Osẹ́n Klisti Tọn
‘Yẹn tin to osẹ́n glọ hlan Klisti.’—1 KỌLINTINU LẸ 9:21.
1, 2. (a) Nawẹ suhugan nuṣiwa gbẹtọvi lẹ tọn na ko yin didapana gbọn? (b) Etẹwẹ Mẹylọhodotọklisti gboawupo nado plọn sọn whenuho sinsẹ̀n Ju tọn mẹ?
“GBẸTỌ lẹ po gandudu lẹ po ma ko plọn nudepope sọn whenuho mẹ, kavi yinuwa do nunọwhinnusẹ́n he yin dide sọn e mẹ lẹ ji gba.” Enẹ wẹ tamẹnuplọnmẹtọ owhe kanweko 19tọ Allemagne tọn de dọ. Na nugbo tọn, nuyiwa whenuho gbẹtọvi tọn ko yin zẹẹmẹ-basina taidi “debọdo-dego nuwiwa nululu tọn,” nuṣiwa ylankan lẹnpọn matindo tọn voovo po hunyanhunyan lẹ po, suhugan ehe tọn na ko yin didapana eyin gbẹtọvi lẹ ko tindo ojlo poun nado plọnnu sọn nuṣiwa he wayi lẹ mẹ.
2 Gbigbẹ́ nado plọnnu sọn nuṣiwa he wayi lẹ mẹ dopolọ yin nina ayidonugo vonọtaun to hodọdopọ osẹ́n sọn olọn mẹ wá tọn ehe mẹ. Jehovah Jiwheyẹwhe yí dehe tlẹ sọ yọ́n hugan de do diọtẹnna Osẹ́n Mose Tọn lọ—yèdọ osẹ́n Klisti tọn. Ṣogan, nukọntọ Mẹylọhodotọklisti tọn lẹ, he sọalọakọn nado nọ plọnmẹ bo nọ yìn osẹ́n ehe, ko gboawupo nado plọnnu sọn nuwiwa nulunọ ylankan Falesi lẹ tọn mẹ. Enẹwutu Mẹylọhodotọklisti tọn ko ṣì osẹ́n Klisti tọn zan bosọ slókọna ẹn kẹdẹdile sinsẹ̀n Ju tọn basi na Osẹ́n Mose Tọn do. Nawẹ enẹ sọgan yinmọ gbọn? Tintan, mì gbọ mí ni dọho do osẹ́n ehe lọsu ji—nuhe e yin, mẹhe e nọ deanana lẹ podọ gbọnna, podọ nuhe hẹn ẹn gbọnvo na Osẹ́n Mose Tọn. Enẹgodo mí na gbadopọnna lehe Mẹylọhodotọklisti tọn ko ṣì i zan do. Na mí ni gbọnmọ dali plọnnu sọn whenuho mẹ bo mọaleyi sọn e mẹ!
Alẹnu Yọyọ Lọ
3. Opagbe tẹwẹ Jehovah basi gando alẹnu yọyọ de go?
3 Mẹnu gbọnvona Jehovah Jiwheyẹwhe wẹ sọgan vọ́ Osẹ́n pipe lọ jlado? Pipé wẹ alẹnu Osẹ́n Mose Tọn lọ. (Psalm 19:7) Mahopọnna enẹ, Jehovah dopagbe dọmọ: “Dayi e go, azán lẹ [ja], . . . bọ yẹn na basi alẹnu yọyọ de hẹ owhé Islaeli tọn, podọ hẹ owhé Juda tọn: Kẹdẹdi alẹnu he yẹn basi hẹ otọ́ yetọn lẹ . . . ma wẹ gba.” Gbedide Ao lẹ—yèdọ dodonu Osẹ́n Mose Tọn—yin kinkan do zannu ji. Ṣigba na alẹnu yọyọ lọ, Jehovah dọmọ: “Yẹn na yí osẹ́n ṣie do ohò yetọn mẹ dọ́n, podọ ayiha yetọn mẹ wẹ yẹn na wlan ẹn do.”—Jẹlemia 31:31-34.
4. (a) Islaeli tẹwẹ alẹnu yọyọ lọ bẹhẹn? (b) Gbọnvona Islaeli gbigbọmẹ tọn lẹ omẹ devo tẹlẹ wẹ tin to osẹ́n Klisti tọn glọ?
