Kweji 5

Yehova pa kupwa kunyongolola bantu bandi mu bupika mu Edipito, wātongele’ko babitobo ba kwingila ku kipema. Bene Levi bāpelwe kwingila mingilo mikwabo ku kino kipema kijila. Le boba bādi bengila ku kipema, nansha boba bādi bashikata kubwipi nakyo, bādi bakwatakanibwa na Yehova kutabuka bantu bakwabo? Aa! Yehova kadipo na mboloji. Mwine Isalela yense wādi mu nkambi wādi na mukenga umo onka wa kwikala mulunda na Yehova. Kimfwa, Yehova wālongele bukomo amba muzo onso mutuntulu ubwanye kumona dilenga dya dikumbi dya kingelengele ne dilenga dya mudilo dyādi pangala pa kipema. (Div. 40:38) Pādi pashilula kutaluka dikumbi mwanda wa kwenda ku kifuko kikwabo, enka ne boba bādi kulampe na kipema bādi babwanya kwidimona ne kushilula komeka bintu byabo, kutalula mapema a byabo bisaka ne kwendela pamo na muzo onso. (Umb. 9:​15-23) Ne dyalelo nadyo, nansha shi tushikatanga kwepi, Yehova witusenswe, witukwatakanyanga ne kwitukinga. w24.06 p. 4 mus. 10-12

Būmi bwa Davida bwāikele mu kyaka. Wandi mwana Abisalome wāsumininwe kumusela bulopwe ku bukomo. (2 Sa. 15:​12, 13) Davida wādi unenwe kutamba mu Yelusalema kiponka na ponka! Bengidi bandi pobādi kebatambe, Davida wāmona’mba kunenwe kushala muntu umo mwanda wa kumuyukija mpango ya Abisalome. O mwanda wātumine Zadoki ne babitobo bakwabo mwanda wa kumuyukija myanda. (2 Sa. 15:​27-29) Bādi banenwe kwikala badyumuke bininge. Davida wānenene Zadoki ne Hushai, bulunda nandi ba lulamato, bamukwashe afikidije mpango yaākwete’ko. (2 Sa. 15:​32-37) Mungya ino mpango, Hushai wādi wa kwilombola’mba ukwatakenye Abisalome ne kuleta madingi a mwa kutambila Davida bulwi, mene ādi a kushila Davida kitatyi kya kwiteakanya ku bulwi. Kupwa, Hushai wāsapwila Zadoki ne Abiatala mpango yobakwete. (2 Sa. 17:​8-16) Ebiya bano bana-balume babidi bātuma musapu kudi Davida mene ākweshe bininge mu kukinga Davida.—2 Sa. 17:​21, 22. w24.07 p. 4-5 mus. 9-10

Bengidi bamo ba Yehova betopekanga bininge pa bintu bimo byobalongele mafuku ku nyuma, ekale kumeso kwa kubatyijibwa nansha pa kupwa kubatyijibwa. Inoko i biyampe kuvuluka’mba Yehova wāletele kinkūlwa pa mwanda wa buswe bukatampe bwaetusenswe. Na bubine, usakanga twitabije kyabuntu kyandi. Yehova witukulupija’mba shi tubapu ‘kusendulula nandi myanda,’ kavulukangapo monka bubi bwetu. Bine tufwijanga’ko bininge Tata wetu wa buswe Yehova, pa kwilwa bubi botwalongele mafuku kunyuma! Kadi wendelelanga kuvuluka bintu biyampe byotulongele. (Ñim. 103:​9, 12; Bah. 6:10) Shi witopekanga pa byowalongele mafuku kunyuma, longa bukomo bwa kuta mutyima pa byolonga pano ne pa byosa kulonga mu mafuku a kumeso, pa kyaba kya kuta’o pa byowalongele mafuku kunyuma. Kubwanyapo kushinta bintu byowalongele mafuku kunyuma. Ino ubwanya kulēmeka Yehova ne kumutendela mu būmi bobe bwa dyalelo, ne kuta mutyima ku būmi bwa kutendelwa bwa mu mafuku a kumeso bwakulaile. w24.10 p. 8 mus. 8-9

Shi utanga Bible ne kukimba miswelo ya kwingidija bulombodi budi’mo, kyaba kimo ubwanya kumona bu ubalēmenenwa. Fwatakanya’po uno mwanda: Dyalelo mu butangi bobe bwa Bible ubatana’mo madingi akankaja ntondo. (Yak. 2:​1-8) Ubamone amba unenwe kwilumbulula mu muswelo oikele na bantu bakwabo, ebiya ubakwata butyibi bwa kushinta. Kupwa kesha ubatange kisonekwa kilombola mvubu ya kutadija na byonena. (Yak. 3:​1-12) Ubajingulula’mba kyaba kimo kunenangapo binenwa biyampe. Ebiya ubasumininwa’mba ukanza kunena binenwa biyampe kadi byūbaka. Mu butangi bobe bwa Bible bwa difuku dilonda’ko ubatana’mo kidyumu kya kuleka kupwana na ino ntanda. (Yak. 4:​4-12) Ubamone amba unenwe kutonga biyampe bintu byowipwija nabyo mukose. Kufika mu difuku dya buná, ubwanya kwimona bu mulēmenenwe na bino bintu byonso byofwaninwe kwilumbulula’mo. Kokatyumukwa mutyima. Vuluka’mba kuvwala “bumuntu bupya” i mwingilo wa endaenda. w24.09 p. 5-6 mus. 11-12

