Emai Dava Bada Lauma Kohuna
PHILLIP F. SMITH ESE IA SIVARAILAIA
“Lahi ta idia gabua vadaeni bona ia dibura masemase Africa tanona lalonai do ia gabua noho.” Unai hereva be 1992 Yearbook of Jehovah’s Witnesses ena rau 75 lalonai ai duahia neganai ai moale bada herea! Aiemai tubuna, Frank W. Smith ese lagani 1931 lalonai Watch Tower Society ena presiden, Tadikaka Joseph F. Rutherford, dekenai revareva ia torea neganai unai hereva ia toredia. Tubugu be ia bona iena tadina edia haroro laolao gaukarana ena ripoti ia torea.
LAGANI 1992 Yearbook ia gwau: “Gray Smith bona iena kakana Frank, Cape Town [South Africa] ena painia goadadia rua, be British East Africa dekenai idia lao idia ura sivarai namona idia harorolaia. Idia ese motuka ta idia abia, ia be De Soto motuka to caravan (ruma motuka) ai idia halaoa, sisima dekenai idia udaia bona buka maua 40 danu idia abia, bona Kenya ena sisima vareai gabuna, Mombasa, dekenai idia lao.”
Tadikaka Rutherford dekenai ia torea revareva lalonai, Tubugu ese edia laolao Mombasa amo idia lao Nairobi, Kenya ena taoni badana dekenai ia gwauraia, ia gwau: “Ai be mai hekwarahi bada ida emai laolao motuka dekenai ai hamatamaia, guna unai bamona laolao karana ta lau karaia lasi. Dina hani lalonai ai heau, dina ibounai ai heau kilomita 580 ai abia totona . . . Kilomita ta ta murinai, egu savolo danu lau diho tano lau levoloa totona, bona ava aukadia bona au danu lau utudia kopukopu gabuna lau koua bena motuka ena taea idia hanaia diba.”
Nairobi dekenai idia ginidae murinai, Frank bona Gray be idia laga-ani lasi to dina 21 lalonai idia gaukara Baibel buka idia hariharilaidia totona. Tubugu be inai bamona ia torea: “Ai kamonaia gaudia amo ai diba, emai gaukara ese Nairobi dekenai dubu idia lao taudia huanai daradara bada ia havaraia.” Unai murinai, Tubugu be ia ura bada ia giroa lou ena lagani rua natuna merona, Donovan, bona ena rogorogo adavana, Phyllis dekenai. Phyllis ena bogana dekenai be edia natuna iharuana, emai tamana, Frank unai. Mombasa amo Tubugu ese sisima ia abia ia giroa totona, to ena hanua dekenai ia do ginidae lasi lalonai, malaria amo ia mase.
Egu taihuna, egu tadina, bona lau ese unai Yearbook ena sivarai ai laloa neganai, emai tamana lalokauna ai laloa. Lagani 1991 ai, hua haida idia do noho 1992 Yearbook do ai abia totona neganai ena kudouna dekenai ia abia operesen amo kerere haida idia vara dainai, Tamagu ia mase. Ena be ena tamana ia hedavari henia lasi, to iena tamana ena lalokau bada Iehova dekenai ia abia danu. Tubugu bema ia diba neganai, reana ia moale bada badina lagani 28 murinai, lagani 1959 lalonai, iena natuna mero be iena aena gabudia ai ia raka, Keristani haroro tauna bamona East Africa dekenai!
Tamagu Ia Matamata Neganai
Iena tamana ia mase murinai, July 20, 1931 lalonai emai tamana ia vara, Cape Town dekenai, bona iena tamana ena ladana idia henia. Ia do maragi neganai, Tamagu ese iena lalokau Iehova dekenai ia hahedinaraia. Iena lagani be 9 sibona neganai, Cape Town tereini steiseni dekenai ia gini bona haroro hereva ena kadi badana ia hahedinaraia bona iena sikuli turadia ese idia hevasehalaia. Iena lagani be 11 neganai, ranu bapatiso amo iena gwauhamata Iehova dekenai ia hahedinaraia. Nega haida Tamagu dekenai gaukara idia henia, ia sibona be dala ta dekenai idia noho rumadia ia haroro henidia. Iena lagani be 18 neganai, ia ese Cape Town ena hanua ta ena taihu burukadia edia Gima Kohorona stadi ia naria.
