Iehova Ena Hebogahisi—Iona ese Ia Dibaia
IEHOVA ese gaukara ta ia henia iena peroveta tauna Iona dekenai. Unai ia vara negana be lagani 900 B.C.E. murinai, bona Ieroboama Iharuana be Israela ia lohiaia. Iona be Gata Hepere tauna, unai be Sebuluno iduhu ena hanua ta. (Iosua 19:10, 13; 2 King Taudia 14:25) Dirava ese Iona ia siaia Asuria ena hanua badana Nineva dekenai, iena hanua amo unai ena daudau be kilomita 800 ia hanaia, not ist kahanai. Iena gaukara be Nineva taudia dekenai Dirava ese idia do ia haorea gwauraia sivaraina do ia hadibaia.
Reana Iona be inai bamona ia laloa: ‘Momokani unai taoni bona taunimanima dekenai do lau lao, a? Idia be Dirava idia badinaia lasi. Unai rara bubua Asuria taudia be Iehova ida kontraka idia karaia lasi, Israela taudia idia karaia bamona. Unai dagedage taunimanima be reana do idia laloa egu hereva amo idia lau hadikaia toho bona Israela do idia abia! Lau lasi! Do lau lao lasi. Iopa dekenai do lau heau bona idau kahana dekenai ta do lau lao—ela bona Tarasisi, Davara Badana ena idau kahana dekenai. Momokani, unai bamona do lau karaia!’—Iona 1:1-3.
Davara Dekenai Dika Ia Davaria!
Nega sisina murinai Iona be Iopa, Mediterranean ena kone ai, ia ginidae. Iena guia davana ia henia bona Tarasisi ai do ia lao lagatoi dekenai ia guia; momo idia laloa unai gabu be Spain ena kahana ta bona ia be Nineva ena west kahana ai ia noho, bona unai gabu ruaosi edia padana ena daudau be kilomita 3,500 ia hanaia. Davara dekenai unai tauanina ia hesiku peroveta tauna be lagatoi ena lalona gabuna dekenai ia lao bena ia mahuta. Daudau lasi murinai, Iehova ese davara dekenai lai bada herea ia siaia, bona idia gari lagatoi taudia ta ta ese edia dirava ta ta edia heduru idia noia. Lagatoi ena heau be ia auka herea bona idia ura ia idia haharagaia dainai, ena kohu be davara dekenai idia negea. To toana be lagatoi do ia makohia, bona Iona be lagatoi biaguna ena boiboi ia kamonai, mai gari danu ia gwau: “Mahuta tauna e, edena bamona iniseni oi noho? Oi toreisi, bona durua totona oiemu Dirava dekenai do oi boiboi. Sedira ita dekenai do ia bogahisihisi, bona do ita mase lasi.” Iona ia toreisi bona ataiai ia daekau.—Iona 1:4-6.
Lagatoi taudia idia gwau: “Namona be laki gadara dekenai do ita tahua, daika ese inai dika be iseda latanai ia mailaia.” Unai dekena amo idia davaria kerere be Iona ena. Lagatoi taudia ese idia nanadaia neganai, iena lalo-hekwarahi mani oi laloa, idia gwau: “Ai do oi hamaoroa, inai nega dika ita dekenai ia vara noho, be daika ena kerere? Dahaka oi karaia iniseni? Edena tano dekenai oi mai, oi be edena bese tauna?” Iona ia gwau, ia be Heberu tauna ta, “Lohiabada, guba ena Dirava,” ia tomadiho henia tauna bona ia be “tano bona davara ia karaia” Tauna ia gari henia mai hemataurai ida. Unai lai bada herea idia davaria, badina Iehova dekena amo ia heau siri bona iena oda hegeregerena Dirava ena hereva be Nineva dekenai ia abia lao lasi.—Iona 1:7-10.