4 Mẹnu lẹ wẹ na yin yíyí do alẹnu yọyọ ehe mẹ? Na nugbo tọn e ma yin “owhé Islaeli” nujọnu tọn, he gbẹ́ Whẹgbọtọ alẹnu ehe tọn dai gba. (Heblu lẹ 9:15) Lala, “Islaeli” yọyọ ehe na yin “Islaeli Jiwheyẹwhe tọn,” akọta Islaelivi gbigbọmẹ tọn lẹ. (Galatianu lẹ 6:16; Lomunu lẹ 2:28, 29) Pipli pẹvi, Klistiani yiamisisadode to gbigbọ liho ehe na wá yin awukọndopọ hẹ gbọn “gbẹtọ susugege” lọ dali sọn akọta lẹpo mẹ he na dín nado basi sinsẹ̀n hlan Jehovah ga. (Osọhia 7:9, 10; Zekalia 8:23) To whenuena e yindọ yé ma na tindo mahẹ to alẹnu yọyọ lọ mẹ, omẹ ehelẹ ga na yin bibla gbọn osẹ́n dali. (Yijlẹdo Levitiku 24:22; Osọha lẹ 15:15 go.) Taidi “apó dopo” to anademẹ “lẹngbọhọtọ dopo” tọn glọ, yemẹpo na tin “to osẹ́n glọ hlan Klisti,” dile apọsteli Paulu wlan do. (Johanu 10:16; 1 Kọlintinu lẹ 9:21) Paulu ylọ alẹnu yọyọ ehe dọ “alẹnu he yọnwhanpẹ hú.” Etẹwutu? Na onú dopo, e sinai do opagbe he yin hinhẹndi lẹ ji kakati nido yin do ojlẹmọ nuhe jà lẹ tọn ji.—Heblu lẹ 8:6; 9:11-14.
5. Etẹwẹ yin lẹndai alẹnu yọyọ lọ tọn, podọ naegbọn e nado tindo kọdetọn dagbe?
5 Etẹwẹ yin lẹndai alẹnu ehe tọn? E yin nado wleawuna akọta ahọlu po yẹwhenọ lẹ po tọn de nado dona gbẹtọvi lẹpo. (Eksọdusi 19:6; 1 Pita 2:9; Osọhia 5:10) Alẹnu Osẹ́n Mose Tọn lọ ma de akọta ehe tọ́n to linlẹn gigọ́ mẹ pọ́n gbede gba, na Islaeli lẹpo ṣiatẹ bo gbọ̀ lẹblanulọkẹyi yetọn go. (Yijlẹdo Lomunu lẹ 11:17-21 go.) Ṣigba, alẹnu yọyọ lọ, na tindo kọdetọn dagbe janwẹ, na e gando osẹ́n he gbọnvo pete de go wutu. Aliho tẹlẹ mẹ wẹ e gbọnvo te?
Osẹ́n Mẹdekannujẹ Tọn
6, 7. Nawẹ osẹ́n Klisti tọn ze mẹdekannujẹ daho hugan donukọnnamẹ hugan lehe Osẹ́n Mose Tọn basi do gbọn?
6 Osẹ́n Klisti tọn nọ yin kinkọndopọ po mẹdekannujẹ po gbọzangbọzan. (Johanu 8:31, 32) E yin alọdlẹndo taidi “osẹ́n [gbẹtọ] mẹdekannujẹ tọn” lẹ tọn podọ “osẹ́n mẹdekannujẹ tọn he sọgbe.” (Jakobu 1:25; 2:12) Nugbo wẹ dọ, mẹdekannujẹ lẹpo to gbẹtọvi lẹ ṣẹnṣẹn tindo dogbo. Etomọṣo, osẹ́n ehe na mẹdekannujẹ daho hugan dehe jẹnukọnna ẹn tọn, yèdọ Osẹ́n Mose Tọn. Nawẹ e yinmọ gbọn?