Yesu wāyukile amba muswelo umona Yehova bintu o wa mvubu mpata. Wākulupile amba Yehova ukapwija bukondame pa kitatyi kifwaninwe. Tubwanya kwiula Yesu na kutadija na byotunena kitatyi kyobetulongela bintu na bukondame. Bukondame bumo i butyetye bwine botubwanya kusūla. Nansha kadi tubwanya’tu kuba talala mwanda wa kwepuka kunena bintu bibwanya kubipijija’ko myanda. (Mus. 3:7; Yak. 1:​19, 20) Kyaba kimo, bibwanya kwitulomba kunenena muntu ulongelwa bintu na bukondame, nansha kadi bibwanya kwitulomba kunena bubine mwanda wa kubingija nkulupilo yetu. (Bil. 6:​1, 2) Shi ketwisambe, tufwaninwe kulonga bukomo bwa kunena na mutyima mutūke kadi na bulēme. Kadi tubwanya kwiula Yesu na kwitūla mu makasa “a Yewa mwine utyibanga mambo moolokele.”—1 Pe. 2:23. w24.11 p. 5-6 mus. 10-12

Shi kipya-mambo wesāsa, kino kiletanga nsangaji mikatampe! (Luka 15:7) Le i ani ufwaninwe kutendelwa pa kino? Lelo i bakulumpe? Vuluka byālembele mutumibwa Polo pangala pa babipya-mambo amba: “Kepabulwe padi Leza ukebapa kwisāsa.” (2 Tm. 2:25) Nanshi Yehova ye ukwashanga muntu ashinte mulangilo ne mwikadila wandi, ke muntupo. Polo ushintulula bintu biyampe bilupukanga’ko shi muntu wesāsa. Uno muntu ubwanya kwikadila’ko na buyuki bwinebwine bwa bubine, kwaluja milangwe yandi ne kwinyongolola ku makinga a Satana.—2 Tm. 2:26. Shi nonga-bibi wesāsa, komite ukakwata’ko mpangiko ya bupempudi bwa bukumbi mwanda wa kukwasha muntu’wa endelele kutambula bukwashi bwasakilwa pa kulwa na makinga a Satana ne kōlola tushinda twa maulu andi.—Bah. 12:​12, 13. w24.08 p. 23 mus. 14-15

Kibumbo kya bantu kyādishishe Yesu kyādi kitele mutyima ku kuvuija bisakibwa byabo bya ku ngitu ne bya kusakasaka byabo. Muswelo’ka? Difuku dyālondele’po, kibumbo kyājingulwile amba Yesu ne batumibwa bandi abebashiye. Pāfikile mato ādi atamba ku Tyibileasa, kibumbo kyakanda ne kwenda ku Kapanama mwanda wa kukakimba Yesu. (Yoa. 6:​22-24) Le bālongele namino mwanda wa kuyukila’ko bivule pa Bulopwe bwa Leza? Aa. Bātele mutyima dibajinji ku kudya. Le tubayuka kino namani? Tala byālongekele kibumbo pokyātene Yesu kubwipi na Kapanama. Yesu wālombwele patōka’mba bākamulondele mwanda bādi bakimba kudya. Nansha ‘byobādile mikate baikuta,’ Yesu wānenene amba ‘byakudya byonekanga.’ O mwanda wēbakankamikile bengidile “byakudya bīja pa mwanda wa būmi bwa nyeke.” (Yoa. 6:​26, 27) Yesu wānenene amba Shandi ukaleta bino byakudya. w24.12 p. 5 mus. 8-9

A tutu, pa kwikala mufundiji muyampe, tá mutyima’mba byonena pofundija ne poleta madingi bitambanga mu Kinenwa kya Leza. Ikala mwifundi muyampe wa Bible ne wa mabuku etu. (Nki. 15:28) Powifunda, tá mutyima ku muswelo muyampe wa kwingidija Bisonekwa ulombwelwe mu mabuku etu. Kadi pofundija, longa bukomo bwa kutenga mityima ya bevwaniki. Ubwanya kulumbulula bwino bobe bwa kufundija shi ulomba madingi ku bakulumpe ba bwino ne kwiengidija. (1 Tm. 5:17) Bakulumpe bafwaninwe kwikala bantu babwanya kukankamika batutu ne bakaka; ino kyaba kimo bafwaninwe ne kwibadingila. Inoko ekale pobebakankamika nansha pobebadingila, bakulumpe bafwaninwe kwikala nyeke na kanye. Shi wikale na kanye ne na buswe ne kufundija bitamba mu Kinenwa kya Leza, ukekala mufundiji muyampe, mwanda ukeula Yesu Mufundiji Mukatampe.—Mat. 11:​28-30; 2 Tm. 2:24. w24.11 p. 24 mus. 16

