PANAGSALAMANGKA KEN PANAGKULAM

Dagiti nalimed nga arte ken karkarna a pannakabalin a naipagarup a naaramat a pangaramid iti bambanag iti labes ti gagangay​—nainaig kadagiti pannakabalin ti espiritismo ken okulto.

Naikuna a ti ramanen ti “pananggamud” ket dagiti orasion, naidaddaduma a lunod, ken ti “dakes a mata” a mangranggas kadagiti kabusor ti maysa a tao. Iti sabali a bangir, kunaen dagiti managsumang a nasayaat ti ibunga ti “panangsumang” agsipud ta sumraenna dagiti orasion ken waswasenna dagiti lunod. Ti “pananggamud” ket naiparit iti sumagmamano a nagkauna a tattao, a ti mangaramid iti kasta madusa iti ipapatay. Ngem, naing-inget ti Biblia maipapan iti dayta a banag ta iparitna ti amin a kita ti espiritistiko a panagsalamangka. (Le 19:26; De 18:9-14) Babaen ti panangaramat kadagiti pormula ti panagsalamangka, a naikuna a nasursuro babaen ti karkarna a pannakaammo ken sirib, ti managsalamangka padpadasenna nga impluensiaan ti tattao ken pagbalbaliwen ti paspasamak iti masanguanan. Maigapu itoy, ti panagsalamangka naiduma iti panagpadles, ta ti panagpadles ket panangpadpadas laeng a mangtakuat iti paspasamak iti masanguanan imbes a impluensiaan wenno pagbalbaliwenna dagita.​—Kitaenyo ti PANAGPADLES.

Ti sinasalamangka a panagkulam ket kaaduanna a naibatay iti pagarup a dagiti dakes nga espiritu mabalin a papanawen wenno pastreken iti maysa a tao, a mabalin ida a sikapan ken allilawen, ken mabalin ida a tiliwen wenno ikabil iti maysa a kayo wenno maysa a damili nga imahen. Kas pagarigan, naikuna a babaen ti panangaramid kadagiti sinasalamangka a dalan a diro wenno dadduma pay a makaay-ayo a banag, dagiti sairo ket maiturong ti managsalamangka iti aniaman a kayatna.

Dagitoy amin ti makagapu no apay a timmaud dagiti nasikap a managsalamangka a papadi, a nangimpluensia unay iti biag ti tattao, a nagpabpabayad iti dakkel a kantidad kadagidiay adda iti sidong ti impluensiada babaen ti panagpammarang nga addaanda kadagiti karkarna a pannakabalin a napigpigsa ngem iti pannakabalin dagiti sairo. Namati dagiti tattao a kabaelan dagitoy a propesional a mangkukulam a pagtulnogen dagiti sairo ket dagiti sairo saanda a madaeran dagiti mangkukulam.

Dagitoy nga espiritistiko nga ar-aramid, a maaw-awagan kampay idi iti siensia, ket pinataud ken inaramat dagiti kadaanan a Caldeo ti Babilonia. Ni Isaias, iti maikawalo a siglo K.K.P., ibagana kadatayo a ti Babilonia idi kaaldawanna ket napno iti amin a kita ti panagkulam. (Isa 47:12-15) Nasurok a maysa a siglo kalpasanna, kadagidi kaaldawan ni Daniel, adda pay laeng iti palasio ti Babilonia dagiti managsalamangka a papadi. (Da 1:20; 2:2, 10, 27; 4:7; 5:11) Daytoy a termino a “managsalamangka a papadi” ket literal ken direkta a patarus ti Hebreo.

Kabuteng unay idi dagiti Babilonio dagiti nalaad ken adda depekto ti bagina a tattao a maaw-awagan mangkukulam ken bruha, ta patienda a kabaelan dagitoy ti “manggamud.” Iti sabali a bangir, naikuna a ti papadi ket nasigo a “manangsumang.” Patienda a ti orasion nga insawang ti maysa a padi tapno agimbag ti maysa a masakit a tao ket makapapatay iti dayta a tao no isawang ti maysa a mangkukulam wenno bruha.

Posible nga idi a dagiti tattao nagwarawaradan iti daga gapu iti pannakariribuk dagiti pagsasao idiay Babel, awit-awitda ti kakasta a pammati maipapan iti panagsalamangka. (Ge 11:8, 9) Minilion ita ti mangal-alagad iti salamangka a mantra, nga isu ti mistiko a pormula, himno, wenno mangilabeg a kararag ti nalatak a Hinduismo. Iti adu a lugar iti intero a lubong, adda dagiti managsalamangka a papadi, baglan, albolario, ken amin a kita ti mangkukulam, kas ti kaadda dagiti Egipcio a managsamangka idi maika-18 a siglo K.K.P., kadagidi kaaldawan ni Jose. (Ge 41:8, 24) Nasurok a dua a siglo kalpasan ti pannakailako ni Jose iti pannakaadipen, agparang a natulad dagiti managsalamangka a papadi iti Egipto ti umuna a tallo a milagro nga inaramid ni Moises. (Ex 7:11, 22; 8:7) Ngem saandan a nabaelan ti mangpataud kadagiti sepsep, no di ket binigbigda a “ramay ti Dios dayta!” Kasta met, saanda a nalapdan ti panangparigat kadakuada ti saplit a busbusali.​—Ex 8:18, 19; 9:11.