7 Na onú dopo, mẹdepope ma yin jiji to osẹ́n Klisti tọn glọ gba. Nujinọtedo mọnkọtọn lẹ taidi sinmẹ agbasa tọn po fie mẹde yin jiji te po ma yin dandannu gba. Klistiani nugbo lẹ nọ yí ojlo do dè to ahún yetọn lẹ mẹ nado kẹalọyi zẹ̀gẹ̀ tonusise tọn na osẹ́n ehe. To mọwiwà mẹ, yé nọ mọdọ zẹ̀gẹ̀ he bọawu de wẹ e yin, yèdọ agbàn he foa de. (Matiu 11:28-30) Eyin mì flin, Osẹ́n Mose Tọn lọsu yin awuwlena nado plọn gbẹtọ dọ ylandonọ de wẹ ewọ yin bo tin to nuhudo niyaniya tọn mẹ na avọ́sinsan ofligọ de tọn nado flí i gọ̀. (Galatianu lẹ 3:19) Osẹ́n Klisti tọn plọnmẹ dọ Mẹsia lọ ko wá, bo sú ahọ́ ofligọ lọ tọn po ogbẹ̀ etọn po, bo hunalidonuvona mí nado yin hinhẹn jẹ mẹdekannu sọn yasanamẹ ylankan ylando po okú po tọn si! (Lomunu lẹ 5:20, 21) Nado sọgan mọaleyi, mí dona ‘yí yise zan’ to avọ́sinsan enẹ mẹ.—Johanu 3:16.
8. Etẹwẹ osẹ́n Klisti tọn bẹhẹn, ṣigba naegbọn gbẹninọ sọgbe hẹ ẹ ma do biọ kanweko susu aṣẹdai osẹ́n tọn lẹ hinhẹn do ayihamẹ?
8 ‘Yise yiyizan’ bẹ gbẹninọ sọgbe hẹ osẹ́n Klisti tọn hẹn. Enẹ bẹ tonusisena gbedide Klisti tọn lẹpo hẹn. Be ehe zẹẹmẹdo kanweko susu osẹ́n po aṣẹdai lẹ po hinhẹn do tamẹ wẹ ya? Lala. To whenuena Mose, whẹgbọtọ alẹnu hoho lọ tọn, wlan Osẹ́n Mose Tọn dai, Jesu, Whẹgbọtọ alẹnu yọyọ lọ tọn, ma wlan osẹ́n depope dai pọ́n gba. Kakatimọ, e nọgbẹ̀ sọgbe hẹ osẹ́n ehe. Gbọn aliho gbẹzan pipé etọn tọn dali, e ze apajlẹ de dai na mẹlẹpo nado hodo. (1 Pita 2:21) Vlavo enẹ wẹ zọ́n bọ sinsẹ̀n-bibasi Klistiani fliflimẹ tọn lẹ tọn do yin alọdlẹndo taidi ‘Aliho Lọ.’ (Owalọ lẹ 9:2; 19:9, 23; 22:4; 24:22) Hlan yewlẹ, osẹ́n Klisti tọn yin didohia to apajlẹ liho to gbẹzan Klisti tọn mẹ. Nado hodo apajlẹ Klisti tọn zẹẹmẹdo nado setonuna osẹ́n ehe. Owanyi zogbe yetọn na ẹn zẹẹmẹdo dọ osẹ́n ehe na taun tọn yin winwlan do ahún yetọn lẹ mẹ, dile e yin dọdai etọn dọ do. (Jẹlemia 31:33; 1 Pita 4:8) Podọ mẹhe yin tonusetọ na owanyi wutu ma nọ tindo numọtolanmẹ yasanamẹ tọn pọ́n gbede gba—ehe yin whẹwhinwhẹn devo hetọn wutu osẹ́n Klisti tọn sọgan do yin yiylọdọ “osẹ́n [gbẹtọ] mẹdekannujẹ tọn” lẹ tọn.
9. Etẹwẹ yin dodonu nujọnu osẹ́n Klisti tọn, podọ to aliho tẹ mẹ wẹ osẹ́n ehe bẹ gbedide yọyọ de hẹn te?
9 Eyin owanyi yin titengbe to Osẹ́n Mose Tọn mẹ, e yin onú titengbe hugan to osẹ́n Klistiani tọn mẹ. Gbọnmọ dali osẹ́n Klisti tọn bẹ gbedide yọyọ de hẹn—Klistiani lẹ na tindo owanyi mẹde-yido-sanvọ́ tọn na ode awetọ. Yé na tindo owanyi dile Jesu basi do; e ze ogbẹ̀ etọn dai po ojlo po do ota họntọn etọn lẹ tọn mẹ. (Johanu 13:34, 35; 15:13) Enẹwutu e sọgan yin didọ dọ osẹ́n Klisti tọn tlẹ sọ yin hogbe yẹwhehọluduta tọn he yiaga hugan dehe Osẹ́n Mose Tọn yin do. Dile linlinwe ehe ko dlẹnalọdo wayi do: “Gandudu gbọn Jiwheyẹwhe dali wẹ Yẹwhehọluduta yin; Jiwheyẹwhe wẹ owanyi; enẹwutu yẹwhehọluduta nọ yin gandudeji gbọn owanyi dali.”
