Mai Gari Lasi ida Dirava Ena Hereva Gwauraia
“Iena bese Israela do lau peroveta henidia.”—AMOSA 7:15.
1, 2. Amosa be daika, bona Baibel ese edena bamona ia herevalaia?
IEHOVA ena hesiai tauna ta be ia haroro noho lalonai, pris tauna ta ese ia hereva auka henia. Pris tauna ia boiboi: ‘Haroro oi hadokoa! Inai gabu oi rakatania!’ Hesiai tauna be dahaka ia karaia? Unai hereva ia badinaia, eiava Dirava ena hereva be mai gari lasi ida ia harorolaia noho? Dahaka ia karaia oi dibaia diba, badina unai hesiai tauna ese ia dekenai ia vara gauna be sibona ena ladana ai ia torea bukana lalonai ia noho. Unai Baibel bukana be Amosa. To, pris tauna ese Amosa ia badu henia ena sivarai be gabeai do ita kikilaia, namona be Amosa ena sivarai haida ita tahua guna.
2 Amosa be daika? Edena negai bona edeseniai ia noho? Unai henanadai edia haere be Amosa 1:1 dekenai ita davaria, ia gwau: “Lau inai Amosa, be mamoe naria tauna ta. Lauegu hanua be Tekoa. Usaia be Iuda ena king, bona Ieroboama be Israela ena king neganai.” Amosa be Iuda dekenai ia noho. Ena hanua be Tekoa, kilomita 16 bamona Ierusalema ena saut kahana dekenai. Ia be lagani 900 B.C.E. murinai ia noho, bona unai neganai King Usaia be Iuda dekenai ia lohia bona King Ieroboama Iharuana be Israela ena iduhu 10 edia lohia. Amosa be mamoe naria tauna. Amosa 7:14 ia gwau, ia be “mamoe naria tauna” sibona lasi to “fig audia” ia naria danu. Unai dainai lagani ta lalonai, hua haida ia be fig huahua gwadaia gaukarana ia karaia. Unai bamona idia karaia badina idia ura fig ena huahua idia mage haraga. Unai be hesiku bada gaukarana.
“Peroveta Henidia”
3. Edena dala ai Amosa ena sivarai ita stadilaia karana ese ita do ia durua bema ita mamia haroro gaukara dekenai ita be hegeregere lasi?
3 Amosa be mai momokani ida ia gwau: “Lau be peroveta tauna lasi, bona peroveta tauna ena natuna lasi.” (Amosa 7:14, Buka Helağa) Amosa be peroveta tauna ena natuna lasi eiava peroveta gaukara karaia totona idia hadibaia lasi. To, Iuda taudia iboudiai amo, Iehova ese Amosa ia abia hidi ena gaukara ia karaia totona. Unai nega ai, Iehova ese siahu bada pavapavana ta, eiava diba bada pris tauna ta, eiava kohu momo lohia tauna ta ia abia hidi lasi. Unai ese ita ia hagoadaia. Reana, ita be dagi bada lasi taudia eiava ita sikuli namonamo lasi. To, unai dainai do ita laloa ita be hegeregere lasi Dirava ena hereva ita harorolaia totona, a? Lasi momokani! Iehova ese ita ia durua diba ena hereva ita harorolaia totona—teritori aukadia dekenai danu. Iehova ese Amosa totona unai ia karaia dainai, Dirava ena hereva be mai gari lasi ida idia ura harorolaia taudia ese Amosa ena haheitalai idia stadilaia be namo.
4. Dahaka dainai Amosa be Israela dekenai peroveta gaukara ia karaia be auka?
4 Iehova ese Amosa ia hagania: ‘Israela do oi peroveta henia.’ (Amosa 7:15) Unai be gaukara aukana. Unai nega ai, Israela ena iduhu 10 basileiana be maino, noho namo bona taga maurina ia moalelaia. Idia momo be mai edia ‘keru negana bona siahu negana rumadia.’ Unai ruma be kopukopu biriki amo idia karaia lasi, to dava bada nadidia amo idia haginia. Unai taudia haida edia ruma kohudia be aivori amo idia karaia, bona “vain uma namodia” amo idia karaia uaina idia inua. (Amosa 3:15; 5:11) Unai dainai, taunimanima be gau ta idia lalo-hekwarahilaia lasi. Oibe, toana be Amosa ena haroro teritori be hari ita momo eda haroro teritori bamona.
