Ti Naunday a Panagmartsa dagiti Pannakabalin ti Lubong Dandanin Agpatingga

Saritaen ti Biblia dagiti pito a dadakkel a pannakabalin ti lubong​—dagiti napipigsa nga imperio a nagsasaruno kadagiti rinibribo a tawen iti sangalubongan a historia. Impakita dagiti napalabas nga artikulo iti daytoy a serie nga agbibiagtayon iti panawen ti maudi kadakuada​—ti Anglo-Americano a Pannakabalin ti Lubong iti kaaldawantayo.a​—Apocalipsis 17:9, 10.

Daytoy met laeng nga Anglo-Americano a pannakabalin ti lubong ket nadeskribir a nasapsapa idiay libro ti Apocalipsis kas maysa nga animal nga addaan “dua a sara.” Daytoy nagkadua paset a pannakabalin ti lubong “ibagbagana kadagiti agnaed iti rabaw ti daga a mangaramidda iti maysa a ladawan” iti napolitikaan nga animal a mangirepresentar kadagiti isuamin a pito a pannakabalin ti Lubong.​—Apocalipsis 13:11, 14.

Kasano a natungpal dagitoy a padto, ket aniat’ kaipapananda kadatayo itatta? Ti makapainteres a sungbat isu ti tema ti sumaganad nga artikulo.

BAYAT nga agpatpatinggan ti uppat a tawen a panagbutbuteng iti Gubat Sangalubongan I, improponer da Americano a presidente Woodrow Wilson ken ti Briton a prime minister a ni David Lloyd George ti maysa a Liga de Naciones. Ti kalatna ket isu ti “panangragpat ti internasional a talna ken talged” ket iti kasta medmedanna dagiti panagbutbuteng iti kasta a gubat manipud pannakapasamakna manen.

Makapainteres a maammuan no sino ti nangala iti daytoy a panagregget. Dagitoy dua a lider ket isuda dagiti pangulo ti dua a paset nga Ingles-pagsasaona nga Anglo-Americano a Pannakabalin ti Lubong, ti maikapito iti historia ti Biblia. Daytoy ken dagiti dadduma pay a kinapudno maipapan ti internasional nga organisasion ti talna ken talged maibagay, iti nakaskasdaaw a pamay-an, iti kinuna ti libro ti Biblia nga Apocalipsis maipapan iti apagbiit panagbiagna a “maikawalo nga ari” nga agpadpada a tumaud ken marba iti kaaldawantayo. Aniat’ sumagmamano kadagitoy makapainteres a panagasping?​—Apocalipsis 17:11.

Ipamatmat ti padto idiay Apocalipsis a ti “animal” nga addaan “dua a sara kas maysa a kordero” ibagbagana “kadagiti agnaed iti rabaw ti daga a mangaramidda ti maysa a ladawan” ti atap nga animal, isu nga indauluan dagiti pito a dadakkel a pannakabalin ti lubong iti historia ti Biblia.

Daytoy ti apagpag-isu nga inaramid ti Anglo-Americano a Pannakabalin ti Lubong. Ingunamgunamna “kadagidiay agnaed iti rabaw ti daga” a mangaramid ti maysa a Liga nga umasping ken agtignay kas kadagiti dadduma a naindaklan a gobierno. Ngem iti kinapudnona daytat’ “maysa laeng a ladawan iti atap nga animal.” Daytat’ awanan pannakabalin a kabukbukodanna, daydiay laeng inted dagiti kamkamengna a nasion kenkuana. Saan a nadeskribir dayta kas dumteng iti pannakabalin babaen iti maysa a naindaklan a namilitaran a panangkonkista, kas naaramidan dagiti pannakabalin ti lubong idi. Imbes ketdi, daytat’ nagtaud wenno naggapu manipud iti pito nga immununa a pannakabalin ti lubong. Utangna ti kaaddana saan laeng nga iti maikapito kadakuada no di ket kadagiti dadduma a kameng a nasnasion a ramanenna dagiti natda kadagiti napalabas nga innem. Maaramidan kadi daytoy a napolitikaan a ladawan dagiti nangangato a kalat a ninamnama dagiti manangibangonna?​—Apocalipsis 17:11, 14.

Pannakapaay ti Liga

Dakkel ti nagapuanan ti Liga de Naciones kadagiti tay-ak a sosial. Nupay kasta, ti pudpudno a kalatna, kas naiyebkas iti opisial a “Tulag ti Liga de Naciones,” isu “ti panangisaknap ti internasional a kooperasion ken pannakaragpat ti internasional a talna ken talged.” Iti daytoy isut’ napaay.

Ti Liga saan a nagballigi iti panangatipa iti Japan iti irarautna iti Manchuria idi 1931. Saanna a nalapdan ti Bolivia ken Paraguay iti panaggubatda idi 1933. Napaay a nanglapped iti panangkonkista ni Mussolini iti Ethiopia idi 1936. Nupay kasta, ti ipapatay ti Liga immay idi Setiembre 1, 1939, babaen ti ibebettak ti Gubat Sangalubongan II​—maysa a kombulsion iti reprep a panangpapatay ken ladladingit nga isut’ nakaipasdekan ti Liga a lappedan koma. Dagiti natnatay iti dayta a gubat? Ti biag dagiti 16 milion a soldado ken 39 milion a sibilian, nga agdagup iti 55 milion a natnatay, wenno ngangngani uppat a daras dagiti natnatay iti Gubat Sangalubongan I!

