SIKU 7-13, MWEZI GWA 9/2026
OLWIMPO 88 Onyigirize Enjira Zawe
Omufano gw’Abagibeoni Gwakarhuyigiriza Binene
‘Abantu be Gibeoni balijirire omurhula haguma n’Abaizraeli banalama nabo.’—YOS. 10:1.
EBIRHWAYIGA
Rhwabona bichi omufano gw’Abagibeoni gwakarhuyigiriza n’okuntu Yehova alibakolere.
1-2. Bulagurhe rhukwanene kumenya ebye Bibliya ederhere oku bilolere Abagibeoni?
MYAKA 40 Abaizraeli barhengere e Misri, baja omu Chihugo Chilaganano. Yehova arhabala Abaizraeli kuhima abantu baliri omu vile ye Yeriko ne ye Ayi. Abantu b’omu mandi maeneo me Kanani bayunva ebi Abaizraeli baliri bajira. Baguma mubo bayinja kuganira n’Abaizraeli. Baderha oku barhenga omu chihugo cha hale bwenene n’oku balonzeze kujira obwira n’abantu ba Mungu ahali h’okubalwisa.
2 Abola bantu baliri Bagibeoni. Eyila ye turu y’oburhanzi baderha oku bilolere Abagibeoni omu ngani ye Bibliya, aliko arhali b’obuzinda. E Bibliya erhubwirire oku Abagibeoni balilamire myaka minene n’Abaizraeli. Hali ngeso zinene zinja z’Abagibeoni rhwakayiganya. Ebyabahikiraga byakarhuyigiriza nerhu bintu binene oku bilolere Yehova Mungu.
ABAGIBEONI BALIGWERHE OBWEMERE MU YEHOVA BANALIRI BERHOHYE
3. a) Abagibeoni baliri bande? b) Bichi byarhumaga bajira omurhula n’Abaizraeli?
3 Amango Abaizraeli barhondera kufarha echihugo che Kanani, Abagibeoni balilamire omu vile yalikomere ye Gibeoni. Abagibeoni baliri b’omu shanja ly’Abahivi, liguma omu mashanja mushanvu m’Abakanaani ‘lyaliri mu bantu banene lyanaligwerhe emisi’ kulusha Abaizraeli. (Kum. 7:1) K’okuderha oku Abagibeoni baligwerhe emisi. (Yos. 10:2) Tofauti n’abandi Bakanaani, Abagibeoni balibwene ok’okushiba balwisa Abaizraeli ntacho kwalimalire. Balimenyere oku Yehova ye waliri warhabala olubaga lwage kuhima amavita, kandi balimenyere oku Yehova ali alaganyize Abaizraeli kubaha echihugo che Kanaani. (Kut. 34:11; Yos. 9:24) Che chirhumire enyuma w’Abaizraeli kuhima abantu be Yeriko n’abe Ai, Abagibeoni barhuma echigusho ch’abantua emunda Yoshuwa ali e Gilgali kulakirira Yoshuwa abaleke balame haguma nabo.
4. a) Nk’oku Olwandiko lwa Yoshua 9:8-13 luyerekene, gurhe Abagibeoni balibeshere Abaizraeli yi bajira omurhula haguma nabo? (Olole n’efoto.) b) Gurhe byalibere amango obubeshi bwabo bumenyikana?
4 Osome Yoshua 9:8-13. Abagibeoni babesha Yoshuwa omu kuderha oku barhengerera omu chihugo cha hale bwenene. Baderha oku balimenyere oku Yehova alilimbwire abasoda be Misri n’oku alirhabere Abaizraeli kuhima amandi mavita haguma n’abandi bami be Kanaani k’okuderha Sihoni na Ogu. Aliko Abagibeoni baliri bengehe, barhaderhaga oku bilolere amavita ma hofi-hofi Abaizraeli bahimanaga omu vile ye Yeriko na Ai. Nka bajiraga ntyo, Abaizraeli bakamenyere oku barharhenga hale bulala harhalizagera siku zinene omu kuntu abantu balamire hale bayunve oku bilolere amola mavita. (Yos. 9:14, 15) Buzira kulonza obwerekezi bwa Yehova, Yoshuwa n’abalume b’omu Izraeli bayemera ebi Abagibeoni babayerekaga omu kubayemeza oku barhenga hale n’okujira omurhula haguma nabo. Buzira kulegama, obubeshi bw’Abagibeoni bwamenyikana. Aliko Abaizraeli bayorha bemana oku chilagane chabo ch’okujira omurhula haguma nabo bulala bali ‘bakolere echilagane haguma nabo embere za Yehova.’ (Yos. 9:16-19) Abaizraeli babwira Abagibeoni oku bakalamire haguma nabo n’oku bakwanene kukola akasi k’abaja. ‘Nantyo, Abagibeoni bagendaga balonzeza Abaizraeli eshali n’amenji by’okukolesa oku mazabahu ma Yehova.’—Yos. 9:27.
