Ti Tawen 2000—Maapektarankanto Aya iti Pannakadadael Dagiti Computer?
NAIBAGAN nga idi damo a nayam-ammo ti computer iti lubong, daydi ti kasayaatan nga imbension nanipud idi inusar ti tao ti koriente. Kadagitoy nga aldaw, sumagmamano a dekada kalpasanna, pampanunoten ti adu a tattao no kasanoda ngatan no awan dagiti computer. Daytoy magasin a basbasaem ket naisagana babaen ti tulongda. Makaidulin dagiti computer iti impormasion iti memoriada ket dagus a mairuarda dayta. Ah, nakaskasdaaw dagiti computer! Anian a naisangsangayanda! Ania ngatan ti aramiden ti lubong no awanda?
Kadagiti modernisado a lugar iti lubong, apektaran ti computer ti dandani tunggal paset ti panagbiag dagiti tattao. No agpannurayka iti pensionmo kas retirado, iti tseke nga aggapu iti gobierno gapu iti pannakabaldadom, iti maisubli a kuarta manipud buis ken insurance, wenno adu a sabsabali pay a pagbayad wenno babayadan, ti panangawatmo kadakuada ket agpannuray kadagiti computer. No maysaka nga empleado, posible unay a maus-usar dagiti computer para iti tseke a sueldom. Kanayon nga imonitor dagiti computer ti kuarta a naideposito kadagiti banko ken ti interesna. Kadagiti moderno a pagtaengan, makontrolda dagiti adu nga alikamen a kas kadagidiay mangusar iti koriente wenno mangdalus iti danum. Bendisionda kadagiti doktor, klinika, ken ospital tapno marekonoser dagiti sakit—ken mangispalda iti biag. Maus-usar dagiti computer a pangsiput iti kasasaad ti paniempo ken panglapped iti panagdinnungpar dagiti eroplano iti tangatang.
Kasano ti Kalaingda?
Saan a nalalaing dagiti computer ngem kadagiti tattao a mangiprograma kadakuada. Masolbar ti computer dagiti problema sigun iti nakaibilinanna laeng. Awan sentido komonna. No agkamali, iyan-anninawna laeng ti kinaimperpekto dagiti tattao a nangiprograma wenno nangaramid iti dayta. No umiso, daytat’ gapu iti kinaumiso ti tao a nangiprograma iti dayta. Naparpartak a trabaho ti maaramidan ti computer ngem ti tao, ngem saanna a marisut dagiti problema malaksid no nangiprograma ti tao iti pamay-an a pangrisut.
Ti kinamanagsakbay ti tao, kas pagarigan, ket kurang nga agpayso idi damo nga improgramana ti sumagmamano a computer idi dekada 1950 ken 1960. Tangay nangina idi ti arigna pannakautek wenno memoria ti computer, nagpanunot dagiti programmer kadagiti pamay-an tapno saan a mabura ti memoria. Iti computer, adda espasio ti tunggal letra wenno numero. Isu a tapno basbassit ti espasio no agidulinda kadagiti petsa, nagaramid dagiti nagkauna a programmer iti pangababaan a pagsurotan a nangikkat iti umuna a dua a numero dagiti petsa ti tawen. Kas pagarigan, napaababa iti “65” ti tawen 1965, “85” ti 1985, “99” ti 1999, ken dadduma pay. Simple la idi a nayonan ti “19” ti “85” tapno agbalin a 1985 no mayimprenta dagiti petsa. Iti napalabas a sumagmamano a dekada, minilion a programa ti naisurat a nangusar iti daytoy a pangababaan. Sumagmamano la a programmer ti nakapanunot nga adda nakaro nga ibunga daytoy kasla di makadangran a pangababaan, tangay dida impagarup a mausarto pay laeng dagiti programada inton sumaganad a siglo. Nupay kasta, adu a programa nga addaan iti daytoy a pangababaan ti maus-usar pay laeng ken mangipempento iti tawen 2000 kas “00.”
