Panangmatmat iti Lubong

Pabor Kadagiti Saksi ni Jehova ti Desision ti Korte Suprema

Uppat a tawen ti napalabasen, nagsayasay ti adu a dara ti maysa a Saksi ni Jehova idiay Florida, E.U.A., bayat a nagpasngay babaen iti cesarean. Patien dagiti doktorna a masapul nga iyalisonanda iti dara tapno maispal ti biagna. Nagkedked ti pasiente iti pannakausar ti dara gapu iti patpatien ken relihionna. Iti maysa nga emergency hearing, imbilin ti maysa a korte iti lugarda a mabalin a mayalisonan ti pasiente uray dina kayat dayta gapu ta napaneknekan dagiti doktorna a kasapulanna dayta. Ti kangrunaan a rasonda isu kanot’ pannakaipaidam ti pannakaaywan ken pannakasalaknib dagiti annakna no bilang matay ti pasiente. Inanamongan daytoy ti District Court of Appeals ti Florida. Kamaudiananna, ti kaso ket dimmanon iti Korte Suprema ti Florida. Pabor iti Saksi ti desision ti korte, a nangwaswas kadagiti desision ti napalabas a dua a korte, nupay naudi unayen a manglapped iti di matarigagayan a panangyalison. Kinuna ti Korte Suprema ti Florida a ti panagpamilia “iti biang dagiti annak ken kadagiti nagannak, dina ikedked iti maysa nga itandudo dagiti patpatienna.” Gapuna a sibabatad nga impabiang ti korte iti pasiente ti nawaya a panagpili no aniat’ kayatna a pagtungpalan ti bagina ken wayawayana iti relihion.

Sumaksaknap a Pagsasao

Nasurok a 330 a milion a tattao ti makasao ita iti Español. Inton tawen 2000, madanonnanton ti 35 milion ti bilang dagiti Hispaniko idiay laeng Estados Unidos. Iti dayta a tawen, ti Español artapannanton ti Ingles ken agbalinton a kasaknapan a pagsasao kadagiti lugar idiay Laud. Kasta ti kinuna ti magasin ti España a Cambio16 América. Impadamag ti Instituto Cervantes, maysa nga organisasion agpaay iti isasaknap ti pagsasao nga Español, ti 70 porsiento nga iyaadu dagiti tattao nga agad-adal iti Español idiay Estados Unidos idi 1986 agingga iti 1990, ken 80-porsiento nga iyaadu idiay Japan. Apay nga adu unay ti aginteres iti daytoy a pagsasao? Kuna ti direktor ti Instituto Cervantes a maamiris dagiti tattao nga agbalbalin a napatpateg ti Español kadagiti lugar idiay Laud. Adda pay pagsayaatan ti Español: Maus-usar dayta iti adu a nadumaduma a pagilian.

Dagiti Pagay-ayatdat’ Nagasang a Sili

Umad-adu a tattao ti mangmangan iti nagasang a sili. Patien ti adu a di mangmangan kadagitoy nga ad-adda a pukawen ti nagasang a sili ti natural a nanam ti taraon. Ngem kuna dagiti pagay-ayatdat’ nagasang a sili nga awan ti makabalbaliw iti kinapudno. Sigun iti magasin a Reader’s Digest, ilawlawag ti maysa a nabiit pay a libro maipapan kadagiti sili a dagiti nagasang a sili naglaonda iti awan angotna a kemikal a substansia a maibagay kadagiti manganag a selula ti ngiwat ken pananamenna ti taraon. Kuna ti dadduma a pagimbagan met ti salun-atyo dagiti nagasang a sili. Naglaon ti naata a sili iti ad-adu a bitamina C ngem iti maysa a kahel. Ti naammuan a kagagasangan a sili isut’ habanero manipud Yucatán, Mexico. Naikuna a ti pannangan kadagiti habanero ti mangiparikna a ti uloyo ket kasla naisina iti bagiyo. Ngem di latta kayat dayta dagiti dadduma.