Lagatoi taudia ese idia nanadaia, idia gwau: “Lai guba hadokoa totona, dahaka do ai karaia?” Davara ena dika be ia bada daekau noho neganai, Iona ia gwau: “Umui ese lau do umui abia, bona davara dekenai lau do umui negea. Unai neganai lai guba be do ia doko. Lau diba, lauegu kerere dainai, inai lai guba dikana be umui dekenai ia vara.” Idia ura lasi Iehova ena hesiai tauna idia negea davara dekenai, badina idia diba unuseniai do ia mase, to kone dekenai lao totona idia hekwarahi. Unai dekenai idia kwalimu lasi bena idia boiboi: “Lohiabada e, ai ese oi ai noia inai, bema inai tau be davara dekenai ai negea neganai, oi ese ai do oi alaia lasi! Ai do oi kota henia lasi, kerere lasi tauna ai alaia dainai! Badina be oiemu ura hegeregerena inai kara oi karaia vadaeni.”—Iona 1:11-14.
Davara Lalonai!
Lagatoi taudia ese Iona be lagatoi amo idia negea. Davara lalonai ia diho neganai, davara ena hurehure badadia idia doko matamaia. Unai idia itaia neganai ‘lagatoi taudia be Iehova dekenai idia gari bada herea, boubou gauna idia henia, bona iena hesiai do idia lao totona idia gwauhamata.’—Iona 1:15, 16.
Ranu ese Iona ia koua neganai, reana ia guriguri. Mamina ia abia matu manokana ta lalona amo ia dedi diho ela bona matu ta, ena lalona be sisina bada. Hoa gauna be ia do hahodi diba! Iena kwarana ia gegea davara ena ava ia kokia neganai, Iona ia davaria ia be gabu idauna momokani ai ia noho. Unai ena badina be “Lohiabada ese gwarume badana ta ia siaia, ia ese Iona ia hadonoa. Bona Iona be gwarume ena bogana lalonai ia noho dina toi, bona hanuaboi toi lalonai.”—Iona 1:17.
Iona Ena Guriguri Goadana
Unai gwarume badana ena bogana lalonai, Iona dekenai nega ia noho ia guriguri totona. Iena hereva haida be salamo haida bamona. Gabeai Iona ese iena guriguri ia torea, idia ese helaro lasi bona helalo-kerehai edia mamina idia hahedinaraia. Haheitalai ta be inai, ia laloa unai gwarume ena bogana be Sheol, iena mase gurina ai do ia lao. Unai dainai ia guriguri: “Lohiabada e, lauegu hisihisi lalonai lau boiboi oi dekenai, bona oi ese lau dekenai oi haere henia. Mase gabuna ena dobu gabuna dekena amo, durua totona oi dekenai lau boiboi, bona oi ese lau oi kamonai henia.” (Iona 2:1, 2) Daekau Anedia rua—Israela taudia ese lagani ta ta ariadia totona Ierusalema dekenai idia daekau neganai reana idia abia anedia—ese unai bamona lalohadai idia hahedinaraia danu.—Salamo 120:1; 130:1, 2.
Iona be davara lalonai ia diho lao negana ia laloa lou neganai, ia guriguri: “Oi [Iehova] ese lau oi negea diho, davara ena dobu gabuna dekenai [lalonai] lau diho. Davara ena ranu ese lau idia koua, bona hurehure badadia ese lau idia doria diho.”—Iona 2:3; Salamo 42:7; 69:2 itaia.
Iona be ia gari, Dirava ia kamonai henia lasi dainai reana ena lalo-namo ia haboioa vadaeni bona reana Dirava ena dubu helaga do ia itaia lou lasi. Ia guriguri: “Lau laloa oiemu vairana dekena amo, oi ese lau oi negea vadaeni. Bona lau laloa momokani, oiemu Dubu Helaga be, do lau itaia lou diba lasi.” (Iona 2:4; Salamo 31:22 itaia.) Iona ena noho be ia auka herea dainai ia gwau: “Davara ese lau ia koua momokani [ia hamasea gwauraia]. Ranu dobuna ese lau ia hagegea momokani. Davara ena ava [davara lalonai] ese egu kwarana idia guia.” (Iona 2:5; Salamo 69:1 itaia.) Iona ena hekwakwanai mani oi laloa, ma ia gwau: “Davara henunai idia noho ororo, edia badina guri gabudia dekenai lau lao [gwarume lalonai]. Inai dibura gabuna [guri bamona] ese lau ia dogoatao hanaihanai gwauraia. To oi, Lohiabada, egu Dirava ese, guri dekena amo lau oi veria mauri [dina ihatoina ai]. Mase gabuna dekena amo mauri lau davaria.”—Iona 2:6; Salamo 30:3 itaia.
