Είναι Ασφαλές να Παίρνετε Φάρμακα;
ΑΝ ΡΙΧΝΑΤΕ μια ματιά σ’ ένα φαρμακείο ενός τυπικού πλουσιόσπιτου, τι θα βλέπατε; Συχνά είναι τόσο γεμάτο με φάρμακα ώστε μόλις και μετά βίας υπάρχει λίγος χώρος για την οδοντόβουρτσα. Φαίνεται ότι είναι ανθρώπινη αδυναμία να θέλωμε να παίρνωμε φάρμακα. Πράγματι, ο αποθανών διακεκριμένος Καναδός γιατρός, Σερ Ουίλλιαμ Όσλερ, είπε κάποτε ότι «η επιθυμία του ανθρώπου να παίρνη φάρμακα είναι ίσως το μεγαλύτερο χαρακτηριστικό που τον ξεχωρίζει από τα ζώα.»
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, δαπανώνται, ετησίως περίπου $10 δισεκατομμύρια για ανακούφισι από διάφορες ασθένειες. Οι γιατροί γράφουν περίπου 2,4 δισεκατομμύρια συνταγές ετησίως για φάρμακα. Και η χρήσις συνταγών για φάρμακα προβλέπεται ότι θα συνεχίση ν’ αυξάνη με αναλογία 9,5 τοις εκατό ετησίως. Γιατί;
Ένας λόγος είναι ότι ανακαλύπτονται, όλο και πιο αποτελεσματικά φάρμακα για την καταπολέμησι πολλών ασθενειών. Αλλά τη μεγαλύτερη ευθύνη τη φέρουν οι διαφημιστικές προσπάθειες των κατασκευαστών φαρμάκων. Δαπανούν ετησίως περίπου $800.000.000 για να προωθηθούν τα προϊόντα τους. Έτσι, υπάρχουν περισσότερα από 100.000 είδη φαρμάκων στην αγορά, σύμφωνα με υπολογισμό της Διαχειρίσεως Τροφίμων και Φαρμάκων των Η.Π.Α. Το φάρμακο που χρησιμοποιείται ευρύτατα χωρίς συνταγή είναι η ασπιρίνη και οι Αμερικανοί μόνο καταναλώνουν πάνω από 15.000 τόννους ετησίως!
Αλλά είναι σωστό να χρησιμοποιούν οι άνθρωποι φάρμακα τόσο πολύ; Υπάρχει κανείς κίνδυνος στη χρήσι τους;
Λογικές Σκέψεις
Είναι γνωστό ότι πολλά άτομα σώθηκαν από σοβαρές μολυσματικές ασθένειες με τα σύγχρονα φάρμακα, όπως είναι η πενικιλλίνη. Αλλά για μερικούς αυτά τα φάρμακα είναι δίκοπο μαχαίρι, επειδή μπορεί επίσης να προξενήσουν επικίνδυνες παρενέργειες, ακόμη και θάνατο. Τα ιατρικά βιβλία έχουν αναγνωρίσει συχνά τους κινδύνους που περιλαμβάνονται, μερικές φορές με πολύ εντυπωσιακό τρόπο.
Αυτό ακριβώς κάνει το βιβλίο Φάρμακα της Βιβλιοθήκης Επιστήμης της Ζωής, ένας από τους συγγραφείς του οποίου είναι ο Ουώλτερ Μόντελλ, καθηγητής της φαρμακολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κορνέλλ της πόλεως της Νέας Υόρκης. Χωρίς αμφιβολία θέλοντας να δώση έμφασι στην παράδοξη φύσι των φαρμάκων, το πρώτο κεφάλαιο αυτού του τόμου έχει τίτλο «Δηλητήρια Που Σώζουν Ζωές.» Εκεί διαβάζομε στις πρώτες του παραγράφους:
«Όλα τα φάρμακα είναι δηλητήρια και όλα τα δηλητήρια είναι φάρμακα. Δεν είναι τυχαίο ότι οι λέξεις ‘φαρμάκι’ (δηλητήριο) και ‘φάρμακο’ προέρχονται από την ίδια ρίζα, ή ότι η λέξις φάρμακον, της οποίας τη ρίζα βρίσκομε στις λέξεις ‘φαρμακευτική’ και ‘φαρμακολογία,’ αρχικά σήμαινε και το θεραπευτικό ρόφημα και το θανατηφόρο.