5. Israela taudia haida ese dahaka kara dika idia karaia?
5 Israela taudia be kohu momo idia abia be kerere lasi. To, idia haida be henaohenao bona koikoi karana amo kohu idia haboua. Taga taudia be ‘manoka taudia idia hisihisi henia’ bona ‘ogogami taudia idia dagedage henidia.’ (Amosa 4:1) Ogogami taudia amo idia henaohenao totona, diadi, pris bona siahu bada bisinesi taudia be gwaubou idia karaia. Vadaeni, mani ita giroa lao unai nega dekenai, bona unai taudia ese idia karaia gaudia ita itaia.
Dirava Ena Taravatu Idia Utua
6. Israela bisinesi taudia ese edena dala ai ma haida idia hadikaia?
6 Maketi gabuna dekenai ita lao guna. Unuseniai, koikoi bisinesi taudia be ‘hoia gaudia edia davana idia habadaia bona maoromaoro lasi sikele idia gaukaralaia’ bona “uiti dikana” be uiti namona hegeregerena idia hoihoilaia. (Amosa 8:5, 6) Bisinesi taudia ese hoihoi taudia idia koidia, idia hoihoilaia aniani be idia dika bona momo lasi, to davana be bada herea. Bisinesi taudia be koikoi dalanai ogogami taudia edia moni idia henaoa ela bona edia mauri ia dika momokani, bena ogogami taudia be hesiai taudia bamona sibodia idia hoihoilaia. Vadaeni, bisinesi taudia ese “tamaka” ena davana hegeregerena amo ogogami taudia idia hoidia. (Amosa 8:6) Unai mani oi laloa! Unai mataganigani bisinesi taudia idia laloa edia Israela varavara taudia be anina lasi, idia be tamaka ena davana hegeregerena! Ogogami taudia idia hahemaraia momokani bona Dirava ena Taravatu idia utua unai! To, unai bisinesi taudia ese “sabati” idia badinaia. (Amosa 8:5) Oibe, idia ese lauma gaudia idia laloa to unai be murimuri ena toana sibona.
7. Dahaka dainai Israela bisinesi taudia be Dirava ena Taravatu idia utua bona panisi idia abia lasi?
7 Dirava ena Taravatu be: “Emui badibadinai tauna do umui lalokau henia, umui sibona umui lalokau henia hegeregerena.” (Levitiko 19:18) To, bisinesi taudia be edena bamona unai Taravatu idia utua bona panisi idia abia lasi? Unai bamona idia karaia diba badina Taravatu naria taudia—diadi taudia unai—be idia danu unai kara dika idia karaia. Hanua ena geiti dekenai, kota idia karaia gabuna unai, diadi taudia be “lalona veria moni” idia abia, bona ‘ogogami taudia edia kota maorona abia dalana idia koua.’ Diadi taudia ese ogogami taudia idia gimaia lasi, to lalona veria moni abia totona hahemaoro koikoi idia karaia. (Amosa 5:10, 12) Unai dainai, diadi taudia danu be Dirava ena Taravatu idia dadaraia.
8. Kara dika pris taudia be dahaka kara idia itaia sibona?
8 Unai nega ai, Israela ena pris taudia be dahaka idia karaia? Ita diba totona, gabu ma ta dekenai ita lao. Mani oi itaia, edia dirava edia dubu dekenai dahaka kara idia karaia bona pris taudia be idia koua lasi! Amosa amo, Dirava ia gwau: “Tamana bona iena natuna mero danu ese kekeni tamona idia sihari henia noho. Unai kara dekena amo idia ese egu ladana helagana idia hadikaia noho.” (Amosa 2:7, 8) Mani oi laloa! Israela tama ta bona ena natuna mero be dubu ena ariara hahine tamona ida idia heudahanai. Bona unai kara dika pris taudia be unai bamona matabodaga karadia idia itaia sibona!—Levitiko 19:29; Deuteronomi 5:18; 23:17.
9, 10. Israela taudia ese dahaka Taravatu idia utua, bona iseda negai daidia edia kara be idia edia bamona?
9 Iehova ese kara dika ma haida ia gwauraia: “Guriguri hebou gabudia ibounai dekenai idia be dabua latanai idia mahuta, unai dabua be edia heniatorehai ena toana, ogogami taudia dekena amo, to dabua idia henia lou lasi ogogami taudia dekenai. Bona . . . edia abiatorehai moni idia do henia lou lasi taudia dekena amo uaina idia abia. Bona unai uaina be Dubu Helaga lalonai idia inua noho.” (Amosa 2:8) Oibe, pris taudia bona Israela taudia be Esodo 22:26, 27 ena taravatu idia badinaia lasi. Unai taravatu ia gwau ta ena abiatorehai davana ia karaia diba lasi dainai, ena dabua idia abia gauna be dina ia do diho lasi neganai, do idia henia lou. To lasi, idia ese dirava koikoidia dekenai aria idia karaia bona idia inuinu neganai, unai dabua latanai idia hekure. Bona ogogami taudia amo idia dadia takisi moni amo dirava koikoidia edia aria dekenai do idia inua uaina idia hoia. Tomadiho goevana ena dala idia rakatania momokani!