Ena be unai gwarume ena bogana lalonai ia noho, to Iona ia laloa lasi: ‘Lau lalo-metau bada dainai lau guriguri diba lasi.’ To idau, ia guriguri: “Lohiabada e, mamina lau abia, egu mauri be ia ore ia lao noho [mase be ia kahirakahira]. Unai neganai oi dekenai lau guriguri [abidadama lalonai, siahu bona hebogahisi Tauna hereadaena bamona], bona oiemu Dubu Helaga lalonai, oi ese lauegu guriguri oi kamonai.” (Iona 2:7) Iena guba dubu helagana amo, Dirava ese Iona ia kamonaia bona ia hamauria.
Dokonai Iona ia guriguri: “Dirava koikoi dekenai idia tomadiho henia taudia ese [mauri lasi kaivakuku idia abidadama henidia], oi dekenai idia abidadama henia kara, be idia rakatania vadaeni [idia ese hebogahisi ia hahedinaraia Tauna idia rakatania]. To lau ese ane do lau abia, oiemu ladana hanamoa totona, bona oi [Dirava Iehova] dekenai boubou gauna do lau henia. Lau gwauhamata [hari inai gauna ia davaria lalonai eiava ma nega ta lalonai] oi dekenai karadia ibounai, be do lau karaia. Lohiabada e, oi sibona ese taunimanima oi hamauria diba.” (Iona 2:8, 9; Salamo 31:6; 50:14 itaia.) Dirava sibona ese mase amo ia hamauria diba dainai unai helalo-kerehai peroveta tauna (ia vairai idia noho taudia King Davida bona Solomona hegeregerena) be ia gwau hahemauri be Iehova ena amo.—Salamo 3:8; Aonega Herevadia 21:31.
Iona be Hereva Ia Badinaia
Laloa momo bona guriguri momo murinai, Iona ese mamina ia abia ia vareai dalana amo gau ta ese ia doria murimuriai. Dokonai, kone dekenai ia negea bamona. (Iona 2:10) Ena hahemauri dainai Iona ese ia tanikiu henia bona Dirava ena hereva ia badinaia, Iena hereva be inai: “Oi toreisi, hanua badana ladana Nineva dekenai oi lao, bona oi dekenai do lau henia hereva do oi gwauraia.” (Iona 3:1, 2) Iona be unai Asuria ena hanua badana dekenai ia lao matamaia. Unai dina be edena dina ia diba neganai, ia diba unai gwarume ena bogana lalonai be dina toi ia noho. Unai peroveta tauna be Euphrates Sinavaina ia hanaia, west kahanai ia giroa bada gabuna dekenai, bena Mesopotamia ena not kahana ia hanaia, Tigris Sinavaina dekenai ia mai, bona dokonai unai hanua badana ai ia ginidae.—Iona 3:3.
Iona be hanua badana Nineva ai ia vareai. Dina tamona ia raka noho bena ia gwau: “Dina 40 do idia ore, vadaeni Nineva hanua be do ia dika momokani.” Iona be hoa dalanai Asuria taudia edia gado ia diba, a? Ita diba lasi. To herevana bema Heberu gado ai ia hereva bona ta ese ia hahanaia, iena hahediba herevana ese anina ia havaraia. Nineva taudia ese Dirava idia abidadama henia matamaia. Idia ese aniani lasi taravatuna idia gwauraia bona ladana bada bona ladana maragi taudia ibounai ese puse dabua idia karaia. Nineva ena king ese inai sivarai ia kamonai neganai, iena terona amo ia toreisi, iena dabua namona ia kokia, puse dabua ia karaia, bona lahi ena kahu lalonai ia helai diho.—Iona 3:4-6.
