BIBLIOTECA NU̱Ú INTERNET Watchtower
Watchtower
BIBLIOTECA NU̱Ú INTERNET
tu’un sâví
ǒ
  • ʼ
  • a̱
  • e̱
  • i̱
  • ǐ
  • o̱
  • ǒ
  • u̱
  • BIBLIA
  • NDIʼI TUTU
  • REUNIÓN
  • nwt Eclesiastés 1:1-12:14
  • Eclesiastés

Kǒo video ndíka̱a̱ yóʼo.

Káʼnu koo iniún, kǒo kívi kana ña̱ video.

  • Eclesiastés
  • Biblia tu̱ʼun sâví Ña̱ ku̱vaʼa xa̱ʼa̱ na̱ kundoo ñuyǐví xa̱á
Biblia tu̱ʼun sâví Ña̱ ku̱vaʼa xa̱ʼa̱ na̱ kundoo ñuyǐví xa̱á
Eclesiastés

ECLESIASTÉS

1 Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ sándataka na̱ yiví, se̱ʼe ta̱ David ta̱ kúú rey ñuu Jerusalén.

 2 “Kǒo miíví ña̱ ndáyáʼvi, káchi ta̱ sándataka na̱ yiví,

kǒo miíví ña̱ ndáyáʼvi, va̱ása ndáyáʼvi nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa”.

 3 ¿Ndáaña ndákiʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní káchíñuna,

ña̱ ndeéní káchíñuna xa̱ʼa̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo?

 4 Na̱ kákuva, na̱ xíʼi̱va

soo ñuʼú yóʼo kooña ndiʼi tiempo.

 5 Kíta* ñu̱ʼu* ta kíʼviña;

kama ndíkóña chí nu̱ú kítaña.

 6 Ta̱chí ku̱a̱ʼa̱nña chí sur ta káva̱ña ku̱a̱ʼa̱nña chí norte.

Káva̱ña ta káva̱ña... Ta va̱ása xíku̱ndichiña.

 7 Ndiʼi yu̱ta xáa̱rá nda̱a̱ mar soo va̱ása chútú tá mar.

Yu̱ta ndíkórá nu̱ú ke̱erá ña̱ va̱ʼa kunu tukurá.

 8 Ndiʼi ña̱ʼa sákunaaña miíyó,

ta kǒo na̱ kuchiñu ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo.

Va̱ása kúsi̱í-iniyó xíʼin ña̱ xítoyó

ta ni va̱ása kúsi̱í-iniyó xíʼin ña̱ xíniso̱ʼoyó.

 9 Ña̱ xa̱a̱ ku̱u tá ya̱chi̱ kúú ña̱ kuu tukuva,

ta ña̱ xa̱a̱ ke̱ʼéna kúú ña̱ keʼé tukuna.

Kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa xa̱á nu̱ú ñuʼú yóʼo.

10 ¿Á íyo ña̱ kivi ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ “Koto, ña̱ xa̱á kúú ña̱yóʼo”?

Xa̱a̱ xi̱naʼáví íyo ña̱yóʼo,

xa̱a̱ íyo ña̱yóʼo tá kúma̱níka kakuyó.

11 Kǒo na̱ ndákaʼán xa̱ʼa̱ na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá

saátu kǒo na̱ ndakaʼán xa̱ʼa̱ na̱ koo chí nu̱únínu;

ta ni na̱ kaku chí nu̱únínuka kǒo na̱ ndakaʼán xa̱ʼa̱na.

12 Yi̱ʼi̱ ta̱ sándataka na̱ yiví, kúi̱ rey nu̱ú na̱ ñuu Israel chí Jerusalén. 13 Xi̱niñúʼi̱ ña̱ ndíchi ña̱ va̱ʼa sakúaʼi̱ ta na̱ndukúva̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼéna nu̱ú ñuʼú..., xítoi̱ ña̱ va̱ása kúsi̱í-ini na̱ yiví tá kéʼéna chiñu ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱na.

14 Xi̱toi̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼéna nu̱ú ñuʼú

ta ki̱ʼii̱n kuenta ña̱ va̱ása ndáyáʼviña

chi nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ ndíku̱n sa̱tá ta̱chí saá íyona.