10 Israela taudia be hemarai lasi ida Taravatu ena oda badadia rua idia utua—Iehova bona dekena tauna lalokau henia taravatudia unai. Unai dainai, Dirava ese Amosa ia siaia idia ia gwauraia dika totona, badina ena taravatu idia badinaia lasi. Hari inai negai, tanobada besedia, Kerisendom besedia danu, ese idaunegai Israela besena ena kara gageva idia hahedinaraia. Ena be taunimanima haida edia mauri be namo, momo be bisinesi, gavamani bona tomadiho koikoi edia kara gageva gunalaia taudia ese idia koidia dainai, moni dekenai idia dabu bona idia lalohisihisi bada. To, Iehova ese hisihisi idia davaria bona ia idia tahua taudia ia lalodia bada. Unai dainai, hari inai negai iena hesiai taudia dekenai Amosa ena gaukara hegeregerena ia henia—mai gari lasi ida Iena hereva do idia harorolaia.
11. Amosa ena haheitalai amo dahaka ita dibaia diba?
11 Amosa bona ita eda gaukara be ia hegeregere dainai, Amosa ena haheitalai ita stadilaia ese ita do ia durua bada. Amosa ese ita ia hadibaia (1) dahaka hereva do ita harorolaia, (2) edena bamona do ita haroro, bona (3) dahaka dainai iseda inai taudia be iseda haroro gaukara do idia koua diba lasi. Mani unai point ta ta ita herevalaia.
Amosa Ita Tohotohoa Dalana
12, 13. Edena dala ai Iehova ia hahedinaraia Israela taudia dekenai ia moale lasi, bona idia be dahaka idia karaia?
12 Ita be Iehova ena Witnes taudia dainai, iseda Keristani haroro gaukarana lalonai ita ese Basileia ita harorolaia bona hahediba taudia halaoa gaukarana ita karaia. (Mataio 28:19, 20; Mareko 13:10) To, Amosa be Iehova ese kara dika taudia latanai do ia mailaia hahemaoro karana ia harorolaia hegeregerena, ita danu be Dirava ese dika do ia mailaia hadibaia herevadia ita harorolaia. Hegeregere, Amosa 4:6-11 ia hahedinaraia Iehova be Israela taudia ia hadibaia lou lou idia dekenai ia moale lasi. Iehova ese “hitolo bada” ia havaraia, ‘medu ia hadihoa lasi,’ “uiti do idia kakoro totona, lai siahu bada” ia siaia bona idia huanai “gorere badana” ia havaraia. Unai dika ese Israela taudia ia doria idia helalo-kerehai totona, a? Dirava ia gwau: “Umui ese lau dekenai umui giroa mai lasi.” Oibe, Israela taudia be nega ibounai Iehova idia dadaraia.
13 Iehova ese idia helalo-kerehai lasi Israela taudia ia panisidia. To, guna idia be peroveta hadibaia herevana idia abia. Unai hegeregerena, Dirava ia gwau: “Momokani, kara ibounai Lohiabada Dirava ia ura karaia gwauraia neganai, ia ese iena hesiai taudia, peroveta taudia ia hamaorodia guna.” (Amosa 3:7) Dirava ese Noa ia hadibaia Abata do ia mai bona ia hamaoroa taunimanima do ia hadibaia. Unai hegeregerena, Iehova ese Amosa ia hamaoroa hadibaia hereva ginigabena do ia harorolaia. Madi, Israela taudia be Dirava ena hereva idia dadaraia bona kara maorona idia karaia lasi.
14. Amosa ena nega bona iseda nega be edena bamona idia hegeregere?
14 Oibe, do oi abia dae, Amosa ena nega bona iseda nega be hegeregere momokani. Iesu Keriso ena peroveta herevana lalonai ia gwau, dokona neganai dika momo herea do idia vara. Haroro gaukara be tanobada hegegemadai do idia karaia ia perovetalaia danu. (Mataio 24:3-14) To, Amosa ena nega bamona, taunimanima momo be inai nega ena toana idauidau bona Basileia ena sivarai idia dadaraia. Unai taudia dekenai helalo-kerehai lasi Israela taudia dekenai ia vara gauna do ia vara danu. Iehova ese Israela taudia ia hamaorodia: “Egu kota dekenai do umui hedinarai totona do umui noho hegaegae!” (Amosa 4:12) Asuria besena ese Israela idia hadikaia neganai, idia be Dirava ena hahemaoro idia davaria unai. Hari, inai Dirava ia dadaraia tanobadana be Aramagedono ai ‘Dirava ena kota dekenai do ia hedinarai.’ (Apokalupo 16:14, 16) To, Iehova ia do boga auka noho lalonai, taunimanima momo do ita hamaorodia: “Lohiabada dekenai do umui lao, vadaeni mauri do umui davaria.”—Amosa 5:6.
