Ti Panangaywan ti Pamilia​—Kasano Kaadayo ti Danonenna?

“TI KULTURA Africano ibagana kaniak a siak ti manangaywan iti kabsatko a lalaki,” kuna ni mannurat a S. A. Jegede iti Nigeria. “Sapsapulen ti kultura Africano ti panagraem ken panangtaraken kadagiti nagannak ti maysa.” Wen, idiay Africa ken kadagiti dadduma a paset ti lubong, ti panangtulong kadagiti miembro ti pamilia ket isut’ wagas ti panagbiag.

Ngem, masansan, ti “pamilia” ket maipagarup a ramanenna dagiti ikit, uliteg, kakasinsin, kakaanakan a babbai, ken kakaanakan a lallaki​—uray pay tattao a naggapu laeng iti isu met laeng a bario! Ngem bayat a panawan dagiti pamilia nga Africano dagiti barbario a maipaay kadagiti trabahoda iti siudad, ti kasta a napalawa a kamkameng ti pamilia nagbalinda a manamnama a pagtaudan dagiti problema. Dagiti naiyakar a pamilia masansan masarakanda dagiti bagbagida a rarauten dagiti kakabagian nga agdawdawat ti kuarta wenno ti mapagdagusan. Gapu iti naisalsalumina a panagkalikagum iti biag iti siudad, nupay kasta, ti panangtulong kadagiti adayon a kakabagian wenno tattao manipud iti isu met laeng a bario ti masansan narigat, no di pay ket imposible.

Kuna ti Biblia: “Ngem no adda saan a mangtaraon kadagiti adda iti aywanna, ket nangruna dagiti kabbalayna met laeng, naglikudanna ti pammati ket dakdakes pay ngem ti saan a mammati.” (1 Timoteo 5:8) Ket, kasano kaadayo, ti danonen ti prinsipio a panangtaraken ti pamilia? Obligado kadi ti maysa a Kristiano a mangipaay kadagiti napalawa a miembro ti pamilia kadagiti isuamin a kasasaad? Wenno isu kadi ti kas iti mannurat a taga Nigeria a naadaw iti ngato: “Ti panangabuso iti napalawa a sistema ti pamilia awan lugarna iti kultura nga Africano wenno iti Biblia”?

Dagiti Nagannak ken Annak

Ti napalawa a sistema ti pamilia ti adda idi panawen ti Biblia. Ngem, ti panangobligar iti maysa a Kristiano a “mangtaraon kadagiti adda iti aywanna,” awan sadinoman a nangipamatmatan ti Biblia a daytoy ket ramanenna amin dagiti kabagian ken dagiti dadduma iti napalawaan a sistema ti pamilia.

Ti Biblia ti nangnangruna a mangipaganetget kadagiti obligasion dagiti nagannak kadagiti annakda. Maipapan ti panangtulong ti kongregasion kenkuana, insurat ni apostol Pablo: “Ta dagiti annak saanda a rebbeng ti agurnong ti sanikua a maipaay kadagiti ammada, no di ket dagiti amma agurnongda ti maipaay kadagiti annak.” (2 Corinto 12:14) Ni H. B. Clark, maysa a nalatak nga autoridad iti linteg, ti nagkomento: “Ti natural ken moral nga obligasion ti naipabaklay iti ama a suportaran ti anakna.” Kas dinutokan ti Dios nga ulo ti pamilia, ti ama ti addaan kangrunaan a responsabilidad a mangipaay iti taraon. Masansan ti asawa ti bumadang a mangaywan a sisasayaat iti pagtaengan, a nainsiriban ti panaggastona, a mangged pay iti ruar ti pagtaengan no kasapulan dayta dagiti kasasaad.​—Idiligyo iti Proverbio 31:10-31.

Ngem, kitaenyo, ta dagiti nagannak ti maparparegta a mangaramid iti ad-adu pay ngem basta agsapul iti kuarta. Naigunamgunam kadakuada nga “agurnong[da]” iti masapsapulanda a maipaay kadagiti annakda. Dagiti nagannak a mangsursurot iti daytoy nainsiriban a balakad ti masansan matulonganda dagiti annakda uray pay dadakkeldan ken nakapanawdan iti pagtaenganda. Nangnangruna a maiyanatup daytoy no dagiti annak ket serkenda ti amin-tiempo a Nakristianuan a ministerio ken sagpaminsan kasapulanda ti pinansial a tulong tapno makapagtalinaedda iti dayta a serbisio. Awan nadakdakamat ditoy a dagiti nagannak ti “agurnong” a maipaay kadagiti di mabilbilang a napalawa a miembro ti pamilia.

