Ti Kinapudno Maipapan iti Panangrames

ITI kawatiwat ti panagbasayo agingga iti ngudo daytoy a panid, adda marames a maysa a babai idiay Estados Unidos. Agsolsolonto ken riribukento ti kinaranggas ken panangibabain ti maysa a nalabit kaam-ammona. Mabalin a mamalo. Mabalin nga agkedked. Di pagduaduaan a pagamkannanto nga isut’ mapapatay.

Ti panangrames ti kapartakan nga umadu a naranggas a krimen idiay Estados Unidos, a sadiay kaaduanen ti mapaspasamak a panangrames iti lubong. Sigun iti report dagiti polis, 16 a panangrames ti pinanggep, ken 10 a babbai ti marames iti tunggal oras. Inayon iti dayta dagiti di maidarum a panangrames a mabalin a mamin-sangapulo nga ad-adu!

Saan laeng a ti Estados Unidos ti addaan kadagitoy a nakaam-amak nga estadistika. Idiay Francia ti bilang dagiti biktima a nangidarum iti panangrames ngimmato iti 62 porsiento idi nagbaetan ti 1985 ken 1990. Idi 1990, impadamag ti Canada a nagdoble dagiti panangrames agingga iti 27,000 iti las-ud laeng ti innem a tawen. Impadamag ti Alemania a maysa a babai ti marames tunggal pito a minuto.

Dangran met ti panangrames dagiti inosente a lallaki.a “Ibturan [dagiti lallaki] ti agnaed iti maysa a kagimongan a sadiay kagudua ti populasionna ti makarurod, agsuspetsa, ken maamak,” kinuna ti sikologo a ni Elizabeth Powell. Mabalin met a mabiktimada babaen ti panagbiagda a kankanayon a madanagan kadagiti assawa, inna, kakabsat a babbai, annak a babbai, ken gagayyemda a babbai, wenno masapul a pagballigianda dagiti rikna a pannakabasol ken pannakariribuk no ti maysa nga inay-ayatda agbalin a biktima ti panangrames.

Apay Umadu?

Umadu ti panangrames kadagiti kagimongan a mangpanuynoy iti kinaranggas ken di nainkalintegan a panangtengngel kadagiti babbai. Iti adu a pagilian, kankanayon a makangngeg/makabasa dagiti lallaki ken babbai manipud kinaubing kadagiti makadadael a damag ken di umiso nga impormasion maipapan iti sekso, babaen iti media, ti pamilia, ken dagiti kapatadada. Masursuroda dagiti dakes a panangmatmat a mainaig iti sekso ken kinaranggas ken adda laeng dagiti babbai a mangpennek kadagiti lallaki, a di ikankano dagiti pagayatan dagiti babbai.

Paliiwenyo ti kababalin ti 23-años a ni Jay a maysa nga eskribiente. “Kunaen ti kagimongan a masapul a makidennaka kadagiti adu a nadumaduma a babbai tapno agbalin a pudno a lalaki,” kinunana. “Ket ania ti mapasamak no madika? Maysaka aya a pudno a lalaki?” Gapu iti pannakapilit, no adda babai a mangparurod wenno mangupay kenkuana, mabalin a ramesenna.

Ti kasta a naranggas ken agresibo a kababalin kadagiti babbai gagangayen kadagiti kagimongan a kadawyanen ti panangrames, kuna ti managsirarak a ni Linda Ledray. “Kaaduanna agtigtignay laeng ti manangrames sigun iti pasetna nga ibagbaga ti kagimongan,” kinunana. Adda met paset ti sine ken telebision iti dayta makadadael nga ibagbaga ti kagimongan. Gagangayen a tema iti pornograpia ti panangrames ngem saan laeng a dayta ti mapabasol. Impakita dagiti panagadal a dagiti naranggas a pelikula nga awan linaonna nga eksena ti sekso ad-adda a mangtignay iti agresibo a kababalin kadagiti babbai ngem dagiti pelikula a mangipabuya iti nalawag a panagdenna ngem awan eksena a kinaranggas. Nairaman met ti telebision no “mangipabuya kadagiti kasta unay ti panangtengngelna a kababalin kadagiti babbai a masarakan iti sadinoman,” kinuna ni Powell. Aggapu daytoy a mensahe iti media? “No makaungetka, dangram ti maysa a tao.”

