Ti Biblia ti Berleburg
TI PIETISMO ket maysa a narelihiosuan a grupo a nabuangay iti uneg ti Iglesia Luterano ti Alemania idi maika-17 ken maika-18 a siglo. Gapu iti pammatida, naum-umsi ken naidadanes pay ti dadduma a pasurot daytoy a grupo. Sumagmamano a Pietista nga eskolar ti nagkamang idiay Berleburg, agarup 150 a kilometro iti abagatan ti Frankfurt am Main. Sinalakniban ida ti maysa a lumugar nga aristokrata, ni Count Casimir von Wittgenstein Berleburg, a mangraraem iti relihion. Ti kaadda dagitoy a manangaskasaba ken eskolar idiay Berleburg ti nangitunda iti baro a pannakaipatarus ti Biblia, a pagaammo ita kas ti Biblia ti Berleburg. Apay a naaramid dayta a panagipatarus?
Maysa kadagiti nagkamang isu ni Johann Haug, a napilitan a pumanaw iti pagtaenganna idiay Strasbourg gapu iti panangidumduma dagiti lumugar a teologo. Ni Haug ket maysa nga edukado nga eskolar ken nalaing iti nadumaduma a pagsasao. Imbagana kadagiti padana nga eskolar idiay Berleburg ti maipapan iti nasged a tarigagayna a “mangpataud iti naan-anay a nasin-aw a patarus ti Biblia, mangilinteg iti patarus ni Luther, mangipaulog iti eksakto a kaipapanan ti Sao ti Dios ken sigun iti talaga a panggepna.” (Die Geschichte der Berlenburger Bibel [Ti Pakasaritaan ti Biblia ti Berleburg]) Ti kalat ket tapno mangpataud iti Biblia nga addaan kadagiti eksplanasion ken komento, ken iti wagas a matarusan dagiti ordinario a tattao. Nagpatulong ni Haug kadagiti eskolar iti dadduma a pagilian ti Europa, ket imbanagna dayta a proyekto iti 20 a tawen. Nangrugi a maipablaak ti Berleburg Bible sipud idi 1726. Gapu kadagiti eksplanasionna, naipablaak dayta iti walo a tomo.
Adda dagiti makapainteres a banag iti Biblia ti Berleburg. Kas pagarigan, mabasa iti Exodo 6:2, 3: “Ti Dios intuloyna a kinuna ken ni Moises: Siak ti APO! Ket nagparangak kada Abraham/Isaac ken Jacob/kas maysa a mannakabalin-amin iti uniberso: ngem ti naganko a JEHOVA dida pagaammo.” Kuna ti nakasurat nga eksplanasion: “Ti nagan a JEHOVA . . . , ti nagan a nailasin/wenno/ti naideklara a nagan.” Agparang met kadagiti komento iti Exodo 3:15 ken Exodo 34:6 ti Jehova a personal a nagan ti Dios.
Gapuna, ti Biblia ti Berleburg ket maysa kadagiti adu a naipablaak a Biblia nga Aleman a nangusar iti nagan a Jehova iti kangrunaan a teksto, kadagiti footnote, wenno kadagiti eksplanasion. Ti maysa kadagiti mas moderno a patarus a mangraraem iti personal a nagan ti Dios isu ti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan, nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.