Weta 4

Jesu Wá po Tulinamẹ Po

1. Mẹnu wẹ Johanu wlanwe hlan todin, podọ todin mẹnu lẹ wẹ dona mọ wẹ̀ndomẹ etọn nado gọna ojlo siso?

NUHE bọdego tololo dona fọn ojlo taun dote na mẹdepope he to gbẹdo hẹ agun omẹ Jiwheyẹwhe tọn lẹ tọn to egbehe. Debọdo-dego wẹ̀ndomẹ lẹ tọn de wẹ tin tofi. Yé tindo nugandomẹgo vonọtaun de dile “ojlẹ dide lọ” to dindọnsẹpọ. (Osọhia 1:3) Eyin mí payi hodidọ enẹlẹ go, e na yin hlan alemọyi madopodo mítọn. Kandai lọ hia dole: “Johanu hlan agun ṣinawe he tin to Asia lẹ: ojọmiọn po jijọho po hlan mì sọn e de wá mẹhe tin, bo ko tin, bo sọ ja; podọ sọn gbigbọ ṣinawe he tin to ofin etọn nukọn lẹ de; sọn Jesu Klisti de.”—Osọhia 1:4, 5a.

2. (a) Etẹwẹ sọha “ṣinawe” lọ zẹẹmẹdo? (b) To azan Oklunọ tọn gbe, mẹnu lẹ wẹ wẹ̀ndomẹ hlan “agun ṣinawe lẹ” tin na?

² Tofi Johanu to hodọ hlan “agun ṣinawe lẹ,” podọ oyin ehelẹ tọn yin didọ na mí to nukọnmẹ to dọdai lọ mẹ. Sọha enẹ, yedọ “ṣinawe” yin vivọdọ whlasusu to Osọhia mẹ. E zẹẹmẹdo blebu-yinyin titengbe gando onu Jiwheyẹwhe tọn po agun yiamisisadode etọn po go. Dile e ko yindọ sọha agun lẹ tọn he yin omẹ Jiwheyẹwhe tọn lẹ tọn lẹdo aihọn pe ko sudeji biọ fọtọ́n donu ao lẹ mẹ to azan Oklunọ tọn lọ gbe, mí sọgan deji dọ nuhe yin didọ tintan hlan “agun ṣinawe” lẹ he yin omẹ yiamisisadode lẹ tọn sọ gando omẹ Jiwheyẹwhe tọn lẹpo go todin. (Osọhia 1:10) Mọwẹ, Johanu tindo wẹ̀ndomẹ tangan de na agun Kunnudetọ Jehovah tọn lẹ tọn lẹpo po omẹ he nọ dogbẹ hẹ ye lẹpo po, to filẹpo to nukunmẹ aigba ehe tọn.

3. (a) To nudọdomẹ Johanu tọn mẹ, fie wẹ “ojọmiọn po jijọho” po wá sọn? (b) Hodidọ apọsteli Paulu tọn tẹlẹ wẹ taidi nudọdomẹ Johanu tọn?

³ “Ojọmiọn po jijọho po”—Lehe ehelẹ jlomẹ sọ podọ titengbe whenuena mí yọn pinpẹn asisa yetọn tọn! “Omẹ” he de ye wá sọn lọ wẹ Oklunọ Nupojipetọ Jehovah lọsu, yedọ “Ahọlu madopodo,” he nọ nọgbẹ̀, “sọn madopodo jẹ madopodo.” (1 Timoti 1:17; Psalm 90:2) Tofi ga “gbigbọ ṣinawe lẹ” biọ whẹho lọ mẹ, hogbe he do gigọ-yinyin nuyiwa huhlọn yidowazọn kavi gbigbọ wiwe Jiwheyẹwhe tọn tọn hia, dile e to nukunmọjẹnumẹ po dona lẹ po hẹnwá na enẹnọ lẹpo he nọ payi dọdai lọ go. Omẹ he sọ to nuyiwà tangan de basi wẹ “Jesu Klisti,” he Johanu wlan dogbọn dali etọn to nukọnmẹ dọmọ: “Mẹhe gọ na ojọmiọn po nugbo po.” (Johanu 1:14) Nalete, nudọdomẹ Johanu tọn tindo ninọmẹ dopolẹ he apọsteli Paulu dọho etọn to vivọnu wekanhlanmẹ awetọ etọn hlan agun Kọlinti tọn: “Ojọmiọn Jesu Klisti Oklunọ tọn, owanyi Jiwheyẹwhe tọn, podọ gbigbọ wiwe tọn ni nọ̀ hẹ mì omẹ popo.” (2 Kọlintinu lẹ 13:14) Na hogbe enẹlẹ ni gando dopodopo mítọn he yiwanna nugbo lẹ go todin ga!—Psalm 119:97.

