Thai Liang Lim/E+ via Getty Images
NUSHALE BATABALE!
Disamisha mutu pa buloba bujima bua mudi miaba ya dipetelangana ku Enternete inyanga bansonga
Mu tshidimu tshia 2025, mbulamatadi ya buloba bujima mmisamishe mutu bua mudi miaba ya dipetelangana ku Enternete inyanga bansonga. Ditunga dikuabu ndikandike bansonga ba bidimu muinshi mua 16 bua kubuela miaba ayi, matunga makuabu adi ela meji a kuangata mapangadika a muomumue.
Bualu buimpe budi ne: nansha bamue bana mbamanye ne: miaba ya dipetelangana ku Enternete idi mua kubakebela njiwu. Mu luapolo luvuabu bapatule mu ngondo 4 wa 2025 kudi bena Pew Research Center, bantu ba mu États-Unis bavuabu bele nkonko mbalejamu ne: “bansonga bu bia pa lukama 48 badi bamba mudi miaba ya dipetelangana ku Enternete inyanga bana ba bukole buabu bibi menemene.”
Bamanyi bapiluke ba malu a makanda a mubidi badi badimuijangana mudi miaba ya dipetelangana ku Enternete ikebela bansonga masama a mutu. Tshidimu tshishale etshi, Doktere Vivek Murthy muena malu a makanda a mubidi wa mu États-Unis mmuambe ne: “Masama a mitu adi mu bansonga, mbualu bua kutabalela ne lukasa; ne tshidi tshitamba kuakebesha mmiaba ya dipetelangana ku Enternete.”
Mmushindu kayi udi baledi mua kukuba bana babu ku njiwu ya miaba ya dipetelangana ku Enternete? Bible udi ufila mibelu idi yambuluisha.
Tshidi baledi mua kuenza
Konkononayi mêyi manene a mu Bible aa:
“Muntu mudimuke udi welangana meji a tshidia tshionso tshidiye wela.”—Nsumuinu 14:15.
Bu mudi miaba ya dipetelangana ku Enternete mua kukebela muanebe njiwu, kuena muenzejibue bua kumulekela ubuela miaba ayi to. Kumpala kua wewe kumuanyishila bua kubuela miaba ayi, ikala mutuishibue ne: ukadi mushindame mu lungenyi, mukumbane bua kudikosela dîba dia kubuelamu, kudia bulunda ne bantu bimpe, ne kuepuka bintu bidi kabiyi ne mushinga.
Bua kumanya malu makuabu, bala tshiena-bualu tshia “Mon enfant devrait-il utiliser les réseaux sociaux?” ne tshia “Protégez votre adolescent des dangers des réseaux sociaux.”
“[Enza] malu bimpe bitambe ne dîba diebe.”—Efeso 5:16.
Wewe muanyishile muanebe bua kubuela miaba ya dipetelangana ku Enternete, muelele mikenji ya tshidiye mua kuenza padiye ubuelamu, umumvuije muikala mikenji eyi mua kumuambuluisha bua kapetshi njiwu to. Ikala mumanye bikadilu bia muanebe bidi mua kukuleja ni udi mua kumukandika bua kubuela miaba ayi.
Leja muanebe filme wa benda bazola bimfuanyi wa Ikala ne meji paudi mu site wa dipetelangana ne bantu ku Enternete bua amanye mudibi ne mushinga bua kudielela mikalu.
Bua kumanya ngenyi mikuabu ya mu Bible idi baledi mua kutumikila, bala tshiena-bualu tshia “Didimuija bua bubi bua miaba ya dipetelangana ku Enternete kudi bana—Ntshinyi tshidi Bible wamba?”
Manya malu makuabu
Bible udi wamba ne: tudi mu “bikondo bia malu makole bidi bikole mua kupita nabi.” (2 Timote 3:1-5) Mu tshikondo etshi, ke mudi Bible utupesha mibelu mimpe ya mua kupita ne ntatu. Kudi biena-bualu bia malu a mu Bible bipite pa 20 bidi bitangila baledi ne bana babu mu tshiena-bualu tshia “Divulangana dia masama a mitu mu bana ba bitende—Ntshinyi tshidi Bible wamba?”