“Maiparbeng a Pannupapak”

Daytoy naayat a panangtaraken iti biang dagiti nagannak ket saan a dinto masupapakan. Kuna ni apostol Pablo idiay 1 Timoteo 5:4: “Ngem no adda balo nga adda annakna wenno appona, ammuen koma dagitoy nga umuna nga ipakitada ti nadiosan a debosion kadagiti kabbalayda met laeng ket itultuloyda a bayadan ti maiparbeng a pannupapak kadagiti nagannak kadakuada ken apongda, ta daytoy makaay-ayo iti imatang ti Dios.” Ti kasta a panangsuportar iti nataenganen a naganak wenno kadagiti apongda ti sigurado a maitunos iti bilin ti Biblia a panangdayaw kadagiti nagannak ti maysa.​—Efeso 6:2; Exodo 20:12.

Ditoy manen, kitaenyo ta kaawatan nga awan ti impabaklay ni Pablo nga obligasion kadagiti adayon a kabagian a mangtaraken kadagita a balo. Kadagidi a panawen, kadagiti kaso nga awan dagiti asideg a kabagian a mangtaraken iti maysa a Kristiano a balo nga addaan matalek a serbisio, ti kongregasion ti mangibaklay iti pannakasuportarna.​—1 Timoteo 5:3, 9, 10.

Ti Nakristianuan nga obligasion a mangtaraon “kadagiti adda iti aywanna” ngarud ti piho a ramanenna ti asawana ken annakna, dagiti nagannak ken apong ti maysa. Daytoy a responsabilidad ket agpaay uray pay no dagidiay aywanna ket saanda a manamati wenno saanda a makabael a pisikal. Daytat’ agtultuloy agingga a dagiti kakasta ket sibibiagda. Ket no ti maysa ti adda asawana, mabalin a ramanen pay dayta ti panangtulong iti asawana a mangdayaw wenno mangraem kadagiti nagannakda. No maminsan rumsua dagiti serioso a parikut iti pagasawaan no daytoy a prinsipio ti di maaywanan wenno di maitungpal.

Ipaay ti Ania? Kaano?

Nupay kasta, saan koma nga ipato dagiti nagannak a mabalinda a gastuen dagiti kinabaknangda iti pammati a mabalindanto a dawaten ti material a suportar manipud kadagiti annakda iti aniaman a kanito. Ket saanna met a kaipapanan nga agaramiddanto ti di nainkalintegan a panagkalikagum iti atension kadagiti annakda, a masansan addaanda metten kadagiti kabukbukodan a pamilia a pakaipaayan ti umuna nga obligasionda. Daytoy a panangmatmat ket maitunos kadagiti sasao ni Pablo: “Ta dagiti annak saanda a rebbeng ti agurnong ti sanikua a maipaay kadagiti ammada, no di ket dagiti amma agurnongda ti maipaay kadagiti annak.”​—2 Corinto 12:14.

Iti normal a paspasamak, mabalin a dagiti nagannak ti makapataud iti kabukbukodanda a pagtaengan, sanikua, ken pamastrekan (agraman pension iti panagretiro) a mabalin a makasustento kadakuada iti kinalakayda. “Ti kuarta isu ti maysa a salaknib,” ken babaen ti nainsiriban a ‘panagurnong’ maipaay iti bagbagida, masansan maliklikan dagiti nagannak ti panangipabaklay iti dakkel a pinansial wenno emosional a pakarigatan kadagiti annakda iti maudi a paset ti panagbiagda.​—Eclesiastes 7:12.

Dagiti sasao ni Salomon iti Eclesiastes 9:11, nupay kasta, ipalagipna kadatayo nga uray dagiti kasasayaatan a plano matnagda iti “panawen ken di mapakpakadaan a pasamak.” Gapuna, kasanon no, agpapan pay iti naannad a panagplano, ti panangsuportar ti agassawa ket mapaay wenno kasapulan a masupusopan? Dagiti managbuteng-iti-Dios nga annakda ti natural matignayda a mangtulong kadakuada kadagiti nainkalintegan a pamay-an. Mabalin a kaipapananna daytoy ti panangipaay iti pinansial a tulong, nga awisen dagiti nagannak a makipagtaeng kadakuada wenno iti asideg kadakuada, wenno, no kasapulan, ti panangiyurnos iti panangaywan iti maysa nga institusion. Siempre, dagiti lallakayen a nagannak wenno dagiti apongda rebbeng met koma a rasonableda, a di manginanama a dagiti annakda ti mangipaay kadakuada iti naluho nga estilo ti panagbiag, ta ti balakad ti Biblia ket: “No adda ngarud pagtaraontayo ken pagkawestayo, mapnektayon koma iti daytoy.”​—1 Timoteo 6:8.

