwo gava te gbe ɖe nya vevi sia dzi.c

15, 16. (a) Dadasɔ kae Romatɔwo ta 13 ƒe gɔmesese yeyea he vɛ? (b) Biabia kawo ŋue wòle be míagaɖo?

¹⁵ Nusia si na Romatɔwo ta 13 ƒe gɔmesese nyuitɔ su ame si la wɔe be Yehowa ƒe amewo te ŋu da sɔ le bubu si dze tsɔtsɔ na dunyahedziɖuɖuwo kple wɔwɔ ɖe Ŋɔŋlɔawo me gɔmeɖose veviwo dzi tamanamanatɔe me. (Psalmo 97:11; Yeremya 3:15) Ena woƒe ƒomedodo kple Mawu kple alesi woawɔ nu ɖe Dziɖuɖua ŋui la ŋuti nukpɔsusu nyuitɔ su wo si. Ena be togbɔ be wotsɔa nusi nye Kaisaro tɔ naa Kaisaro hã la, womeŋea aɖaba ƒua nusi nye Mawu tɔ tsɔtsɔ na Mawu dzi o.

Enya se be esime Nufialagã F. F. Bruce nɔ nu ƒom tso Romatɔwo ta 13 ŋu la, eŋlɔe bena: “Edze ƒã le nya siwo kplɔe ɖo me, abe alesi wòdze le apostoloawo ƒe agbalẽwo katã me ene, be dziɖuɖu ate ŋu abia be woawɔ yeƒe sedede dzi le nusiwo ta Mawu ɖoe anyi la ɖeɖeko me—vevietɔ, ne dziɖuɖua bia ɖokuitsɔtsɔna si wòle be woatsɔ na Mawu ɖeka ko la, menye ɖeko woate ŋu agbe ewɔwɔ o, ke ele be woagbe hã.”