Dirava Ena Lalohadai Kerisendom Tomadiho Dalana Dekenai be Dahaka?
IESU ia gwau: “Idia gwau, ‘Lohiabada e, Lohiabada e,’ taudia momo be Guba Basileia lalonai do idia raka vareai lasi. To lauegu Tamana, guba dekenai ia noho ena ura idia karaia taudia, idia sibona do idia vareai. Unai Dirava ena Kota Dina ia ginidae neganai, taunimanima momo do idia hereva lau dekenai, do idia gwau, ‘Lohiabada e, Lohiabada e, . . . oiemu ladana dekenai hoa kara momo ai karaia, ani?’ Vadaeni lau ese do lau haere idia dekenai, do lau gwau, ‘Umui be lau diba lasi momokani. Idau gabuna dekenai umui lao, umui dika karaia taudia.’ ”—Mataio 7:21-23.
Iena Hereva, Buka Helagana amo, Dirava ese iena ura be dahaka ia hahedinaraia goevagoeva. Kerisendom dubudia be Dirava ena ura idia karaia, a? Eiava idia be Iesu ese ia gwauraia, “dika karaia taudia”?
Rara Bubua Karana
Iena Biaguna do idia dogoatao hanuaboina ai, Petero ese Iesu idia dogoatao tuari taudia ida kahirakahira heai ia havaraia. (Ioane 18:3, 10) To Iesu ese heai ia koua, bona Petero ia hamaoroa: “Tuari kaia idia iusilaia taudia ibounai, be tuari kaia dekenai do idia mase.” (Mataio 26:52) Unai sisiba be Apokalupo 13:10 ai ia hedinarai lou. Kerisendom dubudia ese unai sisiba idia badinaia, a? Eiava idia be mai edia kerere tanobada ena kahana idauidau dekenai idia vara tuaridia lalonai?
Tanobada Ibounai Tuarina Iharuana lalonai, Serbia bona Croatia taudia handred tausen momo be tomadiho ena ladana ai idia aladia. The New Encyclopædia Britannica ia gwau: “Croatia dekenai, ia noho fasist gavamani ese bese hagoevaia taravatuna idia karaia, unai kara ese Nazi taudia edia kara ia hanaia. . . . Idia ura Serbia taudia toi toi amo ta ta do idia siaia lao ma tano ta dekenai, toi toi amo ta ta be Roman Katolik taudia ai do idia halaoa, bona toi toi amo ta ta do idia hamasea. . . . Katolik dubu ena haroro taudia ese unai kara idia durudia dainai tuari ia ore murinai, iena hetura karana gavamani ida ia hadikaia.” Ita duahia diba lasi taunimanima momo herea be idia doria Katolik taudia ai do idia lao o do idia mase; tausen haida be dala ta idia henidia lasi. Hanua ibounai—tatau, hahine, bona natudia—be Otodoks dubudia lalonai idia abia lao bona idia alaia. Idia tuari henidia Komiunis oreana be edena bamona? Tomadiho oreadia ese idia durudia danu, a?
Buka ta ladana History of Yugoslavia ia gwau: “Pris taudia haida be tuari lalonai, gavamani inai henia oreana ena ami dekenai idia tuari.” Ma buka ta ladana Yugoslavia and the New Communism, ia gwau: “Bese idaudia idia inai henia ami taudia haida be Serbia Otodoks bona Roman Katolik dubu edia pris taudia.” Tomadiho lalohadai idauidau ese Balkan tanodia ai idia tuari taudia idia do hasiahua noho.
Rwanda be edena bamona? Catholic Institute for International Relations, ena jeneral seketere, Ian Linden be The Month niuspepa lalonai, ia gwau: “London dekenai, African Rights oreana ese tahua gaukara idia karaia neganai, idia davaria Katolik, Anglikan, bona Baptis Oreadia edia gunalaia taudia ta eiava rua be tuari lalonai ami taudia idia durua eiava edia ala-ala karadia idia koua lasi. . . . Ita daradara lasi, Keristani dubudia dekenai ladana bada taudia momo be unai ala-ala karadia idia karaia.” Madi, central Africa dekenai sibodia idia gwauraia Keristani taudia be idia do tuari heheni noho.
