Dirava Ena Hakaua Hereva amo Emu Raka Dalana Oi Naria
‘Dirava be iseda namo habadaia dalana, be ita dekenai ia hadibaia noho.’—ISAIA 48:17.
1. Ita ia Havaraia Tauna be edena dala amo ita ia hakaua?
SAIENS taudia idia gaukara goadagoada guba bona tanobada gaudia edia hehuni gaudia idia dibaia lalonai, idia hoa bada badina unai gaudia lalonai siahu bada herea ia noho. Iseda dina—sisina ia maragi hisiuna ta—ia havaraia siahuna be hegeregere “haidrojen bomu bilioni 100 be sekeni ibounai idia pou bamona.” Havaraia Tauna ese unai bamona gaudia badadia guba dekenai be ena siahu badana amo ia biagua bona hakaua diba. (Iobu 38:32; Isaia 40:26) To ita taunimanima mai eda ura kwalimu, ita kara goeva diba, ita lalohadai diba, bona lauma gaudia ita lalo-pararalaia diba taudia, be edena bamona? Ita ia Karaia Tauna ese edena dala namona ai ita ia hakaua? Mai ena lalokau ida ena taravatu goevadia bona ena hakaua herevadia amo ita ia hakaua, bona eda lalona ena hemami, ita hadibaia namonamo gauna, be ita ia hakaua danu.—2 Samuela 22:31; Roma 2:14, 15.
2, 3. Dirava ese edena kamonai karana ia moalelaia?
2 Dirava idia kamonai henia tanobada taudia be ia ese ia moale henidia. (Aonega Herevadia 27:11) Iehova ese ita be lalona lasi robot ta bamona ia karaia lasi, to ita dekenai ura kwalimu ia henia unai amo ia maoro gauna dekenai abia hidi namona ita karaia diba.—Heberu 5:14.
3 Ena Tamana ena kara ia hahedinaraia goevagoeva tauna, Iesu, be iena hahediba taudia dekenai, ia gwau: “Lauegu taravatu do umui badinaia, unai dekena amo lauegu turana do umui lao. Harihari ia lao, umui be hesiai taudia do lau gwauraia lasi.” (Ioane 15:14, 15) Idaunegai, hesiai tauna be ena biaguna ena hereva ia kamonai henia sibona. To, tura henia karana be kudouna idia veria karadia hahedinaraia amo ia vara. Ita be Iehova ena turadia ai ita lao diba. (Iamesi 2:23) Lalokau ese unai hetura karana ia hagoadaia. Iesu ese Dirava kamonai henia karana be lalokau ida ia hakapua, ia gwau: “Lau ia lalokau henia tauna ese lauegu hereva do ia badinaia, vadaeni egu Tamana ese do ia lalokau henia.” (Ioane 14:23) Iehova ese ita ia lalokau henia—bona ia ura ita ia hakaua dainai—ita ia boiria ena hakaua herevadia ita badinaia totona.
Dirava Ena Hakaua Herevadia
4. Hakaua herevadia be edena bamona oi gwauraia diba?
4 Hakaua herevadia be dahaka? Hakaua herevana be, “hereva momokani badana ta; gau momo ia herevalaia diba taravatu badana ta, hahediba ta, eiava diba badana ta, ia amo lalohadai ma haida idia vara eiava ia amo idia abia.” (Webster’s Third New International Dictionary) Baibel stadilaia namonamo karana ese ia hahedinaraia, iseda guba Tamana ese noho dala idauidau bona mauri ena kahana idauidau ibounai totona hakaua hereva badadia ia henia. Unai ia karaia neganai, iseda namo hanaihanai dalana ia laloa danu. Unai be aonega King Solomona ena hereva hegeregerena, ia gwau: “Egu natuna e, kamonai, lau aonega, egu hereva do oi abia dae, bona oiemu mauri lagani do idia momo. Aonega ena dala oi dekenai lau hadibaia vadaeni, bona noho mauri ena dala maorona dekenai, oi lau hakaua vadaeni.” (Aonega Herevadia 4:10, 11) Iehova ese ia henia hakaua hereva badadia be mai anina ia bona taunimanima ida ita hetura karana lalonai, iseda tomadiho ai, bona iseda mauri lalonai danu. (Salamo 1:1) Namona be unai hakaua hereva badadia haida ita itaia.
