Agimtuod dagiti Agtutubo . . .

Kasano a ‘Maidayawko ti Amak ken ti Inak’?

‘INAGANAM ti maysa a banag nga aramidem a mangdangran ti pannakirelasionmo kadagiti dadakkelmo.’ Daytoy a saludsod ti naipasango kadagiti 160 nga agtutubo. Ngangngani 43 porsiento kadagiti ub-ubbing a lallaki ti nangipamatmat a dayta ti “saan a panangtrato [iti naganak] nga addaan panagraem.” Kadagiti ub-ubbing a babbai, 42 porsiento ti nagkuna a ‘dida ikankano ti amada,’ ket 63 porsiento ti nagkuna a ‘sungsungbatanda’ ti inada wenno iti dadduma a pamay-an saanda a managpasakop ken manangabusoda iti sasao. Kaskasdi, adu kadagitoy nga agtutubo inaminda a patienda nga annongenda a ‘pagriknaenda a nasayaat’ dagiti dadakkelda ken agbalinda a mannakitunos kadakuada. Ngem agpapan pay kadagiti nasayaat nga intensionda, masansan a mapapaayda.

Nupay pudpudno a tarigagayanyo a suroten ti bilin ti Biblia a dayawenyo dagiti nagannak kadakayo, ammoyo nga addada tiempo a dikay ar-aramiden dayta. Kasanoyo a liklikan dagiti palab-og?​—Efeso 6:2.

Ti Umiso a Kababalin

Addada dua a pamay-an a mabalin a panangmatmatyo kadagiti dadakkelyo. Sawen ti Proverbio 30:17 “ti mata a mangrabrabak ken ni amana ken umsienna ti agtulnog ken inana.” Iti kasumbangirna, kuna ti Proverbio 17:6, “Ti dayaw dagiti annak ket dagiti ammada.” Gapuna mabalinyo a matmatan ti nagannak kadakayo kas maysa a lalaisen ken umsien wenno kas maysa a pagpannakkel, ti dayawyo, ti kaiyariganna. Ti panangmatmat nga alaenyo ti mangikeddeng no itdenyo iti dayta ti pammadayaw wenno saan.

“Ngem kasano a marikna ti maysa ti pammadayaw no dagiti nagannak ti maysa ket saanda a maikari a maidayaw,” insurat ti maysa nga agtutubo nga agnagan Louise. Ti sungbat ket isut’ panangsukimat kadagiti nasayaat a kualidadda, apresiaren dagitoy, ken isentro kadakuada. Da managsirarak a Nick Stinnett ken John DeFrain naammuanda a ti panangipakita iti panangipateg kadagiti miembro ti pamilia ket maysa kadagiti kangrunaan a kualidad ti natibker a pamilia. “Maysa a rason nga addaantay iti parikut ti panangiyebkas iti panangipateg a ta ditay pay naadal ti panagbalin a kas naimbag a minero,” inlawlawagda idiay libroda a Secrets of Strong Families. “Dagiti minero ti brilliante idiay Sud Africa ti mangbusbusbos ti panagbiagda nga agtartrabaho a mangsagsagat kadagiti rinibribo a tonelada a batbato ken daga nga agsapsapul iti sumagmamano a babassit a brilliante. Masansan nga addaantay ti pagannayasan a mangaramid iti kasunganina. Suksukimatentayo dagiti brilliante, a sigagagar a mangsapsapul iti rugit. Dagiti natibker a pamiliatayo isuda dagiti eksperto ti brilliante.”

Tunggal tao addaan kadagiti nasayaat a kualidad ken nagapgapuanan. No sapulem ti nasayaat, masarakam dayta. Babaen ti ‘panangsapul kadagiti brilliante,’ mabalinanyonto a makita dagiti rason a pangdayawanyo kadagiti dadakkelyo.

Ti umiso a panangmatmat kadagiti dadakkelyo, nupay kasta, ket mangrugi babaen iti umiso a panangmatmat iti bagbagiyo. No di nasayaat ti panagrikriknayo maipapan iti bagiyo, narigat met a nasayaat ti panagrikriknayo maipapan iti sabali a tao. Impatigmaan ni apostol Pablo kadagiti Kristiano idi umuna a siglo: “Kunak iti tunggal maysa kadakayo a di ipappapan ti maysa ti bagina a nangatngato ngem ti pudpudno a pategna, no di ket maaddaan iti natimbeng a panangrukod iti bagina met laeng.”​—Roma 12:3, Charles B. Williams.

