Jehovah Tọn Wẹ Whlẹngán
“Jiwheyẹwhe whlẹngán tọn de wẹ Jiwheyẹwhe hlan míwlẹ.”—PSALM 68:20.
1, 2. (a) Naegbọn mí sọgan dọ dọ Jehovah wẹ Asisa whlẹngán tọn? (b) Nawẹ hiẹ na basi zẹẹmẹ Howhinwhẹn lẹ 21:31 tọn gbọn?
JEHOVAH wẹ Whlẹngantọ gbẹtọ he yiwanna ẹn lẹ tọn. (Isaia 43:11) Ahọlu Davidi Islaeli tọn he diyin yọ́n ehe sọn numimọ mẹdetiti tọn mẹ, bọ ewọ yí ayiha lẹpo do jihàn dọmọ: “OKLUNỌ tọn wẹ whlẹngán.” (Psalm 3:8) Yẹwhegan Jona yí hogbe dopolọ lẹ zan to odẹ̀ vẹkuvẹku mẹ to whenuena e tin to ohò whèvi daho de tọn mẹ.—Jona 2:9.
2 Sọlọmọni visunnu Davidi tọn lọsu yọnẹn ga dọ Jehovah wẹ Asisa whlẹngán tọn, na e dọmọ: “Yè wleawu osọ́ tọn dai na azán awhàn tọn: Ṣigba awhàngbigba sọn alọ OKLUNỌ tọn mẹ wẹ.” (Howhinwhẹn lẹ 21:31) To Ṣẹnṣẹn Whèzẹtẹn hohowhenu tọn mẹ, oyinsu wẹ nọ dọ̀n glepọnu, kẹtẹkẹtẹ lẹ nọ hẹn agbàn lẹ, gbẹtọ lẹ nọ kùn kẹtẹkẹtẹ-vú lẹ, podọ osọ́ lẹ nọ yin zinzan na awhànfunfun. Ṣigba, whẹpo Islaelivi lẹ do biọ Aigba Pagbe tọn lọ mẹ, Jiwheyẹwhe degbè na yé dọ ahọlu sọgodo tọn yetọn “ma na hẹn osọ́ plisù hlan ede.” (Deutelonomi 17:16) Nuhudo ma na tin na osọ́ awhàn tọn lẹ gba na Jehovah na whlẹn omẹ etọn lẹ.
3. Kanbiọ tẹlẹ wẹ e jẹ dọ mí ni gbadopọnna?
3 “Jiwheyẹwhe whlẹngán tọn de wẹ” Oklunọ Nupojipetọ Jehovah yin. (Psalm 68:20) Linlẹn tulinamẹ tọn nankọ die! Ṣigba ‘nuyiwa whlẹngán’ tọn tẹlẹ wẹ Jehovah ko basi? Podọ mẹnu lẹ wẹ e ko whlẹngán?
Jehovah Nọ Whlẹn Dodonọ Lẹ
4. Nawẹ mí yọnẹn dọ Jehovah nọ whlẹn omẹ jijọ-di-Jiwheyẹwhe tọn lẹ gbọn?
4 Mẹhe to afọdona aliho dodo tọn taidi devizọnwatọ klandowiwe Jiwheyẹwhe tọn lẹpo sọgan mọ homẹmimiọn yí sọn hogbe Apọsteli Pita tọn lẹ mẹ he dọmọ: “Oklunọ sọ yọ́n le e na whlẹn ayihawiwenọ lẹ do sọn whlepọn mẹ, bosọ yí mawadodonọ lẹ whlá hlan whẹdazangbe nado doya na.” Nado do nugbo-yinyin nuagokun ehe tọn hia, Pita dọ dọ Jiwheyẹwhe “ma sọ gbọ sọn aihọn whenẹnu tọn go, ṣigba bo whlẹn Noa po omẹ ṣinawe po, yẹwhehodọtọ dodo tọn, whenuena e túntún osin kọ̀n do aihọn mẹylankan lẹ tọn ji.”—2 Pita 2:5, 9.