5. Hakaua hereva badadia haida mani oi gwauraia.
5 Iesu ese iseda hetura karana Iehova ida ia herevalaia neganai, ia gwau: “Lohiabada oiemu Dirava dekenai do oi lalokau henia mai emu lalona ibounai, mai emu lauma ibounai, mai emu kudouna ibounai.” (Mataio 22:37) Ma danu, taunimanima ita kara henia dalanai Dirava ese hakaua herevadia ia henia, hegeregere ma haida kara namo henia ena hakaua hereva: “Unai dainai, gau ibounai umui ura taunimanima ese do idia karaia umui dekenai, umui ese unai bamona do umui karaia idia dekenai.” (Mataio 7:12; Galatia 6:10; Tito 3:2) Tomadiho karana dekenai, ita idia hagoadaia: “Umui ta ta dekenai durua henia daladia do umui laloa noho. Unai bamona lalokau dekena amo kara namodia do umui karaia. Iseda guriguri hebou kara do umui hadokoa lasi.” (Heberu 10:24, 25) Bona iseda dina ta ta maurina dekenai, aposetolo Paulo ia gwau: “Umui aniani o umui inuinu, o dahaka dahaka umui karaia neganai, inai gau ibounai do umui karaia Dirava hanamoa totona.” (1 Korinto 10:31) Hakaua herevadia ma momo herea be Dirava ena Hereva lalonai idia noho.
6. Edena dala ai hakaua herevadia be taravatu amo idia idau?
6 Hakaua herevadia be idia gaukara noho, idia be hereva momokani badadia, bona aonega Keristani taudia ese idia ura henia. Iehova ena lauma amo Solomona ia gwau: “Egu natuna e, egu hereva, be do oi kamonai henia namonamo. Oi naridia noho, oi dekena amo do idia boio garina. Oiemu kudouna lalonai, egu hereva do oi dogoatao noho, badina idia davaridia taudia dekenai, inai aonega herevadia be mauri, bona idia ese tau ta ena tauanina, be idia hanamoa noho.” (Aonega Herevadia 4:20-22) Edena dala ai hakaua herevadia be taravatu amo idia idau? Hakaua herevadia ese taravatu edia badina idia haginia. Taravatu be nega momo gau tamona sibona idia herevalaia, reana nega ta eiava noho dalana ta totona, to hakaua herevadia be idia noho hanaihanai. (Salamo 119:111) Dirava ena hakaua herevadia be lalohadai gunadia ai idia lao lasi eiava idia ore lasi. Peroveta tauna Isaia ese Dirava ena lauma amo ia gwauraia hereva be momokani: “Rei idia kakoro haraga, bona herahera idia mase noho, to Dirava ena hereva, be do ia gini noho ela bona hanaihanai.”—Isaia 40:8.
Hakaua Herevadia Edia Anina Hegeregerena Oi Laloa Bona Kara
7. Edena dala ai Dirava ena Hereva ese ita ia hagoadaia, hakaua herevadia edia anina hegeregerena ita laloa bona kara totona?