Tawen 1900 ti interpretasionto ti dadduma a computer iti “00”! Ita, panunotem ti pannakariro iti programa ti computer inton kalkularen ti computer ti lima a tawen nga utang a nangrugi idi 1999 sananto ikabil nga inton 1904 ti maudi a panagbayadmo! Iti dadduma a kaso, ti panangkalkular iti petsa ti mangpasardeng iti programa ti computer gapu iti depekto a kasasaadna, ken iti nakarkaro a kaso, naan-anay a madadaelto ti programa.
“Nupay ti microchip ket nangipaay kadatayo iti industrial a panagbalbaliw a mangartap iti pannakaimbento ti koriente,” kinuna ti periodiko a Toronto Star, “pinagbalinnatayo met a nakapkapuy ngem ti impagarup dagiti nangimbento iti dayta.” Kinuna pay ti Star: “Iti intero a lubong, adda sistema dagiti computer ken microchip a dina mapaggidiat ti tawen 1900 ken ti tawen 2000. Malaksid no mailasin ken mabalbaliwan dagitoy a sistema, addanto sangalubongan a kinakiro.”
Ti Ipadles ti Dadduma nga Eksperto
“Pattapattaen ti tunggal maysa, ken uray siak, no kasano kakaro ti pagbanagannanto,” kinuna ti Senador ti E.U. a ni Robert Bennett, ti Utah. “Ket awan ti makaammo agingga inton Aldaw ti Baro a Tawen 2000 wenno makalawas wenno dua lawas kalpasanna.” Kinuna ti assistant ti presidente ti Estados Unidos nga “adda sumagmamano a pangibasaran iti kinapudno ti panangikuna nga . . . addadanto epektona a nakarigrigat para iti ekonomia ken nakarikrikut para kadagiti tattao.”
“Madanagankami maipapan iti posible a pannakakirokiro dagiti network ti koriente, telekomunikasion, ken serbisio dagiti banko,” kinuna ti pannakangiwat ti Central Intelligence Agency ti E.U. Sigun kadagiti damag manipud intero a lubong, agprobprobleman ti dadduma a computer no madanon wenno lumbes iti tawen 2000 dagiti petsa iti computer.
“Ipadles dagiti eksperto ti ad-adu pay a problema iti sektor ti medisina,” impadamag ti U.S.News & World Report, “tangay maapektaranto dagiti babayadan ti pasiente ken dagiti record iti insurance kadagiti ospital wenno HMOs. Ti sumagmamano a kita ti biomedical nga alikamen, agraman dagiti pangmonitor kadagiti pasiente, ket agpegpeggad met nga agpaliado. Agsipud ta adu nga alikamen a de koriente ti naladaw a nangatur iti problema, adda dagiti peggad di la ket ta agpaliadonto ti koriente.” Dinakamat ti maysa a periodiko iti Canada daytoy met la a pakadanagan: “Agpampannuray dagiti amin nga ospital ken medikal a teknolohiami iti naturay a microchip, isu a ti pannakadadael ti sistema ti computer ket mangpapatayto iti tattao.” Insennaay ti maysa nga administrador iti ospital a “gapu iti tay-ak nga ayanmi, daytat’ lalo a mangpakaro iti kasasaadmi. Mabalin a biag-wenno-ipapatay ti kasasaadto ti dadduma pay nga industria.”
Ipadpadles dagiti mas pesimista a propesional iti computer a maluginto dagiti stock market, babassit a negosio, ken banko gapu kadagiti madanagan a managdeposito. Idiay Estados Unidos, inawagan ti deputado sekretario ti depensa ti sangalubongan a computer bug kas ti elektroniko a katupag ti panagbalbaliw ti paniempo nga El Niño sana kinuna: “Siakto ti kaunaan a mangibaga a sigurado nga addanto sumagmamano a di makaay-ayo a sorpresa.”
“No saan a matarimaan dagiti computer sakbay ti Enero 1 iti tawen 2000, makadidigranto ti epektona kadagiti negosio idiay Russia,” kinuna ti presidente ti American Chamber of Commerce. Ireport ti warnakan ti Reuters: “Kasla di ikankano dagiti kompania a kukua dagiti Aleman ti kasla bomba a panangdidigra dagiti computer iti umay a milenio, ket kas epektona, agpeggad a makirokiro ti intero a Europa.” Imbaga ti maysa a direktor ti panagsirarak a “mayaplikarmo dagiti umasping a pammabalaw idiay Austria, Switzerland, España, Francia ken Italia.”