Abagibeoni balibeshere Yoshuwa y’ajira omurhula haguma nabo (Olole echifungo 4)
5. Mu njira nyabachi Abagibeoni baliyerekene obwemere mu Yehova?
5 Enyuma y’okuyunva oku Abagibeoni bajirire omurhula n’Abaizraeli, bami barhano be Amori bachiheba haguma omu kuyinja kulwisa Abagibeoni. Abagibeoni bahema oburhabale emunda Yoshuwa ali. (Yos. 10:3-7) Nantyo, Yoshuwa haguma n’abasoda bage, bagenda n’Abagibeoni kulwisa abasoda be Kanaani. Yehova arhabala Abaizraeli kuhima elyola vita. Na chiro, Yehova ayirha ba Kanaani baguma n’envula y’amabale anagenderera kukoleza ezuba kugera amango Abaizraeli bahimanaga. (Yos. 10:9-14) Omu kulonza omurhula haguma n’Abaizraeli n’omu kubahema oburhabale amango baliri balonza kurherwa, Abagibeoni baliyerekene oku bagwerhe obwemere mu Yehova k’okuderha obwemere omu buhashe bwage b’okuyeneza ebyaderhere n’oku bayokola.
6. Bichi rhwakayiga kugerera okuntu Yehova alikoleere Abagibeoni amango Abaizraeli bafarha Echihugo Chilaganano?
6 Bichi eyila ngani erhuyigirize oku bilolere Yehova? Yehova aba mwirhohye kandi anababalira bwenene. Ali abwirire Abaizraeli oku ‘bafukuze abantu boshi baliri mw’echola chihugo,’ kuhebamo n’Abagibeoni. (Hes. 33:51, 52) Aliko, omu kushigikira echilagane ch’omurhula Abaizraeli bajiraga n’Abagibeoni, n’eju y’obubabale Yehova abaleka balame. Yehova alijirire ntyo chiro akaba oku Abaizraeli barhalimubazize embere y’okukola echola chilagane. Na buzinda arhabala Abaizraeli kukenga echilagane chabo, anayokola Abagibeoni omu kuntu kusomeze.—Yos. 9:26; 11:19.
7. Gurhe rhwakayiganya obwemere n’obwirhohye bw’Abagibeoni? (Olole n’efoto.)
7 Gurhe rhwakayiganya Abagibeoni? Rhwakajira ntyo omu kugwarha obwemere bukomere mu Yehova. Bulala rhumenyere binene oku bimulolere kulusha Abagibeoni, rhugwerhe mpanvu zinene z’okulangalira Yehova loshi-loshi. (Zb. 40:4, 5) Kandi, rhwakayiganya Abagibeoni omu kuba tayari kukola oku bwirhohye akasi koshi-koshi rhwakahabwa na Yehova. (Yos. 9:23, 27) Mwene-werhu muguma ochili musole oyirikirwe Luke onakola oku Beteli ayibukire gurhe abonaga mwene-werhu muguma okala ashajire onakola naye oku Beteli ayerekana obwirhohye. Oyola mwene-werhu walikola ashajire aligwerhe makasi manene m’okukola oku Beteli. Aliko amango bene-berhu na bali-berhu baliri bayumbaka Echumbi ly’Obwami aliri tayari kuja kulilanga n’ebikoleso byaliri byakoleswa omu kuliyumbaka ebudufu yi barhabizimba. Luke aderhere ntya: “Nayiga ok’omuntu arhakafa kuwaza oku ali mwirhohye. Nka kweri rhuli berhohye, rhwakayerekana ntyo kugerera ebijiro byerhu.” Rhwakayerekana obwemere bwerhu mu Yehova buli lusiku omu kumulangalira amango rhuli rhwahurana ebihe bikomere n’omu kuyerekana obwirhohye omu kukola buli ngabane yoshi-yoshi y’ekiroho rhwakahabwa.
