Hari Inai Negai Ita Noga be Namo!
“ISEDA nega umui daradaralaia lasi; mahuta amo do ita noga negana ia ginidae vadaeni.” (Roma 13:11, Knox) Lagani 14 idia do noho, Iuda Bese dekenai lagani 70 C.E. ena dika badana ia do vara lasi neganai, aposetolo Paulo ese Roma ai idia noho Keristani taudia dekenai unai hereva ia torea. Lauma dalanai idia noga dainai, Iuda Keristani taudia be Ierusalema dekenai idia noho lasi unai nega dika ia vara neganai, bona unai dainai mase o igui hesiai karana amo idia roho mauri. To edena bamona idia diba unai siti idia rakatania bona idia vareai lou lasi be namo?
Iesu Keriso ese ia hadibadia vadaeni Ierusalema be ena inai taudia ese do idia koua hegege bona ia lalonai idia noho taudia do idia hamasea ore. (Luka 19:43, 44) Unai murinai, Iesu ese iena murinai idia raka kamonai taudia dekenai do idia lalo-pararalaia diba toana ta mai ena kahana momo ia gwauraia. (Luka 21:7-24) Ierusalema ai idia noho Keristani taudia dekenai, unai siti idia rakatania ena anina be edia noho gabudia bona moni gaukara idia rakatania. Ena be unai idia karaia, edia gima karana bona Ierusalema idia heautania karana ese ia hamauridia.
Iesu ese Ierusalema do idia hadikaia ore ia perovetalaia neganai, iena hahediba taudia ese idia nanadaia: “Oiemu hereva gauna edena negai do idia vara? Do oi giroa mai, bona tanobada dokona danu, ena toana be dahaka?” (Mataio 24:3) Ia haere neganai, Iesu ese nega vairai do ia noho negana be Noa ena nega ai Abata Badana ia do vara lasi ena nega ida ia hahegeregerea. Iesu ia hahedinaraia unai Abata Badana be taunimanima dikadia ibounai ia hamasea ore. (Mataio 24:21, 37-39) Unai amo ia hahedinaraia Dirava be taunimanima do ia kara henia lou. Dahaka do ia karaia? Ia ese inai tanobada taudia dikadia ibounai do ia kokia! (2 Petero 3:5, 6 itaia.) Unai kara be iseda nega lalonai ia vara diba, a?
Gau ta be Ia Idau Lasi, A?
Aposetolo edia nega ai idia noho Iuda taudia momo idia laloa edia siti helagana, Ierusalema, be do idia hadikaia ore lasi. Ia do pou lasi lahi ororona badinai idia noho taudia momo be unai bamona lalohadai kererena idia abia danu. Hadibaia hereva idia kamonai neganai nega momo idia gwau, “egu nega lalonai do ia vara lasi.” Lahi ororona ia stadilaia tauna Lionel Wilson ese taunimanima haida edia lalohadai kererena ia herevalaia, ia gwau: “Lahi ororodia be lagani 200 o 300 lalonai idia pou. Bema emu tama sina be lahi ororona ia pou dainai edia gabu idia rakatania, oi lalo-hekwarahi. To bema emu tubudia dekenai ia vara, vadaeni oi laloa lasi.”
Sivarai maorodia ese ita idia durua diba, dika do ia vara toadia ita lalo-pararalaia bona ita laloa bada totona. Pelée Ororona ia pou neganai, idia heau mauri taudia amo, idia ta be lahi ororo edia kara ia diba bona do ia pou ena toana ia lalo-pararalaia. Pinatubo Ororona ia pou gwauraia neganai, unai bamona toa idia hedinarai bona idia lalo-pararalaidia maoromaoro. Ororo lalonai idia vara noho gaudia ia tahua saiens tauna ese unuseniai idia noho taudia ia hagoadaia unai gabu do idia rakatania.
Momokani, haida be dika ena toana do idia dadaraia bona idia hereva goadagoada gau ta do ia vara lasi. Idia ese kara ta idia karaia haraga taudia idia hevaseha henia danu. Aposetolo Petero ia gwau unai bamona lalohadai be iseda nega lalonai do ia vara momo danu. Ia gwau: “Inai hereva do umui diba guna be namo: Nega dokona dekenai, tauanina ena ura sibona idia karaia taudia be do idia hedinarai. Dirava badinaia kara do idia kirikirilaia. Vadaeni, umui dekenai do idia gwau, ‘Iesu ia gwauhamata, do ia giroa mai, a? Edeseni ia noho? Do ia mai lasi. Badina be iseda tubuna idia mase vadaeni, to tanobada ia karaia negana ia mai bona harihari gau ta be idau lasi.’ ”—2 Petero 3:3, 4.
