Tabako ken ti Klero
NASUROK a 115 a tawenen ti napalabas, nagsurat ti maysa a doktor iti medisina a ni John Cowan iti libro a napauluan The Use of Tobacco vs. Purity, Chastity and Sound Health. Gaput’ naammuanen a makadangran nga epekto ti tabako kadagiti kallabes a tawen, pudno la unay dagiti kapaliiwanna iti panangusar dagiti klero iti dayta ken maitutop iti siasinoman nga agserserbi iti Dios ita. Iti kapitulo 4, iti panangsalaysayna iti moral nga epekto ti panagtabako, kinuna ni Dr. Cowan:
“No ti panagtabako ket dakes iti pisikal—kas nalawag a naipakitan—dakes met ngarud dayta iti moral; ta sigun iti linteg ti pisiolohia, ‘ti aniaman a mangrugit wenno mangdadael iti bagi, rugitanna ti sistema nerbio, ti utek, ken ti isip.’ Ti panangusar wenno panangabuso ti maysa a tao iti bagina apektaranna ti isipna—dagiti pampanunotna, dagiti saona, dagiti aramidna. Iti naganna laengen ken kadagiti nakaikawinganna, ti tabako ket narugit, ket—iti di panangikabilangan iti dakes nga epektona—kasano a tumaud wenno tumanor iti isip dagiti nadalus, nasin-aw, nalinteg, umiso a rikrikna ken tigtignay. Ania ngata no ni Kristo, bayat a mangipakpakita ti mapagulidanan a panagbiag ditoy daga—a mangisursuro ken mangikaskasaba ti kinasin-aw, kinadalus, ayat ken asi—ket agsigarilio, mangsusop ken agmuskada? Saan kadi a panagtabbaaw dayta? Ket kaskasdi dagiti ministro—dagiti pasurot, manangaskasaba, ken manangilawlawag kadagiti linteg ken pannursurona—mulmulitanda ti bagbagida ken tultulawanda ti karkaruada babaen ti narugit, makasabidong a ruot. Tultuladen kadi ti kakasta a tattao, wenno dagiti pasurotda ti panagbiag ni Kristo a nangsalimetmet iti natan-ok a moral? Ti kunak ket saan.
“Panunotenyo man ti maysa a narawet, mammartek, wenno mannabako, a mainaig iti kinadalus ti puso? Makarimon a panunoten ti kasta. No kasano a marugitan ti bagi ken dagiti akinruar a rikrikna, kasta met a matulawan ti akin-uneg a tao, ti moral a kasasaadna. Ti nadalus nga espiritu saan a makapagtaeng iti narugit a bagi. Adda natural a pagnaigan dagiti material ken naespirituan a bambanag, isu a dagiti galad ti maysa ipamatmatda ti kasasaad ti sabali. Maysa a propesor ti relihion ken adipen ti tabako . . . Mabalin a sipupudno ken sipapasnek nga annugotenna a makadangran ken dakes ti panagtabako; kaskasdi nalabit adda puersa iti unegna, maysa a linteg iti bagina, nga artipisial a mapataud, a mangrubrob iti tarigagayna a mangitultuloy iti dayta nga aramid, ket daytoy nga artipisial a linteg mabalin a napigpigsa ngem ti panunot ken konsiensiana. Saan aya a ti panagtabako ket nabatad a panangsalungasing iti maysa kadagiti linteg ti Dios a naimula iti bagitayo? Saan aya a salungasing ken basol ti pananglabsing iti maysa kadagiti linteg ti Dios? Ket no ruamen ti maysa a tao a salungasingen ti maysa kadagiti linteg ti Dios, saan aya a nalaka ken natural laengen kenkuana ti panangsalungasing kadagiti dadduma pay a linteg? Ken kamaudiananna, kasano a maibilang ti maysa a tao a nadalus a mannursuro, idinto ta ti mismo a kababalinna paregtaenna dagiti padana a parsua nga agbiag iti agtultuloy a panangsalungasing kadagiti linteg ti bagina?”