Tubwanya kutumbija Yehova kupityila ku byotunena pādi. Bantu ba Yehova i basoñanibwe’mo ‘kwimbila Yehova,’ ‘kutendela dijina dyandi,’ ‘kusapula myanda miyampe ya lupandilo lwandi,’ ne ‘kusapula ntumbo yandi mu mizo.’ (Ñim. 96:​1-3) Ino yonso i miswelo yotubwanya kutendela’mo Tata wetu wa mūlu. (Bil. 4:29) Kadi tubwanya kutumbija Yehova na bintu byetu bilēme. Batōtyi ba bine batumbijanga nyeke Yehova uno muswelo. (Nki. 3:9) Kimfwa, bene Isalela bāletele byabuntu bya kūbaka nabyo tempelo ne kwiilongolola. (2 Ba. 12:​4, 5; 1 Bi. 29:​3-9) Bana ba bwanga ba Kidishitu bāmwingidile aye pamo ne batumibwa bandi “na bintu byabo.” (Luka 8:​1-3) Bene Kidishitu ba mu myaka katwa kabajinji nabo bātūdile bintu bya kukwasha nabyo banababo mu lwitabijo. (Bil. 11:​27-29) Netu dyalelo tutumbijanga Yehova kupityila ku byabuntu byetu bya kwilanga. w25.01 p. 4 mus. 8; p. 5 mus. 11

Le i bika byākweshe Konilusa abatyijibwe? Tutanga’mba wādi “utyina Leza pamo ne ba mu njibo yandi bonso.” Kadi Konilusa wādi uzenza Leza mafuku onso. (Bil. 10:2) Petelo paāsapwidile Konilusa myanda miyampe, aye ne ba mu yandi njibo bāitabije Kidishitu ne kubatyijibwa ponka na ponka. (Bil. 10:​47, 48) Na bubine, Konilusa wāitabije kushinta popa ponso paādi unenwe kushinta mwanda wa kutōta Yehova pamo na kisaka kyandi. (Yos. 24:15; Bil. 10:​24, 33) Konilusa wādi ubwanya kuleka kitenta kyandi kimulengeje aleke kwikala mwine Kidishitu. Inoko pamo bwa Solo, kālekelepo kino kilongeke. Le kwitabija bubine kukulomba kushinta bininge mu bobe būmi? Shi i amo, Yehova ukakukwasha. Ukakwesela shi usumininwe kwingidija misoñanya ya mu Bible mu bobe būmi mwanda wa kumwingidila. w25.03 p. 5 mus. 12-13

Shi ubaivwana mfumo ya bubela itala bulongolodi nansha batutu betutangidile kumeso, vuluka balwana na Leza mobābepedile Yesu ne bana ba bwanga ba mu myaka katwa kabajinji bubela. Dyalelo bantu ba Yehova bapangwapangwanga ne kubepelwa bubela monka mwālaile’kyo Bible. (Mat. 5:​11, 12) Mfumo ya bubela keiketongolapo shi tuyuke mwine wiisambakanya ne kulonga’po kintu kiponka na ponka. Le i bika byotufwaninwe kulonga’po? Pela mfumo ya bubela. Mutumibwa Polo wālombwele patōkelela byotufwaninwe kulonga potwivwana mfumo ya bubela. Wālombwele Temote asoñanye “bantu bamobamo baleke . . . kuta mutyima ku mfumo ya bubela” ne kupela “mfumo ya bubela ya mutonko.” (1 Tm. 1:​3, 4) Netu tupelanga mfumo ya bubela mwanda tuyukile mwine wiisambakanya. Tutejanga enka “binenwa biyampe” bya bubine.— 2 Tm. 1:13. w24.04 p. 11 mus. 16; p. 13 mus. 17

Shala nyeke mu bumo na boba balamete Yehova. Leza usakanga twikale mu bumo na batutu ne bakaka. Tukashala nyeke mu bumo shi tulamate ku bubine. Boba bonso basāsuka mu bubine baletanga nkalañani mu kipwilo. O mwanda Leza witudyumuna ‘twibasonsoloke.’ Shi bitupu, netu tubwanya kusāsuka mu bubine. (Loma 16:17) Shi tujingulule bubine ne kwibukwatyija pototo, tukashala nyeke pabwipi na Yehova ne kwikala na lwitabijo lukomo. (Ef. 4:​15, 16) Tukakingwa ku mfundijo ya bubela ya Satana ne ku lunsafwakanwa lwandi, kadi tukakingwa na Yehova pa kyamalwa kikatampe. Nanshi kwatyija nyeke pototo ku bubine, ‘nabya Leza wa ndoe ukekalanga nobe.’—Fid. 4:​8, 9. w24.07 p. 13 mus. 16-17