5. To ninọmẹ tẹlẹ glọ wẹ Noa wadevizọn te taidi “yẹwhehodọtọ dodo tọn”?
5 Yí nukun homẹ tọn do pọ́n dewe to ninọmẹ he tin to azán Noa tọn gbè lẹ ṣẹnṣẹn. Aovi he ze agbasa gbẹtọ tọn dó lẹ tin to aigba ji. Ovi angẹli tolivẹtọ ehelẹ tọn yinuwa hẹ gbẹtọ lẹ po kanyinylan po, bọ ‘aihọn lọ gọ́ na danuwiwa.’ (Gẹnẹsisi 6:1-12) Etomọṣo, Noa ma sọgan yin hinhẹn po huhlọn po nado gbẹ́ sinsẹ̀nzọn Jehovah tọn dai. Kakatimọ, e yin “yẹwhehodọtọ dodo tọn.” Ewọ po whẹndo etọn po gbá aki de, bo ma tindo ayihaawe gbede dọ kanyinylan na yin didesẹ pete to gbẹwhenu yetọn. Yise Noa tọn gblewhẹdo aihọn enẹ. (Heblu lẹ 11:7) Ninọmẹ egbezangbe tọn lẹ sọgbe pẹpẹ hẹ azán Noa gbè tọn lẹ, bo dohiagona ehelẹ taidi azán godo tọn titonu ehe tọn lẹ. (Matiu 24:37-39; 2 Timoti 3:1-5) Whelọnu lo, taidi Noa, be hiẹ na sọawuhia nado yin nugbonọ taidi yẹwhehodọtọ dodonọ de he to sinsẹ̀nzọnwà to kọndopọmẹ hẹ omẹ Jiwheyẹwhe tọn lẹ dile hiẹ to tenọpọn whlẹngán Jehovah tọn ya?
6. Nawẹ 2 Pita 2:7, 8 dohia dọ Jehovah nọ whlẹn dodonọ lẹ gbọn?
6 Pita do kunnudenu hia dogọ dọ Jehovah nọ whlẹn dodonọ lẹ. Apọsteli lọ dọmọ: “[Jiwheyẹwhe] whlẹn Lọti dodonọ, he homẹ etọn gble na wantuntun walọ mẹylankan lẹ tọn tọn: (na dawe dodonọ nẹ, le e nọ̀ yé mẹ, bo to sisè, bosọ to jijọ ylankan yetọn mọ, ayiha dagbe etọn to gbigble egbesọegbesọ.)” (2 Pita 2:7, 8; Gẹnẹsisi 19:1-29) Fẹnnuwiwa zanhẹmẹ tọn ko lẹzun aliho gbẹzan tọn na livi lẹ to azán godo tọn ehelẹ mẹ. Taidi Lọti, be hiẹ nọ yin ‘tuklado sinsinyẹn na lehe mẹsusu tlọ biọ walọ mawé’ mẹ do to egbehe ya? Eyin mọwẹ e yin na we, podọ eyin hiẹ to afọdona dodowiwa, be hiẹ sọgan yin dopo to mẹhe na yin whinwhlẹngan gbọn Jehovah dali lẹ mẹ to whenuena titonu ylankan ehe na yin hinhẹnwa opodo etọn.