«Σε ευρυτάτη έννοια φάρμακο—ή δηλητήριο—είναι κάθε χημική ουσία που μπορεί να προκαλέση μεταβολή στη λειτουργία ή την κατασκευή του ζώντος ιστού. . . . Φυσικά, η λέξις ‘φάρμακα,’ όπως χρησιμοποιείται συνήθως, εφαρμόζεται στις θεραπευτικές χημικές ουσίες—εκείνες τις ουσίες που σε προσεκτικά ρυθμισμένες δόσεις προκαλούν επιθυμητές αλλαγές στο ανθρώπινο σώμα, καταπολεμούν την ασθένεια ή ανακουφίζουν από τις ενοχλήσεις.»
Συχνά χαρακτηρίζεται «θαυματουργικός» ο τρόπος, με τον οποίον οι προσεκτικά ρυθμισμένες δόσεις συγχρόνων φάρμακων έσωσαν ασθενείς. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι υπάρχουν σήμερα αμέτρητες χιλιάδες άτομα που διαφορετικά θα πέθαιναν αν αρνούντο τα λεγόμενα «θαυματουργικά φάρμακά» τους. Εν τούτοις, ο Καθηγητής Μόντελλ βάζει τα πράγματα στη θέσι τους, εξηγώντας τα εξής:
«Κατά γενική ομολογία, ακόμη και τα πιο ωφέλιμα φάρμακα έχουν δυσμενή αποτελέσματα. Μερικοί ειδικοί υπολογίζουν ότι ίσως ένας στους 20 Αμερικανούς ασθενείς νοσοκομείων καταλήγει εκεί ως αποτέλεσμα αντιδράσεως στα φάρμακα. Το καλύτερο που μπορεί κανείς να πη για κάθε φάρμακο είναι ότι τα ωφέλιμα αποτελέσματά του υπερβαίνουν τα βλαβερά—στους περισσότερους ασθενείς, στις περισσότερες περιπτώσεις.»
Υπερβαίνουν τα Οφέλη τη Βλάβη;
Οι γιατροί, γενικά, ίσως ισχυρισθούν ότι τα οφέλη των ιατρικών φαρμάκων υπερβαίνουν τη βλάβη τους. Ίσως ν’ αναφέρωνται στη δική τους προσωπική ιατρική πείρα—στην παρατήρησί τους—όπου εκατοντάδες ωφελήθηκαν από φάρμακα και μόνο λίγοι επηρεάσθηκαν δυσμενώς. Αλλά μερικές ιατρικές αυθεντίες αρχίζουν ν’ αμφισβητούν αυτά τα συμπεράσματα.
Παραδείγματος χάριν, προσέξτε τη χρήσι των αντιβιοτικών. Το 1943 πωλήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το πρώτο αντιβιοτικό, η πενικιλλίνη G. Έκτοτε τα αντιβιοτικά έγιναν το φάρμακο με την πιο κοινή χρήσι, με 8.000.000.000 τουλάχιστον δόσεις που επικυρώθηκαν για χρήσι το 1972 από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων! Έχοντας υπ’ όψι αυτή τη μαζική χρήσι, είναι φανερό ότι μερικοί γιατροί χορηγούν υπέρ του δέοντος ή κακώς τα αντιβιοτικά. Σχετικά μ’ αυτό, το κύριο άρθρο της Εφημερίδος της Αμερικανικής Ιατρικής Ενώσεως (ΕΙΑΕ) στις 4 Μαρτίου 1974, με τίτλο «Είναι Αυτό Ιατρική Πρόοδος;» κατέληγε ως εξής:
«Πιστεύομε ότι είναι κατάλληλο να θέσωμε δύο ερωτήσεις, μολονότι μπορεί να είναι αδύνατο να βρεθούν τα στοιχεία που χρειάζονται για να δώσωμε απαντήσεις: (1) Μήπως φθάσαμε στο σημείο όπου η τεράστια χρήσις αντιβιοτικών προξενεί τόση βλάβη όση και ωφέλεια; (2) Μήπως οι κίνδυνοι αρχίζουν να υπερβαίνουν τα οφέλη;»
Αυτές οι ερωτήσεις θεωρούνται πολύ σοβαρές από μερικούς ανθρώπους της ιατρικής οι οποίοι έχουν αφυπνισθή από την αυξανόμενη απόδειξι βλάβης που προεκλήθη σε πολλούς ασθενείς από τα αντιβιοτικά.