Nupay kasta, idi 1919, kasakbayan latta ti panagepekto ti Tulag ti Liga, dagiti Saksi ni Jehova (a pagaammo idi a kas dagiti Estudiante ti Biblia) inwaragawagda iti publiko a ti Liga saan nga agballigi, ta ti talna saan a dumteng babaen iti kasta laeng a natauan a panagregget. Kamaudiananna, iti kumbensionda idi 1926 idiay London, Inglatera, naipakaammo a sigun iti Apocalipsis 17, ti “maikawalo nga ari” ket agparang kas ti maudi iti linea dagiti pannakabalin ti lubong. Kas intudo ti nagpalawag “impadto ti Apo ti pannakaiyanakna, ti ababa a kaaddana, ken ti agnanayon a panagpatinggana.”

Daytat’ Agsubli!

Maipapan iti daytoy maikawalo nga ari, kuna ti naipaltiing a padto: “Daydiay atap nga animal a nakitam, isu ti adda idi ket awan ita, ket ngangngani rummuar iti mangliwengliweng, ket mapan iti pakapukawan.”​—Apocalipsis 17:8.

Manipud iti katengngaan a tawen ti gubat ti 1942, nabigbig dagiti Saksi ni Jehova a daydi matmaturog nga organisasion ti talna ken talged rummuarto manipud iti mangliwengliweng a kinaawan ar-aramidna. Iti dayta a tawen ti presidente ti Watch Tower Society imbagana kadagiti managdengngegna kadagiti 52 a siudad: “Nupay uppat a pulo a miembro ti kaskasdi nga agkuna a nakakapet iti Liga, ti Liga kaiyariganna ket adda iti kasasaad a nasuspende a panagbiag. . . Dayta ti ‘awan ita.’” Ngem dayta aya ti “rummuar iti mangliwengliweng”? Babaen ti panangibatayna kadagiti sasaona iti daytoy a padto ti Biblia, kunana: “Ti asosasion dagiti nailubongan a nasnasion rummuar manen.”

Kas kinuna ti padto, daytoy maikawalo nga ari “adda idi” nanipud 1920 aginggat’ 1939. Dayta ti ‘awan ita’ manipud 1939 agingga iti panagpatingga ti Gubat Sangalubongan II idi 1945. Kalpasanna dayta ti “rummuar iti mangliwengliweng,” ket napabiag manen kas ti kasuno ti Liga, ti Naciones Unidas.

Di Natungpal dagiti Nangato a Namnama

Dagiti delegado manipud 50 a nasnasion pinirmaanda ti Carta ti Naciones Unidas idiay San Francisco idi Hunio 26, 1945. Ti preamblena ti nangrugi: “Dakami a tattao ti Naciones Unidas naikeddengmi nga isalakan dagiti sumaganad a kaputotan manipud saplit ti gubat, a namimduan iti panagbiagtayo a nangiyeg kadagiti di maisalsalaysayen a ladingit iti sangatauan. . . ”

Dagiti namnama naibangon nga agpaay iti NU linab-awanna amin a kinapudno. Ti dati a sekretario ti estado ti E. U. a ni Cordell Hull kinunana nga ig-iggaman dayta ti tulbek “ti mismo nga ilalasat ti sibilisasiontayo.” Inawagan dayta ti presidente ti E. U. a ni Harry Truman a “katan-okan a tsansa a. . . mangpartuat iti manayon a talna iti sidong ti panangiwanwan ti Dios.” Ti Carta ti NU ti naawagan a “posible a kapapatgan unay a dokumento a pinataud pay laeng ti tao” ken “iti punto a pagbaliwan iti historia ti sibilisasion.” Uppat a pulo a tawen iti kamaudiananna, kinuna ni Gregory J. Newell iti U.S. Department of State: “Ti gannuat aglablabes ti pannakailakona: mainanama ti pannakaupay.”

Kas iti Liga, ti NU dakkel ti naaramidanna kadagiti tay-ak a sosial. Ngem nikaanoman saanna nga ingarantiya ti talna wenno pinasardeng ti gubat. Ti dati a Primero Ministro iti Britania a ni Harold Macmillan imbagana iti British House of Commons idi 1962 a “ti intero a pundasion a nakaibangonan ti Naciones Unidas ket kimmapuy.”