Oyiganye Abagibeoni omu kuba tayari kukola buli kasi oku bwirhohye (Olole echifungo 7)
ABAGIBEONI BALILINGIRE OBURHABALE BWA YEHOVA AMANGO BAKOLERWA KUBI
8. Bubi buhe Mwami Sauli alikolere Abagibeoni?
8 E Bibliya erhubwirire ebyahikiraga Abagibeoni amango Mwami Sauli aliri arhegeka. Mwami Sauli ahindamuka Abagibeoni balilamire omu Isrzaeli. ‘Mw’agola mango, Mwami Sauli alonza kuyirha Abagibeonib boshi balilamire haguma n’abantu ba Mungu omu Izraeli n’omu Yuda.’ (2 Sa. 21:2, 5, 6) Ebi Sauli ajiraga, byalibihire bwenene kwanaliri kubula ehaki! Sauli arhakengaga echilagane Abaizraeli bajiraga ch’okulanga Abagibeoni.
9. Mangochi Yehova ayerekanaga oku aliyunvirhe ebisirani eju y’ebyahikiraga Abagibeoni?
9 Yehova arhahanaga ahohan’aho abantu bakoleraga Abagibeoni kubi. Aliko amango Daudi aba Mwami we Izraeli, Yehova ajira omu kuntu envula erharhogaga mu myaka esharhu. N’eju y’okola kubula envula Abaizraeli barhapataga ebilyo bitosheze. Amango Daudi abaza Yehova bichi birhumire babula ebilyo, Yehova amubwira oku aligwerhe ebisirani bulala Sauli na bantu baguma b’omu mulala gwage balikolere echaha omu kuyirha Abagibeoni banene omu myaka yageraga.—2 Sa. 21:1.
10. Gurhe Abagibeoni baliyerekene oku balonzeze kukenga Amarhegeko ma Mungu? (2 Samweli 21:3-6)
10 Osome 2 Samweli 21:3-6. Daudi aganira n’Abagibeoni omu kulonza kumenya bichi akajira y’ashukulira obubi Sauli abakoleraga. Abagibeoni barhahemaga Daudi furanga zinene. Balimenyere bwinja Amarhegeko ma Mungu. Amarhegeko mali maderhere ok’omuntu wayirhire owindi, alikwanene kuyirhwa. Nantyo, birhakahemere oyola muntu alipe furanga zinene y’arhayirhwa. (Hes. 35:30, 31) Kandi, balimenyere oku barhakayirhire omuntu buzira ruhusa. Buzinda, Daudi ayemera oku bayirhe balume mushanvu b’omu mulala gwa Sauli bakaba eyi balimurhabere kuyirha Abagibeoni babene. Enyuma w’ahola, envula yashuba kurhondera kurhoga na buzira kulegama hashuba kuba ebilyo bitosheze. Echola chayerekana oku Yehova arhalichiyunvirhire Abaizraeli ebisirani eju y’okuntu bakoleraga Abagibeoni.—2 Sa. 21:9, 10, 14.
11. Bichi eyila ngani erhuyigirize oku bilolere Yehova?
11 Bichi eyila ngani yakarhuyigiriza oku bilolere Yehova? Erhuyigirize oku amango moshi Yehova anajira ebintu bikwirire. (Zb. 37:28) Bantu banene bakakolera kubi abandi barhengerere omu chindi chihugo changwa barhali kuguma nabo. Aliko Yehova alonzeze abantu boshi bakolerwe kuguma. Kandi, banene omu bantu ba Yehova bachigerere balibuzwa changwa kukolerwa kubi. Aliko Yehova alaganyize oku omu mango mayinjire nji abahemba barhakanachifa balibwizwe. Kandi, eyila ngani erhuyigirize oku Yehova alonzeze rhukenge ebilagane byerhu nk’okuntu alilonzeze Abaizraeli bakenge echilagane ch’omurhula bajiraga haguma n’Abagibeoni.—Huzanya na Amosi 1:9.