Απόδειξις της Ανάγκης Προσοχής
Οι γιατροί, παραδείγματος χάριν, παρετήρησαν ότι η κατάχρησις αντιβιοτικών συμβάλλει στην ανάπτυξι ενός είδους ανθεκτικών μικροβίων. Σύμφωνα με στοιχεία που παρατίθενται στο ανωτέρω αναφερόμενο άρθρο της ΕΑΙΕ, αυτά τα μικρόβια έχουν πολλαπλασιασθή σε βαθμό που είναι δυνατόν να προκαλούν 100.000 θανάτους ετησίως στα Αμερικανικά νοσοκομεία!
Οι δύο γιατροί που έδωσαν αυτές τις πληροφορίες στην ΕΑΙΕ ξεχώρισαν τη χλωραφαινικόλη ως ιδιαιτέρως επικίνδυνο αντιβιοτικό που μπορεί να προκαλέση απλαστική αναιμία ως σοβαρή παρενέργεια. Εξήγησαν τα εξής: «Το πρόβλημα της απλαστικής αναιμίας συμβαίνει περίπου μια φορά σε κάθε 60.000 ως 80.000 δόσεις.» Στα τέσσερα περίπου εκατομμύρια ασθενών ετησίως που λέγεται ότι παίρνουν χλωραφαινικόλη, αυτό ακριβώς το αντιβιοτικό είναι υπεύθυνο για πολλούς θανάτους κάθε χρόνο.
Σχετικά μ’ αυτούς τους θανάτους, το άρθρο της ΕΑΙΕ θρηνολογεί: «Η μεγάλη πλειονότης αυτών των συνήθως μοιραίων αντιδράσεων συνέβη σε ασθενείς που έλαβαν χλωραφαινικόλη είτε για ελαφρές λοιμώξεις είτε για λοιμώξεις που δεν είχαν διαπιστωθή ή για λοιμώξεις για τις οποίες θα μπορούσε να είχε δοθή κάποιο ασφαλέστερο και εξ ίσου αποτελεσματικό αντιβιοτικό.»
Ασφαλώς υπάρχει ανάγκη προσοχής στη χρήσι τέτοιων φαρμάκων όπως είναι η χλωραφαινικόλη. Οι περισσότεροι γιατροί γνωρίζουν καλά τους κινδύνους που περιλαμβάνονται σ’ αυτά τα φάρμακα και τα συνιστούν σε ωρισμένες περιπτώσεις που απειλείται η ζωή. Εν τούτοις, μερικοί γιατροί είτε είναι απληροφόρητοι για τους κινδύνους ή χρησιμοποιούν πολύ κακή κρίσι όταν τα χορηγούν με συνταγή.
Αλλά πιθανώς υπάρχει σπουδαιότερος λόγος για τον οποίον η χλωραφαινικόλη χρησιμοποιείται ακόμη τόσο συχνά. Ο πρώην διευθυντής του Οργανισμού Τροφίμων και Φαρμάκων των Η.Π.Α. ισχυρίσθηκε ότι οι κατασκευαστές της «προώθησαν επιτυχώς την Χλωρομυκητίνη [εμπορική επωνυμία της χλωραφαινικόλης] παρά τις καλές συστάσεις του ιατρικού κόσμου.»