Nupay dikay koma agbalin a natangsit, liklikanyo met ti agturong iti sabali a kinamanaglablabes babaen iti di panangikankano ti “pudno a pategyo.” No ti kababalinyo ket naibatay a sititibker iti Biblia, mabalinyo ti agtalek iti pangngeddengyo, yantangay “ti pammaneknek ni Jehova manamnama, pagsiribenna ti nanengneng.” (Salmo 19:7) Ti kasta a panagtalek lapdannanto dagiti dadduma a mamagtignay kadakayo nga agtignay nga awan daydayawna.

Ti Nadayaw a Panagsao

Ipakita met ti pammadayaw kadagiti dadakkelyo no aniat’ sawenyo kadakuada ken no kasano ti panangibagayo iti dayta. No nasayaat ti panagandar dagiti bambanag, gagangay a daytoy ket saan a problema. Ngem, no maminsan, dagiti dadakkelyo ti agsao wenno agaramid kadagiti bambanag a mangpasakit ti rikriknayo. Kasta met, bayat dagiti tawen ti kina-tinedyeryo, adu a makariribuk a rikrikna ti mamagpungtot kadakayo iti bagiyo met laeng. Ti pannakapaay, dagiti rikna ti pukaw wenno pannakaliput, ken buteng ket agbalinda a dadakkel a padagsen ti rikrikna. Gapu kadagita a nadagsen a kinaliday, mabalin nga agtignaykayo kas ken lalaki a Job, a nagkuna: “Gapuna a nadursok dagiti sasaok.”​—Job 6:1-3.

Ti “nadursok a panagsasao” nupay kasta, ket agbalin a di panagraem. “No maminsan no pakisarsaritaak ti maysa a problema ken ni Nanang ket saanna a makita ti puntok, makaungetak ket mangisaoak ti nakas-ang a makapasakit kenkuana. Daytat’ pamuspusak a bumales kenkuana,” kuna ni 22-años a Roger. “Ngem no pumanawakon, nagdakes ti riknak, ket ammok a saan met a nasayaat ti panagriknana.”

Nakita ni Roger a ti di naannad a panagsasaona ti ‘mangbagsol’ ken ‘mangpataud ti sakit’ ket kaskasdi saanna a solbaren ti aniaman a problema. Ammona a kuna ti Biblia, “Ti dila ti masirib isu ti salun-at.” (Proverbio 12:18; 15:1) “Nupay daytat’ narigat, agsubliak ket dumawat ti pammakawan,” inlawlawag ni Roger. “Ammok nga isu daytoy ti kasayaatan a banag nga aramiden iti imatang ni Jehova. Kalpasanna pakisaritaak ti problema nga ad-adda a natantanang, ket iti kasta dayta ti masolbarmi.” Wen, ti maiyanatup a panangdawat ti pammakawan ipakitana a pudno a kayatyo a padayawan dagiti dadakkelyo.

Yantangay ti abusado a panagsao ti masansan a parparubroban ti unget, nasken nga adalenyo no kasanot’ panangtaming a siuumiso iti daytoy manamnama a makadadael nga emosion wenno rikna. “Ti maag iyesngawna amin a pungtotna, ngem ti masirib igawidna ket patalnaenna,” kuna ti Proverbio 29:11. (New International Version) Iti kasumbangirna, ti panangmedmed ti pungtot babaen ti panangipalubos iti dayta a sumsumged iti uneg ket minamaag met. Gapuna, no makaungetkayo, urayenyo agingga a matengngelyo ti rikriknayo ket kalpasanna padpadasenyo nga iyebkas ti bagiyo a sikakalma. Ngem ti panangsukay ti nadayaw a panagsao kaipapananna ti ad-adda ngem basta ‘panangbilang ti sangapulo.’

Ti Pannakasapul ti Kinamanagpanunot

“Ti kinamanagpanunot ti tao pagbalinenna a nabannayat nga agpungtot, ket ti dayawna ti panangpalabesna iti kaniwas,” kuna ti Proverbio 19:11. Ti orihinal a sao a Hebreo a maipaay iti “kinamanagpanunot” allukoyenna ti atension iti “pannakaammo iti rason” a maipaay iti maysa a banag. Gapuna ti kaadda ti kinamanagpanunot tignayennakayo a kumita iti labes ti agdama a komprontasion.

Kas pangarigan, no madi ti naganak a mamalubos kadakayo a mapan iti maysa a lugar, saludsodanyo ti bagiyo, ‘Pampanunoten aya ti naganak kaniak dagiti kasayaatan a pagimbagak? Ania a talaga ti nakaidumaanna no saanak a mapan? Ti kadi amor porpiok wenno kinatangsitko ti kangrunaan a masaksaktan?’ Nupay ti kasasaad ket makapaupay, isu kadin ti panungpalan ti lubong? Kalpasan ti panangpanunotyo iti dayta, mabalin a makitayo dagiti naimbag a rason ti panangmedmed iti ngiwatyo ket dikay pinagbalin ti dakes a kasasaad a dakdakes babaen ti isusungbatyo.​—Proverbio 10:19; 16:23.

