Gima Kohorona INTANET LAIBRI
Gima Kohorona
INTANET LAIBRI
Hiri Motu
  • BAIBEL
  • PABLIKEISEN
  • HEBOUDIA
  • w98 4/15 rau 9-14
  • Abidadama Bona Oiemu Vaira Negana

Oi abia hidi kahana ena vidio ia noho lasi.

Sori, hekwakwanai ia vara vidio ia loud totona.

  • Abidadama Bona Oiemu Vaira Negana
  • 1998 Gima Kohorona Iehova Ena Basileia Ia Harorolaia
  • Sinado maragidia
  • Inai Bamona Atikol
  • Nega Gunana be Edena Bamona?
  • Taunimanima ese Hekwakwanai Idia Kokidia Diba Lasi
  • Iehova Ena Witness Taudia Edia Lalohadai Vaira Negana Dekenai
  • Taunimanima Edia Lohia Dalana Ena Vaira Negana
  • Iehova Ena Gwauhamata Abidadama Henidia
  • Oi Laloa Iehova ese Ena Palani Do Ia Hagugurua
    1994 Gima Kohorona Iehova Ena Basileia Ia Harorolaia
  • Nega Vairai Dahaka Do Lau Davaria?
    Memero Kekeni—Edia Henanadai Haere Maorodia
  • Dirava Ena Palani be Kahirakahira Do Ia Hagugurua
    Mauri ena Anina be Dahaka? Edena Bamona Oi Davaria Diba?
  • Dirava Ena Basileia—Tanobada Ena Lohia Siahuna Matamatana
    Gima Kohorona Iehova Ena Basileia Ia Harorolaia—2000
Ma Haida Itaia
1998 Gima Kohorona Iehova Ena Basileia Ia Harorolaia
w98 4/15 rau 9-14

Abidadama Bona Oiemu Vaira Negana

“Abidadama ena anina be inai bamona: Ita daradara lasi, to ita diba momokani, Dirava ena davana namona ita naria kava lasi.”​—HEBERU 11:1.

1. Taunimanima momo idia ura vaira negana be edena bamona?

VAIRA negana oi laloa, a? Taunimanima momo ese idia laloa. Idia ura vaira negana ai maino, gari lasi, noho namona, anina ia havaraia bona idia moalelaia gaukarana, bona gorere lasi mauri daudauna do idia abia. Reana taunimanima edia sivarai lalonai uru iboudiai ese unai gaudia idia ura henia. Bona hari inai negai, inai hekwakwanai idauidau amo ia honu tanobadana ai, unai bamona noho be taunimanima idia ura henia dikadika.

2. Gavamani tauna ta ese vaira negana ia gwauraia neganai, ena lalohadai be dahaka?

2 Lagani 2000 ia mai kahirakahira lalonai, vaira negana be edena bamona ita diba dalana ta ia noho, a? Lagani 200 bona ma haida gunanai, America ena gavamani tauna Patrick Henry be dala ta ia gwauraia. Ia gwau: “Vaira negana dibaia dalana tamona lau diba, unai be guna idia vara gaudia amo.” Unai lalohadai hegeregerena, taunimanima ese guna idia karaia karadia amo edia vaira negana ita diba. Taunimanima momo ese unai lalohadai idia abia dae.

Nega Gunana be Edena Bamona?

3. Taunimanima edia histori ena sivarai ena anina vaira negana dekenai be dahaka?

3 Bema vaira negana be nega gunana hegeregerena, unai ese emu lalona ia hagoadaia, a? Guna idia noho uru edia nega gabedia ese edia nega gunadia idia hereaia, a? Lasi. Ena be lagani tausen momo lalonai taunimanima be mai edia helaro idauidau bona gabu haida ai kohu momo idia davaria, to edia histori lalonai hisihisi, kara dika, dagedage, tuari, bona ogogami idia vara momo. Inai tanobada ai, dika badadia idia vara loulou, bona nega momo taunimanima edia gavamani idia hegeregere lasi dainai idia vara. Baibel ena hereva be maoro, ia gwau: “Taunimanima haida ese ma haida idia biagua noho, bona idia hisihisi henidia noho.”​—Hadibaia Tauna 8:9.

4, 5. (a) Lagani 90 bamona gunanai, taunimanima idia laloa vaira negana be do ia namo ena badina be dahaka? (b) Dahaka ia vara edia helaro dekenai?