Εν τούτοις, οι αβάσιμες αξιώσεις για τα φάρμακα είναι κοινές. Έτσι, μια κυβερνητική υπηρεσία διεπίστωσε ότι από 16.000 νόμιμα πωλούμενα φάρμακα που ήλεγξε, το 60 τοις εκατό παρεβίαζαν τον νόμο ισχυριζόμενοι περισσότερα αποτελέσματα για την παρασκευή των απ’ ό,τι ήταν σε θέσι να κάμουν. Η Εθνική Ακαδημία Επιστημών ερεύνησε 4.349 φάρμακα με συνταγή και χωρίς συνταγή που συνιστώντο για τη θεραπεία 1.600 διαφορετικών περιπτώσεων. Διεπίστωσε ότι από 1.610 ισχυρισμούς που εγίνοντο για τα προϊόντα, μόνο το 19 τοις εκατό μπορούσε ν’ αποδειχθή. Μια άλλη έρευνα έδειξε ότι από 1.859 φάρμακα που ηλέγχθησαν, μόνο 301, ή λιγώτερο από 17 τοις εκατό, ήσαν αποτελεσματικά για τις περιπτώσεις στις οποίες συνιστώντο.
Είναι μεγάλη υπόθεσις να προσπαθήση κανείς να εμποδίση το εμπόριο των φαρμάκων που μπορεί να βλάψουν τους ανθρώπους μάλλον παρά να τους βοηθήσουν. Έτσι, πριν από δεκαπέντε περίπου χρόνια το λεγόμενο «τέλειο υπνωτικό χάπι» που περιέχει το φάρμακο θαλιδομίδη, εχρησιμοποιείτο ευρέως σε πολλές χώρες. Εν τούτοις, μια φαρμακολόγος στην υπηρεσία της κυβερνήσεως των Ηνωμένων Πολιτειών παρεμπόδισε την έγκρισί του ώσπου να διευκρινισθούν μερικές υποψίες που είχε σχετικά μ’ αυτό. Αυτή η ενέργεια ήταν καλή, διότι έπειτα από λίγο διεπιστώθη ότι χιλιάδες μωρά που γεννήθηκαν από γυναίκες, που έπαιρναν θαλιδομίδη στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ήσαν φρικτά παραμορφωμένα.
Αυτό τονίζει ακόμη περισσότερο την ανάγκη προσοχής στη λήψι φαρμάκων. Διότι ακόμη κι αν δεν υπάρξουν παρενέργειες αμέσως—ή ακόμη μετά από μέρες η βδομάδες—μπορεί να εμφανισθούν ύστερα από μήνες ή και χρόνια ακόμη. «Στην ιατρική σήμερα, χρησιμοποιούμε πολλά ισχυρότερα φάρμακα και κάθε είδους μυστικές χημικές ουσίες και μηχανές.» παρατηρεί ο Δρ Γιουτζίν Σάεντζερ, καθηγητής της ραδιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σινσινάττι. Το συμπέρασμά του είναι το εξής: «Είναι βέβαιο ότι υπάρχουν μερικές μακροχρόνιες συνέπειες.»
Το γεγονός είναι ότι μερικές απ’ αυτές τις μακροχρόνιες συνέπειες άρχισαν να διαπιστώνωνται μόνο πρόσφατα.
Υπολογίσιμος Κίνδυνος
Παραδείγματος χάριν, μεταξύ των ετών 1945 και 1971 το φάρμακο που λέγεται διαιθυλο-στιλβεστρόλη (ΔΕΣ) εχορηγείτο συνήθως σε εγκύους για να εμποδίση τις αποβολές. Μολονότι εμπόδισε πιθανώς μερικές αποβολές, ποια ήσαν τα μετέπειτα αποτελέσματα: Υψηλή αναλογία καρκίνου του κόλπου στις νεαρές θυγατέρες των μητέρων που πήραν αυτό το φάρμακο! Έτσι, ένας ειδικός σε θέματα γυναικολογικών όγκων στο Λος Άντζελες της Καλιφόρνιας συνιστά: «Οι θυγατέρες των γυναικών που πήραν ΔΕΣ πρέπει να εξετάζωνται τακτικά από το δέκατο τρίτο έτος κι εξής.»