15 Ña̱ ku̱yakúá va̱ása kívi ndunda̱kúña,

ta ña̱ kúma̱ní va̱ása kívi ndakaʼvinaña.

16 Tasaá ki̱xáʼíi̱ ndákani-inii̱: “Ku̱a̱ʼání ña̱ ndíchi kúúmiíi̱, ndíchiníkai̱ nu̱ú na̱ xi̱ndoo tá ya̱chi̱ chí ñuu Jerusalén; ku̱a̱ʼání ña̱ ndíchi kúúmiíi̱ ta xíni̱níi̱”. 17 Xi̱niñúʼi̱ tiempoi̱ ña̱ sakúaʼi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchi saátu ña̱ kunda̱a̱-inii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ kíʼví, ta saátu ña̱yóʼo íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ kundiku̱nyó sa̱tá ta̱chí.

18 Saáchi tá kúúmiíyó ku̱a̱ʼání ña̱ ndíchi, ña̱yóʼo ndeéní sándi̱ʼiña-iniyó,

ña̱kán tá ku̱a̱ʼáníka ña̱ʼa xíni̱yó xa̱ʼa̱, xóʼvi̱níkayó.

2 Tasaá ki̱xáʼíi̱ ndákani-inii̱: “Ná keʼíi̱ ña̱ʼa ña̱ sákusi̱í-inii̱ tasaá kotoi̱ ndáaña va̱ʼa ndakiʼii̱n xíʼin ña̱yóʼo”. Soo saátu ña̱yóʼo va̱ása ndáyáʼviña.

 2 Ka̱chii̱: “Ña̱ kíʼvíva kúú ña̱ ku̱a̱ku̱yó”,

ta nda̱kanixi̱níi̱: “¿Ndáaña va̱ʼa ndákiʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱ kúsi̱í-inina?”.

3 Ki̱xáʼíi̱ xíʼii̱ vino ña̱ va̱ʼa kotoi̱ á kivi kusi̱í-inii̱ xíʼinrá, soo va̱ása níxi̱nii̱ xíʼinrá; saátu xi̱toi̱ ndáaña ndóʼó na̱ kéʼé ña̱ kíʼví. Xi̱kuni̱i̱ kunda̱a̱-inii̱ ndáaña kúú ña̱ va̱ʼa ña̱ kivi keʼé na̱ yiví ti̱xin loʼo tiempo ña̱ tákuna nu̱ú ñuʼú yóʼo. 4 Ki̱xáʼíi̱ kéʼíi̱ ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi. Ke̱ʼíi̱ ku̱a̱ʼání veʼi̱ ta chi̱ʼii̱ ku̱a̱ʼání tú uva tú ni̱xa̱a̱ ndu̱u kuenta miíi̱. 5 Ke̱ʼíi̱ jardín ña̱ náʼnu xíʼin ña̱ válí ña̱ koo kuenta miíi̱, ta nu̱ú ña̱yóʼo nda̱chiʼii̱ ku̱a̱ʼání yitu̱n tú táxi ku̱i̱ʼi. 6 Ke̱ʼíi̱ nu̱ú kuñuʼu ti̱kui̱í ña̱ va̱ʼa ko̱so̱rá iin yuku̱ nu̱ú íyoní yitu̱n tú sa̱kán va̱xikuaʼnu. 7 Ndu̱kúi̱ na̱ ta̱a xíʼin ná ñaʼá na̱ kachíñu nu̱úi̱, ta sava na̱yóʼo ka̱kuna ti̱xin veʼe miíi̱. Ta saátu ni̱xi̱yo ku̱a̱ʼání kití sa̱na̱i̱, kití náʼnu xíʼin kití válí, ta ku̱a̱ʼáníkarí xi̱kuumiíi̱ nu̱úka tí xi̱kuumií na̱ xi̱ndoo tiempo xi̱naʼá chí Jerusalén. 8 Ka̱yai̱ ku̱a̱ʼání plata xíʼin oro, ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní ña̱ ta̱xi na̱ rey ndaʼíi̱ xíʼin ña̱ ta̱xi na̱ ñuu válí ndaʼíi̱. Nda̱kayai̱ na̱ ta̱a xíʼin ná ñaʼá na̱ kata nu̱úi̱; saátu xi̱kuumiíi̱ ku̱a̱ʼání ná ñaʼá, chi ná ñaʼá kúú ná sákusi̱íní-ini na̱ ta̱a. 9 Ni̱xa̱i̱ ndu̱i̱ iin ta̱a ta̱ ndáyáʼviní, ta ku̱a̱ʼáníka ña̱ʼa xi̱kuumiíi̱ nu̱úka ndiʼi na̱ xi̱ndoo tiempo xi̱naʼá chí Jerusalén. Ta xi̱kuumiíkavai̱ ña̱ ndíchi.