4 Momokani, taunimanima edia histori ena sivarai dikadia idia vara loulou​—to idia vara daladia bona edia dika idia bada idia lao. Lagani 1900 murina laganidia ema bona hari ese unai idia hamomokania. Taunimanima ese guna idia karaia kereredia amo diba idia abia bona idia karaia lou lasi, a? Lagani 90 bamona gunanai, taunimanima momo idia laloa vaira negana be do ia namo, badina be nega sisina daudau lalonai tuari be lasi bona taunimanima ese bisinesi, saiens, bona edukeisen dekenai edia diba idia habadaia. Unai nega lalonai iunivesiti ena profesa ta ia gwau, taunimanima idia laloa tuari be do ia vara diba lasi, badina “taunimanima edia diba ia bada vadaeni.” Unai nega lalonai, taunimanima idia abia lalohadaina be Britain ena praiminista gunana ta ese ia herevalaia, ia gwau: “Gau iboudiai be do idia namo idia lao. Lau vara neganai edia lalohadai be unai bamona.” To unai murinai ia gwau: “Karaharaga, idia laloa lasi negana ai, daba ta lagani 1914 ai, unai lalohadai ia ore.”

5 Ena be unai nega ai idia laloa vaira negana be do ia namo, to nega daudau lasi murinai, tanobada ai taunimanima ese idia havaraia dika bada hereana ia vara​—⁠Tanobada Ibounai Tuarina Ginigunana. Unai tuari oi lalo-pararalaia totona, lagani 1916 France ai, Somme Sinavaina kahirakahira, Britain ena tuari taudia ese Germany ena tuari taudia idia tuari henia neganai, ia vara gauna mani oi laloa. Hora haida sibona lalonai Britain ena tuari taudia 20,000 idia mase, bona Germany ena tuari taudia momo herea idia mase danu. Lagani hani lalodiai unai ala-ala ese tuari taudia kahirakahira milioni 10 bona tuari lasi taudia hutuma ia hamasea. Lagani haida lalonai France taudia edia namba ia diho, badina tatau momo idia mase. Unai ese bese momo edia moni davaria daladia ia hadikaia dainai, lagani 1930 murinai tanobada hegegemadai bisinesi momo idia moru. Unai dainai ita hoa lasi haida idia gwau Tanobada Ibounai Tuarina Ginigunana ia matamaia dinana be tanobada ia kavakava ia lao dinana!

6. Tanobada Ibounai Tuarina Ginigunana murinai, nega namona ia vara, a?

6 Idia vara gaudia be unai neganai idia noho taudia edia helaro hegeregerena, a? Lasi vaitani. Edia helaro ia boio momokani; bona unai tuari ese nega namona ia havaraia lasi. Lagani 21 sibona Tanobada Ibounai Tuarina Ginigunana murinai, lagani 1939 ai, unai dika ia hereaia gauna, taunimanima ese idia havaraia gau dikana ta ia matamaia​—⁠Tanobada Ibounai Tuarina Iharuana. Ia dainai tatau, hahine, bona memero kekeni ibounai milioni 50 idia mase. Nega tamona idia negea bomu momo ese siti idia hadikadia ore. Tanobada Ibounai Tuarina Ginigunana ai, hora haida sibona lalonai, tuari taudia tausen momo idia alaia mase, to Tanobada Ibounai Tuarina Iharuana lalonai, atom bomu rua sibona ese taunimanima 100,000 bamona be sekeni haida sibona lalonai idia hamasea! Taunimanima momo idia laloa unai dika ia hereaia gauna be Nazi taudia ese edia palani hegeregerena dibura kamepa dikadia lalonai taunimanima milioni momo idia alaia mase karana.

7. Idia hanaia laganidia 90 bamona lalonai idia vara gaudia be dahaka dahaka?

7 Orea haida idia gwau, bema bese idauidau edia tuari, bese tamona taudia edia tuari, bona sibodia edia gavamani ese idia alaia mase taudia edia momo ita duahia, idia hanaia laganidia 90 bamona lalonai idia alaia mase taudia edia momo be milioni 200 bamona. Orea ta ia gwau edia momo be milioni 360. Unai ibounai ena dika​—hisihisi, taitai, lalohisihisi, bona mauri dikana​—mani oi laloa! Ma danu, dina ta ta ibounai ogogami dainai idia mase taudia edia averes be 40,000 bona idia momo herea be natudia. Bogana lalonai idia hamasea natudia edia namba be nega toi amo unai namba ia hanaia. Danu, taunimanima bilioni ta bamona be ogogami dainai idia hoia diba aniani ia hegeregere lasi dina ta ena gaukara idia karaia totona. Unai ibounai ese Baibel ena peroveta herevana ia hamomokania, ia gwau ita be inai tanobada dikana ena “dokona dekenai” ita noho.​—2 Timoteo 3:​1-5, 13; Mataio 24:​3-​12; Luka 21:10, 11; Apokalupo 6:​3-8.