Sihari Kava Bona Heudahanai
Dirava ena Hereva hegeregerena ai, mahuta hebou karana mai hematauraina dalana tamona sibona be headava lalonai. Baibel ia gwau: “Taunimanima iboudiai ese headava do idia matauraia, bona headava gedana do idia hadikaia lasi be namo, badina be Dirava ese sihari kava taudia bona heudahanai taudia do ia hahemaoro henidia.” (Heberu 13:4, NW) Dubu gunalaia taudia ese Dirava ena hahediba herevana idia badinaia, a?
Lagani 1989 ai, Australia dekenai Anglikan Oreana ese pepa ta ia halasia, bona unai pepa ia gwau, tau bona hahine idia do headava lasi negana lalonai idia mahuta hebou be kerere lasi bema idia gwauhamata heheni vadaeni. Vanegai sibona, Scotland dekenai, Anglikan Oreana ena gunalaia tauna, ia gwau: “Namo lasi Dubu ese heudahanai karadia ia gwauraia kara dika eiava kerere. Namona be Dubu ese heudahanai karana ia abia dae, ia be ita varalaia gauna.”
South Africa dekenai haroro taudia haida idia gwau tatau be tatau ida idia mahuta hebou karana idia abia dae. Hegeregere, 1990 ai South Africa magasin ta ladana You ese Anglikan haroro tauna badana ta ena hereva ia halasia, unai tauna ia gwau: “Baibel ena siahu be do ia noho hanaihanai lasi. . . . Lau diba dubu ese ena lalohadai bona taravatu tatau be tatau ida eiava hahine be hahine idia mahuta hebou taudia dekenai do ia haidaua.”—Roma 1:26, 27 itaia.
Lagani 1994 Britannica Book of the Year ia gwau, America dubudia lalonai mahuta hebou karadia idia hepapahuahulaia momo; idia ese “tatau be tatau bona hahine be hahine ida idia mahuta hebou taudia be dubu lalonai haroro taudia ai idia halaodia karana, tomadiho dalanai unai taudia edia mauri edia maoro lalo-pararalaia dalana, edia ‘headava’ idia hanamoa eiava, bona unai mauri be maoro eiava kerere idia hepapahuahulaia.” Dubu badadia momo ese mahuta hebou karadia idia ura gwauraia namo haroro taudia idia koua lasi. Lagani 1995 Britannica Book of the Year ia gwau, Episkopalia bisop taudia 55 ese “gwaumaoro idia henia tatau be tatau ida idia mahuta hebou taudia be haroro taudia ai idia lao bona dubu lalonai do idia gaukara” pepana idia sainia.
Haroro taudia haida ese unai bamona kara idia abia dae, idia gwau Iesu be unai kara ia gwauraia dika lasi. To unai be momokani a? Iesu Keriso ia gwau Dirava ena Hereva be momokani. (Ioane 17:17) Unai ena anina be ia ese Dirava ena lalohadai Levitiko 18:22 ai ia abia dae, siri ia gwau: “Tau ta ese ma tau ta do ia sihari henia lasi, tau bona hahine idia karaia bamona. Inai bamona kara be dika momokani.” Danu, Iesu ia gwau sihari kava bona heudahanai be “gau dikadia ibounai lalona dekena amo idia mai neganai, taunimanima idia hamiroa bona hadikaia” gaudia. (Mareko 7:21-23) Greek herevana sihari kava totona be mai ena anina momo, heudahanai bamona lasi. Ia ese headava murimurinai idia karaia mahuta hebou karadia ibounai ia herevalaia, tatau be tatau bona hahine be hahine ida mahuta hebou karana danu. (Iuda 7) Iesu Keriso ese ia murinai idia raka taudia ia hadibadia, sihari kava karana ia gwauraia dika lasi Keristani hadibaia tauna do idia abia dae lasi.—Apokalupo 1:1; 2:14, 20.
