Panagsigarilio​—Panangmatmat ti Kristiano

NALAWAG, saan a dakamaten ti Biblia ti tabako wenno ti panagsigarilio, ta saan a pagaammo dagitoy iti kadaanan a Middle East. Ti simple a rason ket ti mula a tabako adda laeng iti Sud America, Mexico, ken ti West Indies ket saan pay a naiyam-ammo iti dadduma a paset ti lubong agingga idi agtengnga ti maika-16 a siglo.

Dayta kadi kaipapananna nga awan ti kunaenen ti Biblia maipapan iti panagsigarilio? Saan. Nalawag nga ibagana dagiti prinsipio a sapasap ti aplikasionna ket dagitoy ti pagalagadan ti kababalintayo. Ania dagiti dadduma a kangrunaan a prinsipiona?

Ayat iti Dios ken iti Kaarruba

Ti kangrunaan a puersa a mangtignay iti Kristiano isu ti inyebkas ni Jesus: “Ayatem ti Apo a Diosmo iti isuamin a pusom, ken iti isuamin a kararuam, ken kadagiti amin a pigsam, ken iti amin nga isipmo,’ ken, ‘ti kaarrubam a kas iti bagim.’”​—Lucas 10:27.

Kasano nga ayaten ti maysa ti Dios iti amin a puso, kararua, isip, ken pigsa no gaggagaraenna a dadaelen dagiti abilidadna babaen ti ugali, bisio, a mangiturong iti nasapa a panagsakit ken ipapatay? Kasano ti panangipakita ti maysa iti panangapresiarna iti sagut ti Dios a biag no sussusopenna ti makaadikto a droga kas iti nikotina? Inted ti Dios “kadagiti amin ti biag ken anges.” (Aramid 17:24, 25) Rugitantayo kadi dayta nga inted-Dios nga anges? Manipud iti panangmatmat ti Dios daytat’ pudno a bisio, “dakes, makaipababa, wenno imoral nga aramid wenno ugali.”​—The American Heritage Dictionary of the English Language.

Kasano a ti panagsigarilio ipakitana ti panagayat iti kaarruba, no ti nabangsit nga anges ti mannigarilio ken ti asuk ti sigarilio rugitanna ti kawes ken ti angin iti aglawlaw? Ti ngay kaasitgan a kaarruba ti mannigarilio, ti asawana ken dagiti annakna? Panagayat kadi ti panangitultuloy iti kurso a mangiturong iti nasapa, nabannayat, ken nasaem nga ipapatay a mapaliiwda? Panangipakita kadi ti Nakristianuan a konsiderasion kadagiti dadduma a tattao ti mangpilit kadakuada a manglang-ab ti asuk ti sigarilio ti mannigarilio? Awan duadua a ti hardin botaniko idiay Blanes, España, ibilangna ti tabako kadagiti makasabidong a mulmula!

Ti ngay panagayat iti bagi? Nainkalintegan kadi ti mangayat iti bagi met laeng ken kasta met ti panangaywan iti bagi, ti mental, ken naespirituan a salun-at. Kinuna ni apostol Pablo a “nikaanoman awan pay ti gimmura iti lasagna met laeng; no di ket taraonanna ken igagana.” Mangipakpakita kadi iti panagayatna iti bagina no adda ugalina a mangin-inot a mangdadael iti salun-atna?​—Efeso 5:28, 29.

Inkari ni Jehova Dios nga addanto ‘baro a langlangit ken maysa a baro a daga isuda a pagtaengan ti kinalinteg.’ (2 Pedro 3:13) Daytanto ti maysa a nadalus a baro a lubong, nga awan ti aniaman a polusion. Saanto a mapalubosan ti panagsigarilio wenno matarigagayan, gapuna apay nga agsigarilio ita? Nainkalintegan, agaplikar ti balakad ni Pablo ditoy: “Yantangay adda kadatayo dagitoy a karkari, ay-ayatek, agdalustay koma iti isuamin a kinarugit ti lasag ken espiritu nga an-anayentayo ti kinasanto iti panagbuteng iti Dios.” (2 Corinto 7:1) Literal a mulitan ti nikotina ti lasag. Ti panagsigarilio pagbalinenna nga imposible ti panangiparang ti maysa a Kristiano iti bagina iti Dios a “maysa a daton a sibibiag, nasantuan, makaay-ayo iti Dios, a sagrado a panagserbi a buyogen ti pannakabalin[na] nga agrason.” (Roma 12:1) Ti pannakabalin nga agrason idiktarna a makadangran ti panagsigarilio ken busorenna dagiti Nakristianuan a prinsipio. Ngarud, adda dita ti kangrunaan a pakatignayan nga agsardeng nga agsigarilio no ti maysa kayatna nga ay-ayuen ti Dios.