Nadakamat met ti Bangkok Post ti problema ti computer idiay Thailand: “Sigun iti United Nations Information Service, dua a karit iti milenio ti sarsarangten dagiti nasional nga opisina ti estadistika iti rehion: pananglapped iti problema ti tawen 2000 (Y2K) kadagiti sistema ti computerda, ken panagsaganada a mangproseso iti kabaruan ken agtultuloy a panangsensusda iti populasion.” Kasta met laeng ti sarangtento ti Australia, China, England, Hong Kong, Ireland, Japan, ken New Zealand. Kinapudnona, daytat’ problema iti intero a lubong nga agkasapulan unay iti solusion.
Ti Nagdakkel a Magastos
Nagdakkel ti pattapatta ti sumagmamano nga eksperto iti magastos iti pannakatarimaan dagiti problema ti computer. Kas pagarigan, pattapattaen ti U.S. Office of Management and Budget, a kasapulan ti $4.7 a bilion tapno maikkat ti depekto dagiti laeng computer ti gobierno pederal. Maysa a grupo dagiti eksperto ti agkuna a $30 a bilion ti mas realistiko a pattapatta iti pannakatarimaan dagiti computer ti gobierno pederal. Ania ti napattapatta a magastos iti intero a lubong? Nagdakkel a gatad nga “$600 bilion a pangtarimaan iti software ken $1 a trilion para kadagiti di maliklikan a darum no agpaliado ti panangtarimaan,” impadamag ti periodiko a New York Post. Pinattapatta ti maysa pay a grupo dagiti eksperto a “dagiti magastos iti panagtarimaan, darum, ken pakalugian iti negosio ket mabalin nga agdagup iti nasurok nga $4 a trilion.” Insurat ti New York Post, “a ti problema ti Tawen 2000 ket isu ti kanginaan a problema iti pakasaritaan ti tao.” Dineskribir dayta ti maysa pay a report kas “nalabit ti kadakkelan, kapeggadan, kanginaan a proyekto a nakaipasanguan pay laeng ti tao.”
Agsasabali Dagiti Opinion
Kasanoka a maapektaran iti daytoy? Mabalin nga awan epektona agingga iti medio makariribuk agingga iti nakarigrigat, depende no sadino ti pagnanaedam ken ti panangikagumaan dagiti institusion a pakainaigam, nangnangruna kadagiti umuna a sumagmamano a lawas kalpasan ti Enero 1, 2000. No adda benneg a pakaseknam, kas iti naisangsangayan nga alikamen nga us-usarem para iti salun-atmo, makiumanka iti negosio wenno institusion a mangipapaay iti serbisio ket damagem no ania ti mabalin nga epekto ti tawen 2000 iti alikamen wenno iti serbisioda.
Nagadun ti naibaga iti napalabas a sumagmamano a tawen maipapan kadagiti parikut ti tawen 2000. Kuna dagiti dadduma a nagkaro ti parikut; dadduma ti mangsupiat a sobra dagiti nadeskribir nga agsasaganad a mapasamak. Adda dagidiay mangibaga a maluginto dagiti banko, idinto ta kunaen dagiti eksperto iti banko a narisutton ti kaaduan a problemada inton tawen 2000. “Awan ti mamati nga agturturong ti network ti telepono iti makadidigra a panagpaliado,” imbaga ti panguluen ti U.S. Federal Communications Commission. Immanamong, nupay kasta, nga addanto parparikut maipapan iti telepono inton sumaganad a siglo, ngem kinunana a makapasurondanto laeng, saan a makadidigra. Adu nga organisasion ti mangar-aramiden iti mangtulad petsa a pannubok kadagiti laboratorio. Mabalin a mamagpatingga daytoy iti adu a parikut. Kaskasdi, a kasapulan nga urayen pay laeng ti lubong no kasano ti kinakaronto ti parikut ti tawen 2000.