Dagiti Ubbing nga Agresibo iti Sekso

Impalgak ti maysa a nabiit pay a surbey a naiwayat kadagiti ages-eskuela iti elementaria idiay Connecticut, E.U.A., a 28 porsiento kadagiti adda iti maikanem a grado ti agresibo iti sekso. Ngimmato ti ratio iti 49 porsiento kadagiti adda iti maikawalo a grado, ket nasurok nga 60 porsiento kadagiti adda iti maikasangapulo a grado. Patien ti dadduma nga eksperto nga umad-adu pay dagiti ubbing a makiramraman iti seksual nga ar-aramid. Tapno malapdan ti panagsikog dagiti babbalasitang ken ti panagraira ti AIDS, isingasing ti Surgeon General ti E.U. a “rumbeng a mangiwaras dagiti eskuelaan iti libre a kondom” kadagiti estudiante, sigun iti magasin nga USA Weekend. Agarup 50 nga eskuelaan iti distrito idiay Estados Unidos ti nagtulnog iti daytoy a rekomendasion. Maysa nga eskuelaan iti distrito idiay New Haven, Connecticut, ti mangituktukon iti kondom kadagiti ubbing nga agtawen iti sangapulo. Ipatangken a kunaen dagiti bumusor iti daytoy a programa a ti pannakaiwaras ti kondom kadagiti ubbing ti ad-adda a mangguyugoy kadakuada a makidenna.

Dagiti Ubbing a Problema a Mangnginum

Iti maysa a surbey ti ag-14,000 nga estudiante ti high school idiay Japan, 17.3 porsiento ti maibilang a problema a mangnginum, ipadamag ti Asahi Evening News. Dakdakkel ti ratio kadagiti barito, nga addaan 24.8 porsiento kadakuada ti nairuam nga uminum a pakaigapuan dagiti parikut iti kababalin, bagi, ken kagimonganda. Kinuna ti nasurok a kagudua kadagitoy nga ubbing a problema a mangnginum nga uminumda gapu ta magustuanda ti ramanna. Maysa iti kada 4 ti nagkuna nga isut’ uminum gapu ta isut’ naliday wenno malmaldaang. “Dimtengen ti tiempo kadagidiay adda rebbengenda kadagiti estudiante tapno ipaayandan iti umno nga atension iti problema,” kuna ni Dr. Kenji Suzuki, a nangidaulo iti surbey. “Masapul a masursuruan a naimbag dagiti estudiante idiay eskuelaan ken idiay pagtaengan,” kunana pay. Idiay Japan, iparit ti linteg ti panaginum dagidiay agtawen iti nababbaba ngem 20.

Pakasanayan Dagiti Kriminal

Kadagidiay mangipagarup a kaaduan kadagiti balud ti nangrugi kas “kapeggadan a bandido” ti mangal-allilaw iti bagbagida, kuna ti taga Brazil nga abogado nga agnagan Noely Manfredini D’Almeida. Imbes ketdi, pasingkedanna, nga idiay Brazil, “ti kadawyan a balud ket nakapangpanglaw ken ubing pay a nailaw-an iti krimen a di man la naikkan iti gundaway a mangtagiragsak iti biag.” Dagitoy nga ubbing a kriminal ti maibalud a kadua dagiti napeklan a kriminal. Sigun iti magasin a Veja, dagitoy a pagbaludan iti kinapudnona ket “lugar a mangpataud kadagiti managlabsing. Dagiti balud a saan unay a nakaro ti naglabsinganda ti mapagbalin a propesional a kriminal.”

Dagiti Natay Gapu iti Balligi

Itay nabiit, sinelebraran ti Colombia ti panagballigi ti soccer teamna bayat a naawat dayta agpaay iti 1994 World Cup a salip iti soccer. Kalpasan unay iti naballigi a panagay-ayam a nangabakan ti team ti pagilian a Colombia iti team ti Argentina iti ‘score a 5 kontra 0,’ talaga a nangangay dagiti taga Colombia kadagiti dayá kadagiti kalsada iti nariribuk unay a panagraragsak. Di nagbayag, ti rag-o ket nagtungpal iti trahedia. Nasurok a 70 a tattao ti napapatay kabayatan dagiti dayá kadagiti kalsada, sigun iti maysa a report. Kasta met nga ag-900 a tattao ti nadangran gapu kadagiti aksidente iti kotse, panagbartek, wenno panaglalaban. Nupay kasta, kinuna ti maysa nga opisial a nupay bassit ti bilang dagiti natay, kaskasdi a “normal pay laeng dagiti kasasaad a kas iti daytoy.”