Apay a Simmardengda?

Minilion a tattao iti aglawlaw ti lubong ti simmardeng nga agsigarilio. Maaramidan dayta. Ngem kasano. Aniat’ nasken? Maysa a nabileg a pakatignayan. Para kadagiti adu daytat’ salun-at, panagraem iti bagi, ken ti ayat iti pamilia. Ngem dadduma ti addaan met ti relihiuso a rason​—ti tarigagay a mangay-ayo iti Dios.

Gapuna, ni ngay Ray, Bill, Amy, ken ni Harley, a nadakamat iti maikadua nga artikulo? Apay a simmardengda?

Ni Bill, dati a nagiming, atiddog-buokna nga artist, nakipagadal ti Biblia kadagiti Saksi ni Jehova. Aniat’ sumaganad? “Inkeddengko a kayatko nga ay-ayuen ti Dios ken agserbi kenkuana a buyogen ti nadalus a bagi ken isip. Insardengko a dagdagus. Bigla nga inikkatko. Idi Enero 1, 1975, naudin a panagsigariliok ket kalpasanna inbellengkon ti pakete ti sigarilio. Nanipud idin simmayaaten ti salun-atko. Adda pay laeng bassit nga emphysemak. Ngem simmayaat pay ti pannakabigbigko ti kolor kalpasan ti panagsardengko nga agsigarilio.”

Ni Amy, ti surgical nurse, ilawlawagna no kasano ti panagsardengna. “Timmulongak iti operasion ti puso, ket nakitak ti isuamin a kita ti bara​—domerosas ken nasalun-at, nalitem ken nasabidongan. Nupay no nakitak dagidiay a nakaam-amak ti sakitna a bara, a kasla nawakawakan ti pamienta, diak pay simmardeng a nagsigarilio. Kunkunak iti bagik, ‘Ubingka pay. Di mapasamak kenka dayta.’

“Kalpasanna idi 1982 nariknak a masapul a lintegekon ti bagik, ket rinugiak ti nakipagadal ti Biblia kadagiti Saksi. Uray no nakipagnaedak iti Saksi, masansan nga aglibasak a mapan iti atep nga agsigarilio! Gapuna masapul a naingetak iti bagik. Nagkararagak a sipapasnek ken atiddog. Ngem no naikeddengkon, daytat’ saan a nalaka. Ti umuna a dua nga aldaw ket pannakasubok, ngem ti kanayon a panagkararag isu ti sekretok.”

Ni Harley, dati a piloto ti Navy, narigatan a nangisardeng iti pannakairuamna iti nikotina. “Pinadasko a kessayan ti panagsigariliok, ngem saan a nagkurri. Kalpasanna idi inkeddengkon a kayatkon ti mabautisaran kas maysa kadagiti Saksi ni Jehova, dagus a simmardengak. Nagsagabaak iti dua wenno tallo nga aldaw. Agnerbiosak, aburido, ken madandanagan. Anian ti panagtarigagayko iti sigarilio! Kalpasanna tinulongannak ti maysa a Saksi babaen ti nagsayaatan a balakad. ‘No kayatmo ti agsigarilio, daytat’ tiempo a masapul nga agkararagka ken Jehova a maipaay iti tulong.’ Nagkurri dayta kaniak. Ti sabali pay a kapanunotan a nangtulong kaniak ket, ‘Mapanunotko kadi ni Jesus nga adda sigarilio iti ngiwatna?’ Kasla awan ti pakainaiganna iti parikut. Ngem nabigbigko a ti mannigarilio kasapulanna ti nabileg a pakatignayan tapno agsardeng. Masansan a kunaek ken ni nanangko, ‘dangdangrak laeng ti bagik, Nanang.’ Kinapudnona isut’ dangdangrak met, iti ad-adu pay a pamay-an.”

Ni Ray, dati a quartermaster ti Navy, narigatan met a nangisardeng iti panagsigarilio. “Pinadaskon ti sumagmamano a tiempo sakbay a nasabetko dagiti Saksi ni Jehova, ngem saan a nagkurri. Kankanayonak a makilanglangen kadagiti agsigsigarilio, ket narigat ti agkedked iti maitukon a sigarilio. Ngem idi naammuak ti kinapudno manipud iti Biblia, kayatko ti agserbi ken ni Jehova, a kas met ti inaramid ni Kristo. Gapuna insardengko iti maysa nga aldaw. Narigatanak iti dua a lawas. Kasapulan ti bagik ti nikotina. Ngem anian a panagbalbaliw dayta! Kellaat a pimmigsaak manen. Nasayaaten ti riknak. Naragsakak manen.”

Napateg Kadi Dayta?