7 Nega ibounai, “Dirava ena hereva” ese ita ia hagoadaia hakaua herevadia edia anina hegeregerena do ita laloa bona kara. Taravatu gwauraia lou totona Iesu idia nanadaia neganai, mai anina bada hereva kwadogidia rua ia gwauraia—ta be Iehova lalokau henia, bona ma ta be dekena tauna lalokau henia karana ia herevalaia. (Mataio 22:37-40) Iesu ese unai bamona ia karaia neganai, ia ese guna Deuteronomi 6:4, 5 dekenai, idia gwauraia Mose ena Taravatu ena hereva badadia ia gwauraia: “Lohiabada be iseda Dirava, Lohiabada sibona mo. Lohiabada oiemu Dirava do oi lalokau henia, mai oiemu kudouna ibounai, mai oiemu lauma ibounai, bona mai oiemu goada ibounai danu.” Toana be, Iesu ese Dirava ena hakaua herevana Levitiko 19:18 dekenai ia laloa danu. King Solomona ese Dirava ena taravatu momo be Hadibaia Tauna bukana ena hereva dokona kwadogina bona mai siahuna amo ia gwauraidia goevagoeva: “Egu hereva ibounai oi kamonai vadaeni, to egu hadibaia hereva dokona, sisiba badana be inai: Dirava do oi gari henia, bona iena oda do oi badinaia, badina be taunimanima edia gaukara korikori be unai sibona. Dirava ese iseda kara ibounai do ia kota henia, kara namodia bona kara dikadia, hunia dekenai ita karaia gaudia danu.”—Hadibaia Tauna 12:13, 14; Mika 6:8.
8. Dahaka dainai Baibel ena hakaua hereva badadia ita diba momokani ese ita do ia gimaia?
8 Unai bamona hakaua hereva badadia ita diba momokani ese ita do idia durua hakaua sisiba ita lalo-pararalaia bona badinaia totona. Ma danu, bema hakaua hereva badadia ita lalo-pararalaia namonamo lasi bona abia dae lasi, reana abia hidi namodia do ita karaia lasi bona iseda abidadama amo do ita moru haraga diba. (Efeso 4:14) Bema iseda lalona bona kudouna dekenai unai hakaua herevadia ita atoa, abia hidi ta ita karaia neganai do ita gaukaralaidia. Bema mai lalo-parara ida ita badinaia, anina namona do ita abia.—Iosua 1:8; Aonega Herevadia 4:1-9.
9. Dahaka dainai hanaihanai Baibel ena hakaua herevadia ita lalo-pararalaia bona badinaia be mai ena hekwarahi?
9 Taravatu hegeregerena ita kara ena hekwarahi be bada lasi, to Baibel ena hakaua herevadia lalo-pararalaia bona badinaia be mai ena hekwarahi bada. Ita be goevadae lasi taudia dainai, reana hakaua herevadia edia anina hegeregerena lalohadai namona abia karana ita dadaraia. Abia hidi ta eiava hekwakwanai ta ita davaria neganai, reana do ita ura taravatu ta ita badinaia be namo. Nega haida lo Keristani tauna—reana kongregesen ena elda ta—amo iseda noho dalana ia durua taravatu ta ita tahua. To, reana Baibel eiava Baibel idia herevalaia bukadia ese oi ia durua diba taravatu ta ia henia diba lasi, bona ena be ta ita abia, to ia be reana nega ibounai eiava noho dalana ibounai dekenai oi do ia hakaua lasi. Reana oi laloatao tau ta ese Iesu ia nanadaia, ia gwau: “Hadibaia tauna e, mani emu kara lauegu kakana dekenai do oi hereva henia, do oi hamaoroa, aiemai tamana ena kohu haria dekena amo lauegu kahana do ia henia.” Iesu ese kakana eiava tadina huanai ia vara hepapahuahu koua totona maoromaoro taravatu ta ia henia lasi, to ia ese ibounai do idia badinaia diba hakaua herevana ta ia henia, ia gwau: “Do umui naria namonamo, kohu dekenai do umui ura henia dikadika garina.” Unai dainai Iesu ese ia henia hakaua dalana be mai anina bada unai negai bona hari inai negai danu.—Luka 12:13-15.
