KARL RIETZ | MALU A MU NSOMBELU
Ndi mumone ne: tshianza tshia Yehowa ki ntshîpi to
Pavua tatuanyi Clarence ne bidimu muinshi mua 20, wakambila kakuanyi ne: “Ntu nya mu kalasa, ndonga ne: umue kusangisha ne umue kusangisha ne umue mmumue ne: isatu. Kadi mu ekeleziya ndi mulonge ne: Nzambi udi Busatu bunsantu, mbuena kuamba ne: umue kusangisha ne umue kusangisha ne umue mmumue ne: umue. Nendekele kuya mu kalasa anyi kuya mu ekeleziya bualu badi ne bua kuikala banshimamu.” Pashishe kakuanyi wakalomba bampasata babidi ba bena Luther ba mu tshimenga tshietu tshikese tshia mu Wisconsin, mu États-Unis bua kumvuija tatu wanyi Busatu bunsantu. Bakateta kumumvuija kadi kabavua mua kujadika bualu nansha bumue ne Bible to. Dituku diakalonda, tatuanyi wakalomba bua bumbushe dîna diende mu mikanda ya ekeleziya, kadi kakuanyi wakitaba ne dielakana dionso.
Panyima pa bidimu, tatuanyi wakatuilangana ne Mulongi wa Bible kampanda (muvuabu babikila Bantemu ba Yehowa tshikondo atshi) kua mulela wende mukuabu. Tatuanyi wakamuebeja ne dîyi dikole ne: “Udi mua kungumvuija dilongesha dia Busatu bunsantu bua ndimanye bimpe anyi?” Mulongi wa Bible au wakandamuna ne: “Tòo, tshiena mua kudiumvuija to.” Ke tatu kumuambila ne: “Ke tshimvua mudiambile.” Mulongi wa Bible wakatungunuka wamba ne: “Indila kakese, tshiena mua kumvuija dilongesha dia Busatu bunsantu to, bualu kadiena mu Bible to.” Bakayukila butuku bujima, tatuanyi wakaya diakamue ku mudimu dituku diakalonda mu dinda kayi mulale tulu nansha tukese to.
Pamvua ne bidimu 12
Pakabala tatu mikanda ivuabu bamupeshe kudi Mulongi wa Bible, wakatuishibua ne: uvua mupete bulelela. Pakapita matuku, tatuanyi wakasela, ndekelu wa bionso yeye ne mamuanyi Kathryn bakabatijibua. Bakandongesha bua kunanga Yehowa, meme kubatijibua mu 1945 kumpala kua meme kukumbaja bidimu 9.
Ndi ntumikila mibelu ya baledi banyi
Musangu mukuabu tatu wakangambila ne: “Padibu bakulomba bua kuenza bualu kampanda bupiabupia mu mudimu wa Yehowa, kuambi nansha kakese ne: ‘Tshiena mumanye mushindu wa kubuenza to.’ Kadi ikala wamba ne: ‘Ndi musue kulonga, ne nengenze muanyi muonso.’ Yehowa neakuambuluishe ne tshianza tshiende katshiena tshiipi to.” (Nomba 11:23) Baledi banyi batu misangu yonso batupesha tshilejilu tshimpe tshia kuteka mudimu wa buambi pa muaba wa kumpala mu nsombelu wabu. Ke tshiakabasaka bua kuya muaba uvuabu dijinga ne bamanyishi mu Oklahoma. Tshilejilu tshiabu tshiakankolesha bua meme kubuela mu mudimu wa ku dîba ne ku dîba. Nunku mu 1956, ngakatuadija mudimu wa bumpanda-njila bua pa tshibidilu.