Yesu wātele mutyima bininge pa bantu bādi balēmenenwe na bubi ne kwibeta bekale balondi bandi. Wāyukile amba bubi bo bwālengeje bantu basusuke. O mwanda wākimbile bana-balume ne bana-bakaji bādi bayukene bu babipya-mambo. Wāshintulwile mu kimfwa kyaāletele amba: “Bakomo kebadipo kyobasakila muñanga, poso boba babela.” Kupwa wābweja’ko amba: “Naidile kwita babipya-mambo, ke bantu bolokepo, aa.” (Mat. 9:​12, 13) Yesu wāmwekeje kino mu bilongwa. Wālekēle bubi bwa mwana-mukaji wāoije maulu andi na impolo. (Luka 7:​37-50) Wāfundije mwana-mukaji mwine Samadia bubine bwa kamweno ku mushimwa, nansha byaāyukile amba udi na mwiendelejo wa busekese. (Yoa. 4:​7, 17-19, 25, 26) Leza wāpele Yesu enka ne bukomo bwa kutalula’ko lufu lulupukile ku bubi. Muswelo’ka? Yesu wāsangwile bafwe—bana-balume ne bana-bakaji, bana ne batame.—Mat. 11:5. w24.08 p. 4 mus. 9-10

Le Yehova usa kutumbija namani dijina dyandi panopano kumeso’ku? I kupityila ku butyibi bwandi. Ponopano ponka, usa konakanya Babiloni Mukatampe pa mwanda wa kufutulwija kwafutulwija dijina dyandi dijila. (Kus. 17:​5, 16; 19:​1, 2) Bantu bamo pobasa kwimwena konakanibwa kwa Babiloni Mukatampe, babwanya kwilunga netu ku butōtyi butōka. Ku mfulo pa Amakedona, Yehova usa konakanya ngikadilo ya bintu ya Satana, ko kunena’mba konakanya boba bonso balwa nandi ne kufutulula dijina dyandi. Inoko usa kupandija boba bamusenswe, bamukōkela, ne bamupa ntumbo. (Mako 8:38; 2 Ts. 1:​6-10) Yehova ukapandula dijina dyandi lonso pa kupwa kwa ditompo dya mfulo dikekala’ko ku mfulo kwa Umbikalo wa Myaka Kanunu wa Kidishitu. (Kus. 20:​7-10) Mu kine kitatyi’kya, “ntanda ikayula buyuki bwa ntumbo ya Yehova pamo bwa mema apūta dijiba.” (Hab. 2:14) Bine, bikasangaja’po kashā pa kumona muntu yense mūmi upa Yehova ntumbo imufwaninwe! w25.01 p. 7 mus. 15-16

Le i bika byādi bya kukwasha bene Kidishitu Bahebelu bōminine kulwibwa? Mutumibwa Polo wāyukile amba bādi basakilwa kwikala na mumweno muyampe pa byamalwa byabo. O mwanda wāshintulwile amba, Leza ubwanya kwingidija matompo a lwitabijo mwanda wa kwitufundija. Buno bufundiji bubwanya kukwasha muntu ekale na ngikadila ya kamweno ya bwine Kidishitu ne kwiilumbulula. Bano bene Kidishitu Bahebelu bādi ba kupēlelwa kūminina na kuta mutyima ku bipa biyampe bilupuka ku byamalwa byabo. (Bah. 12:11) Polo wākankamikile bene Kidishitu Bahebelu bōminine byamalwa na kusumininwa kukatampe. Wādi ubwanya kwibapa madingi mayampe mu uno mwanda. Byaādi upangapanga bene Kidishitu mafuku kunyuma, wāyukile biyampe bintu byādi bibatengēle. Kadi wādi uyukile muswelo wa kūminina. Ke-pantu, wāikele kulwibwa mu miswelo mishileshile paādi ke mwine Kidishitu.—2 Ko. 11:​23-25. w24.09 p. 12-13 mus. 16-17