Idi damo minatmatan dagiti adu a tattao daytoy nga organisasion buyogen iti ngangngani narelihiusuan a bara ken kinapasnek. Patienda a daytoy a “ladawan” maaramidanna ti kunkuna ti Biblia a maaramidan laeng ti Pagarian ti Dios: ti panangipasdek ti manayon a talna, kinahustisia, ken pudpudno a nagkaykaysa a lubong. Napigsa ti panangsuppiatda kadagiti padto ti Biblia a mangipakpakita a ti panagregget ti tao ket saan nga isut’ pudpudno a gubuayan ti talna. Nupay kasta, idi madanonen ti NU ti edad a 40, kinuna ni historiador Thomas M. Franck a “daytat’ . . . di unay epektibo ngem ti ninamnamatayo idi 1945.” Kas inkomento ti Sekretario ti Estado a ni George P. Shultz iti E.U.: “Ti pannakaiyanak ti Naciones Unidas saanna a pinagbalin ti lubong a maysa a paraiso.”

Ti NU di nagballigi agsipud ta dagiti natauan a gobierno saanda a napaksiat dagiti pudpudno a lapped iti talna: ti nasionalismo, agum, kinapanglaw, racismo, despotismo, (diktador a turay), ken ti impluensia ni Satanas iti lubong. Kumkumpet dagitoy a tattao kadagitoy a gobierno, saan a gapu ta naraniag ti panangmatmatda no di ket agsipud ta awanen ti nasaysayaat a namnamada.​—Apocalipsis 12:12.

Ti kaadda ti Naciones Unidas, ken ti panagregget nga inkabil dagiti nakaad-adu a tattao iti dayta, ipakitana no kasano kadakkel ti pannakabigbig dagiti tattao ditoy daga iti pannakasapul ti panagbalbaliw. Dayta a panagbalbaliw umay ngem iti naiduma ken ad-adda pay nga epektibo a pamay-an. Iti ania a pamay-an?

Ti Agnanayon a Turay

Laglagipenyo a kuna ti Biblia nga adda laeng pito nga agsasaruno nga “ar-ari,” wenno pannakabalin ti lubong. Awanen ti kangrunaan a pannakabalin ti lubong a nadakamat pay kalpasan dayta. Kinuna pay ti Biblia a ti apagbiit laeng a “maikawalo nga ari. . . mapan iti pakapukawan.”​—Apocalipsis 17:10, 11.

Ngem kuna pay met ti Biblia nga adda ti nasaysayaat a namnama. Inkarina nga adda ti sabali pay a mangiyeg ti talna, kinahustisia, ken nagkaykaysa a lubong nga isut’ nabayagen a sapsapulen ti sangatauan. Kunana: “Ket kadagiti al-aldaw dagita nga ar-ari ti Dios ti langit mamangonto ti maysa a pagarian a kaanoman dinto madadael. . . Ngem burakennanto ken ibusennanto amin dagitoy a [mapapaay a natauan] a pagpagarian, ket isu agtalinaedto iti panawen a di nakedngan.”​—Daniel 2:44.

Daytoy isut’ kinaturay a sasawen ni Jesus, ken isut’ inkarkararag dagiti adalanna idi a kinunada: “Umay koma ti pagariam.” (Mateo 6:10) Daytoy a Pagarian ket saan a basta maysa nga impluensia nga agpaay iti kinaimbag kadagiti puspuso ti tattao. Imbes ketdi, daytat’ maysa nga aktual a nailangitan a turay, a mangituray iti daga manipud iti naespirituan a paset. Daytat’ mangbalbaliw iti wagas a panagbiagtayo ditoy daga.​—Apocalipsis 21:1-4.

No ania ti kuna ti Biblia maipapan iti dayta a nakaay-ayat a baro a turay, no kasanot’ panagandar dayta, ken ti talna, kinahustisia ken ti nagkaykaysa a lubong a pataudento dayta isunto ti tema ti sumaganad ken maudi nga artikulo iti daytoy a serie.

[Dagiti Footnote]

[Kahon iti panid 28]

Ti Kasaknap ti Gubat

Ti Gubat Sangalubongan II, nga isut’ nangtanda iti ipupusay ti Liga de Naciones, ti nangala ti nakaskasdaaw a bilang dagiti natay. Inyilustrar ti Encyclopædia Britannica (1954 nga edision) ti kasaknap ti ipapatay babaen ti panangitedna iti ratio dagiti natnatay a militar bayat iti gubat iti 1940 a populasion iti nagduduma a pagilian. Mainayon kadagitoy a bilang isu dagitoy: Nakapukaw ti Estados Unidos iti gubat ti maysa a tao iti militaria iti tunggal 500 a miembro iti populasionna idi 1940; China, maysa iti tunggal 200; ti United Kingdom, maysa iti tunggal 150; Francia, maysa iti tunggal 200; Japan, maysa iti tunggal 46; Alemania, maysa iti tunggal 25; ken ti U.S.S.R., maysa iti tunggal 22. No panunotentayo a dagiti natnatay a sibilian masansan labawanda dagiti pukaw ti militaria, nalakatay a makita no kasano a pudno a napaay ti natauan a panagregget a mangiyeg ti pudno a talna ken talged.

[Ladawan iti panid 26]

‘Nanipud pannakabuangay ti NU, duapulo milion a tattao ti natnatayen kadagiti gubat, maysa a nakalkaldaang a kinapudno mangpaneknek iti ngina dayta a pannakapaay.’​—“Nation Against Nation,” ni Thomas M. Franck