Baledi banyi mu bidimu bia 1960
Ngakatumikila kabidi mibelu ya baledi banyi pamvua nkeba mukaji wa kusela. Bakankankamija bua kukeba muntu uvua wenzela Yehowa mudimu. Dituku dikuabu, tatu wakangambila ne: “Paudi ukeba mukaji wa kusela, muangata uya nende bua kumonangana ne mamuebe. Yeye munange nsongakaji au, newikale ne mushindu wa kuikala ne disanka. Yeye kayi mumunange, kumusedi to!” Mamu kavua munange nsongakaji wa kumpala umvua mumutuadile to. Kadi uvua munange Arlene, nsongakaji muibidi umvua mumutuadile.
Dituku dia dibaka dietu
Arlene uvua mumbuke muitu muvuaye mukolele bua kuikala pabuipi ne Nzubu wa Bukalenge. Uvua wenza mudimu mu nzubu wa bakulakaje muvuaye ulala ne udia biakudia. Uvua mudifile anu ku dienzela Yehowa mudimu, yeye kulua mpanda-njila wa pa tshibidilu wa tshisumi. Mu 1959, tuetu kuselangana. Mamuanyi ne Arlene bavua bumvuangana bimpe be! Bulelela, patuvua katuyi tumvuangana ne Arlene, mamuanyi uvua misangu ya bungi utua ku tshia Arlene!
Ndi nganyisha Arlene wanyi misangu yonso bua mudiye mudiakaje bua kuibidilangana ne nsombelu mipiamipia bua lumu luimpe. Tshilejilu, dimue dituku mu muvu wa luya lukole patuvua meme ne Arlene tuenza mudimu mu teritware uvuabu kabayi batupeshe mu Kansas, katuvua bapete muaba wa kusombela to. Ke tuetu kusombela mu ntenta mukese uvua anu mukumbane bua kulala. Tuakakanga ntenta mu tshitudilu tshia mbulamatadi bua matuku atanu. Patuakumvuija mulombodi wa tshitudilu bua tshinyi tuvua mu Kansas ne mudimu utuvua tuenza, wakatuambila ne: “Nudi mua kushala muaba eu matuku onso anudi basue.” Biakatusankisha bikole be!
Ku Gilada ne ku Brésil
Dimue dituku bakatutumina formilere ibidi bua kubuela mu Kalasa ka Gilada. Bivua bualu bua dikema bualu katuvua balombe formilere ayi to. Kadi tukavua tudimona bu bamisionere bualu tuvua basombele mu ntenta. Nunku bua tshinyi kubenga kulomba bua kubuela mu kalasa ka Gilada bua kulua bamisionere balelela! Mu matuku makese, tuakapeta dibikila dia kubuela mu kalasa ka Gilada ka 38, ne tuakajikija mu ngondo wa 11 wa 1963. Bakatutuma mu Brésil!
Mu 1964 patuakafika mu Brésil, kakuvua muaba wa tuetu kusombela mu nzubu ya bamisionere to. Ke bualu kayi bakatulomba bua kushala bua tshitupa tshîpi ku biro bia filiale bia mu tshimenga tshia Rio de Janeiro ne kuenza mudimu wa bumisionere mu tshimenga atshi. Lutatu lunene lutuvua nalu mu Brésil luvua lua kulonga muakulu. Ngondo wa kumpala, tuvua tulonga Tshimputulukeshi munkatshi mua mêba 11 matuku a bungi. Mu ngondo muibidi, tuvua tulonga tshitupa tshia dituku ne tshitupa tshikuabu tuyisha. Pangakatuadija kuakula muakulu au, ngakenza bilema bikese bia bundu. Tshilejilu, dimue dituku patuvua tuyisha, mamu mukuabu wakatuambila ne: bayende ukavua mufue, kutelaye muaku utuvua katuyi banji kumanya to. Ngakamuandamuna ne: “Tudi ne disanka dia kumvua bualu ebu.” Nansha nanku, mamu au wakatumvuila bikole bualu uvua mumanye ne: tuvua benyi bavua balonga Tshimputulukeshi.
