MONUMENTO
Maysa nga adigi, plake, patakder, wenno sabali pay a pagilasinan a naipasdek kas mangipalagip iti maysa a tao wenno maysa a naisangsangayan a pasamak. Adda sumagmamano a kasta a banag a nadakamat iti Biblia, nupay saan nga amin dagitoy ket natukoy kas monumento.
Nagparang ni Jehova ken Jacob iti maysa a sirmata iti rabii, nga impasiguradona kenkuana ti Abrahamiko a tulag (1781 K.K.P.). Kas panglaglagip iti dayta, innala ni Jacob ti bato a nagpungananna, impasdekna dayta kas adigi, ket sinapsapuanna iti lana. Kalpasanna inawaganna dayta a disso iti Bethel. (Ge 28:10-19) Agarup 20 a tawen kalpasanna, idi nangaramid da Jacob ken Laban iti maysa a tulag ti kappia iti nagbaetanda, nangipasdekda iti maysa nga adigi, kasta met a bunton ti batbato iti nakabambantay a rehion ti Galaad, a sadiay agserbi dagita kas pammalagip iti tulaganda. (Ge 31:25, 44-52) Idi inyeg ni Jehova ti Israel iti Naikari a Daga (1473 K.K.P.), dua a monumento ti naipasdek iti disso a nangballasiwanda iti Karayan Jordan, maysa iti tengnga ti karayan ken maysa met iti laud ti karayan, idiay Gilgal. Agpaay idi dagitoy kas tanda a mangipalagip iti dayta a namilagruan nga ibaballasiw, ket inton imtuoden dagiti annakda no ania ti iladladawan dagitoy a monumento, isalaysay dagiti ammada no ania ti inaramid ni Jehova maigapu iti ilina.—Jos 4:4-9, 20-24.
Kalpasan ti panagballigi Ari Saul maibusor kadagiti Amalekita, nangipatakder “iti monumento [Heb., yadh] maipaay kenkuana.” (1Sm 15:12) Ti Hebreo a sao a yadh, a masansan unay a maipatpatarus nga “ima,” mabalin met a kaipapananna ti “monumento,” ta no kasano a ti sitatag-ay nga ima ket makaawis iti atension iti espesipiko a banag, kasta met a ti maysa a monumento awisenna ti atension dagiti tattao mainaig iti sumagmamano a banag.
Ti Monumento (Heb., yadh) ni Absalom ket maysa nga adigi, a kas iti adu a sabsabali pay a monumento. Impatakder dayta ni Absalom iti Nababa a Tanap ti Ari, saan nga adayo manipud Jerusalem, agsipud ta kinunana: “Awananak iti anak a lalaki a mamagtalinaed a malaglagip ti naganko.” (2Sm 18:18) Nupay kasta, awanen ti ammo ita maipapan iti dayta a monumento wenno iti ayanna malaksid iti kunaen kadatayo ti Biblia. Saan koma a mapagkamalian a dayta ti makunkuna a tanem iti Ginget Kidron. Sigun iti nabayagen a patpatien ti simbaan, daytoy ti impatakder ni Absalom, ngem ti diseniona ket aramid idi panawen dagiti Griego ken Romano.—Kitaenyo ti ABSALOM.
Kas ken Absalom, awan namnama dagiti eunuko a maaddaan iti putot a mangitultuloy iti naganda. Nupay kasta, no matalekda ken Jehova, ken saanda a kas ken mangliliput nga Absalom, inkari ni Jehova nga ikkanna ida iti “maysa a banag a nasaysayaat ngem iti annak a lallaki ken annak a babbai,” kayatna a sawen, ‘maited kadakuada ti maysa a monumento [Heb., yadh) ken maysa a nagan iti balayna ken ti uneg dagiti paderna. . . Maysa a nagan agingga iti tiempo a di nakedngan ti itdenna kadakuada, daydiay a saanto a magessat.’—Isa 56:4, 5; idiligyo ti Pr 22:1.
Nausar met dagiti lapida ti tanem kas tulong iti pananglagip, kas pagarigan, daydiay nangtanda iti “lugar a pagitabonan a kukua ti lalaki ti pudno a Dios” a nangipadto no ania ti aramiden ni Josias maibusor iti altar idiay Bethel.—2Ar 23:16-18; 1Ar 13:1, 2.