‘No Pilitendaka nga Agserbi’

“HOY! Isardengmo pay dayta ar-aramidem ta umaymo awiten daytoy.” Ania ti mapanunotmo a reaksion idi ti maysa nga okupado a Judio idi umuna a siglo no kasta ti ibaga kenkuana ti maysa a Romano a soldado? Iti Sermonna iti Bantay, insingasing ni Jesus: “No ti asinoman iti turay pilitennaka nga agserbi iti maysa a milia, kumuyogka kenkuana iti dua a milia.” (Mateo 5:41) Ania ti kaipapanan dayta a balakad kadagidiay agdengdengngeg ken ni Jesus? Ken kasanotay a rumbeng a tarusan dayta ita?

Tapno masungbatantayo, nasken nga ammuentayo ti maipapan iti inkapilitan a panagserbi idi un-unana. Dayta nga aramid ket gagangay kadagiti agnanaed iti Israel idi kaaldawan ni Jesus.

Inkapilitan a Panagserbi

Adda dagiti pammaneknek manipud maika-18 a siglo K.K.P. a talaga nga adda inkapilitan a panagserbi (wenno, corvée) iti Asideg a Daya. Dagiti sursurat ti gobierno manipud Alalakh a kadaanan a siudad ti Siria tukoyenna dagiti corvée a gunglo a binuangay ti gobierno agpaay iti personal a serbisio. Idiay Ugarit, iti kosta ti Siria, naipasidong met laeng kadagiti kasta a pagrebbengan dagiti makitaltalon malaksid no kaasian ti ari.

Siempre, masansan a naipasidong iti inkapilitan a panagtrabaho dagidiay naparmek wenno naadipen a tattao. Dagiti Egipcio a mangimatmaton iti trabaho inadipenda dagiti Israelita iti panagaramid iti ladrilio. Idi agangay, dagiti Israelita inadipenda dagiti Canaanita nga agnanaed iti Naikari a Daga, ket kasta met laeng ti inaramid da David ken Solomon.​—Exodo 1:13, 14; 2 Samuel 12:31; 1 Ar-ari 9:20, 21.

Idi kiniddaw dagiti Israelita a maaddaanda iti ari, inlawlawag ni Samuel no ania ti nainkalintegan a kalikaguman ti ari. Kalikagumanna kadagiti iturayanna nga agserbida kas kumakaruahe ken kumakabalio, agarado ken agani, agpanday kadagiti igam, ken dadduma pay. (1 Samuel 8:4-17) Ngem bayat ti pannakaibangon ti templo ni Jehova babaen dagiti naadipen a ganggannaet nga inkapilitan nga agtrabaho, “awan iti annak ti Israel ti intuding ni Solomon a tagtagabo; ta isuda dagiti mannakigubat ken ad-adipenna ken piprinsipena ken ay-ayudantena ken papanguluen dagiti kumakaruahena ken dagiti kumakabaliona.”​—1 Ar-ari 9:22.

No kadagiti Israelita a nausar kadagiti proyekto a panagibangon, kuna ti 1 Ar-ari 5:13, 14: “Intultuloy ni Ari Solomon nga inyeg dagidiay naipasalista a maipaay iti pinuersa a panagtrabaho manipud iti intero nga Israel; ket dagidiay naipasalista a maipaay iti pinuersa a panagtrabaho nagdagupda iti tallopulo a ribu a lallaki. Ket ibaonna ida idiay Libano iti panagsisinnublat a sagsasangapulo a ribu iti binulan. Iti makabulan agtalinaedda idiay Libano, iti dua a bulan kadagiti pagtaenganda.” “Awan duadua,” kuna ti maysa nga eskolar, “a dagiti Israelita ken ar-ari ti Judea inusarda ti corvée kas pamuspusan tapno makaalada kadagiti di masuelduan a trabahador agpaay kadagiti proyektoda a panagibangon kadagiti pasdek agraman kadagiti trabaho kadagiti daga a kukua ti ari.”