Tuvua tulonga Tshimputulukeshi mêba 11 ku dituku
Tudi banange mudimu wetu wa ku Betele
Panyima pa meme mumane kuenza ngondo mikese mu mudimu wa bumisionere, bakandomba bua kuenza mudimu dituku dimue ku lumingu mu Tshibambalu tshia dipatula mikanda tshia ku Betele. Tshidimu bu tshimue panyima pa tuetu bamane kufika mu Brésil, bakatubikila ku Betele. Ku Betele, mvua ngenza mudimu wa dilongolola nzubu yetu ne diyilama bimpe ne Arlene uvua wenza mudimu wa dikolopa ne dikomba mu nzubu. Mu kuamba kuimpe, biakantonda ndambu pavuabu batubikile ku Betele. Tuvua banange mudimu wa buambi ne tuvua batekemene ne: netukumbane bua kuenza mudimu wa butangidi bua tshijengu. Nansha nanku, tuakitaba dishintuluka adi ne tuakalonga mua kunanga Betele. Panyima pa bidimu ndambu, bakumbusha Betele muaba uvuayi, kumutekabu muaba mukuabu mu São Paulo.
Munkatshi mua bidimu bia bungi, ndi mumone mudi Yehowa mubeneshe mudimu wetu wa kukumbaja dijinga dia mikanda didi dienda divula mu Brésil. Tshilejilu, bakandomba umue musangu bua kukeba tshiamu tshikuabu tshia kupatula natshi mikanda. Ngakapeta tshiamu tshia mudimu tshia makuta makese menemene, meme kuya kutshitangila. Ngakebeja muena mudimu ne: bua tshinyi bavua batshipana. Yeye kungandamuna ne: tshiamu tshia difila dia mabeji katshivua tshienza mudimu bimpe to. Nansha nanku, tuakatshisumba, bualu bitupa bikuabu bia tshiamu atshi bivua bimpe. Pakafika tshiamu atshi mu nzubu wetu wa dipatula mikanda, ngakumbusha bimue bitupa binene bua kubuela munda muabi. Ngakamona ne: tshintu tshimuepele tshivua tshinyanguke! Tuakatshilongolola, ne tshiamu tshia kupatula natshi mikanda tshiakenza mudimu bimpe munkatshi mua bidimu bia bungi.
Bukole bua disambila
Mu kupita kua matuku, bivua bikengela kualabaja nzubu ya dipatuila mikanda bualu mudimu wa diyisha uvua wenda udiunda bikole mu Brésil. Ku luseke lua nzubu yetu ya dipatula mikanda, kuvua lupangu luvua munda mutupu. Tuakakeba muena lupangu alu munkatshi mua tshidimu tshijima, kadi katuakamupeta to. Katuvua bamanye ne: uvua musombele mutantshi wa kilometre mipite pa 1 000 mu musoko uvua kawuyi ne telefone anyi poste to.
Yehowa wakandamuna masambila etu atuvua tuela ne muoyo mujima pavua muntu mukuabu uvua mulue kuendakana ku Betele mutuambile ne: mulombodi wa magazen avua pabuipi apu uvua mumanye muena lupangu alu. Tuakaya kumona mulombodi au, yeye kutuambila ne: “Nudi bamone muntu udi unua maluvu kumpala kua nganda udi dia muamua dia njila anyi? Yeye ke muena lupangu.” Tuakaya diakamue bua kuyukila ne muntu au, yeye kuitaba ne lukasa luonso bua kusumbisha lupangu luende. Dituku adi ke dituku dimuepele divuaye mu tshimenga etshi panyima pa bidimu bia bungi! Tuakatuadija ne lukasa mudimu wa dikumbaja dia nzubu wa dipatula mikanda.
