‘Adu a Bangkay Dagiti Sasanto Napagungarda’
“KET nagkintayeg ti daga, ket dagiti bato napispisida. Ket dagiti tanem a pakalaglagipan naglukatda ket adu a bangkay dagiti sasanto a matmaturog bimmangonda, (ket dagiti tattao, a rimmuar manipud kadagiti tanem a pakalaglagipan kalpasan ti panagungarna, simrekda iti siudad a nasantuan,) ket nagparangda kadagiti adu a tattao.” (Mateo 27:51-53) Ti Katoliko nga iskolar a ni Karl Staab inawaganna daytoy a pasamak iti ipapatay ni Jesus a “misterioso unay.” Aniat’ napasamak?
Ni Epiphanius ken ti dadduma nga immuna nga Amma ti Simbaan insuroda a literal a napagungar dagiti sasanto ket kimmuyogda ken napagungar a Jesus idiay langit. Ni Augustine, Theophylactus, ken Zigabenus pinatida a dagitoy a natnatay immawatda ti temporario a panagungar ngem iti kamaudiananna nagsublida kadagiti tanemda. Ti maikadua nga opinion, nupay kasta, “saan a naaddaan nalawa a pannakabigbig,” inkomento ni iskolar nga Erich Fascher. Idi impaulogda ti Mateo 27:52, 53, adu a moderno a patarus ti Biblia ti nangted impresion a naaddat’ panagungar. Saan a kasta iti New World Translation, a mangitudtudo kadagiti epekto ti maysa a ginggined. Apay?
Umuna, asinoman dagiti “sasanto,” saan a kinuna ni Mateo a napagungarda. Kunana a dagiti bagida, wenno bangkayda, bimmangonda. Maikadua, saanna a kinuna a dagitoy a bagi napagbiagda. Kinunana a bimmangonda, ket ti Griego a verbo nga e·geiʹro, a kaipapananna a “bumangon,” ket saanna a kanayon a tuktukoyen ti maysa a panagungar. Mabalin a mainayon kadagiti dadduma a bambanag, kaipapananna met ti “rummuar” manipud abut wenno “tumakder” manipud iti daga. (Mateo 12:11; 17:7; Lucas 1:69) Ti ginggined idi ipapatay ni Jesus ti nanglukat kadagiti tanem, a nangipalladaw kadagiti awan biagna a bangkay iti ruar. Dagita a paspasamak kabayatan dagiti ginggined naipadpadamagdan idi maikadua a siglo K.P. babaen ti Griego a mannurat a ni Aelius Aristides ken iti nabibiit pay, idi 1962, idiay Colombia.
Daytoy a panangmatmat iti pasamak ket maitunos kadagiti sursuro ti Biblia. Idiay 1 Corinto kapitulo 15, nangted ni apostol Pablo ti makakumbinsir a pammaneknek iti panagungar, ngem saanna inkaskaso nga interamente ti Mateo 27:52, 53. Kasta met kadagiti amin a sabsabali pay a mannurat ti Biblia. (Aramid 2:32, 34) Dagiti bangkay a bimmangon idi ipapatay ni Jesus dina kinaipapanan iti panagsublida iti biag iti wagas a pinanunot ni Epiphanius, ta iti maikatlo nga aldaw kalpasan dayta, ni Jesus nagbalin a “ti inauna nga anak kadagiti natay.” (Colosas 1:18) Dagiti napulotan a Kristiano, a maaw-awagan met “dagiti sasanto,” naikarida a makiraman iti umuna a panagungar bayat ti kaadda ni Kristo, saan nga idi umuna a siglo.—1 Tesalonica 3:13; 4:14-17.
Kaaduan a komentarista ti Biblia marigatanda unay a mangilawlawag ti Mt 27 bersikulo 53, numan pay sumagmamano kadakuada ti mangisingsingasing a salsalaysayen ti Mt 27 bersikulo 52 ti panaglukat dagiti tanem babaen iti ginggined ken ti pannakaisarang dagiti kaipumpumpon a bangkay. Kas pangarigan, ti iskolar nga Aleman a ni Theobald Daechsel ipaayna ti sumaganad a patarus: “Ket naglukat dagiti tanem, ken adu a bangkay dagiti sasanto nga agin-inana naipangatoda.”
Asinoda ngarud dagidiay “simrekda iti siudad a nasantuan” iti kalalainganna a tiempo kamaudiananna, kayatna a sawen kalpasan a ni Jesus ket napagungar? Kas nakita iti ngato, dagiti naisarang a bagbagi nagtalinaedda nga awan biagda, gapuna rebbeng a tuktukoyen ni Mateo dagiti persona a simmarungkar kadagiti tanem ket isudat’ nangipadamag iti pasamak idiay Jerusalem. Gapuna, ti patarus ti New World Translation paunegenna ti pannakaawat iti Biblia ket saanna a riribuken dagiti managbasa maipapan iti panagungar.