Jesu po Falesi lẹ Po
10. Nawẹ nuplọnmẹ Jesu tọn jẹagọdo Falesi lẹ tọn gbọn?
10 To whelọnu lo, nupaṣamẹ sinsinyẹn de wẹ e yin, dọ Jesu diọnukunsọ sinsẹ̀ngan Ju azán etọn gbè tọn lẹ. “Osẹ́n mẹdekannujẹ tọn he sọgbe” de dẹn do ayiha wekantọ po Falesi lẹ tọn po tlala hugan nudepope tọn. Yé tẹnpọn nado deanana gbẹtọ lẹ gbọn osẹ́n gbẹtọ tọn lẹ dali. Nuplọnmẹ yetọn lẹzun yasanamẹ tọn, whẹgbledomẹ tọn, yèdọ dehe jẹagọ. To vogbingbọn pete mẹ, nuplọnmẹ Jesu tọn yin mẹjlọdote bo yin alemọyinu tọn mlẹnmlẹn! E nọ dọho to aliho yọn-na-yizan tọn mẹ bo nọ zinnudo nuhudo po nuduahunmẹnamẹ nujọnu gbẹtọ lẹ tọn po ji. E nọ plọnmẹ po awubibọ po podọ po numọtolanmẹ nujọnu tọn po, nọ yí apajlẹ lẹ zan sọn gbẹzan egbesọegbesọ tọn mẹ podọ nọ dè aṣẹpipa lẹ sọn Ohó Jiwheyẹwhe Tọn mẹ. Gbọnmọ dali, “avò vò gbẹtọ lẹ do nuplọnmẹ etọn go.” (Matiu 7:28) Mọwẹ, nuplọnmẹ Jesu tọn biọ ahún yetọn lẹ mẹ!
11. Nawẹ Jesu dohia dọ Osẹ́n Mose Tọn dona ko yin yiyido-yizan mẹ po lẹnpọn dagbe po gọna lẹblanu gbọn?
11 Kakati nado yí osẹ́n susu lẹ dogọ Osẹ́n Mose Tọn lọ, Jesu do lehe Juvi lẹ dona ko to Osẹ́n enẹ yizan sọn whẹwhẹwhenu hia—yèdọ po lẹnpọn dagbe po gọna lẹblanu. Di apajlẹ, flin nujijọ lọ to whenuena yọnnu he tindo zẹ̀ntin ohùn tọn de dọnsẹpọ ẹ. Sọgbe hẹ Osẹ́n Mose Tọn, mẹdepope he go e doalọ na lẹzun mawenọ, enẹwutu e ma jẹ depope dọ ni biọ gbẹtọgun lẹ mẹ gba! (Levitiku 15:25-27) Ṣigba e jlo po egblemaku po nado yin azọ̀nhẹngbọna sọmọ bọ e zlọ́n biọ gbẹtọgun lẹ mẹ bo doalọ awù Jesu tọn go. Ohùn lọ gbò to afọdopolọji. Be e wọhẹ ẹ na Osẹ́n lọ gbigbà wẹ ya? Lala; kakatimọ, e mọnukunnujẹ ninọmẹ todido matindo yọnnu lọ tọn mẹ bo do nunọwhinnusẹ́n he klo hugan Osẹ́n lọ tọn hia—yèdọ owanyi. Po awuvẹmẹ po e dọna yọnnu lọ dọmọ: “Oviyọnnu, yise towe hẹn we jẹ gángán, yì jijọho mẹ, bosọ nọ gángán sọn azọ̀n towe mẹ.”—Malku 5:25-34.
Be Osẹ́n Klisti Tọn Yigbena Onú Lẹpo Wẹ Ya?
12. (a) Naegbọn mí ma nado wá tadona kọn dọ Klisti nọ yigbena onú lẹpo? (b) Etẹwẹ dohia dọ osẹ́n susu lẹ bibasi nọ dekọtọn do aliho họ́ngán susu tọn lẹ bibasi mẹ?