10 Ke̱ʼíi̱ ndiʼi ña̱ xi̱kuni̱i̱. Ke̱ʼíi̱ ndiʼi ña̱ xi̱sakúsi̱í níma̱i̱. Xi̱kusi̱í-inii̱ xíʼin ndiʼi chiñu ña̱ yo̱ʼvi̱ ña̱ xi̱keʼíi̱ ta ña̱yóʼo kúú ña̱ va̱ʼa ña̱ nda̱kiʼii̱n xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní ka̱chíñui̱. 11 Soo tá nda̱kanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼíi̱ ta saátu xa̱ʼa̱ ndiʼi chiñu ña̱ yo̱ʼvi̱ní ña̱ chi̱kaa̱níi̱ ndee̱ ke̱ʼíi̱, ki̱ʼii̱n kuenta ña̱ va̱ása ndáyáʼviña ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ xi̱ndiku̱n sa̱tá ta̱chí saá ni̱xi̱yoi̱. Kǒo níxi̱yo nda̱a̱ ni iin ña̱ ndáyáʼvi nu̱ú ñuʼú yóʼo.

12 Xi̱niñúʼi̱ tiempoi̱ ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchi ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ kíʼví. (¿Á kivi keʼé inka na̱ yiví ña̱ xa̱a̱ ke̱ʼé yi̱ʼi̱ ta̱ rey? Na̱ yiví kivi keʼéna ña̱ xa̱a̱ ke̱ʼétu yi̱ʼi̱va). 13 Ki̱ʼii̱n kuenta ña̱ va̱ʼaníka ña̱ kuumiíyó ña̱ ndíchi nu̱úka ña̱ keʼéyó ña̱ kíʼví, nda̱a̱ táki̱ʼva va̱ʼaníka ña̱ yéʼe̱ nu̱ú ña̱ naa.

14 Na̱ ndíchi xíto káxina ndiʼi ña̱ʼa soo na̱ kíʼví xíkana nu̱ú naa. Soo saátu ku̱ndaa̱-inii̱ ña̱ inkáchi koo ña̱ kundoʼo na̱yóʼova. 15 Tándi̱ʼi nda̱kani-inii̱ ña̱yóʼo: “Ña̱ ndóʼo na̱ kíʼví kúú ña̱ kundoʼotu yi̱ʼi̱”. Tá saá, ¿ndáaña va̱ʼa nda̱kiʼii̱n xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchiníi̱? Ña̱kán nda̱kani-inii̱: “Saátu ña̱yóʼo va̱ása ndáyáʼviña”. 16 Saáchi su̱ví ndiʼi tiempoví ndakaʼánna xa̱ʼa̱ na̱ ndíchi ni xa̱ʼa̱ na̱ kíʼví. Nandóso-inina xa̱ʼa̱ ndiʼina chí nu̱únínu. Nda̱a̱ táki̱ʼva xíʼi̱ na̱ kíʼví saá kuvitu na̱ ndíchiva.

