LUMINGU LUA DIA 6-12/7/2026
MUSAMBU WA 98 Mifundu mmifundisha ku nyuma wa Nzambi
Bua tshinyi mêyi manene a mu Bible adi ne mushinga?
‘Nufile mibidi yenu bu mudimu wa tshijila muenza ne tshieledi tshienu tshia meji.’—LOMO 12:1.
LUNGENYI LUNENE
Tshidi mêyi manene umvuija ne mua kuajingulula patudi tubala Bible.
1-2. a) Mbafunde Bible kukadi bidimu bungi kayi? b) Bua tshinyi Bible utshidi anu ne mushinga matuku etu aa?
MBAFUNDE Bible kukadi bidimu bia bungi menemene. Mikanda ya kumpala ya mu Bible mbayifunde kukadi bidimu bitue ku 3500, ne ya ndekelu mbayifunde kukadi bidimu bitue ku 2000. Nansha nanku, “dîyi dia Nzambi” didimu ditshidi ne muoyo ne bukole matuku etu aa. (Eb. 4:12; 2 Tim. 3:16, 17) Bantu miliyo ya bungi lelu badi batumikila mibelu ya mu Bible, ne idi ibambuluisha bua kuangata mapangadika mimpe ne bua kuikala ne disanka.
2 Nansha mudi Bible muikale mukanda wa kale, utshidi ne mushinga matuku etu aa. Bua tshinyi? Bua malu abidi aa: Bua kumpala, malu adimu mmafume kudi “Nzambi wa muoyo,” muena meji a bungi. (1 Tim. 4:10; Lomo 16:26, 27) Buibidi, mêyi manene adimu kaena mua kushintuluka mu kupita kua bidimu to. Ke bualu kayi avua mambuluishe bantu ba kale bua kutantamenabu ntatu yabu.
3. Nnkonko kayi ituandamuna mu tshiena-bualu etshi?
3 Mêyi manene a mu Bible ntshinyi? Bua tshinyi adi ne mushinga matuku etu aa? Mmunyi mutudi mua kuajingulula patudi tubala Bible? Netuandamune nkonko eyi mu tshiena-bualu etshi ne netumone mudi malongesha a Yezu aleja mushinga udi nawu mêyi manene.
MÊYI MANENE A MU BIBLE NTSHINYI?
4. Mêyi manene a mu Bible ntshinyi?
4 Mêyi manene a mu Bible mmalu malelela a nshindamenu wa mikenji ya Nzambi. Kudi misangu idi dîyi dinene mua kumvuika bimpe mu mukenji kampanda. (Mat. 22:37) Kadi mêyi manene mmapite mikenji bualu mikenji idi itangila nsombelu kampanda misunguluke anyi badi mua kuyela bua tshikondo kansanga. Mêyi manene owu adi aleja tshidi meji a Yehowa mu ngumvuilu mualabale. Tudi mua kuamba bua mêyi manene ne: mmalu adibu belele mikenji. Mukenji wonso udi Yehowa muele udi ne bualu budiye muwelele. Kadi bantu badi mua kutumikila mêyi manene adi mikale nshindamenu wa mikenji ayi mu nsombelu ya bungi mishilashilangane, ne kaena ashintuluka mu kupita kua bidimu to. (Mis. 119:111) Mikenji idi mua kushintuluka, kadi mêyi manene atu owu ne mushinga bikondo bionso.—Yesh. 40:8.