Tomadiho gunalaia taudia ese tatau be tatau bona hahine be hahine ida idia mahuta hebou taudia be haroro taudia ai idia halaodia karana idia tahua neganai, edia kara ese dahaka ia havaraia edia dubu lalonai idia noho matamata taudia dekenai? Unai ese ia veridia idia do headava lasi neganai mahuta hebou karana idia karaia totona, ani? To idau, Dirava ena Hereva ese Keristani taudia ia hagania ‘heudahanai karadia do idia rakatania.’ (1 Korinto 6:18) Bema tadikaka ta be unai bamona kara dika ia karaia, mai lalokau ida do idia durua Dirava ena lalo-namo do ia abia lou totona. (Iamesi 5:16, 19, 20) To dahaka do ia vara bema unai heduru ia dadaraia? Baibel ia gwau, bema unai bamona taudia idia helalo-kerehai lasi, idia be ‘Dirava ena Basileia do idia davaria diba lasi.’—1 Korinto 6:9, 10.
‘Idia Taravatua, Do Idia Headava Lasi’
‘Lebulebu idia vara’ dainai, Baibel ia gwau “namona be idia headava. Namo lasi ura dikadika ese idia ia araia, lahi bamona.” (1 Korinto 7:2, 9) Ena be unai be aonega sisibana, to haroro taudia momo idia taravatua, idia headava diba lasi. Nino Lo Bello ena buka ladana The Vatican Papers lalonai ia gwau: “Bema pris tauna ta, fada ta, eiava sisita be ma ta ida ia mahuta hebou, ia be headava lasi gwauhamatana ia makohia lasi. . . . Kara dika gwauraia hedinarai karana amo, ta ida ia mahuta hebou neganai ena dika idia gwauatao diba, to pris tauna ena headava be Dubu ese do ia abia dae lasi.” Unai hahediba herevana ese huahua namona eiava dikana ia havaraia?—Mataio 7:15-19.
Momokani, pris taudia momo ese mauri goevadia idia noholaia, to idia momo danu be unai bamona lasi. Lagani 1992 Britannica Book of the Year, ia gwau “Roman Katolik Dubu ese K300 milioni ia henia, haroro taudia ese matabodaga dalana ai idia hadikaia taudia dekenai.” Gabeai, lagani 1994 ena buka ia gwau: “Haroro taudia haida be AIDS gorerena amo idia mase dainai, unai ese ia hahedinaraia pris oreana lalonai tatau be tatau ida idia mahuta hebou taudia idia noho bona . . . unai bamona taudia momo be pris gaukarana idia ura henia.” Unai dainai Baibel ia gwau ‘taunimanima idia taravatua, do idia headava lasi,’ be “lauma dikadia edia hadibaia hereva.” (1 Timoteo 4:1-3) Peter de Rosa ena buka ladana Vicars of Christ lalonai ia gwau: “Histori idia torea taudia haida edia hereva amo ita itaia [pris taudia idia headava lasi karana] ese kara maoromaoro karana ia hadikaia bada West tanodia dekenai; ma orea ta hegeregere ariara karana be unai bamona ia karaia lasi. . . . Nega momo [ia] be Keristani ena ladana [ia] hamiroa. . . . Unai taravatu ese haroro taudia ia doria idia headava lasi, unai dainai momo be idia kara dika. . . . Pris tauna ta be nega tausen momo ia kara dika diba, to dubu ena taravatu ese ia taravatua nega ta do ia headava lasi.”
Dirava ena lalohadai Bala tomadihona dekenai ita diba neganai, ena lalohadai Kerisendom ena parara dubudia dekenai ita dibaia be auka lasi. Baibel ena buka ginigabena ese tomadiho koikoi ibounai be inai ladana “Babulonia badana, ariara hahine ibounai bona tanobada ena kara mirodia ibounai edia sinana” henunai ia atoa. Baibel ia gwau, “Dirava ena helaga taudia edia rarana ia habubua, bona tanobada dekenai idia alaia mase taudia ibounai, edia rarana be, ia lalonai idia davaria vadaeni.”—Apokalupo 17:5, 18:24.