Kinondenar ti Biblia. Naidumduma unay ti Biblia no idilig iti sursurat ti dadduma pay a nagkauna a tattao ta kada tukoyenna dagiti karkarna a pannakabalin ken dagiti arte ti panagsalamangka, kondenarenna dagita. Saanna a pulos inrekomenda ti “panangsumang” a pangsumra iti “pananggamud.” No di ket, ti pammati, panagkararag, ken panagtalek ken Jehova ti idagdagadagna kas salaknib maibusor kadagiti di makita a “nadangkes nga espiritu a puersa” ken amin a nainaig nga ar-aramidda, a pakairamanan dagiti panangimpluensiada babaen ti salamangka. (Efe 6:11-18) Iti Salmo, ikararag ti nalinteg nga isu maisalakan koma manipud iti dakes; insuronatayo ni Jesus nga ikararagtayo a maisalakantayo koma manipud “iti daydiay nadangkes.” (Mt 6:13) Iti sabali a bangir, ti Talmud ken ti Koran ipalubosda ti an-anito ken panagbuteng. Ti Apokripa a libro ti Tobit naglaon kadagiti minamaag a teksto maipapan iti sinasalamangka a panagkulam.​—Tobit 6:5, 8, 9, 19; 8:2, 3; 11:8-15; 12:3; kitaenyo ti APOKRIPA (Tobit).

Ngarud, ti nasion ti Israel ket naiduma kadagiti kagiddanna a nasion no maipapan itoy a banag, ket tapno makapagtalinaed a kasta, impaayan ni Jehova ti ilina iti sumagmamano a nakabatbatad a linlinteg maipapan kadagidiay agar-aramat kadagiti okulto a pannakabalin. “Dika taginayonen a sibibiag ti babai a mangkukulam.” (Ex 22:18) “Dikay agsalamangka.” “No maipapan iti lalaki wenno babai nga addaan espiritu ti pannakiuman wenno espiritu ti panagipadles, rebbeng a mapapatayda a di bumurong.” (Le 19:26; 20:27) “Awan koma ti masarakan kenka . . . a managsalamangka wenno asinoman nga agsapul kadagiti partaan wenno maysa a mangkukulam, wenno maysa a mangkayaw iti sabsabali babaen ti pagilabeg wenno asinoman nga umuman iti mannakiuman iti espiritu.”​—De 18:10-14.

Indeklara met ti mammadto ni Jehova a ti Dios gessatenna amin dagidiay agar-aramid kadagiti panagkulam. (Mik 5:12) Ti sumagmamano a tattao a kas kada Saul, Jezebel, ken Manases, a nangbaybay-a ken Jehova sada bimmaw-ing iti nadumaduma a kita ti panagkulam ket agbalin a pagarigan iti naglabas a saan a rumbeng a tuladen.​—1Sm 28:7; 2Ar 9:22; 2Cr 33:1, 2, 6.

Ibaga met ti Kristiano a Griego a Kasuratan a nagadu dagiti mangkukulam iti intero nga Imperio ti Roma kadagidi kaaldawan ni Jesus ken dagiti apostol. Idiay isla ti Chipre, adda kasta a tao nga agnagan Bar-Jesus, a kinondenar ni Pablo kas “napno iti tunggal kita ti kinasaur ken tunggal kita ti kinadangkok, . . . anak ti Diablo.” (Ara 13:6-11) Nupay kasta, adda met dagidiay nangidian iti panagsalsalamangkada ket nagbalinda a Kristiano, a ti maysa isu ni Simon a taga Samaria. (Ara 8:5, 9-13) Iti maysa a pasamak idiay Efeso, “adu kadagidiay nangan-annurot kadagiti arte ti panagsalamangka inyegda a pinagkaykaysa dagiti libroda ket pinuoranda ida iti sanguanan ti isuamin. Ket pinattapattada a sangsangkamaysa dagiti gatadda ket nasarakanda nga agpategda iti limapulo ribu a kapisi ti pirak [no denario, $37,200].” (Ara 19:18, 19) Idi sinuratan ni apostol Pablo dagidiay adda idiay Galacia, inramanna kadagiti “aramid ti lasag” ti espiritistiko nga okultismo, a pinakdaaranna ida “a dagidiay mangannurot iti kakasta a banag saandanto a tawiden ti pagarian ti Dios.” (Ga 5:19-21) Amin dagidiay agtultuloy a mangan-annurot kadagitoy a Binababilonia nga ar-aramid ket addadanto iti ruar dayta a nadayag a Pagarian. (Apo 21:8; 22:15) Madadaeldanto amin a kadua ti Babilonia a Dakkel, nga agdindinamag unay gapu iti panangyaw-awanna iti nasnasion babaen kadagiti panagkulamna.​—Apo 18:23; kitaenyo ti PANNAKABALIN, MANNAKABALIN NGA AR-ARAMID (Responsable a panangusar iti pannakabalin).