Emu Lalo-Parara Do Oi Habadaia Diba, A?
LALO-PARARA be taunimanima ena “darana ena siahu, gau idauidau edia idau lalo-pararalaia siahuna unai.” Ia be “hididia goevagoeva siahuna” eiava “gau haida eiava lalohadai haida edia idau lalo-pararalaia siahuna.” Webster’s Universal Dictionary ena hereva unai. Momokani, lalo-parara, laloa kehoa unai, be gau namona. Solomona ese ena namo ia gwauraia, ia gwau: “Oi ese aonega do oi davaria, bona inai diba ese oiemu laumana do ia hamoalea. Oiemu laloa kehoa bona oiemu diba maoro ese, oiemu mauri do idia naria namonamo, vadaeni kara dikadia dekena amo, oi do idia hamauria.”—Aonega Herevadia 2:10-12.
Oibe, lalo-parara ese ita do ia durua, “kara dikadia” do ita dadaraia totona, hari inai negai idia vara momo karadia unai. Bona ia ese hahenamo ma momo ia havaraia. Hegeregere, nega momo natu ese edia tamadia sinadia idia hamaoroa, idia gwau, ‘Oi diba lasi!’ Tama sina mai edia lalo-parara be idia diba edena dala amo edia natudia edia lalona idia veria diba, idia lalo-hekwarahilaia gaudia do idia gwauraia hedinarai totona. (Aonega Herevadia 20:5) Lalo-parara tauna ese ena lalona do ia hadaia haraga kava lasi, to ena adavana do ia hakala henia bona ena lalohadai bona ena lalona ena mamina do ia lalo-pararalaia. Hahine ese ena adavana be unai bamona do ia kara henia. Unai hegeregerena, “aonega bona laloa kehoa tauna ese ruma ia haginia noho, bona iena famili idia tubu goada noho.”—Aonega Herevadia 24:3.
Lalo-parara ese ta ia durua, hekwakwanai idia vara negadiai do ia kara maoromaoro totona. Aonega Herevadia 17:27 ia gwau: “Aonega tauna ese hereva momo ia gwauraia noho lasi, bona ia badu haraga lasi tauna, be mai ena lalona kehoa.” Hekwakwanai idia vara negadiai, lalo-parara tauna be do ia hereva haraga lasi. Ia ese dahaka dahaka idia vara diba be do ia laloa namonamo guna, gabeai ena lalohadai do ia gwauraia hedinarai. (Luka 14:28, 29) Bona ia be taunimanima ida maino ai ia noho danu, badina be ena hereva ia abia hidi namonamo, “mai aonega danu” do ia gwauraia totona. (Aonega Herevadia 10:19; 12:8) To, gau badana be, lalo-parara tauna be sibona ena diba ena hetoana ia lalo-pararalaia mai ena manau ida bona Dirava ena hahekau ia tahua, taunimanima edia ia tahua lasi. Iehova ese unai ia moalelaia, bona unai dainai danu iseda lalo-parara ita habadaia be namo.—Aonega Herevadia 2:1-9; Iamesi 4:6.
Israela be mai Ena Lalo-Parara Lasi
Israela besena ena matamana neganai ia vara gauna ese ia hahedinaraia hegeregerena, taunimanima be mai edia lalo-parara lasi ida idia kara neganai, dika ia vara diba. Dirava ena lauma amo salamo torea tauna ese unai nega ia laloa, ia gwau: “Aiemai sene taudia be Aigupito dekenai idia noho neganai, idia ese oiemu hoa karadia idia laloa lasi. Oiemu lalokau nega momo oi hedinaraia, to idia laloatao lasi. Bona idia ese Siahu Ibounai Dirava dekenai idia dagedage, Davara Kakakaka dekenai.”—Salamo 106:7.
Mose ese Israela taudia be Aigupito amo ia do hakaua siri lasi neganai, Iehova ese hisihisi 10 be unai basileia mai ena siahu bada latanai ia siaia vadaeni, unai amo ena siahu ia hahedinaraia bona ia hahedinaraia ena lalona ia hadaia auka ena bese taudia do ia ruhaia. Farao ese Israela taudia ia ruhaia murinai, Mose ese ia hakaudia lao Davara Kakakakana ena kone dekenai. To, Aigupito ena tuari taudia ese idia gavadia. Toana be Israela taudia be mai edia heau mauri dalana lasi bona edia ura kwalimu be do ia doko haraga. Unai dainai Baibel ia gwau: “Israela taudia . . . idia gari dikadika, bona Lohiabada dekenai idia taitai.” Bena Mose idia hereva henia, idia gwau: “Badina be dahaka Aigupito dekena amo ai oi hakaua siri? . . . Badina be Aigupito taudia edia hesiai ai lao henia noho be ia namo, to taunimanima idia noho lasi tano dekenai ai mase be ia dika.”—Esodo 14:10-12.