“Kunnudetọ Nugbonọ Lọ”

4. Nawẹ Johanu zindonukọn nado basi zẹẹmẹ na Jesu Klisti gbọn, podọ etẹwutu wẹ hodidọ zẹẹmẹ tọn ehelẹ yin nuhe jẹ sọmọ?

⁴ Bọdo Jehovah go, Jesu Klisti wẹ yin omẹ gigonọ hugan lọ to wẹkẹ mẹ, dile Johanu yigbe etọn do, bo basi zẹẹmẹ etọn taidi “Kunnudetọ Nugbonọ lọ, omẹ plọnji sọn oṣiọ lẹ mẹ, Ahọvi ahọlu aigba tọn lẹ tọn.” (Osọhia 1:5b) Taidi osun to olọn lẹ mẹ, e ko yin didoai gligli taidi Kunnudetọ daho hugan lọ hlan Yẹwhe-yinyin Jehovah tọn. (Psalm 89:37) Whenuena e hẹn tenọgli etọn go kaka biọ oku avọsinsan tọn de mẹ godo, e lẹzun omẹ tintan lọ to gbẹtọvi lẹ mẹ nado yin finfọndote hlan ogbẹ̀ gbigbọnọ jọmaku. (Kọlọsinu lẹ 1:18) Todin to Jehovah nukọn, e yin zize daga na ahọlu aigba tọn lẹpo, na “aṣẹ lẹpo wẹ yè ko jo hlan [ẹn] to olọn mẹ podọ to aigba ji.” (Matiu 28:18; Psalm 89:27; 1 Timoti 6:15) To 1914 e yin zizedo ofin ji taidi Ahọlu nado dugan to akọta aigba tọn lẹ ṣẹnṣẹn.—Psalm 2:6-9.

5. (a) Nawẹ Johanu zindonukọn to hodidọ pinpẹn nutọn yinyọnẹn tọn hlan Oklunọ Jesu Klisti mẹ gbọn? (b) Mẹnu lẹ wẹ mọ ale yi sọn nunina Jesu tọn he yin ogbẹ̀ gbẹtọ tọn pipe etọn tọn mẹ, podọ nawẹ Klistiani yiamisisadode lẹ tindo mahẹ to dona vonọtaun de mẹ gbọn?

⁵ Johanu zindonukọn nado do pinpẹn nutọn yinyọnẹn hia na Oklunọ Jesu Klisti to hogbe gigopanamẹtọ ehelẹ mẹ: “Hlan ewo he yiwanna mí, bo sọ yi ohùn etọn do klọ mí sọn ylando mítọn lẹ mẹ, bo sọ yi mí do do ahọlu, bo sọ yi do do yẹwhenọ hlan Jiwheyẹwhe Otọ́ etọn; wẹ gigo po huhlọn po ni tin hlan owhenu owhenu lẹ lọ tọn lẹ. Niṣẹ.” (Osọhia 1:5c, 6) Jesu ze ogbẹ̀ gbẹtọ tọn pipe etọn namẹ na enẹnọ lẹ to aihọn gbẹtọ lẹ tọn mẹ he tindo yise to e mẹ nido sọgan yin vivọjlado hlan ogbẹ̀ pipe. Hiẹ wehiatọ vivẹ sọgan tin to ehe mẹ! (Johanu 3:16) Ṣigba oku avọsinsan tọn Jesu tọn hun aliho dote na dona vonọtaun de na enẹnọ he lẹzun Klistiani yiamisisadode taidi Johanu lẹ. Enẹnọ lẹ ko yin yiylọ dọ dódónọ to dòdonu avọsinsan fligọ tọn Jesu tọn ji. To gbigbẹ nukundido ogbẹ̀ to aigba ji tọn lẹpo dai mẹ, dile Jesu basi do, enẹnọ he yin lẹngbọpo pẹvi lọ tọn lẹ ko yin jìjì gbọn gbigbọ Jiwheyẹwhe tọn dali, po nukundido lọ po nado yin finfọnsọnku bo wàdevizọn taidi ahọlu lẹ po yẹwhenọ lẹ po hẹ Jesu Klisti to Ahọluduta etọn mẹ. (Luku 12:32; Lomunu lẹ 8:18; 1 Pita 2:5; Osọhia 20:6) Lẹblanulọkẹyi daho tẹ die! Abajọ Johanu dọ po nujikudo po dọ gigo po huhlọn po tin hlan Jesu!