Jehovah Nọ Whlẹn Omẹ Etọn lẹ sọn Kọgbidinamẹtọ lẹ Si
7. Nawẹ lehe Jehovah yinuwa hẹ Islaelivi lẹ to Egipti dohia gbọn dọ e nọ whlẹn omẹ etọn lẹ sọn kọgbidinamẹ lẹ mẹ?
7 Dile titonu hoho ehe na dẹn-to-aimẹ sọ, devizọnwatọ Jehovah tọn lẹ na to numimọ homẹkẹn po kọgbidinamẹ kẹntọ lẹ tọn po tindo. Ṣigba yé sọgan deji dọ Jehovah na whlẹn yé, na e ko whlẹn omẹ etọn he yè gbidikọna wayi lẹ. Mí ni dọ dọ hiẹ yin Islaelivi de he jiya kọgbidinamẹ tọn to alọ Egiptinu lẹ tọn mẹ to azán Mose tọn lẹ gbè. (Eksọdusi 1:1-14; 6:8) Jiwheyẹwhe yí azọ̀nylankan debọdo-dego do hò Egipti. (Eksọdusi 8:5–10:29) To whenuena azọ̀nylankan aotọ lọ he hẹn okú wá lọ hù ovi plọnji Egiptinu lẹ tọn, Falo jo Islaeli nado yì ṣigba to godo mẹ wleawuna awhànpa etọn lẹ bo dowezun to godo na yé. Nalete, to madẹnmẹ, ewọ po sunnu etọn lẹ po yin vivasudo to Ohù Vẹẹ mẹ. (Eksọdusi 14:23-28) Hiẹ kọnawudopọ hẹ Mose po Islaeli lẹpo po to ohàn ehe jiji mẹ dọmọ: “OKLUNỌ wẹ gbẹtọ awhànfuntọ de: Oyín etọn wẹ OKLUNỌ. Kẹkẹ Falo tọn lẹ po awhànpa etọn po wẹ e ko zedlan ohù mẹ: Awhàngán daho mẹdide etọn lẹ wẹ yè siọ do Ohù Vẹẹ mẹ. Dògbo lẹ ṣinyọ́n yé ji: yé jẹte biọ dògbo lẹ mẹ di osé de.” (Eksọdusi 15:3-5) Nugbajẹmẹji mọnkọtọn wẹ to tenọpọn mẹlẹpo he to kọgbidina omẹ Jiwheyẹwhe tọn lẹ to azán godo tọn ehelẹ mẹ.
8, 9. Na apajlẹ dopo sọn owe Whẹ̀datọ tọn mẹ, he dohia dọ Jehovah nọ whlẹn omẹ etọn lẹ sọn kọgbidinamẹtọ lẹ si.
8 Na owhe susu to whenuena Islaelivi lẹ ko biọ Aigba Pagbe tọn ji godo, whẹ̀datọ lẹ yí dodo do dawhẹ to yé ṣẹnṣẹn. To whedelẹnu gbẹtọ lẹ nọ jiya to alọ jonọ kọgbidinamẹtọ lẹ tọn mẹ, ṣogan Jiwheyẹwhe nọ yí whẹ̀datọ nugbonọ lẹ zan nado whlẹn yé. Dile etlẹ yindọ míwlẹ lọsu sọgan ‘to winwẹn na kọgbidinamẹtọ lẹ po mẹhe to yasana mí lẹ tọn po wutu,’ Jehovah nasọ whlẹn mí taidi devizọnwatọ nugbonọ etọn lẹ. (Whẹdatọ 2:16-18; 3:9, 15) Na nugbo tọn, owe Biblu tọn heyin Whẹdatọ na mí jide ehe tọn po whlẹngán daho he Jiwheyẹwhe na namẹ gbọn Whẹ̀datọ dide etọn, yèdọ Jesu Klisti gblamẹ po.
9 Mì gbọ mí ni lẹkọyi azán Whẹ̀datọ Balaki tọn lẹ gbè. Na sinsẹ̀n-bibasi lalo tọn po nukundagbe matindo sọn olọn mẹ wá po wutu, Islaelivi lẹ tindo numimọ gandudomẹji fifiẹ tọn na owhe 20 gbọn Ahọlu Jabini Kenani tọn dali. Sisela wẹ yin awhàngán awhànpa daho Kenaninu lẹ tọn. Ṣigba, ‘awọyinu de ma sọgan yin mimọ, kavi ogá, to gbẹtọ fọtọ́n donu kande ṣẹnṣẹn to Islaeli,’ dile etlẹ yindọ sọha akọta lọ tọn sọgan yì livi donu ẹnẹ. (Whẹdatọ 5:6-8) Islaelivi lẹ lẹnvọjọ bo dawhá dohlan Jehovah. Dile Jiwheyẹwhe degbè gbọn yẹwhegan yọnnu Debola dali, Balaki pli sunnu 10 000 do Osó Taboli tọn ji, podọ Jehovah dọ̀n kẹntọ lọ wá agbàdo lọ mẹ to odò na ofi yiaga Taboli tọn. Awhànpa daho Sisela tọn lẹ po kẹkẹ awhàn tọn 900 lẹ po to zingidi ji dasa agbàdo lọ po aigba húhú otọ̀ Kiṣọni he ko hú lọ tọn po taidi awhá abì osò tọn. Ṣigba jikun daho de bẹ bo hẹn otọ̀ Kiṣọni tọn gọ́ po osingigọ he sẹhundaga de po. Dile Balaki po sunnu etọn lẹ po to zọnlinzin jei Osó Taboli tọn ji to jikun daho lọ mẹ, yé yí nukun do mọ vasudo he adi zogbe Jehovah tọn hẹnwa. Sunnu Balaki tọn lẹ hù Kananinu butọnọ, he to hinhọnyi lẹ, bọ depope ma họngán to yé mẹ. Avase nankọ die na kọgbidinamẹtọ mítọn lẹ he jlo na hoavun hẹ Jiwheyẹwhe!—Whẹdatọ 4:3-16; 5:19-22.