Nadagsen ti trabaho idi nagturay ni Solomon. Mangirurumen unay ti kinarigatna isu nga idi impangta ni Rehoboam a nayonanna ti trabaho, nagrebelde amin nga Israelita ket inuborda ti opisial a nadutokan a mangimaton kadagidiay inkapilitan nga agtrabaho. (1 Ar-ari 12:12-18) Kaskasdi, saan a nawaswas ti inkapilitan a panagtrabaho. Ni Asa, nga apoko ni Rehoboam, pinaayabanna dagiti umili ti Juda tapno ibangonda dagiti siudad ti Geba ken Mizpa, ket “awan nailaksid.”​—1 Ar-ari 15:22.

Iti Sidong ti Turay ti Roma

Ti Sermon iti Bantay ipakitana nga ammo dagiti Judio idi umuna a siglo a mabalin a maipasidongda iti ‘inkapilitan a panagserbi.’ Daytoy a termino ket manipud iti Griego a sao nga ag·ga·reuʹo, nga orihinal a nainaig iti aktibidad dagiti mensahero ti Persia. Autorisadoda a mangusar kadagiti tattao, kabalio, barko, wenno aniaman a banag a kasapulan tapno mapapartak ti pannakaibanag dagiti proyekto para iti publiko.

Idi kaaldawan ni Jesus, ti Israel ket inturayan dagiti Romano, a nangannurot iti umasping a sistema. Kadagiti probinsia iti Oriente, malaksid iti kadawyan a panagbuis, mabalin a maipilit kadagiti umili ti regular wenno sagpaminsan a panagtrabaho. Kagurgura ti tattao dagiti kasta a pagrebbengan. Kanayonanna, gagangay ti di autorisado a panangala iti animal, kumakaruahe, wenno karuahe tapno mausar iti panagbiahe dagiti turayen. Sigun iti historiador a ni Michael Rostovtzeff, dagiti administrador “inkagumaanda a kedngan ken aramiden a sistematiko [ti inkapilitan a panagtrabaho], ngem dida nagballigi, agsipud ta agingga nga agtultuloy dayta nga aramid, sigurado a dakes dagiti epektona. Adu a pammilin ti impaulog dagiti agtuturay, a napasnek a nangikagumaan a mangpasardeng iti mangikuspil ken mangirurumen a panangipatungpal iti sistema . . . Ngem nagtultuloy a mangirurumen dayta.”

“Uray asinoman mabalin a mapuersa a mangawit iti bagahe ti soldado iti naituding a kaadayo,” kuna ti maysa a Griego nga eskolar, ken “uray asinoman mabalin a mapilit a mangipaay iti serbisio a kalikaguman dagiti manangsakup.” Napasamak dayta ken ni Simon ti Cirene, a ‘pinilit dagiti Romano nga agserbi’ tapno awitenna ti kayo a pagtutuokan ni Jesus.​—Mateo 27:32.

Dagiti Rabbiniko a teksto tukoyenda met daytoy a mabusbusor a sistema. Kas pagarigan, maysa a rabbi ti napilit a mangipan kadagiti arrayan iti palasio. Mabalin a maala dagiti trabahador manipud kadagiti amoda sa maibaon a mangaramid iti sabali a trabaho, ngem suelduan latta ida dagiti amoda. Mabalin a maala dagiti para awit nga animal wenno kapon a baka. No maisublida man, mabalin a saandan a makapagtrabaho pay. Isu a ti temporario a panangala ket mabalin a kaipapananna ti permanenten a panangsamsam. Gapuna, patalgedan ti maysa a proverbio dagiti Judio: “Ti Angareia ket kasla ipapatay.” Kuna ti maysa a historiador: “Agrigat ti maysa a purok no ti masamsam ket ti pagarado a baka para iti angareia imbes a dagiti animal a nasaysayaat a pangguyod kadagiti awit.”

Panunotem laengen no kasano karigat dagiti kasta a serbisio, nangruna ta nabuyogan dagita iti panangikuspil ken kinaawan hustisia. Gapu iti naimula a gurada kadagiti Gentil a mangiturturay kadakuada, karurod dagiti Judio ti pannakaibabain a resulta ti pannakapilitda a mangaramid iti kasta a makabannog a trabaho. Awan ti natakuatan a linteg a mangibaga kadatayo no agingga iti ania a mabalin a mapilit ti maysa nga umili a mangibaklay iti awit. Nalabit nga adu ti mangibilang a nakaro unayen no adda pay nalablabes ngem iti kalikaguman ti linteg idi.

