Azazel—Ti Kalding nga Agpukaw
MAMIMPAT nga agparang ti sao nga “Azazel” iti Biblia, kadagiti alagaden mainaig iti Aldaw ti Panangabbong.—Levitico 16:8, 10, 26.
Mapagsusupiatan ti nagtaudan daytoy a sao. No agbataytayo iti pannakadeletiar daytoy iti Hebreo a Masoretico a teksto, ti ‘aza’·zelʹ ket agparang a maysa a kombinasion ti dua a pamunganayan a sasao a ti kayuloganda ket “kalding” ken “agpukaw.” Gapuna, kaipapananna “Ti Kalding nga Agpukaw.” Sigun iti maysa pay a nagtaudan, a naibatay iti pammati nga adda naaramid a panagsinnukat ti yan dagiti dua a konsonante, ti kaipapanan dayta ket “Pigsa ti Dios.” Impatarus ti Latin Vulgate ti Hebreo a sao kas capro emissario, kayatna a sawen, “ti babaonen a kalding,” wenno “ti kalding a mangawit iti basol.” Ken ti Griego nga ebkas a naaramat iti Septuagint kaipapananna, “daydiay mangipanaw (mangyadayo) iti dakes.”
Iti tinawen nga Aldaw ti Panangabbong, mangala ti nangato a padi iti dua a kalding (urbon a kalakian) manipud iti gimong dagiti annak ti Israel. Babaen ti binnunotan, maituding ti maysa a kalding a “maipaay ken Jehova,” ket ti maikadua “maipaay ken Azazel.” Kalpasan a maidaton ti maysa a toro a maipaay iti nangato a padi ken iti sangakabbalayanna (awan duadua a karaman dagiti amin a Levita), maidatag ti kalding a maipaay ken Jehova kas daton gapu iti basol. Nupay kasta, ti kalding a maipaay ken Azazel maidatag a sibibiag iti sumagmamano a tiempo “iti saklang ni Jehova, ta aramidennanto a pakaabbonganna, tapno ibaonna a maipaay ken Azazel iti let-ang.” (Levitico 16:5, 7-10) Ti pannakaabbong a maipaay iti daytoy sibibiag a kalding ket aggapu iti dara ti kalding a maipaay ken Jehova, a kaparparti kas daton gapu iti basol, ta adda iti dara ti biag ti lasag. (Levitico 17:11) No kasta, mayallatiw ti pateg ti dara, wenno pateg ti biag, ti napapatay a kalding iti sibibiag a kalding, wenno ti kalding a maipaay ken Azazel. Gapuna, nupay saan a pinatay ti padi, addaan daytoy sibibiag a kalding iti makaabbong-basol a bileg wenno pateg ti biag. Ti kinapudno a naidatag dayta iti saklang ni Jehova nalawag nga ipakitana a bigbigenna daytoy a pannakayallatiw ti pateg wenno makaabbong-basol a bileg. Umarngi daytoy iti naibilin a pamay-an ti pannakadalus ti maysa nga Israelita a naimbagan iti kukutel, wenno ti pannakadalus ti balay a naimbagan iti dayta a saplit. Iti daytoy a banag, maitaneb ti sibibiag a tumatayab iti dara ti napapatay a tumatayab. Kalpasanna, maibulos ti sibibiag a tumatayab, nga awit-awitna ti basol.—Levitico 14:1-8, 49-53.
Dagiti kalding rumbeng nga awan pakapilawan, nasalun-at, ken agpadada aginggat’ mabalin. Sakbay ti binnunotan, agpada nga addaan dagiti kalding iti gundaway a mapili kas kalding a maipaay ken Jehova. Kalpasan ti pannakaidaton ti kalding a maipaay ken Jehova, ipatay ti nangato a padi dagiti imana iti ulo ti sibibiag a kalding sana ipudno dagiti basol ti ili iti rabaw dayta. Kalpasanna, ibulos “ti maysa a tao a nakasagana” daytoy a kalding iti let-ang. (Levitico 16:20-22) No kasta, iti simboliko a pamay-an, ipanaw ti kalding a maipaay ken Azazel dagiti basol dagiti umili iti napalabas a tawen, nga agpukaw nga awit-awitna dagiti basol iti let-ang.
Nadakamat dagiti dua a kalding kas maysa a daton gapu iti basol. (Levitico 16:5) Dua ti nausar, nalawag tapno ipaganetget ti maaramidan daytoy a probision a mangabbong kadagiti basol dagiti umili. Maidaton ti umuna a kalding. Ti maikadua, a pakaipudnuan dagiti basol dagiti umili ken maibaon iti let-ang, ipaganetgetna ti panangpakawan ni Jehova kadagiti managbabawi. Ipanamnama ti Salmo 103:12: “Kas panagaddayo ti daya ken ti laud, kasta ti nangyadayuanna kadagiti salungasingtayo kadatayo.”
Kas inlawlawag ni apostol Pablo, babaen ti panangipaay ni Jesus iti perpekto a natauan a biagna kas daton gapu kadagiti basol ti sangatauan, dakdakkel ti naaramidanna ngem iti naaramidan “ti dara dagiti toro ken dagiti kalding.” (Hebreo 10:4, 11, 12) Ngarud, nagserbi kas “ti kalding a mangawit iti basol,” nga isu ti ‘nangawit kadagiti sakittayo,’ daydiay ‘naduyok gapu iti salungasingtayo.’ (Isaias 53:4, 5; Mateo 8:17; 1 Pedro 2:24) ‘Inawitna’ dagiti basol dagiti amin a mangalagad iti pammati iti pateg ti datonna. Indemostrana ti probision ti Dios a manglipat a naan-anay iti kinamanagbasol. Kadagitoy a pamay-an, ti kalding a “maipaay ken Azazel” iladawanna ti daton ni Jesu-Kristo.