“E Ja Po Aslọ Po”

6. (a) Etẹwẹ Johanu lá dogbọn “wiwá [Jesu tọn] po aslọ po” dali, podọ dọdai Jesu tọn tẹwẹ Johanu sọgan ko yin nuflin hlan? (b) Nawẹ Jesu ‘wá’ gbọn, podọ mẹnu lẹ to aigba ji wẹ na tindo numimọ awubla daho tọn?

⁶ Enẹgodo, Johanu lá po ayajẹ po dọmọ: “Do ayi e go, e ja po aslọ po; nukun lẹpo wẹ na mọ ẹn, ye he sọ́whan ẹn lẹ ga: hẹnnu aigba tọn lẹpo wẹ na blawu to e ji. Yedọ mọwẹ. Niṣẹ.” (Osọhia 1:7) Matin ayihaawe Johanu tofi yin nuflin dogbọn dọdai tintan Jesu tọn he gando opodo whenu-nu tọn lọ go dali. To finẹ Jesu dọmọ: “Whenẹnu wẹ ohia Ovi gbẹtọ tọn na sọ awuhia to olọn mẹ; whenẹnu wẹ whẹndo he tin to aihọn mẹ lẹpo na blawu, yé na sọ mọ Ovi gbẹtọ tọn sọn aslọ olọn tọn lẹ go ja, po huhlọn po, po gigo daho po.” (Matiu 24:3, 30) Nalete, Jesu ‘wá’ dogbọn ayidonugo etọn lilẹ́hlan whẹdida Jehovah tọn lẹ hinhẹnṣẹ do akọta lẹ ji dali. Ehe na dekọtọn do diọdo tangan lẹ mẹ to aigba ji, podọ dile e ko yindọ “hẹnnu aigba tọn lẹpo” ko yi nukun pẹvi do pọn ahọlu-yinyin Jesu tọn, na nugbo tọn ye na tindo numimọ “homẹgble Jiwheyẹwhe Ganhunupo tọn tọn he hunzo.”—Osọhia 19:11-21; Psalm 2:2, 3, 8, 9.

7. Nawẹ “nukun lẹpo,” podọ tolivẹtọ lẹ tọn ga na “mọ” Jesu gbọn?

⁷ To whejai godo tọn Jesu tọn hẹ nuplọntọ etọn lẹ whenu, e dọ na yé dọmọ: “To whenu vude, aihọn ma na mọ mi ba.” (Johanu 14:19) Whelọnu lo nawẹ e yin gbọn dọ “nukun lẹpo wẹ na mọ ẹn”? Mí ma dona donukun dọ kẹntọ Jesu tọn lẹ na mọ ẹn po nukun tata lẹ po gba, na apọsteli Paulu dọ dọ, to hihẹ aga Jesu tọn hlan olọn mẹ godo, Jesu todin “nọnọ̀ hinhọ́n mẹ, he mẹde ma sọgan sẹpọ,” podọ “mẹhe mẹde ma ko mọ gbede, bọ yè ma sọ sọgan mọ.” (1 Timoti 6:16) Na nugbo tọn, Johanu “mọ” to zẹẹmẹ lọ mẹ dọ e “do ayi e go,” kẹdẹ dile mí sọgan mọ kavi doayi jẹhẹnu mayinukundomọ Jiwheyẹwhe tọn lẹ go dogbọn yizan nudida etọn lẹ tọn dali do. (Lomunu lẹ 1:20) Jesu “ja po aslọ po” to enẹ mẹ dọ e ma na yin mimọ po nukun tata lẹ po kẹdẹdile owhè nọ te do whenuena e tin to aslọ lẹ godo. Whenuena owhè tlẹ yin whiwhla dogbọn aslọ lẹ dali to okle, mí nọ yọnẹn dọ e tin to finẹ na hinhọ́n he nọ lẹdo mí lọ wutu. Mọdopolọ, dile Oklunọ Jesu yin mamọ do, e na yin sisọhia taidi ‘to miyọn he to jiji mẹ, whenuena e to ahọsuyi to yé he ma sètonuna wẹndagbe dogbọn ewọ dali lẹ ji.’ Ehenọ lẹ na yin hinhẹn po huhlọn po nado “mọ ẹn.”—2 Tẹsalonikanu lẹ 1:6-8; 2:8.

