دین آیا موضوعی تحریمشده است؟
,«بر سر دو موضوع هرگز بحث نمیکنم: دین و سیاست!» هنگامی که شاهدان یَهُوَه با دیگران دربارهٔ کتاب مقدس صحبت میکنند، به کرات با این واکنش روبرو میشوند که البته نقطه نظری قابل درک است.
وقتی مردم بر سر سیاست مناظره میکنند، ممکن است خشم آنان بر انگیخته شده و مرافعه رخ دهد. بسیاری از مردم، فریب وعدههای توخالی را نمیخورند و تشخیص میدهند که اغلب، سیاستمداران فقط در پی قدرت، شهرت و پول هستند. متأسفانه، در مواقعی نیز، اختلافات سیاسی، به خشونت میانجامد.
شما ممکن است استدلال کنید که ‹آیا همین مطلب در مورد دین صدق نمیکند؟ آیا این، شور و شوق مذهبی نبوده که آتش خیلی از درگیریهای امروزه را شعلهور کرده است؟› در ایرلند شمالی، اعضای کلیسای کاتولیک روم و پروتستانها برای مدت مدیدی علیه یکدیگر وارد جنگ شدهاند. در کشورهای بالکان، اعضای کلیسای ارتدوکس شرقی، اعضای کلیسای کاتولیک روم و دیگران بر سر قلمرو با یکدیگر رقابت میکنند. با چه نتیجهای؟ فجایع و بدخواهی مداوم.
افراد بسیاری که با تهدید مرگ مواجه هستند، تلاش در مخفی نگاه داشتن اعتقادات شخصی خود و خانوادهشان میکنند. در آفریقا، قرنها خصومت مذهبی بین مردم جهان مسیحیت و هواداران ادیان قومی و نژادی یا ادیان دیگر، والدین را وادار کرد تا به کودکانشان دو نام بدهند که تا حدی آنان را حفاظت کند؛ سنتی که امروزه نیز پا بر جاست. بدین ترتیب، یک پسربچه میتواند خود را با استفاده از یکی از نامهای خویش، به عنوان عضو کلیسا و با استفاده از نام دیگر، معتقد به دینی دیگر معرفی کند. وقتی اعتقادات مذهبی کسی، میتواند به قیمت جانش تمام شود، جای تعجب نیست که از مباحثهٔ علنی دربارهٔ دین هم اکراه داشته باشد.
برای عدهای دیگر، حتی اگر جانشان هم در خطر نباشد، دین، موضوعی تحریم شده است. آنان بیم این را دارند که بحث دربارهٔ عقیدهشان با فردی از دین دیگر، به مشاجرهای بیثمر بینجامد. افراد دیگری نیز هستند که عقیده دارند، تمامی ادیان خوبند. آنان میگویند، تا وقتی آنچه که شخص به آن عقیده دارد او را ارضاء میکند، صحبت دربارهٔ اختلافات، عملی بیهوده است.
حتی در میان محققان کوشایی که ماهیت دین را مورد بررسی قرار میدهند نیز، عدم توافق وجود دارد. دایرةالمعارف جدید بریتانیکا، در مقالهٔ خود، «مطالعه و رده بندی ادیان،» اذعان میکند: «بندرت . . . بین محققان، راجع به ماهیت [دین] . . . وحدت نظر بوده است . . . بنابراین، این موضوع، در طول تاریخ خود، حاوی مناقشاتی بوده است.»
یک فرهنگ لغت، دین را چنین توصیف میکند: «ابراز اعتقاد و احترام انسان به یک نیروی فوق بشر که به عنوان خالق و حکمران عالم، شناخته شده است.» از این رو، دین نقش مهمی را در زندگی بازی میکند. در واقع، دین یک عامل کلی در شکل دادن به تاریخ بشر بوده است. دایرةالمعارف مصور مردمان و فرهنگها — آکسفورد، ذکر میکند: «اجتماعی وجود نداشته است که در صدد این برنیامده باشد که توسط نوعی مذهب، به زندگی معنی و نظم بدهد.» به دلیل گذاردن مبانیی همچون «معنی» و «نظم» در زندگی، دین، استحقاق چیزی بیش از مشاجره و مناقشه را دارد. دین، درخور مباحثه — یعنی، بررسی کامل — با شخص دیگری است. اما با چه کسی؛ و چه سودی از آن حاصل میگردد؟