Difuku dyonso dipita, dilengejanga mwingilo wetu wa busapudi wikadile’ko wa kampeja-bukidi. Mwanda waka? Mwanda difuku dyonso dipita ditufwenyanga ku mfulo. Tubandaulei’ko byālaile Yesu pa mwingilo wa busapudi mu mafuku a mfulo, monka mokilembelwe mu Mako 13:10. Mungya nsekununi idi mu Mateo, Yesu wānenene amba myanda miyampe ikasapulwa pa ntanda yonso ikelwe na bantu kumeso kwa “mfulo” kwiya. (Mat. 24:14) Kino kishima kifunkila pa konakanibwa kwa ngikadilo mibi ya bintu ya Satana. Yehova ke mutunge “difuku ne nsá” isa kulongeka bino binkumenkume panopano ponka. (Mat. 24:36; Bil. 1:7) Difuku dyonso dipita ditufwenyanga ku kino kitatyi. (Loma 13:11) Enka ne bifika mfulo, batwe tufwaninwe kwendelela kusapula. Kitatyi kyotulangulukila pa mwingilo wetu, i biyampe twiipangule kino kipangujo: Mwanda waka tusapulanga myanda miyampe? Buswe bo bwitutononanga tusapule. Bintu byotuloñanga mu mwingilo wa busapudi bilombolanga buswe botusenswe myanda miyampe, buswe botusenswe bantu, ne kutabukidila buswe botusenswe Yehova ne dijina dyandi. w24.05 p. 14-15 mus. 2-3

A bambutwile, kankamikai wenu mwana alangulukile pa bintu bya kutendelwa bipangile Yehova. Pomwinangija mu ntanda nansha mu budimi, kwashai wenu mwana atale mwikadile bupunga bwa bintu bitulumukwa bidi mu bupangi. Mwanda waka? Mwanda bino bintu bilombola’mba kudi muntu wa ñeni ne wa tunangu wibipangile. Kimfwa mu myaka mivule, befundi ba sianse befundile mu bupangi myanda ya bupunga bwa bintu bītonta. Nicola Fameli mwifundi wa sianse unena’mba kitatyi kyobala buvule bwa bitonto bidi mu kintu kampanda kya mu bupangi, ukatana mulongo wa bibalwa bīlonda. Uno mulongo wa bibalwa bīlonda utelwanga bu mulongo wa Fibonacci. Buno bupunga bwa bitonto bubwanya kutanwa mu bintu bivule, kimfwa mu mumwekelo wa bisansa bimo bya ñenyenye, biboyo bya bankalanyonga, mani a mityi, ne mu maluba a kitala-dyuba (tournesol). w24.12 p. 16 mus. 7

Ba Mosesa, Davida, ne Yoano bāikele’ko mu kitatyi ne mu ngikadilo mishile bininge na yetu. Inoko twi beifwane nabo mu bintu bivule. Bāingidile Leza wa bine, netu ye otwingidila. Pamo bwa abo, tulombelanga kudi Yehova, kumukulupila, ne kulonda bwendeji bwandi. Kadi pamo bwa bano bana-balume batame, tukulupile amba Yehova weselanga bininge boba bamukōkela. Nanshi, tulondei binenwa bya mfulo bya bano bana-balume batame na kukōkela mbila ya Yehova. Nabya bintu byonso byotukalonga biketwendekela bya binebine. Tukekala na būmi ne ‘kulāla kitatyi kilampe,’ bine, kwikala’ko nyeke ne nyeke! Kadi tukekala na nsangaji ya kusangaja Tata wetu wa mūlu wa buswe, mwine ufikidijanga milao yandi yonso kupita ne pa bine byotubwanya kulanga.—Ef. 3:20. w24.11 p. 13 mus. 20-21

Mu myaka katwa kabajinji, batutu bamo bātongelwe bu bengidi ba mingilo. (1 Tm. 3:8) Bimweka bu bo bādi bengila “mingilo ya bukwashi” yātelele mutumibwa Polo mu mukanda wandi. Na bubine bengidi ba mingilo bādi bengila mingilo ya mvubu mwanda wa kukwasha bakulumpe bate mutyima ku kufundija ne ku mwingilo wa bukumbi. Kimfwa, bengidi ba mingilo ye bano bādi bakwasha ku kutentula makopi a Bisonekwa nansha kupota bintu byādi bisakibwa pa kutentula. Langulukila pa mingilo ya bukwashi ingilanga bengidi ba mingilo mu kyenu kipwilo. (1 Pe. 4:10) Babwanya kupebwa mwingilo wa lubalo lwa kipwilo nansha ku myaba, kulomba mabuku ne kupa’o basapudi, kwingila ku binanda, kutundaila bāya, nansha kukwasha ku kulama ne kulongolola Njibo ya Bulopwe. Ino mingilo yonso i ya mvubu pa kusaka’mba kipwilo kingile senene.—1 Ko. 14:40. w24.10 p. 19 mus. 4-5

Tukabwanya kūminina makambakano o-onso, ekale makatampe nansha matyetye, shi tuvuluka’mba Yehova i mūmi kadi udi’ko mwanda wa kwitukwasha. Ke-pantu, i Mwinē Bukomo Bonso, kadi ubwanya kwitupa bukomo bwa kūminina. Nanshi, tudi na bubinga bonso bwa kulwa na makambakano etutana na kikulupiji. Kwimwena muswelo witukwasha Yehova mu makambakano matyetye kwitupanga kikulupiji kya amba uketukwasha ne mu makambakano makatampe. Tubandaulei’ko myanda ibidi yātene Mulopwe Davida mu būmi mine yāningije kikulupiji kyandi mudi Yehova. Davida paādi nkasampe mukumbi, uluse ne ntambo bāselele mukōko mu luombe lwa shandi. Mu ino mikenga yonso ibidi, Davida wāpangile bano banyema na bukankamane ne kupandija mikōko. Inoko, kālangilepo amba wābwenye kulonga kino na bukomo bwandi. Wāyukile amba i Yehova wāmukweshe. (1 Sa. 17:​34-37) Kulangulukila pa ino myanda kwākweshe Davida akulupile amba Leza mūmi ukamukwasha mu mafuku a kumeso. w24.06 p. 21 mus. 5-6