5. Fila tshilejilu tshidi tshileja dishilangana didi pankatshi pa mikenji ne mêyi manene. (Tangila kabidi bimfuanyi.)
5 Bua kumvua bimpe dishilangana didi pankatshi pa mikenji ne mêyi manene, tuangate tshilejilu etshi. Mamu udi mua kuambila kana kende ka balume ne: ‘Kulengi mbabula udi ne kapia au to.’ Tshidiye mumuambile atshi mmukenji udiye mumuelele. Kadi dîyi dinene didi mu mukenji au didi ne: Kulengi tshintu tshidi ne mudilu to, tshianana tshidi tshikosha. Nunku dîyi dinene adi didi ditangila bintu bikuabu bionso bidi mua kukuata kapia, bu mudi tshiamu tshia bilamba, ditshiuwa anyi bintu bia muomumue bidi mua kuosha muntu. Muana au neatumikile dîyi dinene adi nansha bua bintu bia mushindu au bidi kabiyi mu nzubu muabu. Bushuwa, padiye ukola, pamuapa neajinge bua kulambila pa mbabula anyi pa ditshiuwa. Kadi neatabalele mushindu udiye ubilenga bua kabilu kumuosha. Nunku nansha mudibi kabiyi bikengela kabidi ne: atumikile mukenji wa mamuende au, udi anu ne bua kuvuluka tshivuaye mumuelelawu.
Mukenji udi mua kushintuluka, kadi dîyi dinene didimu kadiena mua kushintuluka to (Tangila tshikoso 5)
BUA TSHINYI MÊYI MANENE A MU BIBLE ADI NE MUSHINGA?
6. a) Ntshinyi tshidi Yehowa utupesha mu Dîyi diende? b) Mmushindu kayi udi Yehowa ututua mushinga?
6 Bu mudi Yehowa mutunange bikole, mmutuelele mikenji bua kutuepula ku njiwu. (Yak. 2:11) Udi utuambuluisha kabidi bua tumvue bimpe mêyi manene adi mu mikenji ayi. Yehowa ki mmutuelele mikenji mu nsombelu yonso to, kadi mu Bible mudi mêyi manene adi atuambuluisha bua kuangata mapangadika mimpe ne kuenza tshidi tshiakane. Nunku padi Yehowa mutupeshe mêyi manene, bidi bileja mudiye mututue mushinga ne mutupeshe budikadidi bua kudiangatshila mapangadika adi aleja mutudi bamunange ne basue kumutumikila.—Gal. 5:13.
7. Fila tshilejilu tshidi tshileja mushinga udi nawu mêyi manene? (Tangila kabidi tshimfuanyi.)
7 Bua kumvua mudi mêyi manene mua kutuambuluisha, tuakulayi bua bimanyinu bitubu batekela bakanyemesha ba mashinyi mu njila mu amue matunga. Bia bungi bia ku bimanyinu abi mmikenji idi bakanyemesha ne bua kutumikila. Tshilejilu, bidi mua kuleja bendeshi ba mashinyi lubilu ludibu ne bua kuikala nalu muaba kampanda ne dîba didibu ne bua kuimana. Kadi bimanyinu bikuabu bitu bibambuluisha bua kuepuka njiwu. Tshilejilu, bidi mua kubadimuija ne: muaba eu utu ne busenu anyi ne: nyama idi mua kuikala isambuka njila. Kanyemesha mupiluke yeye mumone bimanyinu bia nanku, udi wendesha ne budimu buonso bua kuepuka njiwu. Tshilejilu, mvula yeye uloka, neatabalele ngendeshilu wende. Bia muomumue, bena Kristo badi batabalela bua kabenji bualu budi Dîyi dia Nzambi dibenga to. Badi kabidi bepuka ngelelu wa meji anyi bienzedi bidi mua kubafikisha ku dishipa mikenji ya Nzambi. Abi bidi bibalomba bua bajingulule mudi Yehowa wela meji bua bualu abu.