Ti kinamanagpanunot pabilgenna ti kinamannakaawat, ta tulongannakayo a manggun-od iti pannakaammo kadagiti sirkumstansia wenno nalikudan iti sabali. (Proverbio 21:11) Kas pangarigan, ilawlawag ti maysa a babai: ‘Adda idi panawen nga agnerbiosak a mangbusbos ti panawen a kaduak ti pamiliak. Ngem idi ti nanang ni tatangko ket nagsakit ti napalalo, adu a tiempo ti busbusbosenmi kenkuana. Isut’ makisasao ken ni tatangko kas isut’ bassit nga ubing, ket nikaanoman diak pampanunoten ni tatangko a kas kataebak. Gapuna nangrugiak nga agpanunot a nalabit isut’ addaan ti narigat a panagbiag, ket nakissayan ti kinaagumko. Itan saanakon a makapungtot kenkuana no kalikagumannak a mangaramid kadagiti bambanag.’

Kasta met, ti kinamanagpanunot tulongannakayo a makakita ti pintas iti ‘panangpalabes iti kaniwas.’ Wen, nupay patienyo nga addaankay iti lehitimo a pakaigappuan ti pagreklamuan, situtulokkay koma a makiinnanus kadagiti sabsabali ken mamakawan a siwayawaya kadakuada. (Colosas 3:13) No masaktankayo, natural laeng a panunoten ti ibabales. Ngem babaen ti pudpudno a kinamanangpakawan, mapasardengyo ti nagdakes a siklo a masansan agpatingga kadagiti awan daydayawna a panagsao wenno ar-aramid.

Nangnangruna no dakayo ti dinisiplina dagiti dadakkelyo a kasapulanyo ti kinamanagpanunot. Daytoy a kualidad tulongannakayo a mangakseptar ti panangtubngar ken bigbigen a ti panangaramidyo iti kasta ket agpaay a bentaheyo. (Idiligyo iti Salmo 2:10.) Pudno unay, ti laeng maag ti ‘mangumsi iti panangisuro ni amana.’ (Proverbio 15:5) Gapuna imbes nga umalsa wenno agpunto no maited ti pannubngar, ipakitayo a padpadayawanyo dagiti dadakkelyo babaen ti panangiyaplikaryo iti dayta.

Ti kinamanagpanunot tulongannatayo met nga agbalin a sensitibo kadagiti modo dagiti dadakkelyo ken padasen ti itutulong kadakuada. Maysa nga agtutubo nga agnagan Josh inlawlawagna no kasano ti panangikuentana ken ti kabsatna iti nemnem ni nanangda. “Naminsan nagawid ni nanang manipud trabahona a makaalimuteng unay ken nabannog,” inlawlawag ni Josh. “Nairuamkamin iti daytoy, gapuna dakami​—siak ken ti kabsatko a lalaki​—dinalusanmi ti balay sakbay a makapagawid. Isut’ naragsakan.” Mangipakpakitakayo met laeng aya ti kasta a pammadayaw kadagiti dadakkelyo?

Ti panangipakitat’ pammadayaw kaipapananna met ti panangraem iti kinapribado dagiti dadakkelyo. Addada tiempo a kasapulan a makaadayo dagiti dadakkelyo a bukbukodda. Mabalin nga addaanda kadagiti nasken a bambanag a pagsasaritaan a nasaysayaat no dikay mangmangngeg. Itedyo dayta a kalintegan kadakuada. No makitayo a dagiti dadakkelyo ket addaanda ti serioso a pagsasaritaan, apay a dikay mapan iti kuartoyo wenno mangbisita iti maysa a gayyem? Daytoy ti mangipakita kadakayo a maysa a tao nga addaan iti kinamanagpanunot.

Gapuna agsapulkayo kadagiti pamay-an a maipakitayo ti pammadayaw kadagiti dadakkelyo. Ti kasta a pammadayaw ti masansan a mangparang-ay ti pannakirelasionyo kadakuada. Uray pay ket no saan, addaankay iti pannakapnek a makaammo a parparagsakenyo ti Dios. Babaen ti panangipakita iti kasta a pammadayaw, “naimbagto ti lak-ammo ket atiddog ti biagmo iti rabaw ti daga.”​—Efeso 6:3.

[Ladawan iti panid 21]

No ti maysa a naganak adda maisaona a mangpasakit iti rikriknayo, padpadasenyo a liklikan dagiti awan panagraemna a sasao