Langa’po bidi abakwite ku fetyi. Lelo ukatanwa’ko? Shi kuyukilepo mwine ukwityile nansha mpangiko ikwetwe’ko, ufwaninwe kumwipangula bipangujo pamo bwa bino: “Le i kitatyi’ka ne i kwepi kukalongelwa ino fetyi? Le kukekala bantu banga? I ani le ukemanina ino fetyi? I bāni bakatanwa’ko? Le i mingilo’ka ikengilwa’ko? Kukaletwa ne mālwa?” Malondololo a bino bipangujo akakukwasha ukwate butyibi bwa tunangu. Shi ubapu kuyuka mwikadile myanda, kimba kuyuka na katentekeji myanda yonso. Kimfwa, le ukalonga namani shi ubajingulula’mba bantu betyilwe ku ino fetyi kebalēmekelepo misoñanya ya mu Bible, nansha’mba kukabanibwa ne mālwa ino kwampikwa muntu wa kwimanina’o? Le umwene mubwanya kwalamukila ino fetyi ke mibimibi? (1 Pe. 4:3) Kuyuka myanda yonso, kukakukwasha ukwate butyibi buyampe. Inoko usakilwa kutabula ne ditabula dikwabo dya mvubu. w25.01 p. 15 mus. 4-5

Yehova i mwingidije muneneno wa kyelekejo, mwanda wa kwitulombola muswelo wabulanga bubi bwa boba besāsa kupityila ku kitapwa kya kinkūlwa. Bikalanga bikomo kutalula makeme atyila nansha atyididila pyū ku kisandi. Inoko Yehova witukulupija kupityila ku uno muneneno wa kyelekejo amba, bubi bwetu bubwanya kutōkejibwa tō kebukimwekapo monka. Kadi bubi budingakanibwanga ne na “mapu.” (Mat. 6:12; Luka 11:4) Nanshi kitatyi kyotulonga bubi ku meso a Yehova, mapu etu endanga avudila’ko. Tudi na mapu andi makatampe! Inoko kitatyi kitulekelanga Yehova, bikalanga pamo bwa aye utalula mapu otumwapwile. Kalombengapo mfutwa ya bubi bwalekēle. Kino shakyo kyo kyelekejo kitulombola muswelo otutūkijibwanga mutyima kitatyi kitulekela Yehova! w25.02 p. 9-10 mus. 9-10

Bambutwile abanunupa, babwanya kusakilwa babo bana bebakwashe na lupeto ne na bintu bikwabo, kadi bana bavule basangelanga kupa bambutwile babo bine byobasakilwa. (1 Tm. 5:4) Inoko bambutwile bene Kidishitu bayukile amba nsangaji yabo mikatampe keitambengapo mu kulela bana na mulangwe wa amba bakebakwatakanye na lupeto mwenda mafuku, ino itambanga mu kukwasha babo bana bengidile Yehova. (3 Yo. 4) Kupityila ku kimfwa kyobe, fundija bobe bana bakulupile mudi Yehova na kwibakwasha beteakanye mwa kwikwatakenya abo bene. Pobakidi bankasampe, wibalombole kamweno kadi mu kwingila bininge. (Nki. 29:21; Ef. 4:28) Shi abatama, wibakwashe bate mutyima ku byobafunda ku masomo. Bambutwile bene Kidishitu babwanya kulonga bukimbi ne kwingidija misoñanya ya mu Bible pa kukwasha babo bana bakwate butyibi bwa tunangu pobatonga masomo a kufunda. Kino kikakwasha babo bana bayuke mwa kwikwatakenya abo bene ne kulonga bivule mu mwingilo wa Yehova. w25.03 p. 30-31 mus. 15-16