10. Hakaua herevadia hegeregerena ita kara ese edena dala ai iseda kudouna lalonai ia noho urana ia hahedinaraia?
10 Reana mai edia ura lasi ida taravatu idia badinaia taudia haida oi itaia vadaeni, idia badinaia badina gwau-edeede ena davana abia garina idia gari. Hakaua herevadia laloa bada karana ese unai bamona laloa dalana ia koua. Hakaua herevadia ese idia biagua taudia be edia kudouna amo do idia badinaia. Momokani, hakaua herevadia idia badinaia lasi taudia ese maoromaoro panisi idia abia lasi. Unai ese dala ia kehoa Iehova ita kamonai henia ena badina bona iseda kudouna lalonai ia noho urana ita hahedinaraia totona. Haheitalai ta be Iosepa, ia ese Potifara ena adavana ena lalo-ani karana ia dadaraia. Ena be Iehova ese heudahanai karana dekenai taravatu ta ia do henia lasi bona ta ena adavana ida mahuta hebou ena panisi ia do henia lasi, to Iosepa be Dirava ese headava lalonai badinaia heheni karana dekenai ia atoa hakaua herevadia ia diba. (Genese 2:24; 12:18-20) Iena hereva amo ita itaia diba unai bamona hakaua herevadia ese Iosepa ia durua bada: “Inai kerere badana do lau karaia, bona Dirava ena vairana dekenai inai bamona do lau kara dika be edena bamona?”—Genese 39:9.
11. Keristani taudia idia ura dahaka gaudia dekenai Iehova ena hakaua herevadia ese ia hakaudia?
11 Hari inai negai, Keristani taudia idia ura Iehova ena hakaua herevadia ese idia ia hakaua sibodia edia ura gaudia, hegeregere edia turadia, moale karadia, miusiki, bona idia duahia bukadia idia abia hidi totona. (1 Korinto 15:33; Filipi 4:8) Iehova bona ena taravatu, iseda lalona ena hemami, bona kara maoromaoro lalohadaina dekenai iseda diba, lalo-parara bona laloa bada karana ita habadaia matamaia neganai, unai ese ita do ia durua, noho daladia idauidau dekenai Dirava ena hakaua herevadia ita badinaia totona, ita dekenai idia vara gaudia lalonai danu. Baibel ena hakaua herevadia ese ita idia hakaua neganai, Dirava ena taravatu reaia daladia do ita tahua lasi; eiava ia maoro momokani lasi dalana ta idia badinaia badina idia laloa taravatu ta do idia hamanokaia lasi taudia ita tohotohoa lasi. Ita lalo-parara unai bamona laloa dalana ese ita do ia hanamoa lasi, to ita ia hadikaia.—Iamesi 1:22-25.
12. Dirava ena hakaua herevadia ese ita ia hakaua dala badana ta be dahaka?
12 Lo Keristani taudia idia lalo-parara, Dirava ena hakaua herevadia badinaia dala badana ta be, Iehova ena hemami gau idauidau dekenai idia dibaia be namo. “Iehova umui lalokau henia taudia e, dika umui inai henia.” (Salamo 97:10, NW ) Aonega Herevadia 6:16-19 ese Dirava ia gwauraia dika gaudia haida ia gwauraia neganai, ia gwau: “Lohiabada ia ura lasi gaudia 7 be inai: Hekokoroku ena toana. Uduna mai ena koikoi. Kerere lasi taudia alaia karana. Kara dika karaia totona laloa idia karaia taudia. Kara dika karaia totona idia haraga momo taudia. Uitnesi koikoi tauna. Iena turana edia huanai, kerere ia havaraia tauna.” Iehova ena hemami unai bamona gau idauidau dekenai ita ura hahedinaraia karana ese iseda mauri ia biagua neganai, hakaua herevadia badinaia karana be ita karaia hanaihanai gauna ta ai do ia lao.—Ieremia 22:16.
Ura Namona be Gau Badana
13. Iesu ena Haroro Herevana Badana lalonai, edena bamona lalohadai ia hahedinaraia?
13 Hakaua herevadia ita dibaia bona badinaia karana ese ita be anina lasi tomadiho karadia amo ia gimaia danu. Hakaua herevadia badinaia karana bona taravatu badinaia goadagoada karana be mai edia idau. Iesu ena Haroro Herevana Badana lalonai unai ia hahedinaraia goevagoeva. (Mataio 5:17-48) Ita laloatao Iesu idia kamonai henia taudia be Iuda taudia, unai dainai Mose ena Taravatu ese edia kara ia biagua be namo. To idia ese unai Taravatu idia laloa maoromaoro lasi. Taravatu ena hereva sibona idia gwauraia to ena anina korikori idia gwauraia lasi. Bona edia sene karadia idia gwauraia badabada, unai bamona gaudia be Dirava ena hadibaia herevadia ataiai idia atoa. (Mataio 12:9-12; 15:1-9) Unai dainai, taunimanima idia hadibaia lasi hakaua herevadia idia laloa totona.