Kaskasdi, isu dayta ti sistema a tinukoy ni Jesus idi kinunana: “No ti asinoman iti turay pilitennaka nga agserbi iti maysa a milia, kumuyogka kenkuana iti dua a milia.” (Mateo 5:41) Idi mangngegda dayta, adda la ketdi nangipapan a saan a nainkalintegan ni Jesus. Ania aya ti kayatna a sawen?

No Ania ti Rumbeng a Reaksion Dagiti Kristiano

Nabatad nga ibagbaga ni Jesus kadagiti dumdumngeg kenkuana a no piliten ida dagiti autoridad a mangaramid iti legal a panagserbi, masapul nga aramidenda dayta a situtulok ken di marurod. ‘Ibayadda ngarud ken Cesar ti bambanag ni Cesar’ ngem saanda a liwayan ti obligasionda nga ibayad iti “Dios ti bambanag ti Dios.”​—Marcos 12:17.a

Kanayonanna, indagadag ni apostol Pablo kadagiti Kristiano: “Tunggal kararua paiturayan koma kadagiti nangatngato nga autoridad, ta awan ti autoridad no saan a babaen iti Dios; dagiti adda nga autoridad impasdek ti Dios kadagiti relatibo a saadda. Gapuna ti bumusor iti autoridad innalana ti takder a maibusor iti urnos ti Dios . . . No ar-aramidem ti dakes, agbutengka: ta saan nga awanan panggep ti panagtagikampilanna.”​—Roma 13:1-4.

Da Jesus ken Pablo binigbigda ngarud ti kalintegan ti ari wenno gobierno a mangdusa kadagidiay manglabsing iti lintegda. Ania a kita ti pannusa? Ti Griego a pilosopo a ni Epictetus, idi umuna ken maikadua a siglo K.P., nangipaay iti maysa a sungbat: “No adda di napakpakadaan a panagkalikagum ket ti maysa a soldado alaenna ti urbon nga asnom, bay-am lattan. Dika umingar, dika agtanabutob, di la ket ta makabilka malaksid a mapukawmo ti asnom.”

Ngem adda gundaway, agpada idi ken ita, a dagiti Kristiano saanda nga agtungpal iti ipapaannurot ti gobierno gapu iti konsiensiada. Serioso dagiti pagbanaganna no dadduma. Adda dagiti Kristiano a nasentensiaan a matay. Dadduma ti naibalud iti adu a tawen gapu iti panagkedkedda a makipaset kadagiti saan a neutral nga aktibidad. (Isaias 2:4; Juan 17:16; 18:36) Addada met gundaway nga aramiden dagiti Kristiano ti maipapaannurot kadakuada. Kas pagarigan, ipalubos ti konsiensia ti dadduma a Kristiano a makipasetda kadagiti serbisio a kiddawen ti gobierno mainaig kadagiti kadawyan a trabaho a pagimbagan ti komunidad. Mabalin a dayta ket panangtulong kadagiti lallakay ken babbaket wenno addaan iti pisikal a depekto, panagserbi kas bombero, panagdalus kadagiti aplaya, panagtrabaho kadagiti parke, kabakiran, wenno iti libraria, ken dadduma pay.

Siempre, nagduduma ti kasasaad depende iti pagilian. No kasta, tapno makapangngeddeng no agtungpal wenno saan kadagiti paglintegan, tunggal Kristiano masapul a surotenna ti konsiensiana a sinanay ti Biblia.