Idiktar ti sentido komon nga aniaman a makadangran nga ugali masapul a maisardeng. Ngem no maipapan ti panagsigarilio saantay laeng a sarsaritaen a makadangran. Daytat’ makapapatay, pakaigapuan ti ipapatay. Makasabidong. Kas ti imbaga ni Patrick Reynolds, ti agtawid iti kinabaknang ti tabako, iti testimoniona iti katulongan a komite ti Kongreso ti E.U.: “Patiek a ti panangiadbertais iti sigarilio ket panangitandudo iti makasabidong a produkto ket naimbag a kababalin, nainkalintegan ken nasayaat ti panangisardeng kadagiti amin nga adbertismen ti sigarilio.”

Para kadagiti Kristiano a mangayat a mangay-ayo iti Dios, naimbag a kababalin, nainkalintegan, ken nasayaat ti panangidian, saan laeng a ti adbertismen ti tabako, no di ket dagiti amin a produkto ti tabako iti biagda. Dagiti sigarilio (“natalged” ken saan), ti abano, ti tabako a mangusar iti suako, ken ti saysay-open​—nagtaudda amin iti isu met laeng a makasabidong, addaan nikotina a tabako. Ket dikay kasapulan dayta a mangpaneknek iti ‘you’ve come a long way, baby’ wenno tapno maragsakan ken sumayaat ti panagbiagyo. Ti kinamoderno saan a maiparangarang babaen iti panangsabidong iti bagi met laeng, aniaman ti sawen dagiti manangibenta iti sakit ken patay kadakayo!

[Kahon iti panid 15]

Dagiti Simmina iti Negosio a Sigarilio

Idi 1875 ni R. J. Reynolds nangipasdek iti kompania ti maskada idiay Norte Carolina. Idi 1913 nangaramidda iti immuna a sigarilio​—ti brand a Camel. Manipud sadiay rimmang-ay ti negosio a nagbalin a maikadua laeng iti Philip Morris iti paglakuan iti sigarilio ken iti masapsapulan iti Estados Unidos. Ti apoko iti tumeng ti nangipasdek isu ni Patrick Reynolds, nga itan addan kadagiti edad a 40’s. Dati a mannigarilio iti 15 a tawtawen, kellaat a binombana dagiti managpataud iti sigarilio.

Idi 1986 isut’ nagparang iti komite a katulongan ti kongreso nga agtestigo a maibusor iti panagsigarilio! Nanipud idin nagbalinen a kanayon a managkampania a maibusor iti panagtabako. Aniat’ nangtignay iti ibubusorna iti produkto a nangpabaknang iti pamiliana? Malagipna ti pannakabuyana ken amana, nakaro a mannigarilio, a nain-inot a natay iti emphysema. Kinuna ni Patrick: “Ti pakalaglagipak ken tatangko isut’ tao a kankanayon a maang-angsan, ken bilbilangenna ti natda pay a panagbiagna.”

Inkeddeng ni Patrick a mangaramid iti positibo nga addang iti biagna. “Nakitak a makaaramidak ti pagdumaan ken adda aramidek iti biagko.” Kinunana a ti panangitultuloy a mangitandudo kadagiti “napaneknekanen a mammapatay” ket “nalawag nga imoral.”

“No ti nangpakan kaniak isu ti industria ti tabako, ngarud dayta met laeng ti mangpapatay kadagiti minilion a tattao ket itultuloynanto ti mangpapatay kadagiti minilion pay malaksid no mabigbig dagiti tattao ti peggad dagiti sigarilio.”​—The New York Times, Oktubre 25, 1986.

Ni David Goerlitz ket maysa a modelo a nalatak a tao iti Winston nga adda kadagiti ads iti sigarilio a Winston. Simmardeng iti panangiadbertais iti sigarilio ket nagbalinen a pannakangiwat iti American Cancer Society. Aniat’ namagbalbaliw kenkuana? Iti maysa a panagsaludsod iti TV, Disiembre 29, 1988, kinunana: ‘Binisitak ti kabsatko iti kuarto dagiti agsakit ti kanser iti maysa nga ospital idiay Boston. Naipasangoak a mismo kadagiti epekto iti trabahok​—dagiti pasiente ti kanser nga agsagsagaba gapu iti panagsigarilio. Nakitak dagiti makadangran nga epekto iti panagsigarilio kadagiti biktima ken kadagiti biktima dagiti biktima, dagiti pamiliada. Nakitak dagiti lallaki nga agedad iti 40’s a kalbon, nakabitan iti tubtubo dagiti karabukobda ken bitukada. Mariknak a nakabasolak ket inkeddengko nga isardengkon ti panagiadbertais iti tabako.’

[Ladawan iti panid 14]

“Timmulongak iti operasion ti puso, ket nakitak ti isuamin a kita ti bara”