14. Edena dala ai Iesu ese ia idia kamonai henia taudia ia durua, hakaua herevadia ena badina dekenai idia laloa totona?
14 To, Iesu ena Haroro Herevana Badana dekenai gau ima dekenai kara maoromaoro hahedinaraia hakaua herevadia ia henia, idia be: badu, headava bona headava hadokoa, gwauhamata, davana henia karana, bona lalokau bona inai heheni karana. Idia ta ta dekenai, Iesu ese hakaua herevana ta badinaia ena namo ia hahedinaraia. Unai dala ai Iesu ese iena murinai idia raka taudia dekenai kara maoromaoro ia abia isi. Hegeregere, heudahanai karana dekenai, ia henia hakaua herevana ese iseda kara sibona ia naria lasi to iseda lalohadai bona ura ia naria danu: “Bema tau ta ese hahine ta do ia itaia noho matana dekenai, ela bona iena lalona dekenai do ia ura dikadika, iena kudouna dekenai unai tau be ia heudahanai vadaeni.”—Mataio 5:28.
15. Edena dala ai taravatu maragimaragi iboudiai badinaia karana do ita dadaraia diba?
15 Unai haheitalai ese ia hahedinaraia, namona be Iehova ena hakaua herevadia ia atoa ena badina bona anina ita laloaboio lasi. Ita ura lasi kara maoromaoro ena toana sibona amo Dirava ena lalo-namo ita abia. Iesu ese unai laloa dalana ena kerere ia hahedinaraia totona, Dirava ena hebogahisi bona lalokau ia gwauraia. (Mataio 12:7; Luka 6:1-11) Baibel ena hakaua herevadia ita badinaia neganai, ita ese taravatu ena lista ta, Baibel ena hadibaia herevadia danu ia hegeregere lasi gaudia, dekenai dahaka do ita karaia bona dahaka do ita karaia lasi ita tahua lasi (eiava haida do ita doria lasi unai idia badinaia totona). Dirava ita lalokau henia bona kamonai henia ena hakaua herevadia do ita laloa bada, to tomadiho karana ena toana lasi.—Luka 11:42.
Anina Namona
16. Baibel ena taravatu edia hakaua herevadia haida mani oi gwauraia.
16 Iehova kamonai henia totona ita hekwarahi lalonai, gau badana be ita lalo-parara iena taravatu be hakaua hereva badadia amo ia abia. Hegeregere, Keristani taudia ese kaivakuku tomadiho henia karana, matabodaga, bona rara gaukaralaia kerere karana idia dadaraia be namo. (Kara 15:28, 29) Keristani ta ese unai gaudia ia dadaraia edia badina herevadia be dahaka? Dirava sibona ita tomadiho henia be maoro; iseda adavana ita badinaia be namo; bona Iehova be Mauri Henia Tauna. (Genese 2:24; Esodo 20:5; Salamo 36:9) Unai hakaua hereva badadia ita lalo-pararalaia neganai, do ia auka lasi idia latanai idia haginia taravatudia ita abia dae bona badinaia totona.
17. Baibel ena hakaua herevadia lalo-pararalaia bona badinaia karana amo dahaka anina namona ia vara?
17 Hakaua hereva badadia ita lalo-pararalaia bona badinaia neganai, ita lalo-parara idia be iseda namo totona. Dirava ena taunimanima ese lauma dalanai idia moalelaia hahenamo idauidau be nega momo tauanina dalanai edia namo idia abia danu. Hegeregere, kuku idia ania lasi taudia, kara goeva maurina idia badinaia taudia, bona rara ena helaga idia matauraia taudia, ese gorere idauidau idia davaria lasi. Unai hegeregerena, Dirava ena hereva momokani ita badinaia ese moni dalanai, noho hebou dalanai, eiava ruma bese lalonai namo ia havaraia. Iseda mauri lalonai idia vara namo idauidau ese idia hamomokania Iehova ena taravatu be namo momokani. To unai bamona namo idauidau ita abia be Iehova ena taravatu ita badinaia ena badina badana lasi. Keristani taudia momokanidia ese Iehova idia kamonai henia badina ia idia lalokau henia, ia sibona idia tomadiho henia be maoro, bona unai be kara maorona.—Apokalupo 4:11.