Lagani 1954 lalonai, Watch Tower Society idia hahedinaraia lagani 1955 ai Europe dekenai intenesenel hebouhebou do idia karadia. Tamagu ia ura lao, to ia be moni lasi Cape Town amo do ia lao totona. Unai dainai, kontraka ia abia Northern Rhodesia (hari idia gwauraia Zambia) ena kopa main dekenai hua toi lalonai nadi lalonai kopa tahua gaukarana ia karaia. Nadi lalonai kopa tahua gaukara karaia gabudia be Africa ena uda gabudia ai.
Tamagu ia diba Africa Witness taudia momo be Northern Rhodesia dekenai idia noho, unai dainai ia ginidae neganai, ia tahudia bona edia hebou idia abia gabudia ia dibaia. Ena be edia gado ia herevalaia diba lasi, to idia ida ia hebamo bona Mine Congregation of Jehovah’s Witness ida ia hebou hanaihanai. Main dekenai Europe taudia be korema taudia idia inai henidia dainai unai lalohadai idia hahedinaraia Africa taudia idia hereva dika henidia neganai. To, Tamagu be nega ibounai hebogahisi ia hahedinaraia.
Hua toi idia ore murinai, Witness lasi Africa gaukara tauna ta be Tamagu dekenai ia lao bona ia nanadaia: “Oi diba ai be edena bamona emu ladana ai gwauraia, a?” Unai tau ia kiri bona ia gwau: “Oi ai boiria Bwana [Mr.] Gima Kohorona.”
Lagani 1955 lalonai, Tamagu be Europe dekenai idia karaia “Triumphant Kingdom” Hebouhebou dekenai ia lao diba. Unuseniai, ia ese Mary Zahariou ia hedavari henia, bena lagani ta murinai iena adavana ai ia lao. Idia headava murinai, Parma, Ohio, U.S.A., dekenai idia noho.
East Africa Dekenai Idia Lao
United States ena distrik hebouhebou ta dekenai hebouhebou lao taudia idia boridia haroro taudia be momo lasi gabudia dekenai idia lao gaukara totona. Emai tama sina ese edia lalona idia hadaia East Africa dekenai do idia lao. Idia ese Watch Tower Society edia hereva hegeregerena idia karaia. Edia moni idia haboua, lao bona mai peleini tiketi idia hoia totona badina reana Tamagu be gaukara ta do ia abia lasi garina. Badina mai edia gaukara pepa taudia sibodia ese unai gabu dekenai do idia noho diba.
Edia paspot, visa, bona gorere koua hekodo idia abia murinai, July 1959 lalonai, tamagu bona sinagu be sisima ta amo New York idia rakatania bona Cape Town dalana amo Mombasa dekenai idia lao. Pura hani lalonai idia laolao. Mombasa ena sisima idia vareai gabuna dekenai, Keristani tadikaka ese mai lalokau ida idia hedavari henidia. Unai tadikaka idia mai guna haroro taudia be momo lasi gabuna dekenai, idia haroro totona. Nairobi dekenai idia ginidae neganai, Tamagu be revareva ta ia davaria. Guna ia ese Geological Survey Department, Entebbe, Uganda dekenai ia tore henidia bona nadi lalonai kopa tahua gaukara totona ia henanadai, bona unai be edia haere. Tamagu bona Sinagu ese tereini idia abia lao Kampala, Uganda dekenai, bona unuseniai gaukara taudia ese Tamagu idia henanadai henia bena gaukara dagina idia henia. Unai nega lalonai, Witness tauna tamona sibona, George Kadu, be Entebbe-Kampala gabuna dekenai ia noho.
Europe taudia edia gavamani ese davana idia karaia Tamagu be unai gabu ena gado, Luganda ia dibaia totona. Ia moale bada herea badina ia ura unai gado ia dibaia, iena haroro gaukara ia hanamoa totona. Gabeai, Tamagu ese “This Good News of the Kingdom” bukana Luganda gado dekenai idia hahanaia gaukarana ia durua.