Oi abia dae momokani ita be “nega dokona” ai ita noho, a? Buka ta ladana The Columbia History of the World lalonai, John A. Garraty bona Peter Gay be inai bamona idia henanadai: “Ita be taunimanima edia noho namo dalana ia dika ia lao ita itaia noho, a?” Bena unai histori torea taudia rua ese gavamani edia hekwakwanai, tanobada ena kahana iboudiai lalonai taravatu utua karadia bona taunimanima idia kara dika karana ia bada ia lao, ruma bese edia mauri ia dika, saiens bona aonega matamata ese taunimanima edia hekwakwanai idia hanamoa diba lasi karana, lohia taudia edia hekwarahi, bona tanobada hegegemadai kara goeva bona tomadiho daladia idia dika idia lao karadia, idia tahua. Hereva dokonai, idia gwau: “Bema unai be dokona momokani negana ena toana lasi, edia toana be unai bamona negana hegeregerena.”
Badina namodia dainai ita abia dae diba “dokona negana” be ia kahirakahira momokani. Tanobada do ia ore dainai ita gari lasi, badina Baibel ia gwau Dirava ese ‘inai tanobada ia karaia goada, ena gabu korikori dekenai, bona inai tanobada ia goada noho, ia marere sisina diba lasi, lasi momokani.’ (Salamo 104:5) To, namona be ita abia dae, inai tanobada ena oromana dikana, taunimanima ia hahisia bada oromana unai, ena dokona be do ia mai haraga. Dahaka dainai? Badina Iesu Keriso ese ia herevalaia hegeregerena, inai oromana dikana ena dina gabedia ena toana momo ita itaia diba. (“Dina Gabedia Ena Toana Haida” ena maua itaia.) Iesu ena hereva bona tanobada lalonai idia vara gaudia oi hahegeregerea be namo, ani? Badina unai ese oi do ia durua oi bona emu ruma bese totona aonega dalana do oi abia hidi. To dahaka dainai harihari ita kara be namo?
Ita Noga Noho be mai Ena Badina
Ena be saiens taudia idia diba lahi ororona be kahirakahira do ia pou, to do ia pou negana korikorina idia diba lasi. Unai hegeregere, inai tanobada ena dokona ia herevalaia neganai, Iesu ia gwau: “Unai dina, unai hora gauna, ta ia diba lasi, guba aneru danu idia diba lasi, Taunimanima ena Natuna ia diba lasi, to Tamana sibona ia diba.” (Mataio 24:36) Ita diba lasi edena nega korikori ai inai tanobada dokona do ia mai dainai, Iesu ese ita dekenai inai hadibaia hereva ia henia: “Inai do umui laloatao! Ruma biaguna bema ia diba guna edena hora dekenai henaoa tauna do ia mai, ia be do ia naria, iena ruma do ia makohia lasi. Unai dainai, do umui hegaegae, badina be Taunimanima ena Natuna [Iesu] do ia mai ena hora be umui diba lasi.”—Mataio 24:43, 44.
Iesu ena hereva ese idia hahedinaraia inai tanobada do ia hadikaia ore hisihisi badana do ia mai neganai taunimanima do idia hoa. Ena be ita be iena murinai ita raka taudia, ita “hegaegae” be namo. Ruma biaguna hegeregerena do ita hoa diba bema ita hegaegae lasi, badina ia diba lasi edena negai henaoa tauna ese ena ruma do ia makohia.
Unai hegeregerena, aposetolo Paulo ese Keristani taudia Tesalonika dekenai ia hamaoroa, ia gwau: “Umui danu umui diba vadaeni, Lohiabada ena Dina be do ia mai, henaoa tauna hanuaboi neganai ia mai bamona. . . . Varavara taudia e, umui be dibura taudia lasi, unai dainai unai Dina ia ginidae neganai, do umui hoa lasi. Henaoa tauna ese ruma tauna ia dogoatao haraga neganai, ruma tauna do ia hoa bada, to umui be unai bamona lasi.” Paulo ese ma ia hagoadadia, ia gwau: “Namo ita mahuta lasi, haida idia mahuta bamona. To namo ita noga noho, ita laloa goada noho.” (1 Tesalonika 5:2, 4, 6) “Ita noga noho, ita laloa goada noho” ena anina be dahaka?
Ita be aposetolo edia nega lalonai Ierusalema dekenai idia noho Keristani taudia amo ita idau sisina, badina ita roho mauri totona siti ta do ita rakatania lasi. Paulo be iena tadikaka Roma dekenai ia hagoadaia idia noga totona murinai, ia hamaorodia ‘dibura ena kara do idia negea,’ bona ‘Lohiabada Iesu Keriso ena tuari dabua do idia atoa.’ (Roma 13:12, 14) Iesu ena aena gabudia dekenai ita raka neganai, iseda nega ena toana do ita diba, bona lauma dalanai ita noga dainai, inai kara dika tanobada ena oromana ia hadikaia ore neganai, Dirava ese ita do ia gimaia.—1 Petero 2:21.