Bimanyinu bia bungi bitubu bateka mu njila bidi biambuluisha bakanyemesha bua kuepuka njiwu. Mushindu au ke udi mêyi manene a mu Bible mua kutuambuluisha bietu (Tangila tshikoso 7)
8. Paudi ubala Bible, ntshinyi tshiudi ne bua kukeba? Neudienzeje bua kuenza tshinyi? (Lomo 12:1, 2)
8 Bua tshinyi Yehowa ki mmutuelele mikenji bua kalu ne kalu konso? Mbua diakalenga dietu. Bidi bituambuluisha bua kumanya mudi Yehowa wela meji bua malu kampanda. Paudi ubala bualu kampanda mu Bible, mbimpe ukebe malongesha adi bualu abu bukulongesha ne uelele meji. Mbimpe udiebeje bua kumanya tshidi Yehowa mufundishile bualu abu mu Bible, ne pashishe ukebe bua kutumikila malu adibu bukulongeshe. Paudi wenza nanku, udi wibidija ‘tshieledi tshiebe tshia meji’ bua kuenzela Yehowa mudimu ne udi “udijadikila wewe nkayebe disua dia Nzambi didi dimpe, didi dianyishibue ne didi dipuangane.”—Bala Lomo 12:1, 2.a
9. Kutumikila mêyi manene a mu Bible kudi kutuambuluisha kabidi mushindu kayi? (Ebelu 5:13, 14)
9 Kutumikila mêyi manene a mu Bible kudi kutuvuija bena Kristo badi bidikija Yehowa mu malu adibu benza, ne malanda etu nende adi akola. (Bala Ebelu 5:13, 14.) Pa tshibidilu, baledi batu belela bana babu mikenji ya bungi bua benze malu adi mimpe ne bepuke adi mabi. Bana babu abu badi mua kuyitumikila anu bua ne: kababanyoki to. Kadi Yehowa kena utuenzela malu mushindu au to. Udi utueyemena, mutuishibue ne: netudiangatshile mapangadika adi apetangana ne disua diende, ne dîba adi udi usanka.—Mis. 147:11; Nsu. 23:15, 26; 27:11.
MMUNYI MUTUDI MUA KUJINGULULA MÊYI MANENE A MU BIBLE?
10. Mmunyi mutudi mua kujingulula mêyi manene patudi tubala Bible?
10 Patudi tubala Bible, mbimpe tukebe malongesha adi atuambuluisha bua kumanya mudi Yehowa umona malu kampanda, ne mbimpe tujingulule tshidiye muelele mikenji kansanga. Tuetu bumvue bimpe tshidi Yehowa muelele mikenji, netumvue bimpe tshidi meji ende. Kadi bua kumanya mutuye wela meji, tudi ne bua kumulomba diambuluisha ne kuelangana meji bikole a bitudi tubala. (Nsu. 2:10-12) Mbimpe tudiebeje ne: ‘Bua tshinyi Nzambi mmuele mukenji eu? Biobi ne: Nzambi mmukine tshikadilu etshi, mmunyi mudiye umona bikadilu bikuabu bia buena ebi? Bualu bua mu Bible ebu mbumpeteshe dilongesha kayi? Mmunyi mundi mua kutumikila dilongesha adi mu nsombelu wanyi?’ Tuetu bumvue tshidi Yehowa muelele mikenji kampanda ne badienzeje bua kumvua tshidi miyuki kansanga ya mu Bible itulongesha, netuangate mapangadika mimpe adi amusankisha.
11. Mu Muyuki wa pa mukuna uvua Yezu muenze, mmushindu kayi udiye mutulongeshe bua kujingulula mêyi manene a mu Bible? (Tangila kabidi bimfuanyi.)
11 Mu Muyuki wa pa mukuna uvua Yezu muenze, mmutulongeshe mua kujingulula mêyi manene a mu Bible. Tuakulayi bua bilejilu bisatu. Mu tshilejilu tshionso netumone ne: Yezu uvua wanji uleja tshivua mikenji yamba, pashishe uleja mêyi manene adimu. Patudi tuelangana meji bikole bua malu adi Yezu mutulongeshe, netumone mudiwu atuambuluisha bua kuangata mapangadika mimpe lelu eu.
