AMA

Ti Hebreo a sao nga ʼav, naipatarus nga “ama,” ket tinulad a sao a naala kadagiti kaunaan ken kasimplean nga uni ti bibig ti maysa a maladaga. Ti Hebreo nga ʼav ken ti Griego a pa·terʹ agpada a nausar iti nadumaduma a kaipapanan: kas nangiputot iti indibidual (Pr 23:22; Zac 13:3; Lu 1:67), ti pannakaulo ti sangakabbalayan wenno pamilia dagiti inapo (Ge 24:40; Ex 6:14), inapo (Ge 28:13; Jn 8:53), namunganay iti maysa a nasion (Mt 3:9), namunganay iti maysa a grupo wenno propesion (Ge 4:20, 21), manangsalaknib (Job 29:16; Sal 68:5), ti gubuayan ti maysa a banag (Job 38:28), ken maysa nga ebkas ti panagraem (2Ar 5:13; Ara 7:2).

Ni Jehova a Dios kas Namarsua ket naawagan iti Ama. (Isa 64:8; idiligyo ti Ara 17:28, 29.) Isu met ti Ama dagiti nayanak-iti-espiritu a Kristiano, a ti Aramaiko a termino nga ʼAb·baʼʹ naaramat kas ebkas ti panagraem ken nasinged a relasion iti annak. (Ro 8:15; kitaenyo ti ABBA.) Amin a mangyebkas iti pammati ken addaan namnama nga agnanayon a biag mabalinda nga awagan ti Dios kas Ama. (Mt 6:9) Yantangay Kangrunaan nga Ahente ti Dios maipaay iti biag, ni Jesu-Kristo, ti Mesias, ket naimpadtuan a naawagan iti Agnanayon nga Ama. (Isa 9:6) Kasta met, ti asinoman nga addaan kadagiti tumutulad ken paspasurot, wenno dagidiay mangiparangarang kadagiti kualidadna, maibilbilang kas ama kadakuada. (Mt 5:44, 45; Ro 4:11, 12) Iti daytoy a kaipapanan, nadakamat ti Diablo kas ama.​—Jn 8:44; idiligyo ti Ge 3:15.

Impawil ni Jesus ti pannakaaramat ti sao nga “ama” a mayaplikar iti tattao kas pormalistiko wenno narelihiosuan a titulo. (Mt 23:9) Maigapu iti panangyeg ni Pablo iti naimbag a damag iti sumagmamano a Kristiano ken panangtaraonna kadakuada iti naespirituan, isu kasla ama kadakuada, ngem ti “ama” kas narelihiosuan a titulo saan a pulos inyaplikar kenkuana ti aniaman a kasuratan. (1Co 4:14, 15) Inyasping ni Pablo ti bagina agpadpada iti maysa nga ama ken maysa nga ina iti relasionna kadagiti Kristiano a taga Tesalonica. (1Te 2:7, 11) Nupay natukoy ti “ama Abraham” iti Lucas 16:24, 30, kangrunaanna a kaipapanan daytoy ti nainlasagan a kapuonan.

Autoridad ken Rebbengen ti Ama. Kas nadeskribir iti Biblia, ti ama isu ti ulo ti sangakabbalayan, manangaywan, manangsalaknib, mangaramid kadagiti maudi a pangngeddeng, ken ukom iti grupo dagiti pamilia. (1Co 11:3; Ge 31:32) Kadagiti patriarka ken idiay Israel sakbay ti pannakapili ti Levitico a kinapadi, ti ama ti nangidaulo iti panangibagi iti pamiliana iti panagdaydayaw kas maysa a padi. (Ge 12:8; Job 1:5; Ex 19:22) Addaan ti ama iti autoridad iti sangakabbalayanna agingga iti ipapatayna. No ti anak a lalaki mangasawa ken mangipasdek iti naisina a sangakabbalayan, agbalin ngarud nga ulo iti dayta, nupay ti maiparbeng a panagraem maipakita pay laeng iti ama. No makiasawa ti anak a babai, addan iti sidong ti kinaulo ti asawana. (Nu 30:3-8) Kadagidi tiempo ti Biblia, gagangay a ti ama ti nangyurnos iti panagasawa ti annakna. No agpasar kadagiti nakaro a pinansial a pakarigatan, mabalinna nga ilako ti anakna a babai iti pannakaadipen, buyogen ti sumagmamano a panangipawil maipaay iti pannakasalaknib ti anakna.​—Ex 21:7.

Naamaan a Pannakaseknan Kadagiti Kameng ti Pamilia. Kas pannakabagi ti Dios, ti ama rebbengenna ti panangsigurado a dagiti prinsipio ti Dios maisuro iti sangakabbalayanna. (Ge 18:19; Efe 6:4; De 6:6, 7) Dagiti annongenna a panangisuro ken panangdisiplina ramanenda met dagiti kabukbukodanna a pammilin ken bilbilin, a pakitinnulongan ti ina nga ipatungpal. (Pr 1:8; 6:20) Ti managbuteng-Dios nga ama addaan iti dakkel a panagayat iti annakna ket bagbagaan ken liwliwaenna ida buyogen ti kasta unay a kinadungngo. (1Te 2:11; Os 11:3) Tapno makapagnada iti umiso a dana, disiplinaen, aturen, ken tubngarenna ida. (Heb 12:9; Pr 3:12) Maragsakan iti annakna, ken nangnangruna nga agrag-o no mangiparangarangda iti kinasirib. (Pr 10:1) Iti sabali a bangir, maladingitan ken masemsem unay iti kinamaag ti annakna. (Pr 17:21, 25) Kasapulan nga isu mannakipagrikna ken naasi. (Mal 3:17; Sal 103:13) Masapul a maseknan kadagiti kasapulanda ken ikabilanganna dagiti kiddawda. (Mt 7:9-11) Ti adu a panangiladawan iti ayat ken panangaywan ti Dios iti ilina mangipaayda iti pagtuladan dagiti natauan nga amma.

Pannakausar ti Nagan ti Ama iti Listaan ti Kapuonan. Ti kapuonan ti maysa a tao kadawyan a matunton sigun iti linia ti ama, saan nga iti linia ti ina. Gapuna, nupay agparang nga adda naimbag a rason iti panamati nga idatag ni Lucas ti kapuonan ni Jesus sigun iti linia ti inana (maigidiat iti kadawyan a pagannurotan), saan nga ilanad ni Lucas ti ina ni Jesus. Nalawag nga ilanad ni Lucas ti asawa ni Maria a ni Jose kas ti anak ni Heli, a nabatad nga ama ni Maria. Saan a pulos kamali daytoy, yantangay ni Jose ti manugang ni Heli.​—Kitaenyo ti KAPUONAN NI JESU-KRISTO.

No awan dagiti apeliedo, kadawyan idi a mailasin ti maysa a tao babaen ti pannakatukoyna kas ti anak ni “Kastoy-a-Kua.” Kas pagarigan, ni Isaac naawagan “anak ni Abraham.” (Ge 25:19) Adu a Hebreo a nagan intiponda ti Hebreo a ben wenno ti Aramaiko a bar, “anak a lalaki,” a sarunuen ti nagan ti ama kas apeliedo, kas iti “Ben-hur” (1Ar 4:8, RS; “ti anak ni Hur,” NW) ken “Simon Bar-jonas,” wenno “Simon nga anak ni Jonas.”​—Mt 16:17, KJ, NW.