Iona ia hoa bada herea! Asuria ena king ese hereva gwauraia taudia ia siaia inai oda hereva idia gwauraia: “Taunimanima ibounai, boromakau ibounai, mamoe ibounai danu be do idia aniani lasi, bona ranu do idia inua lasi. Taunimanima ibounai, bona boromakau bona mamoe ibounai ese puse dabua do idia karaia. Taunimanima ibounai ese Dirava dekenai do idia guriguri henia, bona edia kara dika, bona edia dika idauidau do idia rakatania. Bema inai bamona ita karaia, sedira Dirava ese iena lalona do ia giroa, bona ita be do ita mase lasi!”—Iona 3:7-9.
Nineva taudia be edia king ena oda hegeregerena idia karaia. Dirava ese idia ia itaia edia kara dika dalana amo idia siri neganai, idia do ia hadikaia herevana ia gwauraia dainai ia lalohisihisi, unai dainai karana ia karaia lasi. (Iona 3:10) Edia helalo-kerehai, manau, bona abidadama karana dainai, Iehova ese iena lalona ia hadaia iena hahemaoro be edia latanai do ia mailaia lasi.
Peroveta Tauna mai Ena Badu
Dina 40 idia lao bona gau ta ia vara lasi Nineva dekenai. (Iona 3:4) Nineva taudia ese dika do idia davaria lasi be Iona ese ia lalo-pararalaia neganai, ia moale lasi, ia badu dikadika, bena ia guriguri: “Lohiabada e, lauegu hereva mani oi kamonai, lau be egu tano lau do rakatania lasi neganai, lau diba oi be inai bamona sibona do oi karaia. Unai dainai lau heau lao, Tarasisi do lau ginidae gwauraia. Lau diba oi be lalokau bona bogahisihisi ena Dirava. Oi be oi badu haraga lasi, bona oi be mai emu durua. Oiemu lalona oi giroa diba, bona nega momo taunimanima edia kerere davana oi henia lasi. Unai dainai, Lohiabada e, oi lau noia inai, lauegu mauri do oi haorea. Badina do lau mase be namo, do lau mauri be dika.” Dirava ese inai henanadai amo ia haere henia: “Oiemu badu be ia maoro, a?”—Iona 4:1-4.
Mai badu ida Iona ese hanua ia rakatania. Ist kahana ai ia lao, ruma maragina ia karaia bona ia ura ena keruma lalonai ia helai ela bona ia itaia unai hanua dekenai be dahaka do ia vara. To Iehova ia hebogahisi dainai ‘au maragina ta ia hatubua, ela bona Iona ena atai dekenai ia noho, dina ena siahu bona iena hisihisi ia koua totona.’ Iona ese unai au ia moalelaia bada! To daba ai Dirava ese dala ia karaia biluga ta ese unai au ia ania totona, bena ia mase matamaia. Nega sisina murinai ia mase momokani. Dirava ese lai siahuna ist kahana amo ia siaia danu. Dina ese peroveta tauna ena kwarana hari ia gabua bena ia maserea bamona. Unai dainai ia ura ia mase momokani. Oibe, Iona ia gwau loulou: “Lau mase be namo, lau mauri be dika.”—Iona 4:5-8.
Hari Iehova be ia hereva. Iona ia nanadaia: “Unai au ia mase dainai oi badu, a? Oiemu badu be ia maoro, a?” Iona ia haere, ia gwau: “Io, lauegu badu be ia maoro. Lau be do lau badu noho, ela bona lau mase danu be namo.” Iehova be unai peroveta tauna inai bamona ia hereva henia, ia gwau: ‘Oi be unai au oi hebogahisi henia. To oi ese ia totona oi gaukara lasi o oi durua lasi do ia bada. Ia vara bona ia mase hanuaboi tamona ai ia vara gauna bamona.’ Dirava be ma ia gwau: ‘To lau dekenai, lau ese edia imana idibana bona imana laurina edia idau idia diba lasi taunimanima 120,000 bona boromakau momo idia noho hanuana badana, Nineva, lau hebogahisi henia be maoro lasi, a?’ (Iona 4:9-11) Haere maorona ia davaria be auka lasi.
