BILENGE YA LOKUMU NA YELUSALEME

7, 8. Ndenge nini Danyele 1:3, 4 mpe 6 ezali kosalisa biso tóyeba soki Danyele na baninga na ye misato bautaki wapi?

⁷ Mokonzi ya Babilone amemaki bobele biloko ya motuya ya tempelo ya Yehova te. Lisolo elobi: “Bongo mokonzi alakelaki Asepenaza, kapita na mikube na ye, ete aya na bamosusu bana na Yisalaele, bato na libota na mokonzi mpe bato na lokumu, bilenge na mwa libebi te, na bonzenga mpe na mitema malamu na koyekola mayele na ndenge nyonso, mpe na kozwa boyebi, mpe na kososola mateya, mpe baoyo babongi na kosala na ndako na mokonzi.”​—Danyele 1:3, 4.

⁸ Baponaki banani? Lisolo elandi koloba: “Na kati na bango Danyele mpe Hanania mpe Misaele mpe Azalia bazalaki. Bango na libota na Yuda.” (Danyele 1:6) Na bongo, toyebi epai Danyele na baninga na ye bautaki. Toyoki ete bautaki “na libota ya Yuda,” libota ya bakonzi. Ezala mpenza ete bilenge yango bazalaki bana ya libota ya mokonzi to te, tokoki koloba ete bautaki na mabota ya lokumu. Bazalaki na nzoto kolɔngɔnɔ, na bososoli, na mayele mpe na boyebi. Kasi bango nyonso bazalaki bilenge mpenza mpamba te bazalaki naino kobénga bango “bana.” Danyele na baninga na ye bapesaki mpenza ndakisa malamu koleka bilenge nyonso ya Yelusaleme.

MILENDE MPO NA KOBEBISA MAKANISI YA BILENGE YANGO

10. Makambo nini bateyaki bilenge Baebele yango, mpe mpo na nini?

¹⁰ Eumelaki te mpo na kobanda kobebisa makanisi ya bilenge baombo oyo. Mpo andima mpenzampenza ete bilenge Baebele yango bakokóma kokanisa lokola bato ya Babilone, Nebukadanesala apesaki mobeko ete ‘bálakisa bango mayele mpe lokota ya Bakaladi.’ (Danyele 1:4) Nzokande, elenge nyonso ya Babilone akɔtaki na kelasi yango te. Buku moko (The International Standard Bible Encyclopedia) elimboli ete “[bilenge Baebele] bazalaki koyekola lokota ya Sumérien, ya Akkadien, ya Araméen . . . , mpe nkota mosusu. Bazalaki mpe koyekola mateya mingi oyo ekomamaki na nkota yango.” “Mateya mingi oyo” ezalaki bongo istware, matematiki, astronomi mpe mateya ndenge na ndenge. Nzokande, “mikanda ndenge na ndenge ya losambo, ezala mikanda ya koyeba makambo makoya mpe ya astroloji . . . , ezwaki ntango mingi koleka mateya mosusu.”