Dayta a mensahe maipagarup nga inaldaw-aldaw a pannakilangen, a nakalkaldaang ti resultana. Iti kasta unayen ti kinalulokna a lubong, masansan a marikna dagiti lallaki nga utang dagiti babbai ti pannakidenna kadakuada, nangnangruna no gastuan ti lalaki ti babai wenno idi damo kasla awaten ti babai dagiti singasingna a makidenna.

“No maipapan iti panagdenna, ti panangibaga iti ‘saan’ ket masansan nga awan ti mamaayna no babai ti mangibagbaga,” kinuna ti maysa a mannurat a ni Robin Warshaw. Ket masansan, ti resultana ket panangrames.

“Ti Maikadua a Panangrames”

Agtawen ni Kathi iti 15 idi isut’ rinames dagiti tallo a miembro ti grupo dagiti managay-ayam ti hockey iti pages-eskuelaanna a high school. Idi nagdarum ti pamiliana iti korte, isut’ nalalais ken riniribuk dagiti gagayyem, kaarrubana, ken dagiti gangannaet. Naibaga iti pamilia, “Namnamaenyo nga agtignay dagiti ubbing a lallaki a kas ubbing.” Idiay eskuelaan nabirngasan met ni Kathi kadagiti naalas a nagnagan, ket naibati iti klosetna idiay eskuelaan dagiti mangbutbuteng a mensahe. Dagiti manangramesna nadusada a nagserbi kadagiti dadduma ket nagtultuloyda a bannuar ti eskuelaan. Nadusa ni Kathi iti adu a bulbulan a pannakariribuk. Kamaudiananna isut’ nagbekkel.

Maysa a nakalkaldaang a pangarigan ti kaso ni Kathi no kasano nga iti damo marames dagiti biktima ket kalpasanna riribuken ida ti dadduma. Masarakan dagiti adu a babbai a dagiti kababalin ken di umiso a panangipapan iti panangrames ket agbanag iti panangpabasol iti biktima iti pannakapasamak ti krimen. Dagiti gayyem, pamilia, polis, doktor, hues, ken hurado​—dagidiay a rumbeng a mangtulong iti biktima​—mabalin a di umiso ti panangipapanda ket dangranda ti kasta unay ti biktima a kas met ti panangdangran ti nangrames. Kasta unay ti panangpabasol ta kunaen ti dadduma a daytat’ “maikadua a panangrames.”

Patauden ti panangrames dagiti ulbod a panangipapan iti kinatalged. Kayatna a sawen, no adda biddut ti kababalin ti biktima​—nakipet ti panagkawkawesna wenno nagsolsolo iti rabii wenno talaga a kayatna ti makidenna​—natalgedto ti kasasaadyo ken dagiti inay-ayatyo no liklikan dayta a kababalin; ngarud saankayonto a marames. Ti naiduma a panangmatmat, a ti panangrames ket maysa a minamaag a kinaranggas a mabalin a mapasamak iti asinoman, kasano man ti panagkawkawesna, ket nakaam-amak nga awaten.

Maysa a babai, a rinames ti maysa a pagarupna a “naimbag, mapagraraeman,” kunana: “Ti kadaksan a banag a maaramidanyo isut’ panamati a saan a mapasamak dayta kadakayo.”

Dagiti Sarsarita ken Kinapudno Maipapan iti Panangrames

Dagiti sumaganad isu dagiti nabayagen a di umiso a panangipapan maipapan iti panangrames a mangpabasol iti biktima ken pakaruenna dagiti kababalin a mangparegta kadagiti manangrames:

Sarita: Mapasamak laeng ti panangrames no ramesen ti maysa a gangannaet ti babai.