8. (a) Mẹnu wẹ “yé he sọ́whan ẹn lẹ” yin to owhe 33 W.M. tọn mẹ, podọ mẹnu wẹ omẹ mọnkọtọn lẹ yin to egbehe? (b) Dile e ko yindọ Jesu ma sọ tin tofi to aigba ji ba, nawẹ gbẹtọ lẹ sọgan ‘sọ́whan ẹn’ gbọn?

⁸ Jesu na yin ‘mimọ’ dogbọn “ye he sọ́whan ẹn lẹ” dali ga. Mẹnu wẹ ehelẹ sọgan yin? Whenuena Jesu yin hùhù to owhe 33 W.M. tọn, awhanfuntọ Lomunu lẹ wẹ sọ́whan ẹn. Whẹgbledomẹ mẹhùhù enẹ tọn yin mimá dogbọn Ju lẹ dali, na Pita dọ na ehelẹ to Pẹntikọsti dọmọ: “Jiwheyẹwhe ko yi Jesu dopolọ, mẹhe mì whè do [atin] go, do basi Oklunọ, Klisti.” (Owalọ lẹ 2:5-11, 36; yijlẹdo Zekalia 12:10; Johanu 19:37 go.) Lomunu enẹlẹ po Ju lẹ po ko ku todin dibla yì owhe 2 000 lẹ die gbọn. Enẹwutu enẹnọ he ‘sọ́whan ẹn’ todin lẹ dona nọtena akọta lẹ po omẹ lẹ po he nọ do ninọmẹ wangbẹnamẹ tọn dopolọ hia he yin didohia whenuena Jesu yin whiwhè do atin go. Jesu ma sọ tin tofi to aigba ji ba. Ṣigba whenuena nukundiọsọmẹtọ lẹ nọ dohomẹkẹn Kunnudetọ Jehovah tọn lẹ, he nọ dekunnuna Jesu, kavi nọ gbọn nudemayiwà dali do yigbena nuwàdomẹ mọnkọtọn, e yin nudopolọ taidi dọ nukundiọsọmẹtọ mọnkọtọn lẹ to ‘owhansọ́’ Jesu lọsu nkọ.—Matiu 25:33, 41-46.

“Alfa lọ Po Omega lọ Po”

9. (a) Mẹnu wẹ dọho tọ́njẹgbonu todin, podọ whla nẹmu to Osọhia mẹ wẹ e basi mọ? (b) Whenuena Jehovah ylọ ede dọ “Alfa lọ po Omega lọ po” podọ “Ganhunupo” lọ etẹwẹ ehe zẹẹmẹdo?

⁹ Todin nujijọ jiawu nankọ die! Oklunọ Ganhunupo Jehovah lọsu dọho. Lehe ehe jẹ sọ taidi bẹjẹeji de na numimọ lẹ he na jẹ yinyin didohia ji to madẹnmẹ, dile e ko yindọ ewọ wẹ Nuplọnmẹtọ Daho mítọn po Asisa daho Osọhia lọ tọn po! (Isaia 30:20) Jiwheyẹwhe mítọn dọmọ: “Yẹn wẹ Alfa, yẹn wẹ Omega, . . . mẹhe tin, bo ko tin, bo sọ ja, Ganhunupo.” (Osọhia 1:8) Ehe yin tintan lọ to whla atọ̀n lẹ mẹ to Osọhia mẹ whenuena Jehovah lọsu dọho sọn olọn mẹ. (Pọn Osọhia 21:5-8; 22:12-15 ga.) Klistiani owhe kanweko tintan lọ tọn lẹ na yawu doayi e go tololo dọ alfa po omega lọ po yin wekun tintan po godo tọn po he yin abidi Glẹki tọn tọn. Jehovah yiylọ ede dogbọn wekun awe enẹlẹ dali zinnudeji dọ jẹnukọnna ewọ, Jiwheyẹwhe Nupojipetọ de ma ko tin, podọ depope ma na sọ tin to ewọ godo gba. E na hẹn whẹho Jiwheyẹwhe-yinyin tọn lọ wá tadona kọdetọn dagbe tọn de mẹ, kakadoidoi. E na yin whẹsuna kakadoi taidi Jiwheyẹwhe Ganhunupo, Nupojipetọ Daho dopo kẹdẹ lọ to nudida etọn lẹpo ji.—Yijlẹdo Isaia 46:10; 55:10, 11 go.