Kumuyog Agingga iti Maikadua a Milia

Ti prinsipio nga insuro ni Jesus, a sidadaan a panangibaklay kadagiti nainkalintegan a kalikagum, ket agaplikar saan laeng a kadagiti ipapaannurot ti gobierno no di ket iti inaldaw a pannakilangen kadagiti tattao. Kas pagarigan, maysa nga addaan autoridad kenka ti mangkiddaw nga aramidem ti maysa a banag a saanmo a kayat nga aramiden ngem saan met a maikontra iti linteg ti Dios. Ania ti reaksionmo? Mabalin a marurodka ta matmatam a saan a rasonable ti kidkiddawenna a tiempo ken pigsam. Mabalin a mangibunga dayta iti panagsupiat. Iti sabali a bangir, no mapilitanka laeng nga agtungpal, mabalin a mapukaw ti talna ti panunotmo. Ti solusion? Aramidem ti imbaga ni Jesus​—kumuyogka agingga iti maikadua a milia. Aramidem ti nalablabes ngem iti nakalikaguman kenka. Aramidem dayta a situtulok. Babaen ti kasta a kababalin, saanmon a marikna a gunggundawayandaka ken sika latta ti nangiturong kadagiti tignaymo.

“Adu a tattao ti agbibiag a mangar-aramid lattan kadagiti banag a naipilit nga aramidenda,” kuna ti maysa nga autor. “Matmatanda a naulpit ti biag, ken kanayon a nabannogda. Adda met dagidiay situtulok a mangaramid iti nalablabes pay ngem iti obligasionda ken sidadaanda a tumulong kadagiti sabsabali.” No an-anagen, adu a kasasaad ti mangted iti gundaway tapno agpili ti tao, no isu ket mapilpilit laeng a kumuyog iti umuna a milia, wenno kumuyog iti maikadua a milia. Iti umuna a kaso, mabalin a ti kalinteganna laeng ti pampanunoten ti maysa a tao. Iti maikadua, mabalin a matmatanna dagita kas makagunggona unay a kapadasan. Aniaka kadagita a kita ti tao? Nalabit a naragragsak ken narangrang-ayka no mamatmatam dagiti aktibidadmo, saan a kas pagrebbengan laeng wenno banag a masapul nga aramiden, no di ket bambanag a kayatmo nga aramiden.

No ngay sika ti tao nga addaan iti autoridad? Nalawag a saan a naayat wenno Nakristianuan nga usarem ti autoridadmo a mangpilit kadagiti sabsabali a mangaramid iti saanda a kayat nga aramiden. “Dagiti agturay kadagiti nasion dominaranda ida ket dagiti naindaklan a tattao aramatenda ti autoridad kadakuada,” kinuna ni Jesus. Ngem saan a dayta ti Nakristianuan a wagas. (Mateo 20:25, 26) Nupay mabalin nga adda pagimbagan ti naturay a pamay-an, nasaysayaat nga amang ti relasion ti dua a dasig no siraraem ken siraragsak a tungpalen ti maysa dagiti naayat ken maitutop a kiddaw! Wen, talaga a mangpasayaat iti biag ti kinamasindadaan a kumuyog agingga iti maikadua a milia imbes nga iti umuna laeng.

[Footnote]

[Kahon iti panid 25]

NAGKAUNA A DI UMISO A PANANGKALIKAGUM ITI INKAPILITAN A PANAGTRABAHO

Dagiti paglintegan a nairanta a manglapped kadagiti panagabuso paneknekanda a masansan a nausar ti panangpilit nga agtrabaho kas pambar tapno makaala iti libre a serbisio. Idi maika-118 K.K.P., ni Ptolemy Euergetes II ti Egipto impaulogna a dagiti opisial “saanda a mabalin a piliten ti asinoman nga umili ti pagilian nga agserbi kadakuada, wenno kalikaguman (aggareuein) dagiti bakada para iti aniaman a personal a panggep.” Kanayonanna: “Awan ti mangkalikagum . . . kadagiti bangka agpaay iti personal a pagimbagan iti aniaman a kaso.” Iti maysa a kitikit a napetsaan iti 49 K.P., iti Templo ti Naindaklan nga Oasis, idiay Egipto, ti Romano a prepekto a ni Vergilius Capito binigbigna a nakaaramid dagiti soldado iti ilegal a panangkalikagum, ket impaulogna nga “awan ti mabalin a mangala wenno mangkalikagum . . . iti aniaman, malaksid no adda naisurat nga autorisasionko.”

[Ladawan iti panid 24]

Pinilitda ni Simon ti Cirene tapno agserbi

[Ladawan iti panid 26]

Adu a Saksi ti naibalud gapu iti panangtaginayonda iti Nakristianuan a takderda