10. Naegbọn mí sọgan deji dọ Jiwheyẹwhe na whlẹn devizọnwatọ etọn egbezangbe tọn lẹ sọn alọ kọgbidinamẹtọ lẹ tọn mẹ?
10 Jehovah na whlẹn devizọnwatọ egbezangbe tọn etọn lẹ sọn kẹntọ kọgbidinamẹtọ yetọn lẹpo si, kẹdẹ dile e whlẹn Islaeli budisi-Jiwheyẹwhe tọ́ lẹ do to ojlẹ owù tọn lẹ mẹ. (Isaia 43:3; Jẹlemia 14:8) Jiwheyẹwhe whlẹn Davidi “sọn alọ kẹntọ etọn lẹpo tọn mẹ.” (2 Samuẹli 22:1-3) Enẹwutu taidi omẹ Jehovah tọn lẹ eyin yè tlẹ to kọgbidina kavi to homẹkẹndo mí, mì gbọ mí ni yin adọgbotọ, na Ahọlu etọn Mẹssia na hẹn mí jẹ mẹdekannu sọn kọgbidinamẹ mẹ. Mọwẹ, “e nasọ whlẹn ayiha agbátọnọ tọn gán. Ewọ na fli ayiha yetọn sọn awusinsinyẹn po adìngbàndido po mẹ.” (Psalm 72:13, 14) Na nugbo tọn mẹfifli enẹ ko sẹpọ.
Jiwheyẹwhe Nọ Whlẹn Mẹhe Dejidego Lẹ
11. Apajlẹ jidide do Jehovah go tọn tẹwẹ jọja Davidi zedai?
11 Nado mọ whlẹngán Jehovah tọn yí, mí dona dejidego po adọgbigbo po. Davidi do adọgbigbo yíyí do ganjẹ Jiwheyẹwhe go hia to whenuena e tọ́n yì nado pehẹ Goliati omẹ-gángán lọ. Yí nukun homẹ tọn do pọ́n Filistini huhlọnnọ enẹ to ote to nukọn na jọja Davidi, mẹhe dawhá dọmọ: “Hiẹ ja dee po ohi de po, po owhán de po, po dludlu de po: ṣigba yẹn ja dè we to oyín OKLUNỌ awhànpa lẹ tọn mẹ, Jiwheyẹwhe awhàn Islaeli tọn lẹ tọn, he hiẹ dèafudo. Azán he gbè wẹ OKLUNỌ na jo we do alọ ṣie mẹ; yẹn na hò we, bosọ yí ota towe sẹ̀ sọn ogo we; yẹn nasọ yí oṣiọ awhànpa Filistini lẹ tọn tọn lẹ na hlan ohẹ̀ aga tọn lẹ; podọ hlan kanlin adúadú aigba tọn lẹ; na aihọn lẹpo nido yọnẹn dọ Jiwheyẹwhe tin to Islaeli mẹ: podọ na agun pipli he lẹpo nido yọnẹn dọ OKLUNỌ ma nọ yí ohi po owhán po do whlẹnmẹ gba: na OKLUNỌ tọn wẹ awhàn lọ.” Goliati kú to madẹnmẹ, bọ yè gbawhàn Filistini lẹ tọn. E họnwun dọ, Jehovah whlẹn omẹ etọn lẹ.—1 Samuẹli 17:45-54.
