Kasapulan Unay ti Liwliwa!

“Adtoy! dagiti lulua dagiti naparigat, ket isuda awananda iti mangliwliwa; ket iti biang dagiti mangparparigat kadakuada adda idi pannakabalin; ngem awan ti mangliwliwa kadakuada.”​—ECLESIASTES 4:1.

KAYATYO kadi ti maliwliwa? Il-iliwenyo kadi ti sinamar ti liwliwa a mangsalput iti napuskol nga ulep ni liday? Kalkalikagumanyo aya ti uray bassit la a bang-ar a mangpalag-an iti biag a naimameg iti nakaro a panagsagaba ken napait a kapkapadasan?

Addada tiempo nga amintayo kasapulantay unay ti liwliwa ken pammaregta. Nakaad-adu ngamin ti mamagladingit iti biag. Kasapulantay amin ti masalinongan, mapabara, marakep. Limmakay ken bimmaketen ti dadduma kadatayo ket dida maragsakan iti dayta. Nakaro ti pannakapaay ti dadduma ta ti biag ket saan a kas iti ninamnamada. Maklaat met ti dadduma no maammuanda nga adda sakitda.

Kanayonanna, manmano ti di umanamong a kasapulantayo ti kasta unay a liwliwa ken namnama gapu kadagiti pasamak iti panawentayo. Iti laengen kallabes a siglo, nasurok a sangagasut a milion a tattao ti natay iti gubat.a Gistay aminda ket nangibati iti malmaldaangan a pamilia​—inna ken amma, kakabsat, balo ken ulila​—nga agkasapulan unay iti liwliwa. Iti kaaldawantayo, nasurok a maysa a bilion ti agbibiag iti nakaro a kinapanglaw. Kagudua iti populasion ti lubong ti saan a makagun-od iti regular a medikal a pannakaasikaso ken nasken nga ag-agas. Agkaiwara ti minilion a nabaybay-an nga ubbing kadagiti lansangan dagiti nakarugrugit a dadakkel a siudad, nga adu kadakuada ti makasumsumok iti droga ken prostitusion. Minilion a refugee ti agtutuok kadagiti nakaam-amak a kampo.

Nupay kasta, saan a mayebkas ti bilang​—kasano man kaaduna​—ti ut-ot ken rigat a mapaspasaran ti dadduma iti personal a biagda. Usigenyo, kas pagarigan, ni Svetlana, maysa nga agkabannuag a babai manipud Balkan a nayanak a nakapangpanglaw.b Kunana: “Mandarandak dagiti dadakkelko nga agpalimos wenno agtakaw tapno adda kuartami. Dimmakes ti kasasaad ti pamiliami ta uray la nagbalinak a biktima ti insesto. Nakasarakak iti panggedan kas serbidora, ket ni nanangko ti mangal-ala iti mateggedak. Kinunana nga agpakamatay no mapukawko ti trabahok. Dagitoy ti nangituggod kaniak iti prostitusion. Agtawenak la idi iti 13. Idi agangay, nagsikogak isu nga imparegregko. Iti tawenko a 15, aglanglangaakon a 30.”

Kuna ni Laimonis, agkabannuag a lalaki manipud Latvia, a kasapulanna ti liwliwa ken insalaysayna ti nasaem a napalabasna a namagliday iti biagna. Idi agtawen iti 29, naparalisado manipud siket nga agpababa gapu iti pannakaaksidentena iti lugan. Namimpinsan a naawanan iti namnama isu nga arak ti nagbaw-inganna. Lima a tawen kalpasanna, awan serserbinan​—maysa a paralisado nga alkoholiko nga awanan iti masakbayan. Pakasarakanna ngay iti liwliwa?

Panunotenyo met ni Angie. Namitlo a naopera ti utek ni lakayna a nangparalisado iti kagudua ti bagina idi damo. Sa lima a tawen kalpasan ti maudi nga operasionna, naaksidente iti grabe, a mabalin a pakatayanna. Idi umuneg ni baketna iti emergency room, nakitana sadiay nga awan puot ni lakayna gapu ta nakaro unay ti pannakadangran ti ulona. Ammo ni baketna nga adda dakes a mapasamak. Narigat ti masakbayan a sanguenna ken ti pamiliana. Pagbirokanna ngay iti tulong ken pammatibker?

Para ken Pat, gagangay la idi ti panangrugi ti panawen ti lam-ek sumagmamano a tawenen ti napalabas. Nupay kasta, dina malagip ti napasamak iti tallo a simmaruno nga aldaw. Idi agangay, imbaga kenkuana ni lakayna a naatake ti pusona kalpasan ti nakaro a panagsakit ti barukongna. Pimmaspas ken agbaliwbaliw ti panagpitik ti pusona, sa namimpinsan a nagsardeng dayta. Nagsardeng ti panagangesna. “Natayakon koma idi no ar-arigen,” kuna ni Pat. Ngem nakalasat uray kaskasano. Kunana maipapan iti naunday a panagyanna iti ospital: “Kaamakko ti nakaad-adu a panangeksamin, nangnangruna no padasenda a pagandaren ti pusok ket agsardeng, kas napasamak idi damo.” Ania ti makaipaay iti masapulna a liwliwa ken bang-ar bayat daytoy narikut a tiempo?

Natay ti 19 ti tawenna nga anak a lalaki da Joe ken Rebecca gapu iti aksidente ti lugan. “Awan pay ti nakarkaro a parikut a napasaranmi ngem iti daytoy,” kunada. “Nupay nakipagladingitkami kadagiti dadduma a natayan iti napalabas, ita pay la a nariknami ti nakaro a saem.” Ania ti makaep-ep iti kasta a “nakaro a saem”​—ti napalalo a ladingit no matay ti maysa nga ay-ayatenyo?

Nakasarak amin dagitoy nga indibidual, ken minilion a dadduma pay, iti di maartapan a gubuayan ti liwliwa ken bang-ar. Tapno makitayo no kasano met a magunggonaankayo iti dayta a gubuayan, pangngaasiyo ta ituloyyo a basaen ti sumaganad nga artikulo.

[Footnotes]

[Picture Credit Lines iti panid 3]

UNITED NATIONS/PHOTO BY J. K. ISAAC

UN PHOTO 146150 BY O. MONSEN