Amosa Bamona Dagedage Ita Garilaia Lasi
15-17. (a) Amasaia be daika, bona Amosa ena peroveta herevana dainai dahaka ia karaia? (b) Amasaia ese Amosa dekenai dahaka hereva kereredia ia gwauraia?
15 Ita harorolaia sivaraina sibona lasi, to iseda haroro dalana dekenai danu, Amosa ena haheitalai ita tohotohoa diba. Karoa 7 ai unai ia hedinarai, unuseniai iseda hereva matamanai ita kikilaia pris tauna ena sivarai ia noho. Ia be “Amasaia, Betele ena hahelagaia tauna.” (Amosa 7:10) Betele be Israela ena tomadiho koikoi gabuna badana. Unai tomadiho koikoi lalonai boromakau natuna idia tomadiho henia. Amasaia be Israela gavamani ese ia abia hidi tomadiho ena pris tauna. Amosa be mai gari lasi ida ia haroro neganai, Amasaia be dahaka ia karaia?
16 Amasaia ese Amosa ia hamaoroa, ia gwau: “Peroveta tauna e, hereva hadokoa, Betele oi rakatania, oi giroa lou Iuda dekenai. Oiemu peroveta hereva Iuda taudia dekenai do oi henia, vadaeni Iuda taudia ese oiemu gaukara davana oi dekenai do idia henia. Betele dekenai do oi peroveta lou lasi. Inai be king ena tomadiho gabuna, inai be Israela ibounai edia dubu helaga.” (Amosa 7:12, 13) Amasaia ena hereva anina be: ‘Oi lao ruma! Ai be mai emai tomadiho.’ Danu, ia ese gavamani ia veria toho Amosa ena gaukara idia taravatua totona. King Ieroboama Namba 2 ia hamaoroa: “Amosa ese taunimanima edia lalona ia veria, bona oi hadikaia totona laloa idia karaia noho.” (Amosa 7:10) Oibe, Amasaia ia gwau Amosa ia ura gavamani ia hamorua! King dekenai ia gwau: “Iena [Amosa] hereva be inai, ia gwau, ‘Ieroboama be tuari dekenai do ia mase, bona Israela taudia be mai guia danu gabu daudau dekenai do idia lao, idau bese edia hesiai gaukara do idia karaia.’ ”—Amosa 7:11.
17 Unai hereva lalonai, Amasaia be hereva kereredia toi ia gwauraia. Ia gwau: “Iena [Amosa] hereva be inai.” To Amosa ia gwau lasi unai peroveta herevana be iena hereva. Lasi, to ena hereva ibounai lalonai ia gwau: “Lohiabada ia gwau.” (Amosa 1:3) Danu, Amasaia ia gwau Amosa be inai bamona ia hereva: “Ieroboama be tuari dekenai do ia mase.” To, Amosa 7:9 lalonai Amosa be inai bamona ia peroveta: “Lau [Iehova] ese king Ieroboama ena lohia siahuna do lau haorea momokani.” Iehova be Ieroboama ena “lohia siahuna,” ena tubuna taudia dekenai unai dika ia gwauraia. Ma danu, Amasaia ia gwau Amosa be inai bamona ia hereva: “Israela taudia be mai guia danu gabu daudau dekenai do idia lao.” To, Amosa ena peroveta herevana lalonai danu ia gwau, Dirava dekenai idia giroa lou Israela taudia be hahenamo do idia abia. Ia hedinarai goevagoeva, Amasaia ese hereva koikoi amo ia ura king ena gwaumaoro ia abia Amosa ena haroro gaukara ia taravatua totona.