12 To whelọnu lo, be mí na dotana, dọ na osẹ́n Klisti tọn yin “mẹdekannujẹ tọn” wutu, e nọ yigbena onú lẹpo, bọ Falesi lẹ, po aṣa otangblo tọn yetọn lẹpo po, e whè gbahu nọ hẹn walọyizan gbẹtọ lẹ tọn do agblò dodonu sinsinyẹn walọyizan tọn de ji wẹ ya? Lala. Tito sọgbe hẹ osẹ́n egbezangbe tọn lẹ dohia dọ dehe osẹ́n lẹ nọ saba sù sọ, mọwẹ aliho he gbẹtọ lẹ na mọ nado họ̀ngán sọn e mẹ na sù do niyẹn.a To azán Jesu tọn gbè pligege osẹ́n Falesi lẹ tọn dotuhomẹna gbẹtọ lẹ nado dín aliho hinhọngán sọn e mẹ lẹ, nuwiwa azọ́n aṣa tọn he ma tindo owanyi, po awuwlena dodonọ-yinyin mẹdetiti tọn po nado ṣinyọnnudo hẹnflu homẹ tọn.—Matiu 23:23, 24.
13. Naegbọn osẹ́n Klisti tọn do dekọtọn do nujinọtedo walọyizan yiaga tọn de mẹ hugan kandai owe osẹ́n tọn lẹ?
13 To vogbingbọn mẹ, osẹ́n Klisti tọn, ma tindo linlẹn walọyizan mọnkọtọn lẹ gba. Na nugbo tọn, tonusisena osẹ́n he sinai do owanyi Jehovah tọn ji podọ he yin tonusena gbọn apajlẹ owanyi mẹde-yido-sanvọ́ Klisti tọn na mẹdevo lẹ hihodo dali nọ dekọtọn do nujinọtedo walọyizan tọn he yiaga tlala hugan kandai osẹ́n aṣa tọn de hihodo. Owanyi ma nọ dinali nado họ̀ngán sọn osẹ́n mẹ gba; e nọ glọnalina mí ma nado wà awugblenamẹnu lẹ he owe osẹ́n tọn sọgan gọ̀n ma gbẹ́ tlọlọ. (Pọ́n Matiu 5:27, 28.) Nalete, osẹ́n Klisti tọn na whàn mí nado wà onú lẹ na mẹdevo lẹ—nado do walọ alọtútlú, johẹmẹ, po owanyi tọn po hia—to aliho he mẹ osẹ́n aṣa tọn depope ma sọgan hẹn mí nado basi te.—Owalọ lẹ 20:35; 2 Kọlintinu lẹ 9:7; Heblu lẹ 13:16.
14. Nuyiwadomẹji tẹwẹ gbẹninọ sọgbe hẹ osẹ́n Klisti tọn tindo do agun Klistiani owhe kanweko tintan tọn lọ ji?
14 Jẹ obá he mẹ hagbẹ etọn lẹ na nọgbẹ̀ sọgbe hẹ osẹ́n Klisti tọn te, agun Klistiani fliflimẹ tọn lọ duvivi lẹdo owanyi zohunhunnọ tọn, he tin to mẹdekannu pete sọn walọyizan egblemaku, whẹdanamẹ tọn, po yẹnuwiwa tọn po he gbayipe tlala to sinagọgu azán enẹlẹ tọn gbè mẹ. Hagbẹ agun yọyọ ehe tọn lẹ dona ko mọnukunnujẹemẹ nugbonugbo dọ yé to gbẹ̀nọ sọgbe hẹ “osẹ́n [gbẹtọ] mẹdekannujẹ tọn lẹ”!
15. Etẹwẹ yin delẹ to vivẹnudido tintan Satani tọn lẹ mẹ nado hẹn agun Klistiani tọn flu?
15 Etomọṣo, Satani to jejeji nado hẹn agun Klistiani tọn flu, kẹdẹdile e ko hẹn akọta Islaeli tọn flu do. Apọsteli Paulu namẹ avase gando sunnu taidi ohla lẹ go he na “to onú agọ̀ dọ” bo na sayana apó Jiwheyẹwhe tọn. (Owalọ lẹ 20:29, 30) E dona diahi hẹ sinsẹ̀n-basitọ Ju tọn lẹ, mẹhe din ali nado diọ mẹdekannujẹ jlẹkaji osẹ́n Klisti tọn do kanlinmọgbenu to Osẹ́n Mose Tọn mẹ, ehe ko yin hinhẹndi to Klisti mẹ. (Matiu 5:17; Owalọ lẹ 15:1; Lomunu lẹ 10:4) To whenuena apọsteli godo tọn lọ kú godo, alọhẹndotenamẹ de ma sọ tin sọta atẹṣiṣi mọnkọtọn go ba. Enẹwutu hẹnflu lẹzun nuhe gbayipe.—2 Tẹsalonikanu lẹ 2:6, 7.