12. Gurhe rhwakayiganya Abagibeoni amango rhwamakolerwa buzira haki?
12 Gurhe rhwakayiganya Abagibeoni? Amango bene-berhu na bali-berhu bamarhukolera kubi, rhwakalindira oku Yehova amala echola chibazo. Amango rhwamajira ntyo, rhwanayerekana oku rhuchizerere oku Yehova nji akola omu kuntu kukwanene. Rhuganire oku mufano gwa mwali-werhu muguma oyirikirwe Laura French. Arhonderaga kukolera oku Beteli ye Canada omu 1926. Enyuma wa myaka 10 ntya, akolerwa buzira haki bwenene. Bamubeshera oku aliri mu chigusho chiguma ch’obugamba b’obwemere anava afukuzwa oku Beteli. Ajira gurhe? Chiro akaba oku alichiyunvirhe kubi bwenene, arhachigeraga aderha ebintu bibihire oku bilolere bene-babo changwa okubilolere olubaga. Mu myaka 4 yakulikiragaho, akola akasi k’obupayiniya n’obushiru. Naho, omu 1940 ayunva busime bunene amango bene-berhu bashuba kumuhamagala oku Beteli. Mwali-werhu French akolere oku Beteli myaka 50 ntya anayorha mwimana ku Yehova kuhika amango afaga. Kuguma na mwali-werhu French, amango rhwakolerwe kubi rhwakagenderera kukola ebintu binja n’omukulindira Yehova amale echola chibazo oku kasanzi kenja.—Isa. 26:3, 4.
ABAGIBEONI BALIGENDERERE KUHARAMYA YEHOVA OKU BWIMANA
13. ‘Abanetini’ baliri bande, na bichi baliri bakola amango Abayahudi barhega buhungiro e Babiloni?
13 E Bibliya eshubire kuderha oku Bagibeoni n’ebyabahikiraga enyuma wa myaka 500 ntya kurhengera omu siku z’Omwami Daudi. Abayahudi bali bamamala myaka 70 e Babiloni. N’omu 537 M.K.Y., echigusho chirhanzi ch’Abayahudi baliri buhungiro e Babiloni bagaluka e Yerusalemu haguma na Guvernere Zerubabeli. (Ezr. 2:1, 2, 58) Omu mwaka gwa 468 M.K.Y., echindi chigusho chayinja aliko haguma na Ezra wagendaga wakoporora (copiste). (Ezr. 7:1-7) Ebyola bigusho bibiri by’abantu baliri buhungiro birhaliri mu bantu banene, byaliri mu n’emilala ‘y’Abanetini’ (Olole amahugulo m’eshishi ma Ezra 2:58 na 7:7.) Abanetini baliri bande? Baliri bakozi b’oku hekalu barhaliri Baizrali. Bantu banene balirhengere e Babiloni haguma na Zerubabeli na Ezra. Aliko buli mango abakozi b’oku hekalu baliri baherekeza Abayahudi e Yerusalemu. Abola bantu barhaliri Baizraeli byakanashobokana oku banene mubo baliri bantu b’omulala gw’Abagibeoni.
14. Gurhe Abagibeoni baliyerekene oku bali bemana ku Yehova? (1 Mambo ya Nyakati 9:2 n’amahugulo m’eshishi)
14 Osome 1 Mambo ya Nyakati 9:2 n’amahugulo m’eshishi. ‘Abakozi b’oku hekalu’ baliri omu chigusho ch’oburhanzi chagalukaga e Yerusalemu. Baliyerekene obwemere bunene kulusha Abayahudi baguma be Babiloni. Abayahudi banene balikola bagwerhe enju zikwirire e Babiloni, banaliri bapata efuranga zinene. Nantyo, barhalilonzeze baleke akola kalamo kabo kenja yi bagaluka e Yerusalemu n’okurhabala omu kasi k’okushuba kuyumbaka echihugo chabo chali chaharibiswe. Aliko, bantu banene bemana baliri buhungiro kuhira nkabaga mu na bantu baguma b’omu milala y’Abagibeoni baligwerhe enyorha y’okubona obuharamye b’okuli bwashuba galulwa omu hekalu e Yerusalemu, banajira okwabo koshi yi bagalukayo. Abayahudi baligwerhe amashwa mabo e Yerusalemu, aliko abantu b’omu milala y’Abagibeoni barhaligwerhe eshwa n’eliguma. Chiro akaba ntyo, baligalukire kukola oku hekalu n’okurhabala kukwiza ebibambazi bye Yerusalemu.—Ne. 3:26.