Taunimanima ese Hekwakwanai Idia Kokidia Diba Lasi

8. Badina be dahaka taunimanima gunalaia taudia ese tanobada ena hekwakwanai idia kokidia diba lasi?

8 Lagani 2000 ia mai kahirakahira lalonai, idia hanaia laganidia 100 lalonai idia vara gaudia edia sivarai be lagani gunadia edia sivarai dekenai ita atoa kau diba. Unai sivarai ibounai ese dahaka idia hadibaia ita dekenai? Ita idia hadibaia taunimanima gunalaia taudia ese tanobada ena hekwakwanai badadia be nega ta guna idia kokia lasi, hari idia kokia lasi, bona vaira negana ai do idia kokia lasi. Idia hegeregere lasi ita ura henia vaira negana do idia henia, herevana mai edia ura namona ida idia kara. Bona siahu taudia momo edia ura be namo momokani lasi; idia ese dagi bona siahu idia tahua, sibodia edia ura hagugurua bona edia kohu habadaia totona, ma haida edia namo totona lasi.

9. Dahaka dainai ita laloa diba saiens ese taunimanima edia hekwakwanai ia kokidia diba lasi?

9 Saiens ese unai hekwakwanai ia kokidia diba, a? Bema guna ia karaia karadia ita laloa, ita diba ia kokidia diba lasi. Gavamani ena saiens taudia ese moni, nega, bona goada bada herea idia haorea vadaeni, taunimanima hadikaia muramura idauidau bona tuari kohu idauidau karaia totona. Bese idauidau ibounai, ogogami besedia danu, ese lagani ta ta ai kina bilioni 700 mai kahana be tuari kohudia abia totona idia haorea! Danu, muramura idauidau ese hodahoda, tano, ranu, bona aniani idia hadikaia bona nega haida unai muramura be ‘saiens taudia ese edia diba idia habadaia’ dainai idia noho.

10. Badina be dahaka edukeisen danu ese vaira negana namona ia havaraia lasi?

10 Ita laloa diba tanobada ena edukeisen oreadia ese kara maoromaoro, taunimanima edia namo tahua karana, bona dekena tauna lalokau henia karana do idia hadibaia, bena eda vaira negana do ia namo, a? Lasi. Idia ese moni gaukara bona moni davaria daladia idia laloa momo. Idia ese gaukara helulu lalohadaina idia hagoadaia, gaukara hebou lalohadaina idia hagoadaia lasi; danu sikuli ese kara maoromaoro idia hadibaia lasi. Idia momo ese sihari kava idia gwauraia dika lasi, unai dainai kekeni momo idia rogorogo kava bona gorere idauidau idia vara.

11. Badina be dahaka bisinesi oreadia edia sivarai dainai ita laloa diba vaira negana namona be reana do ia vara lasi?

11 Tanobada ena bisinesi orea badadia be karaharaga do idia laloa namona be tanobada do idia naria namonamo bona kohu do idia karaia, profit monina abia totona sibona lasi, to taunimanima durudia momokani totona, bona unai amo do idia hahedinaraia taunimanima idia lalokau henia, a? Reana lasi. Televisen ena program dikadia, dagedage bona lebulebu karadia amo idia honu gaudia, taunimanima edia lalona idia hakererea, bona memero kekeni idia hakererea bada program, idia karaia karana do idia hadokoa, a? Vanegai laganidia edia sivarai ese iseda lalona idia hagoadaia lasi, badina TV ena program momo be sihari kava, kara bodaga, bona dagedage amo idia honu.