Reana ita laloa idia gari be mai badina, to bema ita laloatao Iehova ena siahu karadia 10 idia itaia vadaeni, ita diba idia gari be maoro lasi. Idia diba vadaeni gauna be lagani 40 murinai Mose ese ia hamaorolaidia lou, ia gwau: “Lohiabada ese iena imana goada, bona iena siahu bada dekena amo, Aigupito dekena amo ai ia hakaua, mai gari karadia, bona mai toa bona hoa karadia danu.” (Deuteronomi 26:8) Salamo torea tauna ia hereva hegeregerena, Israela taudia ese Mose idia gwau-edeede henia neganai, Iehova ena “hoa karadia idia laloa lasi” dainai, idia be mai edia lalo-parara lasi. To, ena gwauhamata hegeregerena, Iehova ese Aigupito taudia ia hadarerea vaitani.—Esodo 14:19-31.
Hetoho ita davaria negadiai bema unai hegeregerena ita kara mai eda daradara ida, reana iseda abidadama do ia manoka. Lalo-parara ese ita do ia durua gau iboudiai do ita laloa namonamo totona, bena do ita laloatao Iehova ena siahu be bada herea, to ita idia inai henia taudia edia siahu be maragi. Lalo-parara ese danu ita do ia durua, Iehova ese ita dainai ia karaia vadaeni karadia do ita laloatao totona. Ita do ia durua, bena do ita laloaboio lasi “ia idia lalokau henia taudia be [Iehova] ese ia naridia namonamo.”—Salamo 145:18-20.
Lauma Gaudia Lalo-Pararalaia
Ita tubu daekau lalonai, lalo-parara ita abia kava lasi. Namona be ita hatubua. Aonega tauna King Solomona, ena lalo-parara dainai tano momo ai ena ladana be bada tauna, ia gwau: “Aonega ia davaria tauna be mai moale danu. Ia ese lalona kehoa ia davaria vadaeni. Badina be aonega ena namo ese, siliva ena namo ia hereaia, bona aonega ena davana ese, golo ena davana ia hereaia.” (Aonega Herevadia 3:13, 14) Solomona ese ena lalo-parara be edeseni amo ia abia? Iehova ena amo. Iehova ese guna Solomona ia nanadaia ia ura dahaka hahenamo do ia abia, bena Solomona ia gwau: “Mani emu kara aonega lau dekenai do oi henia, oiemu bese taudia do lau biagua mai maoromaoro danu. Bona mani emu kara, lau dekenai aonega do oi henia, namo bona dika edia idau do lau diba totona.” (1 King Taudia 3:9) Oibe, Solomona ia ura Iehova ese do ia durua. Ia noia lalo-parara do ia henia, bena Iehova ese lalo-parara bada ia henia. Unai dainai dahaka ia vara? “Solomona ena aonega ese dina daekau kahana taudia ibounai edia aonega bona Aigupito ena aonega ibounai ia hereaia.”—1 King Taudia 4:30.
Solomona ena sivarai ese ia hahedinaraia lalo-parara be edeseniai ita tahua be namo. Solomona hegeregerena, namona be Iehova dekenai ita tahua. Edena dala amo? Iehova ese ena Hereva, Baibel, be ita ia henia, unai amo iena lalohadai ita dibaia diba. Baibel ita duahia neganai, ita be diba namona ia noho gabuna ai ita geigei. Unai ita geia dibana amo lauma gaudia lalo-pararalaia dalana ita davaria diba. Namona be Baibel duahia karana amo ita abia dibana ita laloa namonamo. Bena, ita gaukaralaia diba, iseda lalona do ita hadaia maoromaoro totona. Iseda darana ita hadibaia loulou ela bona ita be ‘tau badadia bamona ita laloa’ diba bona ‘maoro bona kerere edia toana ita diba namonamo,’ anina be ita lalo-pararalaia diba.—1 Korinto 14:20; Heberu 5:14; ma danu 1 Korinto 2:10 itaia.
Iehova ese Solomona ia henia lalo-pararana amo, namo ita do davaria diba. Edena dala ai? Solomona ese Dirava ena amo ia abia aonegana be aonega herevadia amo ia gwauraia goevagoeva. Unai hereva momo be Baibel bukana Aonega Herevadia lalonai idia noho. Unai buka tahua namonamo karana ese ita ia durua, Solomona ena lalo-parara amo namo do ita davaria bona siboda eda lalo-parara do ita habadaia totona.
