“L-​Eqdem Kwotazzjonijiet Magħrufin taʼ Testi Bibliċi”

ĦAMSA U GĦOXRIN sena ilu, xi arkeoloġi Iżraelin għamlu skoperta taʼ l-​għaġeb. F’għar tad-​dfin mal-​ġenb tal-​Wied taʼ Ħinnom, f’Ġerusalemm, huma sabu żewġ skrolli żgħar tal-​fidda b’testi Bibliċi mniżżlin fuqhom. L-​iskrolli jmorru lura saż-​żmien taʼ qabel il-​qerda taʼ Ġerusalemm mill-​Babiloniżi fis-​sena 607 Q.E.K. It-​testi kkwotaw parti mill-​barkiet dokumentati f’Numri 6:​24-​26. L-​isem persunali t’Alla, Ġeħova, jidher diversi drabi fuq iż-​żewġ skrolli. L-​iskrizzjonijiet ġew deskritti bħala “l-​eqdem fdalijiet li ġejjin mid-​dinja tal-​qedem u li ddokumentaw partijiet mill-​Bibbja Ebrajka.”

Imma, xi studjużi ddubitaw id-​data li fiha nkitbu u sostnew li l-​iskrolli nkitbu fit-​tieni seklu Q.E.K. Raġuni waħda għal dan in-​nuqqas taʼ qbil kienet li l-​kwalità tar-​ritratti oriġinali taʼ dawn l-​iskrolli ċkejknin ma ħallietx li ssir osservazzjoni bir-​reqqa tad-​dettalji. Biex isolvu n-​nuqqas taʼ qbil dwar meta nkitbu, tim taʼ studjużi beda studju mill-​ġdid. Huma użaw l-​aħħar teknoloġija taʼ stampi bil-​kompjuter biex jipproduċu ritratti diġitali taʼ kwalità tajba ħafna taʼ l-​iskrolli. Ir-​riżultati taʼ l-​analisi mill-​ġdid ġew pubblikati dan l-​aħħar. X’konklużjoni waslu għaliha t-​tim taʼ studjużi?

L-ewwelnett, l-​istudjużi jenfasizzaw li l-​informazzjoni arkeoloġika tappoġġa l-​fatt li nkitbu qabel l-​eżilju Babiloniż. L-​informazzjoni paleografika​—l-​iddatar taʼ l-​iskrolli mid-​daqs, l-​istil, il-​pożizzjoni, is-​sekwenza, u d-​direzzjoni taʼ l-​ittri​—tipponta lejn l-​istess perijodu, jiġifieri, lejn it-​tmiem tas-​sebaʼ seklu Q.E.K. U finalment, issa li kkunsidra l-​ortografija, is-​sistema taʼ kif għandu jinkiteb il-​kliem, it-​tim jikkonkludi: “L-​informazzjoni ortografika taʼ l-​iskrolli hi konsistenti maʼ l-​evidenza arkeoloġika u paleografika dwar id-​data taʼ meta nkitbu.”

Il-ġurnal Bulletin of the American Schools of Oriental Research jiġbor fil-​qosor l-​istudju taʼ l-​iskrolli tal-​fidda, li huma magħrufin ukoll bħala l-​iskrizzjonijiet taʼ Ketef Hinnom, b’dan il-​mod: “Nistgħu għalhekk nikkonfermaw il-​konklużjoni li waslu għaliha ħafna studjużi, li l-​iskrizzjonijiet li nstabu fuq dawn l-​iskrolli jippreservaw l-​eqdem kwotazzjonijiet taʼ testi Bibliċi magħrufin.”

[Stampa f’paġna 32]

Għar: Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.; inskrizzjonijiet: Photograph © Israel Museum, Jerusalem; courtesy of Israel Antiquities Authority