12. Taunimanima ese gorere bona mase idia haorea vaitani diba, a?

12 Ma danu, ena be doketa taudia be mai edia momokani ida idia gaukara, to gorere bona mase idia haorea vaitani diba lasi. Hegeregere, Tanobada Ibounai Tuarina Ginigunana ena dokona ai, idia ese huahua gorerena ladana Spanish influenza idia koua diba lasi; tanobada hegegemadai ia ese taunimanima milioni 20 ia hamasea. Hari inai negai, taunimanima momo herea ese kudou gorerena, kensa gorerena, eiava mase goreredia ma haida idia abia. Medikol taudia ese hari inai negai ia vara momo gorerena AIDS danu idia haorea diba lasi. November 1997 ai idia halasia U.N. ena ripoti ta ia gwau, guna AIDS gorerena do idia abia taudia edia namba ta idia gwauraia, to hari unai namba be nega rua amo idia habadaia. Taunimanima milioni momo be ia dainai idia mase vadaeni. Vanegai, taunimanima ma milioni toi ese unai gorere idia abia.

Iehova Ena Witness Taudia Edia Lalohadai Vaira Negana Dekenai

13, 14. (a) Edena dala ai Iehova ena Witness taudia ese vaira negana idia laloa? (b) Dahaka dainai taunimanima ese vaira negana namona idia havaraia diba lasi?

13 To, Iehova ena Witness taudia idia laloa taunimanima edia vaira negana be namo herea momokani! To idia laloa lasi taunimanima ese unai vaira negana namona do idia havaraia. Idia laloa Havaraia Tauna, Iehova Dirava, ese do ia mailaia. Vaira negana ia diba, bona do ia namo herea! Ia diba danu taunimanima ese unai bamona vaira negana idia havaraia diba lasi. Dirava ese idia ia havaraia dainai, edia diba ena hetoana ia diba namonamo. Iena Hereva lalonai, ita ia hadibaia goevagoeva, taunimanima ia havaraia dalana dainai, idia hegeregere lasi ma haida idia lohiaia namonamo totona bema Dirava ena hakaua ida idia karaia lasi. Nega daudau lalonai Dirava ese taunimanima be sibodia idia lohia karana ia koua lasi, bona unai ese ia hahedinaraia goevagoeva taunimanima idia hegeregere lasi unai idia karaia totona. Toretore tauna ta ia gwau: “Taunimanima ese lohia dala idauidau idia tohoa vadaeni, to namo idia havaraia lasi.”

14 Ieremia 10:23 ai, Dirava ese ena lauma amo ia hasiahua peroveta tauna ena hereva ita duahia diba, ia gwau: “Lohiabada e, lau diba taunimanima edia mauri dalana, be idia sibona ese idia naria lasi, bona taunimanima ta lasi ese iena mauri ia biagua noho.” Danu, Salamo 146:3 ia gwau: “King taudia do umui abidadama henia lasi, badina taunimanima ese umui do idia hamauria diba lasi.” Momokani, Roma 5:​12 ia hahedinaraia hegeregerena, ita vara negana amo ita be goevadae lasi taudia, Dirava ena Hereva ese ita ia sisiba henia sibona do ita abidadama henia lasi. Ieremia 17:9 ia gwau: “Taunimanima edia kudouna be mai koikoi bada, bona mai dika rohoroho danu.” Unai dainai, Aonega Herevadia 28:26 ia gwau: “Sibona ena lalona dekenai ia abidadama henia tauna be kavakava, to aonega ena dala dekenai ia raka tauna, be do ia mauri.”

15. Ita ia hakaua diba aonegana be edeseniai ita davaria diba?

15 Unai aonega be edeseniai ita davaria diba? “Lohiabada gari henia kara be aonega ena hamatamaia dalana, bona bema Helaga Dirava oi diba neganai, laloa kehoa oi davaria vadaeni inai.” (Aonega Herevadia 9:​10) Iehova sibona ena aonega ia hegeregere inai gari negana lalonai ita do ia hakaua. Bona dala ia kehoa iena aonega do ita abia, unai dala be Buka Helaga, ita ia hakaua totona iena lauma helaga amo ia havaraia herevana.​—Aonega Herevadia 2:​1-9; 3:​1-6; 2 Timoteo 3:​16, 17.