Baibel ita stadilaia negadiai, ita idia durua gaudia, hegeregere Gima Kohorona bona Noga! magasin, ita gaukaralaia diba. Lagani 116 mai kahana lalonai, Gima Kohorona ese Iehova ena Basileia ia harorolaia lalo-maoromaoro taudia dekenai. Lagani 1919 amo, Noga! magasin bona idia gunalaia gaudia be tanobada ai idia vara gaudia idia herevalaia. Unai magasin ruaosi lalonai, Baibel ena hereva momokanidia edia anina idia gwauraia hedinarai bona ia bada ia lao lauma diarina idia halasia. Unai lauma diarina ese ita ia durua, Kerisendom ena hahediba herevadia edia kerere bona siboda eda lalohadai edia kerere ita lalo-pararalaia totona.—Aonega Herevadia 4:18.
Iseda lalo-parara do ita habadaia totona, ita ia durua gauna ma ta be hebamo namona. King Solomona ena aonega herevadia ta be inai: “Aonega tauna danu ia raka hebou noho tauna, be do ia aonega, to kavakava taudia danu oi turana karaia neganai, dika do oi davaria.” (Aonega Herevadia 13:20) Madi, King Solomona ena natuna Rehoboama ese dagi badana ia abia neganai, unai aonega herevana ia laloatao lasi. Iena tamana ia mase murinai, Israela ena iduhu be ia dekenai idia lao, bona idia noia edia maduna metauna do ia haharagaia. Vadaeni, Rehoboama be tau badadia ida ia herevahereva guna, bona idia hahedinaraia idia be mai edia lalo-parara, badina be idia hamaoroa namona be ia biagua taudia edia hereva do ia kamonai henia. Unai murinai, eregabe taudia dekenai ia lao. Idia hahedinaraia edia diba be maragi bona idia be mai edia lalo-parara lasi, badina be Rehoboama idia hamaoroa namona be dagedage herevadia amo Israela taudia do ia haere henia. Rehoboama ese eregabe taudia edia hereva ia badinaia. Unai dainai dahaka ia vara? Israela taudia idia gwau-edeede, bona Rehoboama ese ena basileia ena kahana badana ia haboioa.—1 King Taudia 12:1-17.
Iseda lalo-parara do ita habadaia totona, gau badana be lauma helaga ena heduru ita tahua. Iehova ese Israela taudia be Aigupito amo ia ruhaia murinai ia kara henidia karana be Baibel torea tauna Nehemia ese ia herevalaia, ia gwau: “Oiemu Lauma namona idia dekenai oi henia, ia ese dahaka do idia karaia, ia hadibadia.” (Nehemia 9:20) Iehova ena lauma ese ita ia hadibaia diba danu, do ita aonega totona. Abidadama ai Iehova oi noia, ena lauma ese lalo-parara be oi do ia henia, badina be Iehova ese “taunimanima ibounai dekenai gau namodia ia henia noho. Bona . . . ia badu henia lasi.”—Iamesi 1:5; Mataio 7:7-11; 21:22.
Lalo-Parara
Aposetolo Paulo ese hereva momokani be idau bese taudia dekenai ia harorolaia neganai, mai ena lalo-parara ida ia kara. Hegeregere, nega ta Atena dekenai ia noho neganai, ‘edia hanua lalonai ia loaloa bona idia tomadiho henia gaudia ia itaia.’ Paulo be kaivakuku bogaragidiai ia noho, bona unai ese ena lalona ia hahisia. Unai neganai ena lalona ia hadaia be namo. Dika ta do ia vara lasi totona, hereva ta do ia gwauraia lasi, a? Eiava ena be dika do ia vara diba, to kaivakuku tomadiho henia karana, ena lalona ia hahisia karana, ena kerere do ia gwauraia hedinarai goevagoeva, a?
Paulo be mai ena lalo-parara ida ia kara. Boubou patana ta ia davaria, ia latanai revareva inai bamona idia torea: “Ita diba lasi Dirava ena.” Mai ena hemataurai ida ia hamaorodia ia itaia idia ese kaivakuku idia laloa bada, bena unai boubou patana ia gwauraia, “tanobada bona ena lalonai noho gaudia ibounai ia karaia Diravana” do ia hamaorolaidia totona. Oibe, idia diba lasi Diravana be Iehova! Paulo ia naria namonamo do ia hahemaraidia garina, unai dainai ia haroro henidia namonamo diba. Bena dahaka ia vara? Taunimanima haida ese hereva momokani idia abia dae; idia ta be “Dionusio, Areo Ororo ena orea tauna ta, bona ta be hahine, iena ladana be Damari, bona ma haida danu.” (Kara 17:16-34) Paulo ese lalo-parara ia haheitalaia namo herea!
Ita diba momokani, lalo-parara ita abia haraga diba lasi bona ita abia kava diba lasi. To, bema oi haheauka, oi guriguri, oi hekwarahi, aonega taudia oi bamodia, Baibel ena hereva oi tahua bena oi laloa namonamo, bona Iehova ena lauma helaga dekenai oi tabekau, oi danu ese emu lalo-parara oi habadaia diba.