Mẹylọhodotọklisti Hẹn Osẹ́n Klisti Tọn Flu
16, 17. (a) Aliho tẹlẹ mẹ wẹ hẹnflu sọawuhia to Mẹylọhodotọklisti mẹ te? (b) Nawẹ osẹ́n Ṣọṣi Katholiki tọn lẹ hẹn pọndohlan zanhẹmẹ tọn he yin kọslóna gbayipe gbọn?
16 Dile e te po sinsẹ̀n Ju tọn po do, hẹnflu bẹ́ ninọmẹ hugan dopo hẹn to Mẹylọhodotọklisti tọn mẹ. Ewọ lọsu lẹzun kanlinmọ sinsẹ̀n-nuplọnmẹ lalo tọn lẹ po walọ gbíngbán tọn lẹ po. Podọ vivẹnu etọn lẹ nado basi hihọ́ na apó etọn sọta nuyiwadomẹji gbonu tọn lẹ nọ saba sọawuhia nado yin owù na nudepope heyin sinsẹ̀n-bibasi wiwe ṣeke tọn he sọgan pò to aimẹ. Osẹ́n egblemaku po dehe ma sọgbe hẹ Owe wiwe lẹ gbayipe po awuyiya po.
17 Ṣọṣi Katholiki Tọn ko yin gangansu to susugege osẹ́n ṣọṣi tọn lẹ bibasi mẹ. Osẹ́n ehelẹ na titengbe tọn klan sọn zẹẹmẹ nujọnu whẹho lọ lẹ tọn he gando zanhẹmẹ go ji. Sọgbe hẹ owe lọ Sexuality and Catholicism, ṣọṣi lọ kẹalọyi tamẹnuplọnmẹ Stoiki Glẹki tọn lọ, ehe vẹ̀nudo wunmẹ awuvivi lẹpo tọn. Ṣọṣi lọ wá plọnmẹ dọ awuvivi zanhẹmẹ tọn, gọna dehe yin kọndopọ alọwle tọn lẹ, yin ylando. (Jẹagọdo Howhinwhẹn lẹ 5:18, 19.) Yé sọalọakọn dọ zanhẹmẹ tin na vijiji kẹdẹ, e ma yin na awuvivi gba. Gbọnmọ dali osẹ́n ṣọṣi tọn gblewhẹdo wunmẹ amasin hòmamọ tọn lẹpo nado yin ylando sinsinyẹn, bo nọ biọ yasana mẹdetiti owhe susu tọn lẹ to whedelẹnu. Yinukọn dogọ, yẹwhenọ lẹ yin gbigbẹna ma nado wlealọ, yèdọ gbedide de he ko dekọtọn do jideji suhugan zanhẹmẹ he ma sọgbe hẹ osẹ́n tọn, gọna ovivu lẹ zinzan hẹ mẹ.—1 Timoti 4:1-3.
18. Etẹwẹ dekọtọn sọn osẹ́n deto-deji ṣọṣi tọn lẹ mẹ?
18 Dile osẹ́n ṣọṣi tọn lẹ jideji, yé yin bibladopọ do owe lẹ mẹ. Owe ehelẹ, jẹ nuhe ma yin nukunnumọjẹemẹ ganji yin ji bo yita to Biblu si. (Yijlẹdo Matiu 15:3, 9 go.) Taidi sinsẹ̀n Ju tọn, sinsẹ̀n Katholiki tọn ma deji do wekinkan aihọn mẹ tọn go bo pọ́n suhugan etọn dohlan nado yin owùnú de. To madẹnmẹ pọndohlan ehe zẹ avase lẹnpọn dagbenọ Biblu tọn do whẹho lọ ji go tlala. (Yẹwhehodọtọ 12:12; Kọlọsinu lẹ 2:8) Jerome, wekantọ ṣọṣi tọn de to owhe kanweko ẹnẹtọ W.M., lá dọmọ: “Oklunọ E, eyin yẹn tlẹ wá tindo owe aihọn mẹ tọn lẹ kavi hia yé whladopo dogọ, yẹn ko gbẹ́ hiẹ dai.” To nukọn mẹ, ṣọṣi lọ jẹ dogbapọnna owe lẹ ji—yèdọ dehe ma tlẹ sinai do hosọ owe aihọn mẹ tọn lẹ ji ga. Gbọnmọ dali Galilée lẹnunnuyọnẹntọ sunwhlẹvu-plọntọ owhe kanweko 17tọ mẹ tọn lọ yin whẹgbledo na kinkan dọ aigba nọ lẹdo owhè pé. Nujikudo ṣọṣi tọn na yinyin gbedide godo tọn do onú lẹpo ji—yèdọ dehe tlẹ gando lẹnunnuyọnẹn sunwhlẹvu pinplọn go—to godo mẹ—na wazọ́n nado yí nukun pẹvi do pọ́n yise to Biblu mẹ.