Taunimanima Edia Lohia Dalana Ena Vaira Negana

16. Vaira negana be daika ese ia gwauraia hidi?

16 Vadaeni, Dirava ena Hereva ese vaira negana be edena bamona ia herevalaia? Ita ia hadibaia taunimanima ese guna idia karaia karadia edia toana be vaira negana ai do ia hedinarai lou lasi. Unai dainai Patrick Henry ena lalohadai be kerere. Tanobada bona idia noholaia taudia dekenai do ia vara gauna be Iehova Dirava ese do ia gwauraia hidi, taunimanima lasi. Iena ura be tanobada ai do ia vara, taunimanima ta ena ura lasi eiava inai tanobada besena ta ena lasi. “Taunimanima ese palani momo idia karaia noho, to Lohiabada ena ura sibona do ia vara.”​—Aonega Herevadia 19:21.

17, 18. Dirava ena ura iseda nega totona be dahaka?

17 Dirava ena ura iseda nega totona be dahaka? Iena ura be inai tanobada dikana mai dagedage be do ia haorea. Nega daudau lasi murinai, Dirava ia haginia gavamanina ese lagani handred momo lalodiai taunimanima idia badinaia lohia dalana ena gabu do ia abia. Daniela 2:44 ena peroveta herevana ia gwau: “Unai basileia [hari inai negai idia noho edia] nega lalonai, guba ena Dirava ese basileia ta do ia haginia [guba ai], inai basileia be do idia hadikaia diba lasi ela bona hanaihanai. Unai basileia be Dirava ese do ia naria, vadaeni bese ta ese do ia halusia diba lasi. Bona unai basileia ese basileia ibounai do ia hamakohia, bona haorea momokani, bona ia sibona do ia noho ela bona hanaihanai.” Unai Basileia ese Satani Diabolo ena siahu dikana do ia kokia danu, taunimanima ese unai idia karaia diba lasi. Satani ese inai tanobada ia lohiaia negana be do ia ore ela bona hanaihanai.​—Roma 16:20; 2 Korinto 4:4; 1 Ioane 5:​19.

18 Unai guba gavamanina ese taunimanima edia gavamani iboudiai do ia hamakohia bona do ia haorea momokani be mani oi laloa. Taunimanima ese inai tanobada do idia lohiaia lasi. Guba dekenai, Dirava ena Basileia taudia ese tanobada ibounai do idia lohiaia, taunimanima idia hanamodia totona. (Apokalupo 5:​10; 20:​4-6) Tanobada ai, kamonai taudia ese Dirava ena Basileia ena hahegani do idia badinadia. Iesu ese ita ia hadibaia unai lohia dalana do ita gurigurilaia, ia gwau: “Oiemu Basileia do ia mai, oiemu ura gauna tanobada dekenai do ai karaia, guba dekenai idia karaia bamona.”​—Mataio 6:​10.

19, 20. (a) Baibel ese Basileia ena lohia dalana be edena bamona ia hahedinaraia? (b) Ena lohia dalana ese dahaka do ia karaia taunimanima totona?

19 Iehova ena Witness taudia ese Dirava ena Basileia idia abidadama henia. Ia be aposetolo Petero ia gwauraia “guba matamata,” ia gwau: “Dirava ese ia gwauhamata vadaeni, guba matamata bona tanobada matamata do ia havaraia. Inai totona do ita naria noho. Unai gabu dekenai be kara maoromaoro sibona do ia noho.” (2 Petero 3:​13) “Tanobada matamata” be taunimanima besena matamatana, guba matamata, Dirava ena Basileia, ese do ia lohiaia besena. Dirava ese aposetolo Ioane dekenai matahanai lalonai unai lohia dalana ia hahedinaraia. Ioane ia torea: “Guba matamatana bona tanobada matamatana lau itaia. Badina be guba gunana bona tanobada gunana be idia lao ore vadaeni. . . . [Dirava] ese matana ranu ibounai edia matana dekena amo do ia dahua. Mase bona lalohisihisi, bona taitai, bona hisihisi be do idia ore momokani. Badina be gau gunadia be idia ore vadaeni.”​—Apokalupo 21:1, 4.

20 Mani oi laloa, unai tanobada matamatana be kara maoromaoro tanobadana. Dirava ese ena kara ta, Aramagedono tuarina, amo kara dikadia iboudiai ia kokia vadaeni. (Apokalupo 16:14, 16) Peroveta herevana Aonega Herevadia 2:21, 22 ai ese inai bamona ia gwauraia: “Kara maoromaoro taudia, be inai tano dekenai do idia mauri noho, bona laloa maoromaoro taudia be, inai tano lalonai do idia noho momokani. To kara dika taudia be tano dekena amo, Dirava ese do ia abidia siri, bona kara koikoi taudia be, tano dekena amo do ia kokidia momokani.” Bona Salamo 37:9 ena gwauhamata be inai: “Kara dika taudia be, dika momokani do idia davaria, to Lohiabada idia abidadama henia taudia ese, edia tano dekenai do idia noho, mai namo danu.” Oi ura unai tanobada matamatana lalonai do oi noho, ani?