12. Naegbọn e sọgan yin alọgọnamẹnu nado flin sunnu asuka Davidi tọn lọ heyin Eleazali?
12 To whenuena mí pannukọn homẹkẹndomẹtọ lẹ, mí sọgan tindo nuhudo nado ‘wleawuna adọgbigbo’ bo dotudo Jiwheyẹwhe go pete. (Isaia 46:8-13; Howhinwhẹn lẹ 3:5, 6) Doayi nujijọ ehe go to fie nọ yin yiylọdọ Pas-damimi. Islaeli ko họnyi to nukọn awhànpa Filistini lẹ tọn. Ṣigba obu ma yinuwa do Eleazali, yèdọ dopo to sunnu asuka nukundeji Davidi tọn lẹ mẹ ji gba. E nọte do otẹn etọn mẹ to ogle balle tọn lọ mẹ bọ ewọ dopo gee hù Filistini lẹ po ohi po. Gbọnmọ dali ‘Jehovah whlẹn Islaeli po whlẹngán daho de po.’ (1 Otannugbo lẹ 11:12-14; 2 Samuẹli 23:9, 10) Mẹdepope ma donukun dọ míwlẹ dopo ni gbawhàn awhànpa de tọn gba. Ṣogan, to whedelẹnu mí sọgan tin mídeṣo bo na yin kọgbidina gbọn kẹntọ lẹ dali. Be mí na ganjẹ Jehovah, yèdọ Jiwheyẹwhe whlẹngán tọn lọ go po odẹ̀ po ya? Be mí na dín alọgọ etọn nado dapana yisenọ hatọ mítọn lẹ didehia hlan homẹkẹndomẹtọ lẹ ya?
Jehovah Nọ Whlẹn Tenọgligo-Hẹntọ Lẹ
13. Naegbọn e do vẹawu nado hẹn tenọgli go hlan Jiwheyẹwhe to ahọluduta whẹndo-ao Islaeli tọn mẹ?
13 Nado mọ whlẹngán Jehovah tọn yí, mí dona hẹn tenọgli go hlan ẹn to ninọmẹ lẹpo mẹ. Omẹ Jiwheyẹwhe tọn hohowhenu tọn lẹ mọ whlepọn voovo lẹ. Lẹnnupọndo nuhe hiẹ sọgan ko pannukọn ji eyin hiẹ nọ nọ̀ ahọluduta whẹndo-ao Islaeli tọn mẹ. Fifiẹ Lehoboami tọn zọ́n bọ whẹndo ao gbẹ́ godoninọ na ẹn dai bo wleawuna ahọluduta agewaji Islaeli tọn. (2 Otannugbo lẹ 10:16, 17; 11:13, 14) To ahọlu susu etọn lẹ mẹ, Jehu wẹ yin dehe yọ́n hugan lọ, ṣigba ewọ lọsu ‘ma yí ayiha etọn lẹpo do zinzọnlin to osẹ́n Jehovah tọn lẹ mẹ gba.’ (2 Ahọlu lẹ 10:30, 31) Etomọṣo, ahọluduta whẹndo-ao tọn lọ tindo tenọgligo-hẹntọ etọn lẹ. (1 Ahọlu lẹ 19:18) Yé tindo yise to Jiwheyẹwhe mẹ, bọ ewọ sọ nọhẹ yé. Be hiẹ to tenọgligo hẹn dohlan Jehovah, mahopọnna whlepọn yise towe tọn lẹ ya?