Iti adu a kaso, dagiti social-security a programa ti gobierno, dagiti pension, gunggona ti kinalakay, ken personal nga urnong ti makaipaay iti nawadwad, nupay nanumo, a suportar para kadagiti nataenganen a nagannak wenno apongda. Nainsiriban nga ammuen no ania dagiti sagana nga agpaay kadagidiay makakualipikar.​—Roma 13:6.

Liklikan ti Panagrasrason Kas Pariseo

Tinubngar ni Jesus dagiti eskriba ken dagiti Pariseo agsipud ta kunada kadagiti agkasapulan a nagannak: “Amin daydiay a nabalinko koma a pagserbi kenka naidatondan iti Dios.” (Mateo 15:5) Idi kaaldawan ni Jesus, dagiti napeklan a Judio mabalinda ti mangisina ti kuarta wenno sanikua nga iti agangay idonardanto iti templo. Imparegta dagiti Pariseo ti panangmatmat a no dagitan ti naidedikaren, dagita a bambanag iti aniaman a kasasaad saanen a mausar dagita iti dadduma a panggep​—agraman panangaywan kadagiti lallakayen a nagannak.

Inlunod ni Kristo daytoy a panagpampanunot a Pariseo a di maitunos iti espiritu iti Linteg ti Dios. Iti panangmatmatna, naipangpangruna ti panangdayaw kadagiti nagannak ti maysa a nangnangruna ngem ti inaramid-tao a pagalagadan. Kasta met ita, dadduma kadagiti Kristiano impamaysada ti biagda iti ministerio, nalabit agserbida kas misionero, payunir, wenno agdaldaliasat a manangaywan. Apaman a naammuanda nga agkasapulan dagiti dadakkelda, inkagumaanda ti nagsapul kadagiti pamay-an a mangtaraken kadagiti dadakkelda bayat nga itultuloyda pay met laeng ti porma ti ministerioda. Ngem no awan ti aniaman a maiyurnos a maipaay iti dayta, saanda nga irason a dagiti pribilehioda iti ministerio ti napatpateg ngem ti panangidayawda kadagiti dadakkelda. Dagiti kakasta makomendaranda unay iti panangaramidda iti panagbalbaliw iti biagda​—masansan adda dakkel a personal a panagsakripisio​—tapno matungpalda met dagiti obligasionda iti pamilia.

Aramidentayo ti Naimbag kadagiti Amin

Nupay obligaren ti Biblia dagiti Kristiano a mangaywan kadagiti agkasapulan a kameng ti asideg a pamiliada, saanna nga ipuera daytoy ti nainkalintegan a panangipakita ti ayat kadagiti kamkameng iti napalawa a pamilia. No maminsan sumagmamano kadagiti ikit, kakasinsin, wenno kakaanakan ti nakasingsingedda a kas met laeng kadagiti asideg a miembro ti pamilia! Iparegta ti Biblia kadatayo nga “aramidentayo ti naimbag kadagiti amin.” (Galacia 6:10) No ti maysa a Kristiano addaan kadagiti pamay-an a mangtulong iti maysa a kasta, siempre saanna a ‘punitan ti pusona.’ Kinapudnona, mabalin a mariknana a natural nga obligasionna ti tumulong.​—1 Juan 3:17.

Nupay kasta, ti kangrunaan nga obligasion ti Kristiano ket agpaay iti mismo a pamiliana​—ti asawana, dagiti annakna, nagannakna, ken apongna. Ngarud ikkanna ti nainget a panagpanunot sakbay nga ibaklayna ti responsabilidad a mabalin a makadangran kadakuada​—iti pinansial, emosional, wenno iti naespirituan.

Ngarud ti pammagbaga ti Biblia maipapan iti panangtaraken ti pamilia ti naasi ken nainkalintegan. Ti panangiyaplikar iti dayta ti mangpabang-ar iti maysa a Kristiano manipud kadagiti adu unay a di nasesita a panagagawa, ket isut’ makatulong kenkuana a mangiyurnos kadagiti ipangpangrunana. Amin daytoy agpaay a pakaidayawan ni Jehova, “ti Ama, isu a pangalaan ti nagan ti amin a sangakabbalayan idiay langit ken ditoy daga.”​—Efeso 3:14, 15.

[Ladawan iti panid 25]

Dagiti nagannak a Kristiano addanda ti kangrunaan a rebbengen kadagiti annakda

[Ladawan iti panid 26]

Dagiti Nakristianuan a rebbengen ti mabalin ramanenna dagiti nataenganen a nagannak agraman dagiti annak