Pavua Yezu muenze Muyuki wa pa mukuna, wakaleja mua kujingulula mêyi manene a mu Bible adi mu mikenji ya Nzambi (Tangila tshikoso 11)
12. Ndîyi dinene kayi didi mu Matayi 5:21, 22? (Tangila kabidi tshimfuanyi.)
12 Bala Matayi 5:21, 22. “Kuena ne bua kushipa muntu.” Ndîyi dinene kayi didi mu mukenji eu? Ndiodi edi: Yehowa ki mmusue bua tukine bakuabu to. Ki mmusue bua tubenzele malu mabi, tubambe mêyi mabi anyi tubelele meji mabi to. Yezu wakaleja ne: nansha muntu yeye kayi mushipe muntu mukuabu, kadi yeye mumukine, mmupange anu kutumikila bualu budibu belele mukenji au. Muntu yeye “utungunuka ne kukuatshila muanabu tshiji tshikole” anyi umuamba mêyi mabi, kena usankisha Yehowa to. Bua tshinyi? Bualu malu au ke atu afikisha bantu ku dishipa bakuabu. —1 Yone 3:15.
13. Mmunyi mutudi mua kutumikila dîyi dinene didi mu Matayi 5:21, 22 lelu? (Tangila kabidi bimfuanyi.)
13 Mmunyi mutudi mua kutumikila dîyi dinene didi mu Matayi 5:21, 22 lelu? Mbimpe tuepuke dilaminangana munda. (Lew. 19:18; Yobo 36:13) Bua tshinyi? Bualu bidi mua kutufikisha ku diamba muntu mêyi mabi anyi ku dimuenzela bualu bubi. (Nsu. 10:12) Bidi kabidi mua kutufikisha ku diakula bibi bua bakuabu ne ku dibashiminyina malu, bifuane mpindieu kubanyangila lumu. (Nsu. 20:19; 25:23) Pavua Yezu mufile mubelu wa kubenga kukina bakuabu, Enternete, telefone ne ordinatere kabivua bianji kuikalaku to. Kadi mubelu au udi utulongesha ne: katuena ne bua kukuata mudimu ne bintu ebi bua kuamba bakuabu mêyi mabi to. Nunku anu mutudi mua kudienzeja bua kubenga kushipa muntu, mbimpe tudienzeje kabidi bua kubenga kuamba muntu mêyi adi mua kumunyangila lumu.
(Tangila tshikoso 12-13)
14. Ndîyi dinene kayi didi mu Matayi 5:27, 28? (Tangila kabidi tshimfuanyi.)
14 Bala Matayi 5:27, 28. “Kuena ne bua kuenda masandi.” Ndîyi dinene kayi didi mu mukenji eu? Ndiodi edi: Yehowa mmukine malu a masandi ne meji adi afikisha muntu ku dienza malu au. Yezu wakaleja ne: mulume udi utungunuka ne kutangila mukaji udi kayi wende mu mushindu wa kumualakana, udi wenza mpekatu. Nunku meji a malu a masandi owu makuluile, mbimpe udienzeje bikole bua kuwumbusha diakamue. (Mat. 5:29, 30) Dîyi dinene edi didi ditangila kabidi bena Kristo batshidi bajike.
15. Mmunyi mutudi mua kutumikila dîyi dinene didi mu Matayi 5:27, 28 lelu?
15 Mmunyi mutudi mua kutumikila dîyi dinene didi mu Matayi 5:27, 28 lelu? Ki mbimpe tutume meji ku malu a masandi to. (2 Sam. 11:2-4; Yobo 31:1-3) Tudi kabidi ne bua kuepuka ditangila mishindu yonso ya malu a bantu butaka. Katuena ne bua kudiambila ne: bu mutudi tuatangila patupu, kakuena mpekatu to. Bena panu batu bela meji ne: kudi imue mishindu ya malu a bantu butaka itu kayiyi mibi menemene to. Katuedi meji bu bobu nansha. Tshikondo tshia Yezu kakuvua biamu bia kumuenena filme anyi foto to. Nansha nanku, Yezu mmutupeshe dîyi dinene didi dituleja mudi Yehowa umona ditangila malu a bantu butaka adi bantu bapatula mu biamu lelu eu. Bidi bituambuluisha bua kumvua ne: patudi tutumina bakuabu foto ne filme ya malu a masandi, tubafundila mesaje a malu au anyi tuayukidilangana nabu, Yehowa udi unyingalala. Dîyi dinene edi didi diambuluisha bana betu bakadi baselangane bua kushala balamatangane, kabayi belangana mâyi ku makasa to. (Mal. 2:15) Didi diambuluisha bena Kristo bonso bua kuepuka tshintu tshionso tshidi mua kubafikisha ku dienda masandi.—Nsu. 5:3-14.