17 Ña̱kán ki̱xáʼíi̱ kúndasíi̱ ndiʼi ña̱ kúu tá tákuyó, saáchi ndiʼi ña̱ kéʼéna nu̱ú ñuʼú sándi̱ʼiníña-iniyó; va̱ása ndáyáʼviña, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ndíku̱nyó sa̱tá ta̱chí saá íyoña. 18 Ni̱xa̱i̱ ku̱ndasíi̱ ndiʼi ña̱ ka̱chíñuníi̱ xa̱ʼa̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo, saáchi xíniñúʼu sandákoi̱ña ndaʼa̱ na̱ koo chí nu̱únínu. 19 Ta kǒo kúnda̱a̱-inii̱ á na̱ ndíchi kúúna á na̱ kíʼví kúúna. Ni na̱ ndíchi kúúna á na̱ kíʼví kúúna, na̱yóʼo kúú na̱ kiʼin kuenta xíʼin ndiʼi ña̱ ka̱chíñuníi̱ xa̱ʼa̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo. Saátu ña̱yóʼo va̱ása ndáyáʼviña. 20 Tasaá ki̱xáʼa ndíʼi̱ní-inii̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi chiñu ña̱ ndeéní ka̱chíñui̱ xa̱ʼa̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo. 21 Saáchi ni ndíchiní iin ta̱a ta ndeéní káchíñura, ni ná kuxini̱níra keʼéra iin ña̱ʼa. Xíniñúʼu ndataxira ndiʼi ña̱ kúúmiíra ndaʼa̱ na̱ kǒo níkachíñu xa̱ʼa̱ña. Saátu ña̱yóʼo va̱ása ndáyáʼviña ta iin tu̱ndóʼo káʼnu kúúña.

22 ¿Ndáaña va̱ʼa ndákiʼin iin ta̱a xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní káchíñura?, ¿ndáaña va̱ʼa ndákiʼinra xa̱ʼa̱ ña̱ chíkaa̱-inira ña̱ ndeéní kachíñura nu̱ú ñuʼú yóʼo? 23 Saáchi ndiʼi ki̱vi̱ ña̱ tákura, xóʼvi̱níra ta ndíʼi̱ní-inira xa̱ʼa̱ chiñura ta ni va̱ása kívi ndakindee̱ra tá ñuú. Saátu ña̱yóʼo va̱ása ndáyáʼviña.

24 Kǒo inka ña̱ va̱ʼaní kivi keʼé iin ta̱a, chi ña̱ va̱ʼaníka kúú ña̱ kuxura, ña̱ koʼora ta kusi̱íní-inira xíʼin chiñu ña̱ kéʼéra. Ni̱xa̱ii̱ ku̱ndaa̱-inii̱ ña̱ Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ kúú ta̱ táxi ndiʼi ña̱yóʼo. 25 Saáchi, ¿á íyo iin na̱ va̱ʼaníka xíxi ta va̱ʼaníka xíʼina nu̱ú yi̱ʼi̱?

26 Na̱ yiví na̱ sákusi̱í-ini Ndióxi̱, táxira ña̱ ndíchi ndaʼa̱na, táxira ná kunda̱a̱-inina ta sákusi̱íra-inina soo chiñu ña̱ táxira ndaʼa̱ na̱ kúúmií ku̱a̱chi kúú ña̱ kayana ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ta taxinaña ndaʼa̱ na̱ sákusi̱íní-ini Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱. Saátu ña̱yóʼo va̱ása ndáyáʼviña, táki̱ʼva íyo ña̱ ndíku̱nyó sa̱tá ta̱chí saá íyoña.

3 Íyo iin tiempo ña̱ keʼéyó ndiʼi ña̱ʼa;

íyo iin tiempo ña̱ keʼéyó iin tá iin ña̱ʼa nu̱ú ñuʼú yóʼo:

 2 íyo iin tiempo ña̱ kakuyó ta íyo iin tiempo ña̱ kuviyó;

íyo iin tiempo ña̱ chiʼiyó ta íyo iin tiempo ña̱ tuʼunyó ña̱ chi̱ʼiyó;

 3 íyo iin tiempo ña̱ kaʼníyó ta íyo iin tiempo ña̱ ndaʼayó;

íyo iin tiempo ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱yó iin veʼe ta íyo iin tiempo ña̱ keʼéyóña;

 4 íyo iin tiempo ña̱ kuakuyó ta íyo iin tiempo ña̱ ku̱a̱ku̱yó;

íyo iin tiempo ña̱ kusuchí-iniyó ta íyo iin tiempo ña̱ tixáʼayó;

 5 íyo iin tiempo ña̱ sakánayó yu̱u̱ ta íyo iin tiempo ña̱ chindoo koʼndoyóña;

íyo iin tiempo ña̱ numiyó ta íyo iin tiempo ña̱ va̱ása numiyó;