18. Bema ita ura Keristani taudia namodia ai ita lao, dahaka ese iseda mauri ia hakaua be namo?
18 Baibel ena hakaua herevadia ese iseda mauri ia hakaua be mauri dalana hereadaena, bona unai ese ma haida be Dirava dekenai do ia veria mai diba. To gau badana be, iseda mauri dalana ese Iehova ia hanamoa. Ita lalo-parara Iehova be lalokau Diravana bona iseda namo ia laloa bada. Baibel ena hakaua herevadia hegeregerena abia hidi ita karaia bona Iehova ese ita ia hanamoa dalana ita itaia neganai, mamina ita abia ia kahirakahira ita lao. Oibe, iseda guba Tamana ida iseda hetura karana namona do ita habadaia.
Oi Laloatao, A?
• Hakaua herevana be dahaka?
• Edena dala ai hakaua herevadia be taravatu amo idia idau?
• Dahaka dainai hakaua herevadia edia anina hegeregerena ita kara bona laloa be mai ena namo?
[Box on page 10]
Wilson, Keristani tauna ta Ghana amo, be idia hadibaia dina haida murinai ena gaukara amo ia do idia hadokoa. Iena gaukara dinana ginigabena ai, ia idia hamaoroa unai kampani ena dairekta tauna ena motuka do ia huria. Wilson ese motuka lalonai moni bada ia davaria neganai, ena biaguna ese ia hamaoroa Dirava ese unai moni ia siaia badina ia be unai dina ai gaukara amo do idia hadokoa. To, Wilson ese Baibel ena hakaua herevadia kara maoromaoro dekenai ia badinaia, bona dairekta ena moni ia henia giroa. Dairekta ia hoa bona unai kara ia laloa bada dainai, maoromaoro Wilson ia hamaoroa do ia gaukara noho, to unai sibona lasi Wilson dekenai gaukara dagi badana ia henia.—Efeso 4:28.
[Box on page 11]
Rukia be Albania hahinena bona ena mauri lagani be 60 ia hanaia. Ena ruma bese be gau ta dekenai idia lalo-tamona lasi dainai, ia be lagani 17 mai kahana lalonai ena tadikaka ia hereva henia lasi. Iehova ena Witnes taudia ida Baibel ia stadilaia matamaia, bona unai stadi amo ia diba Keristani taudia momokanidia be ma haida ida maino dekenai idia noho, idia badu henidia noho lasi. Hanuaboi ta ibounai ia guriguri, bona ena tadikaka ena ruma dekenai ia lao mai ena gari ida. Iena tadikaka ena natuna kekeni ese iduara ia kehoa. Ia hoa, bona Rukia ia nanadaia: “Daika ia mase? Dahaka oi karaia iniseniai?” Rukia ia gwau ia ura ena tadikaka ia itaia. Mai manau ida ia hahedinaraia Baibel ena hakaua herevadia bona Iehova ia dibaia karana ese ia doria iena tadikaka ida maino ia karaia. Idia tai bona idia rosia heheni murinai, idia hedavari lou karana idia moalelaia!—Roma 12:17, 18.
[Picture on page 13]
[Picture on page 13]
[Picture on page 13]
[Picture on page 13]
“Iesu ese taunimanima momo ia itaia neganai, ororo ta dekenai ia daekau, unuseni ia helai diho. Iena diba tahua taudia ese ia dekenai idia haboua mai. Vadaeni ia hadibaia hamatamaia.”—MATAIO 5:1, 2