(Tangila tshikoso 14-15)
16. Ndîyi dinene kayi didi mu Matayi 5:43, 44? (Tangila kabidi tshimfuanyi.)
16 “Udi ne bua kunanga mukuebe.” Ndîyi dinene kayi didi mu mukenji eu? Ndiodi edi: Yehowa mmusue bua tunange bantu bonso. Bia dibungama, bena Yuda ba mu tshikondo tshia Yezu bavua bobu bela meji ne: mukenji eu uvua ubalomba bua kunanga anu bena Yuda ne kukina bena lukuna babu. Kadi Yezu uvua mumanye ne: atshi ki ntshivua mukenji au ubalomba bua kuenza to. Uvua mumanye kabidi ne: Tatu wende wa dinanga mmusue bua tunange bantu bonso nansha bobu ba muaba kayi anyi ba dikoba kayi.—Mat. 5:45-48.
17. Mmunyi mudi kutumikila dîyi dinene didi mu Matayi 5:43, 44 kutuambuluisha lelu? (Tangila kabidi bimfuanyi.)
17 Mmushindu kayi utudi mua kutumikila dîyi dinene didi mu Matayi 5:43, 44 lelu? Bu mutudi banange bantu, katubuelakanyi mu mvita ya bena panu to. (Yesh. 2:4; Mika 4:3) Nansha bantu bobu ba muaba kayi, ba dikoba kayi anyi ba mu tshitendelelu kayi, mbimpe tubenzele malu mimpe. (Bien. 10:34, 35) Bantu bonso badi batuenzela malu mabi anyi baenzela batudi banange, mbimpe tubafuile luse.—Mat. 18:21, 22; Mâko 11:25; Luka 17:3, 4.
(Tangila tshikoso 16-17)
IKALA MUDISUIKE BUA KUTUMIKILA MÊYI MANENE A MU BIBLE
18. a) Udi ne bua kudisuika bua kuenza tshinyi? b) Ntshinyi tshituakuila mu tshiena-bualu tshialonda? (Tangila kabidi tshimfuanyi.)
18 Tudi ne disanka bua mudi Yehowa kayi utuelela mikenji mipitepite bungi bu mudi muledi mua kuyelela bana bende to. Mmusue bua tutumikila mêyi manene a mu Bible adi atuambuluisha bua kuangata mapangadika mimpe misangu yonso. (1 Kol. 14:20) Patudi tuangata mapangadika au, mbimpe tuikale badisuike bua ‘kutungunuka ne kujingulula tshidi disua dia Yehowa.’ (Ef. 5:17) Tudi tuangata mapangadika mimpe au bualu tudi banange Yehowa, ki mbualu tudi tutshina ne: neatunyoke to. Kadi kudi tshintu tshikuabu tshidi mua kutuambuluisha bua kuangata mapangadika mimpe. Tshintu atshi ke kondo ka muoyo. Ke bualu butuakuila mu tshiena-bualu tshialonda.
MUSAMBU WA 95 Butoke budi buenda anu buvula
a Mu malu a bungi atudi tutuilangana nawu, Yehowa ki mutuelele mikenji ya kulonda to. Nunku bidi bikengela tumvue bimpe mudi mêyi manene apetangana ne nsombelu yonso, ne tuangate mapangadika mimpe. Yehowa mmutufuke ne bukole bua kuelangana meji bua tuangate mapangadika adi mua kumusankisha, adiye mua kubenesha. Ke tshivua bena Yuda ba bungi bavua balue bena Kristo mu bidimu lukama bia kumpala ne bua kuditatshisha bua kuenza. Kumpala kua kuluabu bena Kristo, bavua batumikila mikenji ivuabu babelele kudi bamfumu ba bitendelelu.