Mu Isaya shapita 65 Yehova ulombola’mo mukekadila boba bakekala mu paladisa ya ku mushipiditu. Buno bupolofeto bwāfikidile dibajinji mu 537 Y.K. Mu kine kitatyi’kya, Bayuda bēsāshile bālekelelwe mu bumisungi mu Babiloni bājokela mu yabo ntanda. Yehova wāesele bantu bandi ne kwibakwasha balongolole kibundi kyoneke kya Yelusalema kikale monka kilumbuluke, ne kwaluja tempelo ikale bu kitako kya butōtyi butōka mu Isalela. (Isa. 51:11; Zek. 8:3) Kufikidila kwa bubidi kwa bupolofeto bwa Isaya kwashilwile mu 1919 Y.M., panyongolwelwe batōtyi ba Yehova ba mu ano etu mafuku mu bumisungi mu Babiloni Mukatampe. Kupwa, paladisa ya ku mushipiditu yashilula kutandabuka ntanda yonso. Basapudi bapyasakane ba Bulopwe babundile bipwilo bivule ne kumwekeja ngikadila ya bwine Kidishitu. Bana-balume ne bana-bakaji badi dibajinji ba bukalabale ne ba mwiendelejo wa disubi, bavwele “bumuntu bupya bwapangilwe mwendele kiswa-mutyima kya Leza.” w24.04 p. 20-21 mus. 3-4

Mu matanda amo, bambutwile nansha bantu bakwabo batame bo babwanya kutongela mubutule nkunga muntu wa kwisonga nandi. Mu matanda makwabo, bantu ba mu kisaka nansha balunda bo basokwelanga nkunga muntu wa kwisonga nandi, kupwa bakwata’ko mpangiko ya amba mwana-mulume ne mwana-mukaji betane pamo mwanda wa kumona shi babwanya kushilula kwinangila. Shi abakunena kukimbila mwana-mulume nansha mwana-mukaji muntu wa kwisonga nandi, tá mutyima ku byobasangela ne byobasakilwa abo bonso babidi. Shi ubasokola muntu wabwanya kwisonga nandi, longa bukomo bwa kuyuka bumuntu bwa muntu’wa, ngikadila yandi, ne kutabukidila mwikadile kipwano kyandi na Yehova. Kwikala mu kipwano kiyampe na Yehova i kwa mvubu mpata kutabuka lupeto, masomo afundile muntu, nansha ludingo lwandi lwa mu būmi. Ino vuluka’mba, tutu nkungulume ne kaka nkungakaji bo bafwaninwe kukwata butyibi bwa mfulo bwa kwisonga nansha kuleka kwisonga. w24.05 p. 23 mus. 11

Tubwanya kukwatakanya boba benangila na byotunena nansha kuleka kunena. Kyaba kimo, bibwanya kwitulomba kwīfula. (Nki. 12:18) Kimfwa, tubwanya kwikala na kipyupyu kya kusapwila bantu bakwabo amba kampanda ne kamukaya abashilula kwinangila. Inoko babwanya kusangela abo bene kusapwila bantu bakwabo ino myanda. Kadi ketufwaninwepo kubāba boba benangila nansha kwibanenena bibi pa myanda ibatala. (Nki. 20:19; Loma 14:10; 1 Ts. 4:11) Ne kadi boba benangila, padi kebakasangelapo binenwa nansha bipangujo bilombola’mba bafwaninwe kwisonga. Le bikekala namani shi boba benangila abakwata butyibi bwa kwimika kipwano kyabo? Ketufwaninwepo kwikuja mu yabo myanda nansha kutopeka umo pobadi amba ye udi na kilubo. (1 Pe. 4:15) Kwimika kwinangila kekushintululapo amba i ba bule. Divule kushintulula’tu amba kubafikidija kitungo kyako—kubakwasha bantu badi benangila bakwate butyibi buyampe. Inoko buno butyibi bubwanya kwibasusula mu malango. O mwanda tubwanya kukimba’ko miswelo ya kwibakwatakanya. w24.05 p. 31 mus. 15-16

Kumona muntu wa mu kisaka nansha mulunda netu upaluka kudi Yehova, kubadilwa mu makambakano makatampe abwanya kwitutyumuna mutyima. (Ñim. 78:40) Shi usenswe bininge muntu, po pene bikomanga bininge kūminina uno mwanda. Shi kodi mutanwe na uno mwanda usansa, kimfwa kya Zadoki kibwanya kukukomeja. Wālamete nyeke Yehova kitatyi kyātongele mulunda nandi wa pa mutyima Abiatala kubulwa lulamato. Kino kyāmwekele kitatyi kyādi kilēle Mulopwe Davida mu butanda bwa lufu, pāsakile wandi mwana Adoniya kusela lupona lwālaile Yehova amba ukapa’lo Solomone. (1 Bi. 22:​9, 10) Abiatala wātonga kukwatakanya Adoniya. (1 Ba. 1:​5-8) Abiatala byaālongele namino, kābudilwepo lulamato enka kudi Davida ne kudi Zadoki, ino wābudilwe’lo ne kudi Yehova! Aye pamo ne Abiatala bāingidile pamo mu bula bwa myaka mivule bu babitobo.—2 Sa. 8:17; 15:29; 19:​11-14. w24.07 p. 6 mus. 14-15

