CAFTOR, CAFTORIM

Dagiti Caftorim ket karaman kadagiti kaputotan ni Ham babaen ken Mizraim. (Ge 10:6, 13, 14; 1Cr 1:12) Iti maysa a di naipatuldo a tiempo sakbay ti Ipapanaw dagiti Israelita manipud Egipto (1513 K.K.P.), sinakup dagiti Caftorim ti daga iti makin-abagatan a laud a paset ti Canaan, a pinaksiatda dagiti umilina a pagaammo kas Avim. (De 2:23) Iti dadduma pay a paset, ti nagan a Caftor (kasta met ti Creta, NW) ket tumukoy iti “isla” wenno “igid ti baybay” (RS, AT, dadduma pay) a naggapuan dagiti Filisteo nga immakar idiay Canaan.​—Jer 47:4; Am 9:7.

Pagsusupiatan iti kasta unay no ania ken sadino ti ayan itan ti Caftor. Ti maysa kadagiti maikunkuna nga ayanna isu ti Delta a rehion ti Egipto, ti makin-abagatan a daya nga igid ti baybay ti Asia Menor (agraman ti Cilicia), Capadocia, ken Creta. Anamongan ti kaaduan nga eskolar itatta nga isu dayta ti isla ti Creta, nga adda iti asideg ti makin-abagatan a daya nga igid ti baybay ti Grecia. Kunaen ti dadduma a karaman met dagiti kabangibang nga isla ken igid ti baybay iti sidong ti nagan a Caftor. Maipagpagarup a ti Caftor ket irepresentar ti nagan a Kaptara, a masarakan kadagiti Asirio-Babiloniko a teksto, ken ti Kfty(w) kadagiti Egipcio a kitikit. Adda pammaneknek a mangipakita a dagiti Egipcio (kapkaputotan met ni Mizraim) nakinegosioda kadagiti taga Creta idi nagkauna a tiempo, nalabit manipud iti maysa a periodo idi panawen ni Abraham.

Ibilang ti adu nga eskolar a ti pannakatukoy “ti Caftorim” iti Deuteronomio 2:23 ket agaplikar a mismo kadagiti Filisteo. Nupay kasta, yantangay dagiti Filisteo ket naipakita nga iti nagtetengngaan dagiti Casluhim ti naggapuanda (sabali pay a sanga dagiti kaputotan ni Mizraim), dagiti Filisteo ket maawagan laeng iti Caftorim iti geograpiko nga anag (saan nga iti kapuonan wenno puli), kayatna a sawen, nagnaedda iti teritoria ti Caftor sakbay nga immakarda iti Canaan. No kasta, mabalin ngarud nga awagan ida iti Caftorim iti umasping a wagas no kasano a naawagan iti Sirio (wenno Aramaeano) ti Hebreo a ni Jacob. (De 26:5) Ta no saan, masapul a tarusan a saan a dagiti Filisteo ti matuktukoy iti Deuteronomio 2:23 ket adda dagiti pudpudno a puli ti Caftorim nga immakar iti Canaan.