18. Hari inai negai dubu gunalaia taudia bona Amasaia edia kara be edena bamona idia hegeregere?
18 Amasaia ese ia karaia karadia bona hari inai negai Iehova ena taunimanima idia inai henia taudia edia kara idia hegeregere dalana oi itaia, a? Amasaia ia ura Amosa ia koua toho bamona, inai nega ena pris, bisop bona dubu ena tau badadia idia ura Iehova ena hesiai taudia edia haroro gaukara idia koua toho. Amasaia be mai koikoi ida ia gwau Amosa ia ura gavamani ia hamorua. Hari inai negai danu, dubu gunalaia taudia haida be mai koikoi ida idia gwau, Iehova ena Witnes taudia be bese ena noho namo idia hadikaia taudia. Bona, Amosa ena gaukara koua totona Amasaia be king ena heduru ia tahua hegeregerena, hari danu, dubu gunalaia taudia be edia gavamani turadia edia heduru idia tahua Iehova ena Witnes taudia idia dagedage henidia totona.
Iseda Inai Taudia ese Iseda Haroro Gaukara Idia Hadokoa Diba Lasi
19, 20. Amasaia ena dagedage karana dekenai Amosa be dahaka ia karaia?
19 Amasaia ena dagedage karana dekenai Amosa be dahaka ia karaia? Ia karaia gauna ginigunana be pris tauna dekenai, ia gwau: “Oi ese lau oi hamaoroa, peroveta hereva do lau hadokoa, bona Israela taudia dekenai do lau sisiba henia lasi.” Maoromaoro, Amosa ese Amasaia ia ura lasi kamonai herevadia ia gwauraia. (Amosa 7:16, 17) Amosa ia gari lasi. Ia be haheitalai namona ita dekenai! Hari inai negai, tano haida dekenai Amasaia bamona taudia be ita idia dagedage henia, to Dirava ena hereva harorolaia gaukarana dekenai, ita be Dirava do ita kamonai henia. Amosa bamona do ita hereva noho: “Lohiabada be oi dekenai ia hereva, ia gwau.” Bona inai taudia ese iseda haroro gaukara do idia koua diba lasi, badina “Lohiabada ena siahu” be ita dekenai ia noho.—Kara 11:19-21.
20 Amasaia be ia diba vadaeni ena hagaria herevadia be anina ta do idia havaraia lasi. Amosa ia hereva vadaeni, dahaka dainai tanobada dekenai tau ta ia hegeregere lasi ena haroro gaukara do ia hadokoa totona—unai be do ita herevalaia point ihatoina. Amosa 3:3-8 hegeregerena, Amosa be henanadai bona haheitalai idauidau amo ia hahedinaraia idia vara gaudia ibounai be mai edia badina. Bena edia anina ia gwauraia: “Bema laiona ia boiboi goada neganai, daika ese gari ena mamina ia abia lasi? Bema Lohiabada Dirava ese ia hereva neganai, daika ese iena peroveta hereva ia gwauraia diba lasi?” Anina be Amosa ese ena kamonai taudia ia hamaorodia: ‘Laiona ia boiboi oi kamonai neganai oi gari hegeregerena, Dirava ena hereva do lau harorolaia badina Iehova ena oda herevana lau kamonai vadaeni.’ Amosa be Dirava ia gari henia, eiava ia matauraia bada dainai, ia be mai gari lasi ida ia haroro.
21. Dirava ena hahegani, sivarai namona do ita harorolaia, be edena bamona ita laloa?
21 Ita danu be ita haroro totona, Iehova ena oda herevana ita kamonaia. Vadaeni, dahaka do ita karaia? Iehova ena heduru amo mai gari lasi ida Iena hereva do ita harorolaia, Amosa bona Iesu ena murinai idia raka taudia ginigunadia idia karaia bamona. (Kara 4:23-31) Ita idia inai henia taudia edia dagedage karadia, eiava ita haroro henia taudia idia ura lasi kamonai karana ese iseda haroro gaukara do ia koua lasi. Iehova ena Witnes taudia tanobada hegegemadai be Amosa ese ia hahedinaraia goada idia tohotohoa, bona mai gari lasi ida sivarai namona idia harorolaia noho. Ita be mai eda maduna Iehova ese do ia mailaia hahemaoro sivaraina be taunimanima dekenai do ita hadibaia. Unai hahemaoro karana be dahaka? Hereva gabena ese unai henanadai do ia haerelaia.
Edena Bamona Do Oi Haere?
• Dirava ese Amosa dekenai ia henia gaukarana be edena bamona nega lalonai ia karaia?
• Amosa hegeregerena, dahaka ita harorolaia be namo?
• Iseda haroro gaukara be edena bamona ita laloa be namo?
• Dahaka dainai ita idia inai henia taudia be iseda haroro gaukara idia koua diba lasi?
[Picture on page 4]
Dirava ese Amosa, fig audia ia naria tauna, ia abia hidi Iena gaukara karaia totona
[Pictures on page 7]
Amosa bamona, Iehova ena hereva be mai gari lasi ida oi harorolaia noho, a?