Tamagu be gari lasi ida taunimanima ia haroro henidia. Iena dipatmen dekenai Europe taudia iboudiai ia hereva henidia, bona hanaihanai Uganda taudia ia haroro henidia. Ia ese Uganda ena Africa gavamani ena loea badana danu ia haroro henia. Unai tauna be sivarai namona sibona ia kamonai henia lasi to Tamagu bona Sinagu ia boiria ia danu idia aniani hebou totona.
Egu taihuna, Anthe, be lagani 1960 lalonai ia vara, bona lau be lagani 1965 lalonai lau vara. Emai ruma bese ese Kampala ena kongregesen maragina, to ia bada ia lao noho, lalonai idia noho tadikaka bona taihu ai lalokau henidia bada. Entebbe kahirakahira dekenai ai sibona be kurokuro Witness taudia dainai, ai kirilaia ekspiriens haida ai davaria. Nega ta Tamagu ena turana ta be Entebbe dekenai ia ginidae, ai diba lasi do ia mai. Ai ia tahua to ia davaria lasi ela bona ia gwau: “Oi be Europe tauna mai adavana danu idia be Iehova ena Witness taudia iniseniai, oi diba, a?” Ia taria tauna ese maoromaoro Sinagu bona Tamagu edia ruma dekenai ia abia lao.
Ai ese ekspiriens dikadia haida ai davaria danu, badina ai be ipidi danu idia karaia tuari rua huanai ai noho dainai. Nega ta gavamani ami taudia be iduhu ta taudia idia pidia. Dina ai ela bona hanuaboi ibounai, taunimanima idia pidia karana idia hadokoa lasi. Unai nega ai 6 okoloka adorahi ela bona 6 okoloka dabai taravatu idia atoa loaloa lasi totona dainai, hebou be adorahi ai emai tama sina edia ruma, Entebbe dekenai idia karadia.
Gabeai, taravatu idia kokia neganai, Tamagu ese ai ia abia lao Kampala dekenai Gima Kohorona stadi ai karaia totona. Ami tauna ta ese ipidi be ai dekenai ia poinia, emai motuka ia hastopua, bona ia ura diba edeseni ai lao noho. Lau be beibi sibona bona Anthe ena mauri lagani be ima. Mai manau ida Tamagu ese ami tauna ia hamaoroa edeseni ai lao bona emai Baibel bona buka gaudia ia hahedinaraia neganai, ami tauna ia gwau ai lao diba.
Uganda dekenai lagani 8 ai noho vadaeni murinai, lagani 1967 lalonai, gorere bona ruma bese naria maduna dainai emai tamana bona sinana edia lalona idia hadaia bona United States dekenai ai giroa lou. Canfield, Ohio Congregation dekenai ai lao, unuseniai Tamagu be elda gaukara ia karaia. Emai tama sina edia lalokau ia bada unai tadikaka dekenai, guna Kampala ena kongregesen maragina idia lalokau henia bamona.
Keristani Lalokau Dalanai ai Idia Naria
Lagani 1971 lalonai, egu tadina David ia vara. Ai tubu daekau negana lalonai, emai ruma bese be lalokau bona noho namo amo ia honu. Unai ia vara badina emai tama sina be mai moale ida idia lalokau heheni dainai.
Ai matamata neganai, Tamagu ese hanaihanai ai mahuta gwauraia neganai, ai dekenai Baibel sivarai ta ia duahia, ia guriguri, bena emai sinana be ia diba lasi to ia ese golo pepana dekenai idia kumia sokoledi ia henia ai dekenai. Herevana ai be edeseniai ai noho, emai ruma bese taudia be hanaihanai Gima Kohorona ai stadilaia hebou. Ai lao holide neganai, nega ta ororo dekenai ai stadi bona ma nega ta davara ai itaia diba gabuna dekenai emai stadi ai karaia. Nega momo Tamagu ia gwau unai negadia be iena moale negadia momokani. Ia gwau unai bamona ruma bese stadi karana ese ia havaraia moalena idia mamia lasi taudia ia hebogahisi henidia.