 6 íyo iin tiempo ña̱ nandukúyó ña̱ nda̱ñúʼu ta íyo iin tiempo ña̱ va̱ása nandukúkayóña;

íyo iin tiempo ña̱ chikaa̱va̱ʼayó* iin ña̱ʼa ta íyo iin tiempo ña̱ sakánayóña;

 7 íyo iin tiempo ña̱ ndatáyó ti̱ko̱to̱ ta íyo iin tiempo ña̱ ku̱kuyóña;*

íyo iin tiempo ña̱ ka̱ʼa̱nyó ta íyo iin tiempo ña̱ va̱ása ka̱ʼa̱nyó;

 8 íyo iin tiempo ña̱ kuʼvi̱-iniyó kuniyó iin ña̱ʼa* ta íyo iin tiempo ña̱ sa̱a̱-iniyó kuniyóña;

íyo iin tiempo ña̱ kanitáʼanyó ta íyo iin tiempo ña̱ va̱ása kanitáʼanyó.

9 ¿Ndáaña va̱ʼa ndákiʼin na̱ ndeéní káchíñu? 10 Xi̱nii̱ chiñu ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ na̱ yiví ña̱ va̱ʼa keʼénaña. 11 Ndióxi̱ i̱xava̱ʼara ndiʼi ña̱ʼa mií tiempo ña̱ xi̱niñúʼu kuva̱ʼaña, ta liviní ña̱ ke̱ʼéra. Chi̱kaa̱ra-ini na̱ yiví ña̱ kuni̱na kutakuna ndiʼi tiempo; soo ni saá, na̱ yiví va̱ása kúnda̱a̱-inina xíʼin ndiʼi ña̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼa Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱.

12 Ni̱xa̱i̱ ku̱ndaa̱-inii̱ ña̱ kǒo inka ña̱ va̱ʼa kivi keʼé na̱ yiví, chi ña̱ va̱ʼaníka kúú ña̱ kusi̱í-inina ta keʼéna ña̱ va̱ʼa ndiʼi tiempo ña̱ tákuna, 13 saátu ña̱ kuxuna ta koʼona ta kusi̱í-inina xa̱ʼa̱ ndiʼi chiñu ndeéní ña̱ kéʼéna. Iin ña̱ va̱ʼaní ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱yó kúú ña̱yóʼo.

14 Sa̱kúaʼi̱ ña̱ ndiʼi ña̱ kéʼé Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ íyoña ndiʼi tiempo. Kǒo ña̱ kivi ndachinúuyó ta kǒo ña̱ kivi kindaayó nu̱ú ña̱ kéʼé Ndióxi̱. Saá ke̱ʼé Ndióxi̱ ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa ixato̱ʼó na̱ yiví miíra.

15 Ña̱ kúu vitin kúú ña̱ xa̱a̱ ku̱u tá ya̱chi̱, ta ña̱ koo chí nu̱únínu xa̱a̱ ni̱xi̱yovaña. Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ nándukúra ña̱ ndíku̱n na̱ yiví sa̱tá.

16 Saátu xa̱a̱ xítoi̱ kúu ndiʼi ña̱yóʼo nu̱ú ñuʼú: nu̱úka ña̱ keʼéna ña̱ nda̱kú, na̱ ndi̱va̱ʼa-ini kúúna ta nu̱úka ña̱ keʼéna ña̱ va̱ʼa, kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa. 17 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ki̱xáʼíi̱ ndákani-inii̱: “Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ndatiinra ku̱a̱chi xíʼin na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú ta saátu xíʼin na̱ ndi̱va̱ʼa-ini, saáchi íyo iin tiempo ña̱ kuu iin tá iin ña̱ʼa”.

