Ni Balaam​—Historia wenno Sarsarita?

SIGUN iti libro ti Biblia a Numeros, ni Balaam nga anak ni Beor ket maysa a mammadto a patangtangdanan. (Numeros, kapitulo 22-24) Kinapudnona agparang ti naganna kadagiti walo a nagduduma a libro ti Biblia, agraman dagiti sursurat iti Kristiano a mannurat a Pedro ken Judas. Nagbiag ni Balaam iti maika-15 a siglo K.K.P. iti makingngato a Lobong ti Eufrates. Pinatangdananna ti bagina ken ni Balak, nga ari ti Moab, a tinarigagayanna a mangilunod iti nasion ti Israel. Itan, ni kadi Balaam ket maysa a historikal a tao wenno maysa laeng nga imbento dagiti Judio?

Kas naipadamag idiay Biblical Archaeology Review (Setiembre/Oktubre 1985), dagiti arkeologo nga agtartrabaho idiay makintengnga a Jordan Valley naaddaanda kadagiti nakaskasdaaw a pammatalged iti kaadda a talaga ni Balaam. Nagkabkabakabda idi idiay Tell Deir Alla, iti amianan laeng ti karayan a pagaammo idiay Biblia kas Jabbok, idi nakadiskubreda kadagiti pirpirsay ti plaster nga addaan kadagiti kadaanan a sursurat a Semitiko kadakuada. Kadagiti napalabas s sumagmamano a tawen, dagitoy a napirpirsay ti siaannad a pinetsaanda, inadalda, ken sinuksukimatda.

Inlawlawag ti maysa a managsirarak a Pranses a ni André Lemaire a dagiti pirpirsay ti naikabil iti panangsuot ti petsa babaen iti radiocarbon ket sana kinuna: “Sigun kadagitoy a panangsuot, napetsaan dagitoy a sursurat iti c. 800 B.C., a manayonan wenno makissayan ti 70 a tawtawen.” Ket ania ti maikunatayo? Sigun iti panangipasubli ni Lemaire’s, ti sursurat ti mabasa iti pasetna (dagiti letra nga adda kadagiti brackets ti nainayon kadagiti mapukpukaw a pirpirsay):

“1. Sursurat ni [Ba]laam [anak ni Beo]r, ti lalaki nga isu ti mammadto dagiti didios. Adtoy, immay dagiti didios kenkuana iti rabii ket [nakisaritada] kenkuana 2. Sigun kadagitoy a sasa[o], ket kunada ken [Balaa]m, anak ni Beor . . . ket isu ti nagsangit 4. Sigaganetget ken ti ilina immayda kenkuana ket ku[nada] ken Balaam, anak ni Beor: ‘Apay nga agayunarka ken apay nga agsangitka?’”

Kaawatan a ti teksto ti naipaay a basaen ti publiko agarup 2,800 a tawtawen ti napalabasen, ngem daytat’ paset iti kalalainganna ti kaatiddogna a sursurat iti pader. Nupay adda dagiti blanko iti teksto, nalawag ti pannakainagan ni Balaam. Uray pay no dagiti sursurat ket agangay a pito gasut a tawen kalpasan dagiti pasamak, nalawag a ni Balaam ti akseptado kas maysa a historikal a tao ken maysa a mammadto.

Dagitoy a sursurat iti pader ti sumagmamano a gasut a tawen nga as-asidegda iti pasamak a nailadawan idiay Biblia ngem kadagiti kadaanan a manuskrito a magun-odan itatta. Isuda ti maysa pay a pammaneknek a nainayon iti pammaneknek a ti Biblia mangiparparang ti mapagtalkan a rekord iti kadaanan a historia.​—2 Timoteo 3:16, 17.