10. (a) Nawẹ Johanu basi zẹẹmẹ na ede to enẹgodo gbọn, podọ fie wẹ e yin ginglọn do? (b) Owe hiha he yin winwlan dogbọn Johanu dali dona ko yin yiyidohlan agun lẹ dogbọn azọnwadopọ mẹnu lẹ tọn dali? (c) Nawẹ núdùdù gbigbọmẹ tọn lọ nọ yawu yin awuwledaina todin gbọn?

¹⁰ Na e tindo jidide dọ Jehovah na deanana kọdetọn whẹho lẹ tọn wutu, Johanu dọ hlan hagbẹ afanumẹ etọn lẹ dọmọ: “Yẹn Johanu, mẹhe yin mẹmẹsunnu, ogbẹ́ mítọn to nukunbibia mẹ to ahọludu po homẹfa Jesu Klisti tọn po mẹ, tin to lopo he yè nọ ylọ Patmos ji, na oho Jiwheyẹwhe tọn, po okunnuho Jesu Klisti tọn po.” (Osọhia 1:9) Gantọ de to Patmos na wẹndagbe lọ wutu, to akọndona nukunbibia lẹ po mẹmẹsunnu etọn lẹ po, bo to nukundo vẹkuvẹku nado tindo mahẹ de to Ahọluduta he ja lọ mẹ, Johanu yọnhonọ lọ to tintan numimọ Osọhia tọn lẹ tọn mọ todin. Matin ayihaawe e yin tulina susu talala dogbọn numimọ ehelẹ dali kẹdẹdile hagbẹ Johanu tọn lọ yin zodolanmẹna todin whenuena yé to hẹndi yetọn lẹ mọ. Mí ma yọn lehe Johanu yi “owe hiha” Osọhia tọn lọ hlan agun lẹ do gba, dile e ko yindọ e tin to ganpamẹ to ojlẹ lọ mẹ. (Osọhia 1:11; 22:18, 19) Angẹli Jehovah tọn lẹ na ko penukundo ehe go, kẹdẹ dile ye ko nọ họ́ Kunnudetọ Jehovah tọn nugbonọ lẹ susu do he nọ to sinsẹ̀n-basi to alọhẹndotenamẹ po mẹginglọn lẹ po glọ todin, na ehelẹ na sọgan penugo nado yi núdùdù gbigbọmẹ tọn he jẹ do ganmẹ lọ hlan mẹmẹsunnu yetọn he huvẹ nugbo lọ tọn to hùhù lẹ.—Psalm 34:6, 7.

11. Lẹblanulọkẹyi tẹ, he taidi dehe Johanu yọn pinpẹn nutọn etọn, wẹ hagbẹ Johanu tọn yi nukun daho do pọn todin?

¹¹ Lehe Johanu dona ko yọn pinpẹn nutọn siso hlan lẹblanulọkẹyi etọn sọ nado yin yiyizan dogbọn Jehovah dali taidi nuyizan Etọn na nudọnamẹ hlan agun lẹ! Mọdopolọ, hagbẹ Johanu tọn egbezangbe tọn lọ yi nukun daho talala do pọn lẹblanulọkẹyi etọn he yin nado wleawuna “núdùdù [gbigbọmẹ tọn] to osaa sisọ mẹ” na whédo Jiwheyẹwhe tọn. (Matiu 24:45) Na hiẹ ni yin dopo to enẹnọ he yin huhlọnna dogbọn onu wleawudaina gbigbọmẹ tọn ehe dali nado sọgan mọ yanwle ogbẹ̀ madopodo tọn gigonọ lọ yí!—Howhinwhẹn lẹ 3:13-18; Johanu 17:3.

[Box on page 21]

Núdùdù Gbigbọmẹ Tọn Mimọyi to Ojlẹ Sinsinyẹn Lẹ Mẹ

To Azan godo tọn ehelẹ whenu, whenuena Kunnudetọ Jehovah tọn lẹ ko jiya homẹkẹndomẹ po awusinyẹnnamẹnu susu sọmọ lẹ po tọn, e yin onu tangan na yé nado mọ núdùdù gbigbọmẹ tọn yí nado sọgan pò to huhlọnnọ yin to yise mẹ. To whẹho suhugan lẹ mẹ, núdùdù he pe lẹ ko yin awuwledaina, pẹdido hlan didohia sọawuhia huhlọn Jehovah tọn tọn delẹ.