14. Whlẹngán tẹwẹ Jehovah basi to azán Ahọlu Hẹzekia tọn lẹ mẹ, podọ etẹwẹ zọ́n bọ Babilọninu lẹ do gbawhàn Juda tọn?
14 Gbigbayipe sisi matindo tọn na Osẹ́n Jiwheyẹwhe tọn lẹ hẹn nugbajẹmẹji wá na ahọluduta Islaeli tọn. To whenuena Asilianu lẹ gbawhàn etọn to owhe 740 J.W.M., matin ayihaawe mẹdopodopo lẹ sọn whẹndo-ao etọn mẹ họnyi ahọluduta whẹndo-awe Juda tọn lọ mẹ, fie yé sọgan sẹ̀n Jehovah te to tẹmpli etọn mẹ. Ẹnẹ to ahọlu 19 Juda tọn lẹ mẹ he wá sọn kúnkan Davidi tọn mẹ—yèdọ Asa, Jehọṣafati, Hẹzekia, po Josia po—gbọnvo mlẹnmlẹn to mẹdezejo yetọn hlan Jiwheyẹwhe mẹ. To azán Hẹzekia tenọgligo-hẹntọ lọ tọn lẹ mẹ, Asilianu lẹ fọ́n awhàn do Juda ji po awhànpa daho de po. To gblọndo mẹ na ovẹ̀ Hẹzekia tọn lẹ, Jiwheyẹwhe yí angẹli dopo poun zan nado hù Asilianu 185 000 to ozán dopo gee mẹ, bo gbọnmọ dali na whlẹngán hlan sinsẹ̀ntọ Etọn lẹ! (Isaia 37:36-38) To godo mẹ, awugbopo gbẹtọ lọ lẹ tọn nado yìn Osẹ́n lọ bo setonuna avase yẹwhegan Jiwheyẹwhe tọn lẹ tọn zọ́n bọ Babilọninu lẹ gbawhàn Juda tọn bo và tatọ-tònọ etọn, yèdọ Jelusalẹm, po tẹmpli lọ po sudo to owhe 607 J.W.M.
15. Naegbọn Juvi kanlinmọ he tin to Babilọni lẹ do tindo nuhudo akọ́ndonanu tọn, podọ nawẹ Jehovah wleawu whlẹngán tọn gbọn to agọgbọnẹnmẹ?
15 Juvi kanlinmọ lẹ tindo nuhudo akọ́ndonanu tọn nado sọgan hẹn tenọgli go hlan Jiwheyẹwhe to whenue yé tin to kanlinmọgbenu to Babilọni na owhe 70 awubla tọn delẹ. (Psalm 137:1-6) Tenọgligo-hẹntọ ayidego tọn dopo wẹ yẹwhegan Daniẹli. (Daniẹli 1:1-7; 9:1-3) Pọ́n lehe ayajẹ etọn na ko sù sọ to whenuena Ahọlu Kilusi Pẹlsianu lẹ tọn de gbedide de tọ́n to owhe 537 J.W.M., bo na dotẹnmẹ Juvi lẹ nado lẹkọyi Juda nado vọ́ tẹmpli lọ gbá! (Ẹzla 1:1-4) Daniẹli po mẹdevo lẹ po ko doakọnnanu na owhe susu, ṣigba to agọgbọnẹnmẹ yé mọ aijijẹ Babilọni tọn po tundote omẹ Jehovah tọn lẹ tọn po. Ehe dona gọalọna mí nado tindo akọ́ndonanu dile mí to tenọpọn vasudo “Babilọni Daho” lọ tọn, yèdọ ahọluigba sinsẹ̀n lalo tọn.—Osọhia 18:1-5.