Iehova lalokau henia karana dekenai, Tamagu ese iena haheitalai namona amo ai ia hadibaia. Gima Kohorona eiava Noga! magasin ia mai neganai, eiava Watchtower buka ta ai abia neganai, Tamagu ese ibounai ia duahia. Ia amo ai dibaia, Baibel ena hereva momokani be gau maragina bamona do ai laloa lasi, to do ai laloa bada, dava bada nadina bamona. Ai emai dava bada kohu ta be Tamagu ena Reference Bible. Ena rau ibounai be Tamagu ena stadi amo ia abia herevadia amo idia honu. Hari, Baibel lalonai ia torea gaudia ai duahia neganai, unai be hegeregere ia ese ai ia hadibaia bona ia sisiba henia noho bamona.
Ia Abidadama Noho ela Bona Dokona
May 16, 1991 ai, ia haroro noho lalonai, Tamagu ena kudouna ia gaukara lasi. Pura haida murinai, operesen idia karaia iena kudouna dekenai bona ia namo sisina. To, hanuaboi operesen idia karaia murinai, hospital ese ai idia rini henia. Tamagu ena rara ia diho noho, bona doketa taudia be idia lalo-hekwarahi bada. Unai hanuaboi lalonai rara ia diho idia hadokoa totona nega rua operesen idia karaia to idia hadokoa diba lasi. Tamagu ena rara be ia auka lasi.
Unai dina murinai, Tamagu ena gorere ia bada ia lao neganai, doketa taudia ese guna egu sinana bena gabeai egu tadina idia doria gwaumaoro idia henia Tamagu dekenai rara idia henia totona. To, Tamagu be guna doketa taudia ia hamaoroa vadaeni, herevana dahaka do ia vara ia ura lasi rara do idia henia. Baibel amo ia hahedinaraia dahaka dainai ia ura lasi rara do idia henia, to ia hamaorodia rara durua gaudia haida idia henia diba.—Levitiko 17:13, 14; Kara 15:28, 29.
Medikol taudia haida be idia moale lasi dainai, unai ese ICU (intensive care unit) gabunai hemami dikana ia havaraia. Unai, bona danu Tamagu ena gorere ia bada ia lao, be nega haida ai laloa do ai haheaukalaia diba lasi. Iehova ai guriguri henia bona ai kamonai sisiba namodia ai gaukaralaia. Unai dainai ICU ai vadivadi henia neganai, dabua namodia ai karaia, bona medikol gaukara taudia ai matauraia. Emai Tamana be edena bamona ai ura diba dainai mai anina bada henanadai ai gwauraidia, bona Tamagu idia naria gaukara taudia ai tanikiu henidia.
Medikol gaukara taudia be emai kara namo idia itaia. Dina haida murinai, unai hemami dikana ia orea bona idia manau. Tamagu idia naria nesi haida ese idia sekea, ena be idia ese gaukara ma ta idia karaia. Doketa ta danu guna ena kara be dika momokani be ia manau bona Sinagu ia nanadaia unai hekwakwanai be edena bamona ia haheaukalaia noho. Emai kongregesen bona varavara taudia ese mai lalokau ida ai idia durua bada. Aniani idia siaia bona hahegoada kadi idia siaia, bona ai totona idia guriguri.
Madi, idia henia muramura ese Tamagu ia durua lasi. Dina 10 operesen ginigunana ia abia murinai, ia mase. Emai Tamana dainai ai hebogahisi bada. Nega haida, iena mase ai lalohisihisilaia bada herea. To moale gauna be, iseda Dirava ia gwauhamata ‘ia ese dina ibounai iseda maduna metaudia ia huaia,’ bona ai ese ia dekenai ai tabekau momokani, guna bamona lasi.—Salamo 68:19.
Ai ibounai ai ura mai abidadama ida Iehova ena ura do ai karaia bena tanobada matamatana lalonai, emai Tamana do ai itaia lou.—Mareko 5:41, 42; Ioane 5:28; Kara 24:15.
[Picture on page 21]
Frank Smith bona iena sinana, Phyllis, Cape Town dekenai
[Picture on page 22]
Tamagu bona Sinagu edia headava dinana ai
[Picture on page 23]
Entebbe ai, bapatiso ginigunana totona, tadikaka ese Africa lohia tauna ta ena digudigu gabuna idia rentaia
[Picture on page 23]
Hedavari heheni kastom dalanai
[Picture on page 24]
Tamagu bona Sinagu, Tamagu be kahirakahira do ia mase neganai