18 Saátu nda̱kani-inii̱ ña̱ kotondosó Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ na̱ yiví ta na̱ʼa̱ra nu̱úna ña̱ íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo kití, 19 saáchi ña̱ ndóʼo na̱ yiví kúú ña̱ ndóʼotu kitíva: inkáchi koo ña̱ kundoʼo na̱ yiví ta saátu kití. Nda̱a̱ táki̱ʼva xíʼi̱ na̱ yiví saátu xíʼi̱ kití, inkáchi íyo ndee̱ ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱ na̱ yiví ta saátu kití. Ña̱kán va̱ása ndáyáʼvika na̱ yiví nu̱ú kití, va̱ása ndáyáʼvi nda̱a̱ ni iin ña̱ kéʼé na̱ yiví. 20 Iin nu̱ú ku̱a̱ʼa̱n ndiʼi na̱ yiví ta saátu kití, ndiʼina ku̱vaʼana xíʼin ñuʼú ta ndiʼina ndúuna ñuʼú ta saátu ndóʼo kití. 21 ¿Ndáana kúnda̱a̱-ini á chí ndiví ku̱a̱ʼa̱n ndee̱ ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱ na̱ yiví? ¿Ndáana kúnda̱a̱-ini á nu̱ú ñuʼú ku̱a̱ʼa̱n ndee̱ ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱ kití? 22 Ta ki̱ʼii̱n kuenta ña̱ kǒo inka ña̱ va̱ʼa kivi keʼé na̱ yiví chi ña̱ va̱ʼaníka kúú ña̱ kusi̱í-inina xíʼin chiñuna, ña̱yóʼo kúú ña̱ va̱ʼa ña̱ ndákiʼinna. Saáchi, ¿ndáana kivi ka̱ʼa̱n xíʼinna ndáaña kuu tá ná kuvina?

4 Tuku nda̱kanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní sáxo̱ʼvi̱-táʼan na̱ yiví na̱ ndóo iníísaá nu̱ú ñuʼú. Xi̱nii̱ ña̱ xáku na̱ xóʼvi̱ ta kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ sandíko-inina. Na̱ yiví na̱ xi̱kuumií chiñu náʼnu kúú na̱ xi̱saxóʼvi̱ miína ta va̱ása níxi̱yo nda̱a̱ ni iin na̱ sandíko-ini na̱yóʼo. 2 Ta ni̱ka̱ʼi̱n ña̱ va̱ʼaníka ke̱e na̱ ni̱xi̱ʼi̱ nu̱úka na̱ táku. 3 Soo va̱ʼaníka kée na̱ ta̱ʼán kaku, na̱ ta̱ʼán kuni ña̱ʼa ña̱ ndeéní sáxo̱ʼvi̱ na̱ yiví nu̱ú ñuʼú yóʼo.

4 Xítoi̱ ña̱ chíkaa̱kavína ndee̱ ña̱ káchíñuna ta saátu ña̱ viíní kéʼéna chiñu ña̱ kúúmiína, soo xa̱ʼa̱ ña̱ kéetáʼanvana kúúña. Saátu ña̱yóʼo va̱ása ndáyáʼviña, táki̱ʼva íyo ña̱ ndíku̱nyó sa̱tá ta̱chí saá íyoña.

5 Na̱ kíʼví númindaʼa̱na ndóona ta xíʼi̱na so̱ko.

6 Va̱ʼaníka kúú ña̱ ndakindee̱ loʼoyó nu̱úka ña̱ ndeéní kachíñuyó, chi tá saá ná keʼéyó kooyó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ ndíku̱n sa̱tá ta̱chí.

7 Nda̱kanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ inka ña̱ʼa ña̱ va̱ása ndáyáʼvi kéʼéna nu̱ú ñuʼú yóʼo: 8 íyo na̱ yiví na̱ kǒo se̱ʼe, ni ñanina, ni ku̱ʼvana, ni migona, ta íyo mitúʼunna. Soo ndeéní káchíñuna, ta kǒo kúsi̱í-inina xíʼin ña̱ ku̱i̱ká ña̱ kúúmiína. Sana ni va̱ása ndákanixi̱nína ña̱yóʼo: “¿Ndáana kindo̱o xíʼin ña̱ ndeéní káchíñui̱ xa̱ʼa̱? ¿Ndáana kúú na̱ xáʼnu̱ní-inii̱ xa̱ʼa̱?”. Soo chiñu ña̱ kéʼéna va̱ása ndáyáʼviña ta sándi̱ʼiña-inina.

