Dagiti Saludsod Manipud Kadagiti Managbasa
◼ Apay a kinuna ni Jesus a dagiti proselita dagiti Fariseo ket “maikarida iti Gehenna a mamindua nga ad-adda pay” ngem kadagiti Fariseo?
Nalawag, a dagiti Gentil a nakumberte iti sekta ti Fariseo a Judaismo ket maikarida unay iti pannakaibabain. Sumagmamano kadakuada ti nalabit datin nga awanan iti anamong ti Dios, ngem iti panagbalinda a Fariseo, mamindua ti saanda a pannakaanamong, ket sigurado nga agturongda iti pannakadadael idiay Gehenna.
Ti Lobong ti Hinnom adda iti abagatan/abagatan a daya ti bakud ti Jerusalem. Adda idi panawen a daytoy ket nausar para iti idolatria ken natauan a datdaton. (2 Cronicas 28:1-3; 33:1-6; Jeremias 32:35) Gapuna nagbalin dayta a lugar a pagibasuraan, agraman ti bangkay dagiti kriminal a mamatmatan a saan a maikari iti pannakaitabon nga addaan iti namnama ti panagungar.—Idiligyo iti Mateo 5:22.
Ti The New Bible Dictionary (edited ni J. D. Douglas, 1962) kunana a ‘ti lobong ti Hinnom ket masarakan iti ruar ti Jerusalem, nga idiay a maidatdaton dagiti ub-ubbing iti apuy a maipaay ken Moloch. Nagbalin a a napropetikuan a simbolo ti panangukom ken kalpasanna iti kamaudianan a pannakadusa.’ Ni John L. McKenzie a Jesuita, iti bukodna a Dictionary of the Bible (1965), innayonna: “Gapu iti daytoy [nasantuan a disso a pagidatonan iti tao] inlunod ni Jeremias dayta a lugar ket impadtona a daytanto ti lugar ni patay ken ti kinabulok (Jer 7:32; 19:6 ff). Daytoy a lobong ti matuktukoy a, saan a babaen iti nagan idiay Is[aias] 66:24, kas maysa a lugar nga idiayto ti paggianan ti bangkay dagiti rebelde maibusor ken Yahweh . . . Nupay kasta iti rabbiniko a literatura, ti agnanayon nga apuy ket saan a sigurado nga agnanayon a pannakadusa . . . ti [Gehenna] isut’ maysa a lugar nga idiay ti pakatalipuposan dagiti nadangkes iti bagi ken kararua, a nalabit iyallanguganna ti kapanunotan ti pannakadadael (Mt 10:28).”
No basaentayo ti salaysay kas iti Mateo 15:1-8; Juan 8:12-19, 31-41; 9:13-34; 11:45-53, maawatantayto no apay a kinuna ni Jesus a dagiti Fariseo maikarida iti pannakapukaw, nga isimsimbolo ti Gehenna. Pudno, sumagmamano ti mabalin nga agbabawi ket magun-odan ti anamong ti Dios, ngem kas maysa a grupo, maikarida iti permanente a pannakadadael. Kinuna ni Kristo: “Asikayo pay escriba ken Fariseo, a managinsisingpet! ta lawlawlawenyo ti baybay ken daga tapno makaalakayo iti maysa a proselita, ket no mapasurotyon pagbalinenyo a maikari iti Gehenna a mamindua nga ad-adda pay ngem dakayo.”—Mateo 23:15.
Umanayen dayta a maibaga para kadagiti Fariseo a Judio, ngem kasano a dagidiay nagbalin a proselita agbalinda a ‘maikari iti Gehenna a mamindua nga ad-adda pay’ ngem kadagiti Fariseo? Dagitoy a proselita ket saanda a Gentil a basta nakipagrikna kadagiti Judio wenno uray pay kadagidiay nakumberte a nakugit. (Lucas 7:2-10; Marcos 7:24-30; Aramid 8:26-34; 10:1, 2) Saan, ni Jesus ket saan nga agsasao kadagiti proselita a nagturong iti Judaismo no di ket maipapan kadagiti proselita a nagturong iti managinsisingpet a kina-Fariseo. Aniat’ nagbalinan ti kasasaadda?
Sumagmamano kadagitoy ti nalabit sigud a nadagsen a managbasol wenno panatiko a managrukbab kadagiti demonio a didios, gapuna nga addaan iti serioso a di pananganamong ti Dios. Nalabit dadduma ket naidasigda payen iti Gehenna agsipud ta nagbasolda a maibusor iti espiritu ti Dios. (Mateo 12:32) No ti kasasaadda iti sanguanan ni Jehova ket saan pay a nakadanon iti dayta a kasasaad, immaddangda nga agturong iti dakdakes. Nakumberteda a sumurot iti kinamanaglablabes dagiti Fariseo. Dagitoy a proselita inggamerda ti bagbagida kadagiti managinsisingpet a seremonia ken aglablabes a panangmatmat a manglab-aw kadagiti aniaman a kinaimbag ti moral ken kinapudno a mabalin koma a nagun-odan dagiti dadduma a nakumberte iti Judaismo. Nalawag, a dagitoy a proselita a Fariseo nagbalinda a nakarkaro ngem dagiti naukom a mannursuroda. Gapuna a no dagiti Fariseo a Judio ket ‘maikarida iti Gehenna,’ dagitoy a proselita ket ad-adda a kasta wenno, kas iti panangibaga ni Jesus iti dayta, mamindua iti dayta.
[Mapa/Ladawan iti panid 31]
(Para iti aktual a pannakaurnosna, kitaem ti publikasion)
MAPA TI UMUNA-SIGLO A JERUSALEM
LUGAR TI TEMPLO
LOBONG ITI HINNOM
(GEHENNA)
[Ladawan]
Ti maysa a paset ti Lobong iti Hinnom itatta
[Credit Line]
Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.