Ομοίως, η Ντέηλυ Μέηλ του Λονδίνου στις 1 Μαρτίου 1974 ανέφερε τα εξής: «Η επίσημη πώλησις ενός από τα ευρύτερα χρησιμοποιούμενα παυσίπονα πρόκειται ν’ απαγορευθή κατόπιν αποδείξεως ότι το φάρμακο μπορεί να προξενήση βλάβη των νεφρών. . . . Στη Βρεταννία υπολογίζεται ότι πεθαίνουν κάθε χρόνο μέχρι 500 άτομα από νεφρική αποτυχία που αποδίδεται άμεσα σε υπερβολική εξάρτησι από τις συνθέσεις της φαινακετίνης.»
Επίσης, η έρευνα των φαρμάκων που λαμβάνονται συνήθως από το στόμα για τον έλεγχο του διαβήτου δείχνει ότι μπορούν να προξενήσουν 10.000 ως 15.000 θανάτους ετησίως λόγω καρδιακών παθήσεων. Αυτή η έρευνα που δημοσιεύθηκε στη ΕΑΙΕ στις 10 Φεβρουαρίου 1975 δείχνει ότι το ποσοστά θανάτου από καρδιακές και σχετικές παθήσεις ήταν διπλάσιο μεταξύ των διαβητικών που παίρνουν αυτά τα φάρμακα απ’ ό,τι μεταξύ των διαβητικών που νοσηλεύονται είτε με ενέσεις ινσουλίνης ή με τον έλεγχο της διαίτης.
Μήπως αυτό σημαίνει ότι πρέπει ν’ αποφεύγωμε τα φάρμακα τελείως; Όχι. Έχουν ανακουφίσει τους πόνους δεκάδων εκατομμύριων και έχουν σώσει ίσως εκατομμύρια ζωές. Πόσο ευγνώμονα μπορεί να είναι αυτά τα άτομα για τα φάρμακα! Ο κίνδυνος που περιλαμβάνεται στη λήψι τους είναι συχνά δικαιολογημένος. Χωρίς αμφιβολία υπάρχουν πολλές χιλιάδες ασθενείς που θα πέθαιναν μέσα σε εβδομάδες αν δεν έπαιρναν ντιζιταλίνη. Πραγματικά, ακόμη και η αλλαγή μιας προσεκτικά κανονισμένης δόσεως, θα μπορούσε να είναι επικίνδυνη. Πράγματι, η ντιζιταλίνη είναι «δηλητήριο,» αλλ’ όταν χρησιμοποιήται συνετά και υπό την επίβλεψι του ειδικού, έχει αποδειχθή ότι πραγματικά σώζει ζωές.
Ένας διαβητικός, επίσης, είναι προφανώς πιο πιθανόν ότι θα πεθάνη από την ασθένεια του αν δεν παίρνη φάρμακα παρά ότι θα πεθάνη από καρδιακή πάθησι που υποτίθεται ότι μπορεί να προξενήση το φάρμακο που παίρνει. Ομοίως κάποιος μπορεί να δέχεται τον «κίνδυνο» από τη χρήσι ακόμη και της ασπιρίνης παρά τη δυσφορία και την ενόχλησι του πονοκεφάλου. Αλλά το σημείο που θα θυμάσθε είναι ότι η λήψις φαρμάκων είναι υπολογίσιμος κίνδυνος—δίκοπο μαχαίρι.
Πώς λοιπόν θα γνωρίζετε αν πρέπει να πάρετε φάρμακα ή όχι; Γι’ αυτό, εξαρτάσθε πολύ από τη συμβουλή του γιατρού. Για την προστασία σας, μπορείτε να παίρνετε ισχυρά φάρμακα μόνο κατόπιν συμβουλής και συνταγής του γιατρού. Επειδή η κρίσις του μπορεί να επηρεάση την υγεία σας και ίσως το αν θα ζήσετε ή θα πεθάνετε, θα κάνετε καλά να σεβασθήτε την κρίσι του. Αλλά για τους ίδιους λόγους, είναι φρόνιμο να εξακριβώσετε προσεκτικά τα προσόντα του. Είναι τόσο ευσυνείδητος όσο και κατηρτισμένος; Ενδιαφέρεται πραγματικά για την ευημερία σας; Σε ωρισμένες περιπτώσεις μπορεί να θελήσετε να συμβουλευθήτε επίσης κάποιον άλλο γιατρό για το αν η χρήσις ενός ωρισμένου φαρμάκου δικαιολογήται.