15. Bichi engani y’Abagibeoni erhuyigirize oku bilolere Yehova?
15 Bichi eyila ngani erhuyigirize oku bilolere Yehova? Eyila ngani erhuyigirize oku Mungu werhu anasima bwenene abakozi bage bemana n’oku amango moshi anabashishikala. Amango bihema oku abaliri buhungiro e Babiloni bagaluke, hali hamagera myaka 1 000 kurhenga amango Yehova ayokolaga Abagibeoni amango Abaizraeli bafarha Echihugo Chilaganano. Chiro akaba ntyo, aligenderere kubagisha. Abantu b’omu milala y’Abagibeoni bafumaga amango e Yuda ne Yerusalemu bilimbulwa omu 607 M.K.Y., baligenderere kukoleswa omu buharamye b’okuli enyuma y’okurhenga buhungiro. Baliri bakola haguma n’Abalawi oku hekalu. Bibonekene oku baguma mubo balilamire hofi n’ehekalu. (Ezr. 2:70; Ne. 11:21) Na bulala baliri bakola oku hekalu, mwami we Perse alihanire erhegeko oku barhalemaga balipa etagse yoshi-yoshi.—Ezr. 7:24.
16. Gurhe rhwakaba bemana kuguma n’Abagibeoni?
16 Gurhe rhwakayiganya Abagibeoni? Kuguma n’Abagibeoni, rhulonzeze kujira okwerhu koshi yi rhuharamya Yehova n’okurhabala abandi kujira ntyo. Mango maguma okujira ntyo kunarhuhema rhuhindamule bintu bilebe omu kalamo kerhu. Chiro akaba ntyo, rhunagwarha obusime okujira ntyo bulala rhuzigire Yehova rhunalonzeze kumusimisa. Ntyo ku byaliberere mwene-werhu muguma w’omu chihugo che Philippines oyirikirwe Alwin. Aligwerhe akasi kenja kaliri kamuha furanga zinene. Aliko alonza kukola binene omu kasi ka Yehova. Amango omwimangizi w’omuzunguluko alambagiriraga echibaga chabo, Alwin akolesa ebisanzi byage birhali by’akasi y’ahubiri bwenene mw’elyola boso n’okujira ntyo kwamulerhera busime bunene. Enyuma wa kasanzi kalebe n’enyuma y’okusalira bwenene, achishoga kuleka akasi kage n’okulonza akandi kakarhumire byagalikana akole obupayiniya b’oku kahunda. Alwin alimenyere oku okuleka akola kasi kwakarhumire arhachipata furanga zinene. Aliko aligwerhe obusime amango alonza akandi kasi n’okugala kurhondera obupayiniya, mukage naye arhondera akasi k’obupayiniya. Bombi baligalire kurhabala bantu 21 kuyiga okuli. Nta ngangane, rhwakachizera oku Yehova alisimisizwe bwenene n’okuntu Alwin na mukage balichihanganire yi bamukolera. Nerhu, rhwakachizera oku Yehova anasimiswa na byoshi rhunakola omu kuchihana omu kasi kage n’eju y’okola agenderera kurhuha ebi rhukenere amango moshi.—Mt. 6:33.
17. Bintu bihe biguma omufano gw’Abagibeoni gwarhuyigirize?
17 Okuntu Yehova alikolere Abagibeoni kwarhuyigirize bintu binene oku bilolere engeso zage zinja. Aba mwirhohye, anababalira bwenene, aba munya kunali, anaba mwimana. Amango moshi anahemba abakozi bage bemana. Abagibeoni nabo, barhuyigirize bintu binene by’akamaro. Kuguma n’Abagibeoni, rhulonzeze kugwarha obwemere bukomere mu Yehova n’okumulangalira amango rhugwerhe ebibazo bikomere. Kandi, obwemere buli nk’obola bwakarhushunika kuba berhohye oku ngabane yoshi-yoshi y’ekiroho rhwakahabwa. Birhuhemere kuba bantu b’okulindira n’okuchizera oku Yehova amala ebibazo byerhu n’okurhuhemba oku kasanzi kakwanene. Rhunalonzeze kujira okwerhu koshi yi rhukolera Yehova oku bwimana. Rhugenderere kuyibuka omufano gwinja gw’Abagibeoni n’okubayiganya.
OLWIMPO 148 Yehova Anachungula Abantu Bage
a Abantu bajaga kuganira n’Abaizraeli barhengaga omu vile ye Gibeoni, ye Kefira, ye Beeroti n’eye Kiriat-yearimu.—Yos. 9:17.
b E Bibliya erhayerekene bwinja-bwinja ebyarhumaga Sauli akolera Abagibeoni ntyo. Bantu baguma banalonza emyazi, banawaza oku Sauli arhalilonzeze oku abantu b’omu mandi mashanja balame n’Abaizraeli.