Kinapudno: Kaaduan a babbai a marames ti ramesen ti am-ammoda ken taltalkenda. Nasarakan ti maysa a panagadal 84 porsiento kadagiti biktima am-ammoda dagiti manangramesda ket 57 porsiento kadagiti panangrames ti mapasamak kadagiti date. Maysa kadagiti 7 a naasawaan a babbai ti ramesento ti asawana met laeng.b Dagiti panangrames ket naranggas ken makapadanag, gangannaet man, asawa, wenno ka-date ti mangrames.

Sarita: Panangrames laeng dayta no kalpasanna ipakita ti babai dagiti pammaneknek iti panagkedked, kas kadagiti sugat.

Kinapudno: Nagkedkedda man wenno saan, mammano a babbai ti mangiparang kadagiti makita a pammaneknek, kas iti sugsugat.

Sarita: Mapabasol met ti biktima malaksid no talaga nga agkedked.

Kinapudno: Iti depinasion mapasamak ti panangrames no napilit wenno nabutbuteng tapno maaramid ti panagdenna, nga aniaman a kita, a maibusor iti pagayatan ti tao. Ti panangpilit ti nangrames iti agkedked a biktima ti mamagbalin kenkuana a manangrames. Gapuna, ti biktima iti panangrames saan a mapabasol iti pannakiabig. Kas iti biktima ti incesto, mabalin nga isut’ mapilit a mangaramid iti dina kayat nga aramiden gaput’ mabigbigna ti pannakabalin ti sabali a tao a mangringbaw kenkuana. No mapilit ti maysa a babai a tumulok iti mangrames gaput’ buteng wenno di pannakaammo, dayta dina kayat a sawen a kanunonganna ti aramid. Ti panangkanunong naibatay iti panagpili nga awan ti buteng ket aramidenna dayta nga awan ti panagkedked.

Sarita: Ti panangrames ket aramid a kinaderrep.

Kinapudno: Ti panangrames ket aramid a kinaranggas. Mangrames dagiti lallaki, saan laeng a gapu iti sekso, no di ket tapno mariknada ti pannakabalin iti sabali a tao.c

Sarita: Mabalin nga angawen wenno iturong ti maysa a babai ti maysa a lalaki iti punto a din mateppelan ti lalaki dagiti tarigagayna a makidenna.

Kinapudno: Dagiti mangrames a lallaki nakapkapuy ti tarigagayda iti sekso ngem dagiti dadduma a lallaki. Imbes ketdi, kakatlo kadagiti amin a manangrames ti di makaturpos iti pannakidennada. Kaaduanna dagiti kaso ti panangrames ket naiplano, saan a giddato a tarigagay. Agpadpada ti gangannaet ken ti kaam-ammo a manangrames gagangay nga ikabilda ti biktimada iti napeggad a kasasaad​—aramiden ti gangannaet daytoy babaen ti panangsiputna iti biktima agingga nga agsolsolo, ti kaam-ammo iyurnosna ti pannakaiputputong ti biktima.

Sarita: Ilibak dagiti babbai ti panangrames tapno makabalesda iti lalaki wenno gapu ta mariknada a makabasolda iti pannakidenna.

Kinapudno: Mapasamak dagiti ulbod a padamag iti panangrames a kas met laeng iti kaadu dagiti dadduma a naranggas a krimen: 2 porsiento. Iti kasumbangirna, umanamong dagiti managsirarak a nakaad-adu dagiti di maidarum a panangrames.

Sarita: Mabalin nga “awisen” ti maysa a babai ti pannakaramesna babaen ti panangisuot kadagiti makagargari a kawes, panaginum iti alkohol, panangipalubos a ti lalaki ti aggasto iti date, wenno ipapanna iti pagtaengan ti lalaki.

Kinapudno: No di umiso ti pangngeddeng, ti kinamaag wenno kinaignorante, dina kaipapanan a rumbeng a marames ti babai. Sungsungbatan dagiti manangrames ti panangrames.

[Dagiti Footnote]

[Blurb iti panid 3]

Idiay Estados Unidos, 1 iti tunggal 4 a babbai ti mabiktima iti pannakatengngel iti sekso

[Blurb iti panid 4]

Umadu ti panangrames kadagiti kagimongan a mangpanuynoy iti kinaranggas ken di nainkalintegan a panangtengngel kadagiti babbai