19. Nawẹ opá sinsẹ̀nhọ tọn lẹ ze aṣẹpipa egblemaku tọn lẹ daga gbọn?
19 Osẹ́n bibasi ṣọṣi tọn gbayipe to opá sinsẹ̀nhọ tọn lẹ mẹ, fie yẹwhenọ pámẹnọtọ lẹ klan yedelẹ dovo sọn aihọn ehe mẹ nado zan gbẹninọ mẹde-mimọ́n tọn te. Suhugan opá sinsẹ̀nhọ Katholiki tọn lẹ nọ hodo “Osẹ́n Saint Benedict tọn.” Abbot (yèdọ yinkọ de he wá sọn hogbe Alamaiki tọn lọ na “otọ́” mẹ) dugán po aṣẹpipa mlẹnmlẹn po. (Yijlẹdo Matiu 23:9 go.) Eyin yẹwhenọ pámẹnọtọ de mọ nunina de yí sọn mẹjitọ etọn lẹ si, abbot na basi dide vlavo yẹwhenọ pámẹnọtọ enẹ kavi mẹdevo de wẹ dona yí i. Gbọnvona whẹgbledo dihonu lẹ osẹ́n de hẹnalọdotena hofusadidọ lẹpo aslanyinyin lẹ po, bo dọmọ: “Devi depope ma dona dọ onú mọnkọtọn lẹ gba.”
20. Etẹwẹ dohia dọ sinsẹ̀n Plọtẹstant tọn lẹ lọsu sọawuhia nado ze aṣẹpipa egblemaku he ma sọgbe hẹ Owe wiwe lẹ daga?
20 Sinsẹ̀n Plọtẹstant tọn, ehe din ali nado vọ́ nuyiwa zẹjlẹgo he ma sọgbe hẹ Owe wiwe sinsẹ̀n Katholiki tọn jlado, wá lẹzun gangansu dopolọ to osẹ́n aṣẹpipa tọn lẹ mẹ he ma tindo dodonu depope to osẹ́n Klisti tọn mẹ. Di dohia, nukọntọ vọjlado tọn lọ John Calvin wá lẹzun mẹhe nọ yin yiylọdọ “osẹ́n basitọ Ṣọṣi vọjlado tọn lọ.” E dugán do Ṣọṣi Plọtẹstant tọn he tin to Genève ji po pligege osẹ́n sinsinyẹn lẹ tọn po he “Mẹho lẹ” nọ hẹnmẹ setonuna “wekantẹn” mẹhe tọn, Calvin doayi e go, “nado nọ penukundo gbẹzan mẹlẹpo tọn go.” (Jẹagọdo 2 Kọlintinu lẹ 1:24.) Ṣọṣi lọ deanana adọtẹn lẹ bo basi tito wunmẹ hodọdopọ he yin alọkẹyi lẹ tọn. Yasanamẹ sinsinyẹn lẹ tin na ylanwiwa mọnkọtọn lẹ taidi ohàn hogblo tọn lẹ jiji kavi wedudu.b
Nupinplọn sọn Nuṣiwa Mẹylọhodotọklisti Tọn Mẹ
21. Etẹwẹ ko yin kọdetọn pete nuyiwadomẹji linlẹn Mẹylọhodotọklisti tọn nado ‘yì zẹ̀ nuhe ko yin kinkan lẹ go’ tọn?
21 Be nunọwhinnusẹ́n po osẹ́n ehelẹ po ko yinuwa nado basi hihọ́ na Mẹylọhodotọklisti sọn hẹnflu si wẹ ya? Ada awetọ lọ pete wẹ e yin! To egbehe Mẹylọhodotọklisti ko má do kanweko susu hagbẹ klandovo tọn lẹ mẹ, sọn hẹngogonọ-yinyin zẹjlẹgo mẹ biọ alọkẹyi ylanwiwa he họnwun hezeheze mẹ. To aliho de mẹ kavi to devo mẹ, yemẹpo, ‘ko zẹ̀ nuhe yin kinkan lẹ go,’ bo jotẹndona lẹnpọn gbẹtọvi tọn lẹ nado dugán do apó lọ ji bo jẹ osẹ́n sọn olọn mẹ wá lọ mẹ.—1 Kọlintinu lẹ 4:6.