Unai dainai, Dirava ese idia ura iena tomadiho taudia momokani ai do idia lao taudia ia hagania, ia gwau: “Lauegu orea taudia e, ia dekena amo do umui raka siri, ia danu do umui kara dika hebou garina, bona ia danu panisi do umui abia hebou garina! . . . Dina tamona lalonai, hisihisi idauidau ia dekenai do idia ginidae, gorere, lalohisihisi, bona hitolo bada. Lahi ese do ia araia ore, badina be Lohiabada Dirava, unai lebulebu hahine ia kota henia Diravana, be mai ena siahu bada.”—Apokalupo 18:4, 8.
Hari inai henanadai idia vara: Tomadiho koikoi ia rakatania murinai, tau ta be edeseniai ia lao be namo? Dirava be edena bamona tomadiho dalana ia abia dae?
[Box/Picture on page 5]
Kaivakuku Tomadiho Henia Karana
Bala tomadiho karana ai kaivakuku idia gaukaralaidia. Israela taudia idia ura Iehova tomadiho henia dalana be Bala tomadiho henia dalana ida do idia hatamonaia. Idia ese kaivakuku idia abia vareai danu Iehova ena dubu helagana lalonai. Dirava ese Ierusalema bona ena dubu helagana ia hadikaia ore neganai, ena lalohadai kaivakuku tomadiho henia karana dekenai ia hahedinaraia.
Kerisendom ena dubu momo be kaivakuku amo idia honu, idia be korosi, laulau, eiava Maria ena kaivakuku. Unai sibona lasi, dubu lao henia taudia idia hadibaia do idia igo diho, idia tui diho, eiava korosi ena saini do idia karaia unai kaivakuku edia vairanai. To idau, Keristani momokanidia edia hahegani be ‘kaivakuku idia tomadiho henia lasi, idia rakatania.’ (1 Korinto 10:14) Idia be kaivakuku eiava laulau gaudia amo Dirava idia tomadiho henia lasi.—Ioane 4:24.
[Credit Line]
Musée du Louvre, Paris
[Box on page ]
“Dubu Ena Gunalaia Tauna Ia Kerere Lasi be Namo”
UNAI be Tito 1:7 ena hereva Today’s English Version Baibel amo. King James Version Baibel ia gwau: “Namona be bisop be kerere ta lasi tauna.” Unai hereva “bisop” be Greek herevana ta ena anina “naria tauna” amo idia abia. Unai hegeregerena, Keristani kongregesen momokanina lalonai gunalaia gaukara idia karaia totona idia abia hidi taudia ese Baibel ena hahegani herevadia do idia badinaia. Bema unai idia karaia lasi, edia naria gaukarana amo do idia kokidia, badina be idia ese “kara namodia idia hahedinaraia” lasi mamoe taudia dekenai. (1 Petero 5:2, 3) Kerisendom dubudia ese unai hereva be mai momokani ida idia badinaia, a?
Dr. Everett Worthington ena buka I Care About Your Marriage lalonai, ia ese Virginia provinsi, U.S.A., dekenai idia noho pasto taudia 100 ia henanadai henia. Idia 100 100 amo 40 40 idia gwau, idia be edia adavadia ida lasi to ma ta ida mahuta hebou urana havaraia karadia idia karaia. Momo herea be idia heudahanai.
Christianity Today ia gwau: “Idia hanaia lagani 10 lalodiai, momo ese idia matauraia dubu gunalaia taudia ese matabodaga karadia idia karaia dainai, dubu idia hamarerea loulou.” Unai magasin ena hereva, “Dahaka Dainai Heudahanai Pasto Taudia be Edia Dagi Idia Henidia Lou Lasi be Namo” ese Kerisendom dekenai idia karaia momo karana, dubu gunalaia taudia be “mahuta hebou karana ena kerere dainai idia kota henia” murinai, karaharaga edia dagi idia henia lou karana, ia gwauraia dika.