Muanetu Frederick Franz, muena mu Kasumbu kaludiki mulue kutangila Betele wetu mu 1974
Panyima pa matuku, tuakapeta mukenji ufumina ku biro bidi bilombola mudimu wetu pa buloba bujima ne: tuvua ne bua kupeta biamu bibidi bipiabipia bia dipatula nabi mikanda. Tuakajingulula musangu umue ne: biamu bipiabipia abi kabivua mua kukumbana mu nzubu wetu wa dipatula mikanda to. Musangu eu kabidi, tuakalomba Yehowa mu disambila. Dituku diakalonda, tuakamona muena mutumba netu mukuabu, uvua mupatudi wa mikanda, umbusha mashinyi a dipatula nawu mikanda mu nzubu wende. Uvua umbusha bintu biende, uya nabi muaba mukuabu ne uvua musue kusumbisha nzubu uvua ku luseke lua lupangu luetu. Nzubu au uvua anu bunene butuvua tukeba bua biamu bipiabipia bia kupatula nabi mikanda!
Mu 1975, midimu ya filiale yakavula bikole kayitshiyi ikumbana mu nzubu ya mu São Paulo to. Musangu eu, Kasumbu kaludiki kakalomba Komite wa filiale bua kukeba lupangu mu musoko muvuabu mua kuibaka nzubu ya bungi mu matuku atshilualua. Tuakangata dipangadika dia kusumba lupangu pabuipi ne Cesário Lange, mutantshi wa kilometre mitue ku 150 ne São Paulo. Pashishe tuakatumina Kasumbu kaludiki plan ya Nzubu mupiamupia wa dipatuila mikanda. Kadi bakatuandamuna ne: “Kanuena nuela meji a matuku atshilualua to! Mbimpe nuibake nzubu munene misangu ibidi kupita munudi balongolole!” Bakabuejamu kabidi bimfuanyi bia nzubu munene wa dipatula mikanda, utuakalua kuibaka.
Malongesha a budipuekeshi
Bu mundi muena mu Komite wa filiale wa mu Brésil, mvua ngela meji imue misangu ne: mushindu umvua mmona bualu kampanda ke uvua mutambe buimpe. Kadi pantu nyukila ne bena mu komite bakuabu, ntu mmona misangu ya bungi ne: mmuenenu wanyi katu anu mutambe buimpe misangu yonso to. Ndi mumone ne: “mu bungi bua bafidi ba ngenyi” ke mudi mushindu mutambe buimpe wa kuenza bualu kampanda upatukila.—Nsumuinu 15:22.
Umue musangu, bakabanda muanetu mukuabu uvua wenza mudimu wa difila mikanda ne: uvua wamba bakuabu mêyi mashile. Meme mumane kuteleja anu luseke lumue lua bualu, ngakalomba bua bumbushe muanetu au ku Betele. Matuku makese pashishe, ngakumvua ne: malu kaavua menzeke anu muvuabu baangambile to. Nansha muvuabi bikole, ngakitaba tshilema tshianyi, ke muanetu au kupinganaye ku Betele kuakenzaye kabidi mudimu muimpe wa bungi munkatshi mua bidimu bia bungi. Bualu ebu buvua dilongesha dinene kundi! Ngakamona bulelela bua mêyi adi mu Nsumuinu 18:13 a ne: “Padi muntu wandamuna bualu kumpala kua kumvua mudi malu, nditshimbakana ne dipuekeshibua dia milongo.”
Meme ne Arlene patuakafika mu 1964, mu Brésil muvua bamanyishi batue ku 28 000. Mpindieu, tudi ne bamanyishi bapite pa 926 000! Kumona mudi Yehowa muendeshe mudimu lukasa kudi kusankisha be! (Yeshaya 60:22) Mpindieu utudi ne bidimu bipite pa 80, tudi ne disanka bua mutuvua batuadije mudimu wa ku dîba ne ku dîba patutshivua bansonga ne balame anu dijinga dietu dia kupesha Yehowa tshidi tshitambe buimpe. Mu nsombelu wetu mujima, tudi bamone ne: tshianza tshia Yehowa ki ntshîpi to.