22. Naegbọn oblọ Mẹylọhodotọklisti tọn ma do zẹẹmẹdo opodo osẹ́n Klisti tọn?
22 Ṣigba, whenuho nuyiwa Mẹylọhodotọklisti tọn hlan osẹ́n Klisti tọn ma yin nugbajẹmẹji tọn gba. Jehovah Jiwheyẹwhe ma na jotẹndona gbẹtọvi tata lẹ gbede nado dè osẹ́n sọn olọn mẹ wá lọ sẹ sọn aimẹ gba. Osẹ́n Klistiani tọn lẹ to azọ́n wà taun to egbehe to Klistiani nugbo lẹ ṣẹnṣẹn, podọ omẹ ehelẹ tindo lẹblanulọkẹyi daho lọ nado nọ nọgbẹ̀ sọgbe hẹ ẹ. Ṣigba to dogbapọnna nuhe sinsẹ̀n Ju po Mẹylọhodotọklisti tọn po ko wà hẹ osẹ́n sọn olọn mẹ wá lọ pó godo, mí sọgan kanse po gbesisọ po dọmọ, ‘Nawẹ mí sọgan nọgbẹ̀ sọgbe hẹ osẹ́n Klisti tọn do to whenuena mí na to didapana omọ̀ Ohó Jiwheyẹwhe Tọn hinhẹnflu po lẹnpọn gbẹtọvi lẹ tọn po gọna osẹ́n he nọ dè zẹẹmẹ nujọnu osẹ́n sọn olọn mẹ wá lọ tọn lẹ pò? Pọndohlan jlẹkaji tọn tẹwẹ osẹ́n Klisti tọn dona tindo to mí mẹ to egbehe?’ Hosọ he bọdego lọ na dọhodo kanbiọ ehelẹ ji.
[Nudọnamẹ odò tọn lẹ]
a Falesi lẹ yin whẹgbledo taun na wunmẹ sinsẹ̀n Ju tọn he tin to egbehe, enẹwutu e ma yin nupaṣamẹ dọ sinsẹ̀n Ju tọn gbẹ́ nọ din ali nado họngán sọn susudeji alọhẹndotenamẹ osẹ́n Gbọjẹzan etọn tọn lẹ mẹ. Di apajlẹ, mẹhe basi dlapọn sọyì dotowhé orthodoxe Ju lẹ tọn de mẹ to Gbọjẹzangbe sọgan mọ dọ zomọ mẹzeyì petlezìn ji tọn nọ nọte na ede to aga dopodopo ji na mẹhe to e mẹ lẹ nido sọgan dapana “azọ́n” ylando tọn lọ heyin agbó zomọ mẹzeyi petlezìn ji tọn lọ zínzín. Delẹ to doto orthodoxe tọn lẹ mẹ nọ wlan amasin lẹ po wekantin osìnnọ he sọgan busẹ to azán vude mẹ po. Etẹwutu? Mishnah hia wekinkan gọna “azọ́n,” ṣigba e basi zẹẹmẹ “wekinkan” tọn taidi ohia dẹn-to-aimẹ de jijodo.
b Servetus, mẹhe dọnnu do pọndohlan sinsẹ̀n- nuplọnmẹ Calvin tọn delẹ ji, yin mìmẹ̀ to pòtin ji taidi atẹṣitọ de.
Nawẹ Hiẹ Na Na Gblọndo Gbọn?
◻ Etẹwẹ yin dodonu nujọnu osẹ́n Klisti tọn?
◻ Nawẹ aliho nuplọnmẹ Jesu tọn gbọnvona Falesi lẹ tọn gbọn?
◻ Nawẹ Satani yí gbigbọ osẹ́n bibasi egblemaku tọn zan, nado hẹn sinsẹ̀n Mẹylọhodotọklisti tọn flu gbọn?
◻ Etẹwẹ yin nuyiwadomẹji dagbe gbẹninọ sọgbe hẹ osẹ́n Klisti tọn lẹ?
[Yẹdide to weda 23]
Jesu yí Osẹ́n Mose Tọn zan po lẹnpọn dagbe po gọna lẹblanu