9 Va̱ʼaníka kúú ña̱ kítáʼan u̱vi̱ na̱ yiví nu̱úka ña̱ iin kuití koona, saáchi ku̱a̱ʼáníka ña̱ va̱ʼa ndákiʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní káchíñuna. 10 Tá iin na̱yóʼo ná ndakava, inkana kivi chindeétáʼan xíʼinna ña̱ ndako̱ona. ¿Soo ndáaña kundoʼo na̱ ndakava tá koo nda̱a̱ ni iin na̱ chindeétáʼan xíʼinna?

11 Saáchi tá u̱vi̱na ná kandúʼú,* sandásaa̱táʼanna. ¿Soo á kivi ndasaa̱ iin kuitína? 12 Va̱ása kuchiñuví iin kuití na̱ yiví xíʼin na̱ kánitáʼan xíʼinna, soo tá u̱vi̱ kúúna kuchiñuvana xíʼin na̱yóʼo. Va̱ása ta̱ʼnda̱ví iin yoʼo̱ tá u̱ni̱ kítáʼanña.

13 Va̱ʼaníka iin ta̱ loʼo ta̱ ndáʼvi soo ndíchira, nu̱úka iin rey ta̱ xa̱a̱ ku̱chée soo kíʼvíra ta va̱ása xíínra kuniso̱ʼora consejo. 14 Saáchi ta̱yóʼo* ki̱tara veʼeka̱a ña̱ va̱ʼa xa̱a̱ra nduura rey, ni ndáʼvi ni̱xi̱yora tá xi̱xaʼndachíñu inkana nu̱úra. 15 Nda̱kanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi na̱ táku na̱ xíka nu̱ú ñuʼú yóʼo, ta saátu nda̱kanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ta̱ loʼo ta̱ nda̱kiʼin chiñu ña̱ xi̱kuumií ta̱ rey. 16 Ni ku̱a̱ʼání ná koo na̱ yiví na̱ chindeétáʼan xíʼinra, tándi̱ʼi va̱ása kusi̱í-inina xíʼinra. Saátu ña̱yóʼo va̱ása ndáyáʼviña, táki̱ʼva íyo ña̱ ndíku̱nyó sa̱tá ta̱chí saá íyoña.

5 Kiʼin va̱ʼún kuenta xíʼin ña̱ kéʼún tá ku̱a̱ʼún veʼe Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱; va̱ʼaníka ña̱ kuyatiún kán ña̱ kuniso̱ʼún nu̱úka ña̱ so̱kóún* iin ña̱ʼa, nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ kíʼví, saáchi na̱yóʼo va̱ása kíʼinna kuenta ña̱ kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa.

2 Va̱ása kamaní ka̱ʼún, siʼna viíní ndakanixi̱níún tá kúma̱níka ka̱ʼún xíʼin Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndíkaa̱ níma̱ún. Saáchi Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, íyora chí ndiví soo yóʼó íyoún nu̱ú ñuʼú yóʼo. Ña̱kán loʼova xíniñúʼu ka̱ʼún. 3 Xa̱ʼa̱ ña̱ ndíʼi̱ní-iniyó kúú ña̱ xániyó,* ta xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání káʼa̱n iin na̱ yiví, káʼa̱nna ña̱ kíʼví. 4 Tá ná kindo̱ún keʼún iin ña̱ʼa nu̱ú Ndióxi̱, ndi̱ku̱n kama saxínúnña, saáchi va̱ása kútóora ña̱ kéʼé na̱ kíʼví. Tá ki̱ndoún keʼún iin ña̱ʼa xíniñúʼu saxínúnña. 5 Va̱ʼaníka tá kǒo kíndo̱ún keʼún iin ña̱ʼa, nu̱úka ña̱ kindo̱ún keʼún iin ña̱ʼa ta va̱ása saxínúnña. 6 Va̱ása ki̱ʼviún ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱ káʼún ni va̱ása ka̱ʼún nu̱ú ta̱ ángel ña̱ va̱ása níxi̱kuni̱ún kindo̱ún keʼún iin ña̱ʼa nu̱ú Ndióxi̱. ¿Nda̱chun kúni̱ún sasáún Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xíʼin ña̱ káʼún tasaá sandíʼi-xa̱ʼa̱ra ña̱ ke̱ʼún? 7 Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva xáni iin na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱ ndíʼi̱ní-inina, saátu tá ku̱a̱ʼání káʼa̱nna va̱ása ndáyáʼvi ña̱yóʼo. Soo yóʼó xíniñúʼu ixato̱ʼún Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱.