Gistay Awan a Pannakaseknan iti Salun-at

“Ipakita ti nasurok a kakatlo kadagiti amin nga agop-opisina idiay Alemania a kasla dida unay maseknan iti salun-atda,” ipadamag ti Süddeutsche Zeitung. Daytoy a konklusion ti natukod ni Claudia Pohle ti Ruhr University idiay Bochum kalpasan a pinagsaludsodanna ti 343 nga agop-opisina no aniat’ ar-aramidenda iti pisikal, emosional, ken sosial a pagimbaganda. Nasurok a 36 porsiento kadagiti napagsaludsodan ti nangipakita a dida unay maseknan iti salun-atda; kurang a 20 porsiento ti nangipakita iti kasta unay a kinaganaygayda, ngem apagbiit laeng a pannakaseknan iti kadawyan nga uso iti panagarsisio. Agduapulo porsiento laeng ti maseknan iti kasapulanda tapno agtalinaedda a nasalun-at, ket talaga nga impakatda ti kasapulan nga aramidenda.

Ti Problema Maipapan iti Kinalukmeg

“Ti America ti pagilian dagiti kalulukmegan iti lubong,” kuna ni Dr. Robert Kushner, direktor ti Nutrition and Weight Control Clinic ti University of Chicago. “Kasta unay ti iyaadu dagidiay nalukmeg nga Americano a nasurok a 17 ti tawenda iti 28 por siento ti populasion idi 1990 manipud 24 porsiento idi 1985,” ipadamag ti The Toronto Star. Ania ti makagapu? Ibaga dagiti baro a panagsirarak ti napalalo a pannangan, di panagarsisio, ken genetiko kas dagiti kangrunaan a makagapu. “Lumuklukmeg dagiti tattao, ket masapul a maipaayan dayta iti atension,” kuna ni Charlotte Schoenborn ti National Centre for Health Statistics. Ti kinalukmeg ti pakaigapuan ti alta presion, diabetes, ken dadduma pay a nakaro a sakit. Saan a nalaka ti panangagas. Isingasing dagiti doktor ti panangbalbaliw iti estilo ti panagbiag. “Mangankay laeng iti bassit ken kanayon nga agarsisiokayo. Apaman a kimmuttongkayon, ti kakaisuna a talaga a mangmantiner iti dayta isut’ pisikal nga aramid,” kuna pay ti Star.

Naabuso nga Ubbing

“Kasta unay ti kinakaro ti kinaranggas kadagiti ubbing,” ipadamag ti periodiko ti Brazil nga O Estado de S. Paulo. No maipapan iti di seksual a pannakaabuso, ti porsiento dagiti biktima a barito ket agarup maipada kadagiti babbalasitang a biktima. Ngem saan a kastoy ti kasasaad no iti seksual a panangabuso. Kadagiti ubbing a biktima iti seksual a kinaranggas, agarup 23 porsiento ket lallaki bayat a 77 porsiento ket babbai. Uray dagiti babassit nga ubbing dida malisian ti kinaranggas iti pagtaengan. Sigun ken Miriam Mesquita, propesor ti University of São Paulo, “nasurok a 30 porsiento kadagiti biktima ti panangpapatay ket nababbaba ngem 10 ti tawenda a pinapatay dagiti miembro ti pamiliada.” Ag-29 porsiento kadagiti ubbing a pinapatay ti ama, pangamaen, kabsat a lalaki, wenno agsioman kadakuada ti narames sakbay a natayda. Ipadamag ti O Estado de S. Paulo nga idiay Brazil agarup 90 porsiento kadagiti amin a kinaranggas kadagiti ubbing idiay pagtaengan babaen ti maysa a miembro ti pamilia ti di naipadamag.

Organisado a Krimen

“Kasta unay ti isasaknap ti impluensia ti organisado a krimen nga uray la ti nasaknap a network dagiti organisasion dagiti kriminal ti addan iti intero a lubong,” kuna ni Gianni De Gennaro, ti direktor ti maibusor-ganuat ti Mafia agpaay iti gobierno ti Italia. Ti panagsaknap dagiti grupo dagiti kriminal kas ti Mafia ti Italia, dagiti triad ti China, dagiti gang ti motorsiklo ti Norte America, ken ti grupo dagiti kriminal dagiti dati a Komunista a dagdaga ti talaga a pakadanagan ti kagimongan. Dagiti ilegal a negosio ipalubosda kadagiti kriminal nga usaren ti kasayaatan a teknolohia ken kinalaing, isu a marigatan dagiti pannakabagi ti linteg a mangrisut iti problema.