Jehovah Nọ Whlẹn Omẹ Etọn lẹ to Whepoponu
16. Whlẹngán tẹwẹ Jiwheyẹwhe hẹnwa to azán Ahọsi Ẹsteli tọn lẹ mẹ?
16 Jehovah nọ whlẹn omẹ etọn lẹ to whepoponu eyin yé yin nugbonọ hlan yinkọ etọn. (1 Samuẹli 12:22; Isaia 43:10-12) Lẹnnupọndo azán Ahọsi Ẹsteli tọn lẹ ji—yèdọ owhe kanweko atọ́ntọ J.W.M. Ahọlu Ahasuelusi (Xerxès I) ko dè Hamani taidi agbago-gán. Na e gblehomẹ dọ Mọldekai Ju lọ gbẹ́ nado litaina ẹn wutu, Hamani blasé nado và ẹ sudo po Juvi he tin to Ahọluigba Pẹlsianu lẹ tọn mẹ lẹpo po. E ylọ yé dọ sẹ́nhẹngbatọ lẹ, bo yí mẹkiklọ akuẹ tọn dogọ, bọ yè sọ na ẹn dotẹnmẹ nado yí alọkẹ́ ahọlu tọn zan nado hẹn gbedide vasudo yetọn tọn lodo. Po adọgbigbo po Ẹsteli de kúnkan Ju yinyin etọn tọn hia ahọlu lọ bosọ hùngona sébibla hlọnhuhu Hamani tọn. To madẹnmẹ Hamani yin pipla do atin he e ko wleawu etọn dai na hùhù Mọldekai tọn lọ go. Mọldekai lẹzun agbago-gán, po aṣẹpipa po nado na dotẹnmẹ Juvi lẹ nado yíavunlọ na yedelẹ. Yé gbawhàn daho to kẹntọ yetọn lẹ ji. (Ẹsteli 3:1-9:19) Nujijọ ehe dona hẹn yise mítọn lodo dọ Jehovah na yinuwa do ota devizọnwatọ etọn egbezangbe tọn he setonu lẹ tọn mẹ.
17. Azọngban tẹwẹ tonusise yiwà to whlẹngán Klistiani Juvi owhe kanweko tintan tọn he nọ nọ̀ Judé lẹ tọn mẹ?
17 Whẹwhinwhẹ́n devo he wutu Jiwheyẹwhe nọ whlẹn omẹ etọn lẹ wẹ yindọ yé nọ setonuna ewọ po Visunnu etọn po. Ze dewe do otẹn devi Juvi owhe kanweko tintan whenu Jesu tọn lẹ tọn mẹ. E dọna yé dọmọ: “Whenuena mìwlẹ mọ yè yí awhàn lẹdo Jelusalẹm, whenẹnu mì ni yọnẹn dọ ovọ́jẹ etọn sẹpọ. Whenẹnu mì gbọ mẹhe tin to Judé lẹ ni họnyi osó lẹ ji.” (Luku 21:20-22) Owhe lẹ juwayi, bọ e paṣa we whenuena hogbe helẹ na yin hinhẹndi. Whenẹnu wẹ atẹṣiṣi Juvi lẹ tọn bẹjẹeji to owhe 66 W.M. Awhànpa Lomunu lẹ tọn to oglọ na awhàngán Cestius Gallus lẹdo Jelusalẹm pé bo jẹ sisẹpọ adó tẹmpli lọ tọn lẹ ji. To ajiji mẹ, Lomunu lẹ joagọba na whẹwhinwhẹ́n he ma họnwun de wutu. Etẹwẹ Klistiani Juvi lẹ na wà? To owe etọn Ecclesiastical History (Owe III, weta V, 3) mẹ, Eusebius dọ dọ yé họnyi sọn Jelusalẹm po Judé po. Yé yin whinwhlẹngan na yé setonuna avase dọdai Jesu tọn wutu. Be hiẹ nọ setonu sọn ojlo mẹ wá na anademẹ Owe-wiwe tọn lẹ he yin awuwlena gbọn “họ̀nkọnsi nugbonọ” he yin dide do ‘nutindo’ Jesu tọn lẹpo ji dali ya?—Luku 12:42-44.
Whlẹngán Hlan Ogbẹ̀ Madopodo
18, 19. (a) Whlẹngán tẹwẹ okú Jesu tọn hẹn yọnbasi, podọ na mẹnu lẹ? (b) Etẹwẹ apọsteli Paulu magbe nado wà?