Tukulupilei amba kwendelela kwilama ku matompo i kwa mvubu mpata. Nansha shi bubi bubwanya kwitūletela “nsangaji ya lupito” ya muswelo’ka, kwiendeja mungya misoñanya ya Yehova kuketuletela nsangaji mivule kutabuka. (Bah. 11:25; Ñim. 19:8) O mwanda mwine twi batonge kwiendeja mungya mashinda andi. (Ngo. 1:27) Namino tukekala na mutyima wa mundamunda otōka ne kubadilwa mu boba bakapyana būmi bwa nyeke. (1 Tm. 6:12; 2 Tm. 1:3; Yude 20, 21) Na bubine “ngitu i mikōkekōke.” (Mat. 26:41) Ino kino kekishintululapo amba ketubwanyapo kulonga’po kintu pa bukōkekōke bwetu. Yehova udi’ko mwanda wa kwitupa bukomo botusakilwa. (2 Ko. 4:7) Ino tala, bukomo bwitupānga Leza i bobwa butabukile bwikalanga na bantu. Inoko dibajinji, tunenwe kwingidija bukomo bwetu mwanda wa kulwa na matompo. Yehova ukalondolola milombelo yetu na kwitubweja’ko bukomo botusakilwa. (1 Ko. 10:13) Bine, na bukwashi bwa Yehova tubwanya kwilama ku matompo. w24.07 p. 19 mus. 19-21

Mutumibwa Polo wālembēle Temote mukulumpe mukwabo binenwa bya mu kisonekwa kya dyalelo amba adingile babipya-mambo “ku meso a bantu bonso.” Le i bika byaādi usaka kunena? Kādipo usaka kunena amba kipwilo ‘kyonso’ kinenwe kutanwa’po padingilwa muntu. Inoko wādi wisambila pa bantu batyetye padi bayukile kala bubi’bwa. Babwanya kwikala batumoni ba mwanda’wa nansha boba basapwidilwe’o na nonga-bibi. Bakulumpe babwanya kwibalombola kufula amba mwanda’wa i mupwijibwe ne amba kipya-mambo i mukwashibwe. Kyaba kimo, bubi bubwanya kuyukana bininge mu kipwilo nansha kukayukana mwenda mafuku. Shi bidi namino, mu “bantu bonso” mubadilwa ne kipwilo kyonso. O mwanda mukulumpe ukela musapu wa amba tutu nansha kaka wadingilwa. Mwanda waka? Polo ulondolola’mba: “Amba bakwabo badyumukile’po,” baleke kuponena mu bubi. w24.08 p. 23-24 mus. 16-17

Tufwaninwe kuvudilwa nyeke bya kulonga mu mwingilo wa Yehova kufika ne ku mfulo. Bashingwe māni bafwaninwe kushala nyeke batale pa ‘kuselelwa’ na Yesu mu mpalo yabo ya momwa mūlu. (Mat. 24:40) Batengēle na kipyupyu ‘kubungakanibwa’ pamo na Yesu momwa mūlu. Pa kupwa kwa divita dya Amakedona, bakekala bu mutundaile wa Yesu mu busongi bwa Kana ka Mukōko. (2 Ts. 2:1) Nansha kitatyi kya butyibi byokyafwena bininge, ketufwaninwepo kukwatwa moyo. Shi tushale ba kikōkeji, Tata wetu wa mūlu wa buswe uketupa “bukomo butabukile bwikalanga na bantu” amba “[tumone mwa kupandila] . . . ne kwimana ku meso a Mwanā muntu.” (2 Ko. 4:7; Luka 21:36) Ekale tudi na lukulupilo lwa kwenda mūlu nansha lwa kwikala pano pa ntanda, tukasangaja Tata wetu shi tute mutyima ku bidyumu bidi mu byelekejo bya Yesu. Pa mwanda wa kanye ka ku buntu bitupu ka Yehova, majina etu ‘akatanwa malembwe mu mukanda’ wa būmi.—Dan. 12:1; Kus. 3:5. w24.09 p. 24-25 mus. 19-20

Ubwanya kutana ino ndoe ya mutyima na bukwashi bwa Kinenwa kya Leza. Muswelo’ka? Vuluka bulēme bwa bintu byodi nabyo, mwine mubadilwa ne kwitabijibwa na Yehova. Kadi dingakanya kino na byobya bikafikila boba basumininwe kumwena’tu enka mu ino ntanda. Babwanya kukulupila ne pa mfulo mu bintu byobamona mu būmi bwa dyalelo, mwanda kebadipo na lukulupilo lwa būmi bwa kumeso. Inoko Yehova i mulaye kukwesela madyese mavule kutabuka ne pa byofwatakanya. (Ñim. 145:16) Kadi langulukila pa uno mwanda: Lelo bine tuyukile mwadi mwa kwikadila būmi bwetu shi twakwete butyibi bwishile na buno botwakwete? Bubine i amba, boba bakwata butyibi bwimanine pa buswe bobasenswe Leza ne mukwabo, kebabulwangapo kintu nansha kimo kiyampe. w24.10 p. 27 mus. 12-13