Iona be ia helalo-kerehai, ia mase lasi, bena Baibel ena buka ta, iena ladana idia hatoa bukana, ia torea. Edena bamona ia diba unai lagatoi taudia ese Iehova idia gari henia, boubou idia henia, bona gwauhamata idia henidia? Reana ia diba badina be Dirava ese ia hasiahua dainai eiava reana dubu helaga lalonai unai lagatoi taudia ta o lagatoi idia guia taudia ta ese ia hadibaia dainai.—Iona 1:16; 2:4.
“Iona, Peroveta Tauna Ena Toa”
Taravatu hadibaia taudia bona Farisea taudia ese Iesu Keriso amo toa idia nanadaia neganai, ia gwau: “Inai nega noho Dirava laloa lasi taudia be dika momokani! Umui ese toa ta umui tahua, a? Lasi, toa ta do lau hedinaraia lasi umui dekenai. Toa be tamona sibona, Iona, peroveta tauna ena toa.” Iesu be ma ia gwau: “Badina be Iona bamona, dina toi hanuaboi toi gwarume badana ena bogana lalonai ia noho, unai bamona Taunimanima ena Natuna danu dina toi hanuaboi toi tano lalonai do ia noho.” (Mataio 12:38-40) Iuda taudia edia dina be dina ia diho neganai idia matamaia. Keriso be Friday adorahi ai ia mase, Nisan 14, 33 C.E. ai. Unai dina ai, dina ia do diho lasi neganai, iena tauanina be guri lalonai idia atoa. Nisan 15 be unai adorahi ai ia matamaia ela bona Saturday ai dina ia diho negana, unai be pura ena dina ginigabena, dina namba 7. Nisan 16 be unai nega ai ia matamaia ela bona hari ita gwauraia Sunday ai dina ia diho negana. Unai dainai Iesu ia mase bona guri lalonai ia noho negana be Nisan 14 ena kahana ta, Nisan 15 ibounai, bona Nisan 16 ena hanuaboi horadia. Sunday dabai, hahine haida be guri dekenai idia mai neganai, ia toreisi lou vadaeni.—Mataio 27:57-61; 28:1-7.
Iesu be dina toi lalonai guri lalonai ia noho. Unai amo iena inai taudia ese “Iona, peroveta tauna ena toa” idia abia, to Keriso ia gwau: “Dirava ena Kota Badana dinana neganai, Nineva taudia ese do idia samani henia umui, badina be idia ese Iona ena haroro dainai edia lalona idia giroa, to iniseni, emui huana dekenai, be tau ta ese Iona ia hereaia.” (Mataio 12:41) Momokani! Iuda taudia bogaraginai be Iesu Keriso ia noho—Iona ia hereaia peroveta tauna. Ena be Iona be toa ta Nineva taudia dekenai, to Iesu be mai ena siahu ida ia haroro, unai peroveta tauna ia hereaia, bona iena hereva idia hamomokania gaudia be momo herea. To, Iuda taudia ese idia abidadama henia lasi.—Ioane 4:48.
Iuda besena ia manau lasi, Iona ia hereaia Peroveta Tauna idia abia dae lasi, bona idia abidadama henia lasi. To edia tubudia be edena bamona? Idia danu be abidadama lasi bona idia manau lasi. Oibe, toana be Iehova ese Nineva dekenai Iona ia siaia ena badina be ia ura helalo-kerehai Nineva taudia bona abidadama bona manau dekenai idia dabu momokani gwau-edeede Israela taudia edia idau ia hahedinaraia totona.—Deuteronomi 9:6, 13 itaia.
To Iona be edena bamona? Ia diba Dirava ena hebogahisi be bada herea. Danu, Iona ese Iehova ena hebogahisi helalo-kerehai Nineva taudia dekenai ia maumauraia bona Iehova ena kara unai neganai ese ita ia durua diba, iseda guba Tamana ese iseda negai idia noho taudia ia hebogahisi henia neganai do ita maumauraia lasi. Momokani, lagani ta ta ai taunimanima tausen momo be mai edia abidadama bona manau ida Iehova dekenai idia mai dainai ita moale bada.