Iesu Keriso idia badinaia taudia be idia moale badina edia mauri be mai ena anina bona edia mamina be namo. Iehova ena Witness taudia milioni momo idia davaria Keristani hesiai gaukara ena maduna be ia metau lasi bona goada ia henidia. (Mataio 11:29, 30) Tau ta be hesiai tauna ai ia lao totona kara ginigunana be ‘Dirava momokani tamona bona Iesu Keriso, ia ese ia siaia tauna danu do ia diba.’ (Ioane 17:3) Witness taudia ese pura ta ta ibounai taunimanima milioni momo edia ruma dekenai idia lao bona idia durua “hereva momokani do idia diba” totona. (1 Timoteo 2:4) Idia moale bema emu ruma dekenai davana lasi Baibel stadi idia karaia. Dirava ena Hereva dekenai emu diba ia bada neganai, oi danu do oi diba momokani iseda nega be nega idauna. Oibe, hari inai negai mahuta amo ita noga be namo!
[Box/Pictures on page 7]
DINA GABEDIA ENA TOANA HAIDA
“Bese ta ese do ia toreisi, bese ta do ia tuari henia”; “tanobada dekena amo maino do ia kokia.” (Mataio 24:7; Apokalupo 6:4)
Inai nega ena tanobada tuaridia rua bona tuari momo ma haida ese tanobada amo maino idia kokia. Histori torea tauna John Keegan ia gwau: “Tanobada Tuarina Ginigunana—bena Iharuana—be guna idia vara tuaridia amo idia idau momokani, idia be tuari badadia, tuari kohu momo idia gaukaralaia, tano momo idia tuari, bona tuari kohu ena davana be bada bona tuari taudia momo idia mase. . . . Unai Tanobada Tuaridia ese taunimanima momo herea idia alaia, kohu momo idia hadikaia bona tanobada ena kahana badana dekenai hisihisi bada idia havaraia, guna tuari ta be unai bamona ia karaia lasi.” Hari inai negai, ena be tuari ese tuari taudia ia hadikaia, to hahine bona natudia ia hadikaia bada. United Nations Children’s Fund oreana ia gwau idia hanaia lagani 10 lalodiai, natudia milioni rua be tuari lalonai idia mase.
“Hitolo Bada” (Mataio 24:7; Apokalupo 6:5, 6, 8)
Lagani 1996 lalonai uiti bona maize edia davana idia bada momokani. Dahaka dainai? Tanobada lalonai unai aniani idia haboua ena bada be ia diho momokani, dina 50 sibona totona ia hegeregere, guna unai bamona ia vara lasi. Aniani edia davana idia bada idia lao noho dainai tanobada ena ogogami taudia milioni momo—idia momo be natudia—be mai hitolo danu idia mahuta.
“Tano danu do ia mareremarere” (Mataio 24:7)
Idia hanaia lagani 2,500 lalonai, tano mareremarere ta ta 9 sibona ese taunimanima 100,000 mai kahana idia hamasea. Unai bamona tano mareremarere hani be lagani 1914 murinai idia vara.
“Kara dikadia danu do idia vara gabu idauidau dekenai” (Mataio 24:12)
Lagani 1990 ia mai ela bona kahirakahira 1999 ia abia lalonai, kara dika o taravatu utua karadia be idia bada idia lao. Dagedage oreadia ese taunimanima idia dagedage henia, taunimanima idia alaia taudia, bona nega tamona taunimanima momo idia hamasea karadia be inai dagedage dina gabedia edia kara dika rohorohodia.
“Ta ta dekenai do ia hanaia gorerena do idia vara” (Luka 21:11)
Lagani 1990 murinai, taunimanima milioni 30 bamona be T.B. gorere amo do idia mase. Gorere idia havaraia bakteria be hari inai negai muramura ese ia hamasedia diba lasi. Maleria, mase ia havaraia gorerena ma ta be lagani ta ta lalonai taunimanima milioni 300 ia lao 500 bamona ese idia abia, bona idia laloa ia be taunimanima milioni rua bamona ia hamasea. Lagani 2000 ia do mai lasi neganai, idia laloa lagani ta ta lalonai taunimanima milioni 1.8 be AIDS gorerena amo do idia mase. State of the World 1996 bukana ia gwau: “Hari inai negai taunimanima be gorere idauidau momo idia davaria noho.”
“Basileia ena Sivarai Namona be tanobada ibounai dekenai do idia harorolaia.” (Mataio 24:14)
Lagani 1997 ai, Iehova ena Witness taudia ese hora bilioni ta mai kahana lalonai Basileia ena sivarai harorolaia gaukarana idia karaia. Tano 232 ai Witness taudia milioni ima mai kahana be hanaihanai taunimanima dekenai unai sivarai idia abia lao.
[Credit Lines]
FAO photo/B. Imevbore
U.S. Coast Guard photo
[Picture on page 4, 5]
Keristani taudia be lauma dalanai idia noga dainai, Ierusalema idia heautania