Di apajlẹ, to Allemagne to Hitler glọ, Kunnudetọ lẹ nọ basi bo nọ má vọkan Atọ̀họ̀-Nuhihọ́ Lọ Tọn tọn, he ko yin alọhẹndotena sọgbe hẹ osẹ́n dogbọn gandudu ylankan nazi tọn lọ dali. To Hamburg, ponọ lẹ (Gestapo) biọ owhé de gbe fie vọkan mọnkọtọn lẹ nọ yin bibasi te. Owhé lọ whè, podọ fidepope ma tin nado ze nude whla do ganji gba. Maṣini he nọ kanwe lọ yin jijodo avọgbá de mẹ, podọ zomọ he nọ basi vọkan owe lẹ tọn daho lọ yin zize do wẹli-gbá de mẹ to ohọ̀-aigba-glọ tọn lọ mẹ. Dogọ, to godo ogbá lọ tọn apò he yin gigọ po linlinnamẹwe lẹ po de tin! E taidi dọ mimọ ye ma sọgan yin apadana gba. Ṣigba etẹwẹ jọ! Ponọ-gan he hun avọgbá lọ basi mọ to alọpa de mẹ bọ e ma mọ maṣini he nọ kanwe lọ gba. Na nuhe du ohọ̀-aigba-glọ tọn lọ, nukunpedo owhé gotọ lọ na linlin dọmọ: “Ponọ-gan atọ̀n lẹ nọte to ohọ̀ lọ ṣẹnṣẹn, to fie wẹli-gbá lọ tin te po apò he yin gigọ po Atọ̀họ̀-Nuhihọ́ Lọ Tọn lẹ po to godo etọn. Ṣigba depope to yé mẹ ma doayi e go gba; e taidi dọ ye lẹzun nukuntọ́nnọ lẹ nkọ.” Nalete, na whẹho mẹ bibiọ sọn olọn mẹ wá sọawuhia ehe wutu, whedo lọ penugo nado to núdùdù gbigbọmẹ tọn lọ yidohlanmẹ to ojlẹ sinsinyẹn owu tọn lẹ whenu.

To owhe 1960 tọn lẹ mẹ, awhan otò tọn de tin to Nigéria po agbegbe he klan ede bo yin yiylọ dọ Biafra po ṣẹnṣẹn. Dile e ko yindọ Biafra yin lilẹdo pete dogbọn aigba Nigéria tọn dali, kanṣiṣa dopolọ kẹdẹ to ewọ po aihọn gbonu tọn po ṣẹnṣẹn wẹ yin dogbọn jọmẹhun dali. Enẹ zẹẹmẹdo dọ Kunnudetọ lẹ to Biafra tin to owu mẹ nado yin sinsansẹ sọn nududu gbigbọmẹ tọn yetọn mimọyi mẹ. Enẹgodo, to bẹjẹeji 1968 tọn ogan Biafra tọn lẹ deazọ́nna dopo to azọnwàtọ he ma yin awhanfuntọ yetọn lẹ mẹ hlan nuwiwà nujọnu tọn de to Europe, podọ devo yin azọ́ndena na jọmẹhun kunkun Biafra tọn. Ye omẹ awe lẹ yin Kunnudetọ Jehovah tọn lẹ. Podọ todin ye tin to ada awe kanṣiṣa dopo he tin to Biafra po aihọn gbonu tọn lọ po ṣẹnṣẹn mẹ. Ye omẹ awe lẹ doayi e go dọ tito lọ dona ko wá sọn Jehovah de. Nalete, ye ze yede jo na azọn gẹdẹgẹdẹ he gọna owu lọ he yin nado nọ bẹ nududu gbigbọmẹ tọn biọ Biafra mẹ. Podọ ye penugo nado basi ehe gbọn awhan lọ pete gblamẹ. Dopo to yé mẹ dọmọ: “Tito lọ yin nuhe zẹ nuhe gbẹtọ de sọgan wleawuna go.”

[Apotin to weda 19]

Sọha Yẹhiadonu Tọn Osọhia Tọn Lẹ

Sọha Zẹẹmẹ Yẹhiadonu Tọn

Sọha devo lẹ he yin hodọdego to Osọhia mẹ dona yin nukunnumọjẹemẹ dile yé te do. Whlasusu, lẹdo lọ nọ gọalọ nado yọn ehe. (Pọn Osọhia 7:4, 9; 11:2, 3; 12:6, 14; 17:3, 9-11; 20:3-5.)