Συχνά Ευθύνονται οι Ασθενείς
Εν τούτοις, είναι γεγονός ότι οι ίδιοι οι ασθενείς ευθύνονται συχνά για την κατάχρησι και κακή χρήσι των φαρμάκων. Πολλοί απ’ αυτούς αισθάνονται σαν να τους εξηπάτησε αν ο γιατρός δεν τους δώση συνταγή για κάποιο φάρμακο ή δεν τους δώση ένεσι. Ο Δρ. Κάλβιν Μ. Κούνιν γράφει στην ΕΑΙΕ: «Η πίεσις του ασθενούς είναι ένας από τους πιο σπουδαίους παράγοντας που κάνουν τους γιατρούς να δίνουν πολλές συνταγές καθώς ασκούν το καθήκον τους. Αυτό δεν είναι καθόλου ευγενικό και συχνά προέρχεται από τους πιο καλλιεργημένους και μορφωμένους ανθρώπους, περιλαμβανομένων και επαγγελματιών του κλάδου υγείας. Φαντασθήτε τις τηλεφωνικές κλήσεις που λαμβάνει ένας πολυάσχολος γιατρός με τις οποίες ζητούν και μερικές φορές μάλιστα απαιτούν να χορηγηθή κάποιο αντιβιοτικό.»
Περιγράφοντας τα προβλήματα, ένας χειρούργος και ασκών ιατρός έγραψε: «Όταν ένας άνθρωπος έρχεται να με δη με κάποιο ελαφρό πόνο στην πλάτη που απέκτησε ενώ καθάριζε το υπόγειό του, θα ήθελα να του πω, ‘Κοίτα, πάρε τα χρήματά σου και φύγε.’» Αυτό που χρειάζεται το άτομο είναι λίγη ζέστη και ανάπαυσι και ίσως μια ασπιρίνη για να σταματήση τον πόνο. Αλλ’ αφού αυτή η συμβουλή θα δυσαρεστούσε τον άνθρωπο, ο γιατρός του δίνει ό,τι θέλει. Κάνει «μεγάλη δουλειά» απ’ αυτό—ο ασθενής πληρώνει $10 για την επίσκεψι, $20 για την ακτινογραφία, $5 για κάποιο φάρμακο και $3 για θεραπεία με διαθερμία. «Ο άνθρωπος πηγαίνει σπίτι του [ικανοποιημένος, αλλά] κατά τριάντα οκτώ δολλάρια φτωχότερος και καθόλου καλύτερα σωματικώς.»
Είναι Ανάγκη να Χρησιμοποιήται η Κοινή Λογική
Τα ανωτέρω δείχνουν την ανάγκη να χρησιμοποιήται κοινή λογική στη χρήσι κάθε είδους φαρμάκων. Παραδείγματος χάριν, αυτό σημαίνει απλώς να μη χρησιμοποιήτε ισχυρά φάρμακα όταν η ίδια δουλειά γίνεται και με τα ελαφρότερα, διότι όσο πιο ισχυρό είναι το φάρμακο τόσο πιο πιθανός είναι ο κίνδυνος να συμβούν παρενέργειες. Έτσι, αφού έγινε μεγάλος θόρυβος για τα «θαυματουργικά φάρμακα» στη θεραπεία της αρθρίτιδας, διαπιστώθηκε ότι η παλαιά πιστή ασπιρίνη τις περισσότερες φορές εξυπηρετούσε εξίσου καλά αν όχι ακόμη καλύτερα απ’ αυτά τα «θαυματουργικά φάρμακα.» Έτσι, μην απογοητευθήτε αν ο γιατρός σας σάς συνιστά ασπιρίνη αντί να σας δώση κάποιο ακριβό φάρμακο που χορηγείται με συνταγή που είναι πιθανώς πιο επικίνδυνο από την ασπιρίνη.