18 Tonusisena avase Jesu tọn whlẹn ogbẹ̀ Juvi Klistiani lẹ tọn gán to Judé. Ṣigba okú Jesu tọn hẹn whlẹngán biọ ogbẹ̀ mavọmavọ mẹ yọnbasi na ‘gbẹtọ wunmẹ lẹpo.’ (1 Timoti 4:10) Nuhudo ofligọ tọn na gbẹtọvi lẹ fọndote to whenuena Adam waylando, bo gbọnmọ dali hẹn ogbẹ̀ bu na edetiti bo sà akọ̀ gbẹtọvi lẹ tọn do kanlinmọgbenu na ylando po okú po. (Lomunu lẹ 5:12-19) Avọ́sinsan kanlin tọn heyin bibasi to Osẹ́n Mose tọn glọ lẹ yin yẹhiadonu kleun de na desẹ ylando tọn. (Heblu lẹ 10:1-4) To whenuena e yindọ Jesu ma tindo otọ́ gbẹtọvi tọn de podọ e họnwun dọ gbigbọ wiwe Jiwheyẹwhe tọn ‘ṣinyọ́n oyẹ’ Malia ji sọn whenue e mọhò kakajẹ jiji Jesu tọn whenu, e yin jiji matin ogú ylando kavi mape tọn depope dùdù. (Luku 1:35; Johanu 1:29; 1 Pita 1:18, 19) To whenuena Jesu kú taidi tenọgligo-hẹntọ pipé de, e yí ogbẹ̀ pipé etọn do họ̀ bo hẹn gbẹtọvi lẹ jẹ mẹdekannu. (Heblu lẹ 2:14, 15) Klisti gbọnmọ dali “yí ede do fli omẹ popo.” (1 Timoti 2:5, 6) E mayin mẹlẹpo wẹ na hẹn yedelẹ tin-to-aimẹ na awuwledainanu whlẹngán tọn ehe gba, ṣigba Jiwheyẹwhe nọ yigbe na obiọ mẹhe kẹalọyi i to yise mẹ lẹ tọn.
19 Gbọn nuhọakuẹ avọ́sinsan ofligọ etọn tọn zizedonukọnna Jiwheyẹwhe to olọn mẹ dali, Klisti vọ́ ovi Adam tọn lẹ họ̀. (Heblu lẹ 9:24) Gbọnmọ dali Jesu mọ Asi yọyọ de, he bẹ hodotọ yiamisisadode 144 000 etọn heyin finfọnsọnku do ogbẹ̀ olọn mẹ tọn lẹ hẹn. (Efesunu lẹ 5:25-27; Osọhia 14:3, 4; 21:9) E sọ lẹzun “Otọ́ Madopodo” hlan mẹhe kẹalọyi avọ́sinsan etọn bo to ogbẹ̀ madopodo aigba ji tọn mọyi lẹ. (Isaia 9:6, 7; 1 Johanu 2:1, 2) Tito owanyinọ nankọ die! Pinpẹn-nutọn-yinyọnẹn Paulu tọn sọawuhia to wekanhlanmẹ gbọdo etọn awetọ hlan Klistiani Kọlinti tọn lẹ mẹ, dile hosọ he bọdego na dohia do. Na nugbo tọn, Paulu magbe ma nado dike nudepope ni glọnalina ẹn sọn alọgigọna gbẹtọ lẹ mẹ nado hẹn yedelẹ tin-to-aimẹ na awuwledainanu jiawu Jehovah tọn na whlẹngán hlan ogbẹ̀ madopodo.
Nawẹ Hiẹ Na Na Gblọndo Gbọn?
● Kunnudenu Owe-wiwe tọn tẹlẹ wẹ dohia dọ Jiwheyẹwhe nọ whlẹn omẹ dodonọ etọn lẹ?
● Nawẹ mí yọnẹn dọ Jehovah nọ whlẹn mẹhe deji do e go bo hẹn tenọgli yetọn go lẹ gbọn?
● Awuwledainanu tẹwẹ Jiwheyẹwhe ko basi na whlẹngán hlan ogbẹ̀ madopodo?
[Yẹdide to weda 12]
Davidi dejido Jehovah, “Jiwheyẹwhe whlẹngán tọn” go. Be hiẹ wà mọ ya?
[Yẹdide to weda 14]
Jehovah nọ whlẹn omẹ etọn lẹ to whepoponu, dile e dohia do to azán Ahọsi Ẹsteli tọn gbè