Iehova Ena Gwauhamata Abidadama Henidia

21. Badina be dahaka Iehova ena gwauhamata ita abidadama henidia diba?

21 Iehova ena gwauhamata ita abidadama henidia diba, a? Ena peroveta tauna Isaia amo ia gwauraia herevana be mani oi kamonai, ia gwau: “Gunaguna idia vara gaudia do umui laloatao, bona do umui gwauraia, lau sibona be Dirava, bona do umui gwauraia hedinarai, dirava idauna ta, lau hegeregerena ta ia noho lasi. Hamatamaia neganai lau ese dokona lau gwauraia. Gunaguna momokani lau ese, dahaka do ia vara lau gwauraia guna. Lau gwau lauegu ura, lauegu palani, be do ia gini noho, do ia moru lasi. Lau ura karaia gaudia ibounai be do lau karaia.” Siri 11 ena hereva dokona ia gwau: “Lau hereva vadaeni, bona lauegu hereva gauna be do ia vara.” (Isaia 46:​9-​11) Oibe, Iehova bona ena gwauhamata ita abidadama henidia diba, idia be idia vara vadaeni gaudia bamona. Baibel ese unai ia gwauraia inai bamona: “Abidadama ena anina be inai bamona: Ita daradara lasi, to ita diba momokani, Dirava ena davana namona ita naria kava lasi. Matana dekenai ita itaia lasi, to iseda lalona ia diba momokani, inai gauna do ita abia.”​—Heberu 11:1.

22. Badina be dahaka ita diba momokani Iehova ese ena gwauhamata do ia hagugurudia?

22 Manau taudia ese unai bamona abidadama idia hahedinaraia, badina idia diba Dirava ese ena gwauhamata do ia hagugurudia. Hegeregere, Salamo 37:29 ia gwau: “Kara maoromaoro taudia ese, Dirava ia henidia tano dekenai do idia noho ela bona hanaihanai.” Unai hereva ita abia dae diba, a? Oibe, badina Heberu 6:18 ia gwau: “Dirava ia koikoi diba lasi.” Tanobada be Dirava ena, bona unai dainai ia ese manau taudia dekenai ia henia diba, a? Apokalupo 4:11 ia gwau: “Gau ibounai be oi ese oi havaraia. Oiemu ura dainai oi karadia, bona oiemu ura dainai idia noho.” Unai dainai, Salamo 24:1 ia gwau: “Tanobada bona ia lalonai noho gaudia ibounai, be Lohiabada ena.” Iehova ese tanobada ia havaraia, ia be ia ena, bona ia ese ia idia abidadama henia taudia dekenai ia henia. Unai dekenai iseda abidadama ia hagoadaia totona, murina herevana ese do ia hahedinaraia edena dala ai guna bona hari inai negai, Iehova ese ena taunimanima dekenai ena gwauhamata ia hagugurudia bona dahaka dainai ita diba momokani vaira negana lalonai do ia karaia danu.

Hereva Badadia Riviulaia

◻ Taunimanima edia histori ibounai lalonai, dahaka ia vara edia helaro dekenai?

◻ Badina be dahaka taunimanima ita abidadama henia lasi vaira negana namona idia havaraia totona?

◻ Dirava ena ura vaira negana totona be dahaka?

◻ Badina be dahaka ita diba momokani Dirava ese ena gwauhamata do ia hagugurudia?

[Picture on page 10]

Baibel ia hereva maoro: “Taunimanima ta lasi ese iena mauri ia biagua noho.”​—Ieremia 10:23

[Credit Line]

Bomb: U.S. National Archives photo; famished children: WHO/OXFAM; refugees: UN PHOTO 186763/J. Isaac; Mussolini and Hitler: U.S. National Archives photo

    Hiri Motu Pablikeisen (1987-2027)
    Log aut
    Login
    • Hiri Motu
    • Ta dekenai siaia
    • Preferens
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Gaukaralaia Taravatudia
    • Privacy Policy
    • Privacy Setting
    • JW.ORG
    • Login
    Ta dekenai siaia