Η κοινή λογική όταν πηγαίνετε στο φαρμακείο του σπιτιού σας θα υπεδείκνυε επίσης να μην καταφεύγετε σε φάρμακα για κάθε μικρή ενόχλησι. Μια περίπτωσις επί του σημείου είναι η ασπιρίνη. Όπως ήδη ανεφέρθη, έχει τις χρήσεις της. Αλλά η υπερβολική χρήσις μπορεί να προξενήση ποικιλία διαταραχών, όπως είναι η αιμορραγία, ιδιαιτέρως του στομάχου. Αν υπάρχη κάποια κατάστασις αιμορραγίας, όπως είναι η έμμηνος ρύσις, οι αιμορροΐδες, ή το έλκος, η ασπιρίνη μπορεί απλώς να την χειροτερεύση. Οι έγκυες γυναίκες ιδιαιτέρως θα έπρεπε ν’ αποφεύγουν την ασπιρίνη επειδή πιστεύεται ότι μπορεί να καταστρέψη το αναπτυσσόμενο έμβρυο.
Είναι αξιοσημείωτο ότι αυτοί που χρησιμοποιούν κατά συνήθεια τα ευρέως διαδεδομένα παυσίπονα διεπιστώθη ότι είναι πιο πιθανό ν’ αποκτήσουν αναιμία, έλκη, υψηλή πίεσι αίματος, κατάθλιψι και αγχώδεις καταστάσεις. Ιδιαιτέρως οι ειδικευμένοι στομαχολόγοι ξεχωρίζουν και επικρίνουν αυστηρά το Άλκα-Σέλτζερ. Θα ήταν συνετό να το χρησιμοποιήτε κάπου-κάπου; Ναι. Τακτικά; Όχι.
Και επειδή όλα τα φάρμακα έχουν πιθανές παρενέργειες, η κοινή λογική θα υπεδείκνυε να μη χρησιμοποιήτε και να μη καταφεύγετε σε φάρμακα αν μπορείτε να εξυπηρετηθήτε με άλλες θεραπείες. Μια περίπτωσις όπου ισχύει αυτό είναι η δυσκοιλιότης. Για πολλούς, κάπου-κάπου ένα καθαρτικό είναι αναγκαίο κακό. Αλλά η συνεχής χρήσις μπορεί να είναι επιβλαβής, ώστε είναι φρόνιμο να σκέπτεται κανείς τα πρακτικά μη φαρμακευτικά μέτρα—την καλλιέργεια καλών συνηθειών κενώσεως, κατάλληλη δίαιτα και κανονική άσκησι. Σύμφωνα μ’ ένα φημισμένο γιατρό, αυτά τα πρακτικά μέτρα θα βοηθήσουν το 95 τοις εκατό των ανθρώπων που ταλαιπωρούνται από τη δυσκοιλιότητα και οι οποίοι επομένως μπορούν να τη θεραπεύσουν «με ελάχιστα φάρμακα και πάρα πολύ κοινή λογική.»
Είναι ολοφάνερο λοιπόν ότι υπάρχει πραγματική ανάγκη να προσέχουμε και να χρησιμοποιούμε την κοινή λογική όταν πρόκειται να πάρωμε φάρμακα. Μπορούν να είναι ωφέλιμα, ακόμη και σωτήρια· αλλά μη ξεχνάτε, επίσης, ότι μπορεί πιθανώς να προξενήσουν βλάβη. Η ασφαλής και μόνιμη θεραπεία για τα ανθρώπινα παθήματα θα έλθη μόνον όταν, στο δίκαιο νέο σύστημα του Θεού, ο Ιησούς Χριστός θ’ ασκήση τη δύναμί του για να θεραπεύση όλες τις ανθρώπινες ασθένειες—2 Πέτρ. 3:13· Ματθ. 15:30, 31· Αποκάλ. 21:3, 4.