8 Va̱ása ndakanda̱-inindó* tá ti̱xin ñuu loʼo nu̱ú ndóondó, iin na̱ chíñu sáxo̱ʼvi̱na na̱ nda̱ʼví ta va̱ása nda̱kú ndátiinna ku̱a̱chi xíʼinna ta íxandi̱va̱ʼana xíʼinna. Saáchi íyo iin na̱ kúúmií iin chiñu káʼnuka nu̱ú na̱yóʼo ta kíʼinna kuenta xíʼin ña̱ kéʼéna, soo íyo inkaka na̱ kúúmií iin chiñu ña̱ ndáyáʼviní nu̱ú ndiʼi na̱yóʼo.

9 Saátu ndáta̱ʼví ndiʼi ña̱ kána nu̱ú ñuʼú ndaʼa̱ na̱yóʼo; ta nda̱a̱ ta̱ rey ndákiʼin ña̱ʼa ña̱ kána nu̱ú ñuʼú.

10 Na̱ kúni̱ní kuumií xu̱ʼún va̱ása xáa̱-inina xíʼin xu̱ʼún ña̱ kúúmiína, ni na̱ kútóoní kuumií ña̱ ku̱i̱ká va̱ása xáa̱-inina xíʼin ña̱ kúúmiína. Saátu ña̱yóʼo va̱ása ndáyáʼviña.

11 Tá ndúku̱a̱ʼá ña̱ ku̱i̱ká ña̱ kúúmií iin na̱ yiví, ndúku̱a̱ʼátu na̱ xíniñúʼu ña̱yóʼova. Kǒoví ña̱ va̱ʼa ndákiʼin na̱ kúúmií ña̱ ku̱i̱ká yóʼo saáchi xíto kuitínaña.

12 Va̱ʼaní kísi̱ na̱ káchíñundáʼvi, ni loʼo kúú ña̱ kúúmiína kuxuna á ku̱a̱ʼá kúúña, soo xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání ña̱ʼa kúúmií na̱ ku̱i̱ká va̱ása kívi ku̱su̱nna.

13 Xítoi̱ ña̱ kúu iin tu̱ndóʼo káʼnuní nu̱ú ñuʼú yóʼo: na̱ káya ku̱a̱ʼání ña̱ ku̱i̱ká, xóʼvi̱na* xíʼinña. 14 Tá kúu iin tu̱ndóʼo, ndíʼi-xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱i̱ká ña̱ kúúmiína ta tá xa̱a̱ káku iin se̱ʼena kǒo ña̱ taxina ndaʼa̱ se̱ʼena.

15 Kǒo miíví ña̱ʼa kúúmií na̱ yiví tá kákuna ta saátu tá xíʼi̱na, kǒo miíví ña̱ʼa ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna. Kǒo miíví ña̱ kivi ku̱ʼu̱n xíʼinna ni ndeéní ná kachíñuna.

16 Iin tu̱ndóʼo káʼnutu kúú ña̱yóʼo: nda̱a̱ táki̱ʼva kǒo ña̱ʼa kúúmií na̱ yiví tá kákuna saátu kǒo ña̱ʼa ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna tá xíʼi̱na. ¿Ta ndáaña va̱ʼa ndákiʼin na̱ ndeéní káchíñu xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ va̱ása ndáyáʼvi? 17 Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ xíxi ndiʼi ki̱vi̱ nu̱ú naa saá íyona, ndíʼi̱kaví-inina, kúúmiína kue̱ʼe̱ ta sáa̱nína.

18 Ki̱ʼii̱n kuenta, ña̱yóʼo kúú ña̱ va̱ʼaníka kivi keʼé na̱ yiví: ña̱ kuxuna ta koʼona ta kusi̱í-inina xíʼin ndiʼi chiñu ña̱ ndeéní kéʼéna, ña̱ chíkaa̱nína ndee̱ keʼéna nu̱ú ñuʼú yóʼo ndiʼi ki̱vi̱ ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ kutakuna, saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ va̱ʼa ña̱ ndákiʼinna. 19 Saátu tá táxi Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ña̱ ku̱i̱ká ndaʼa̱ iin na̱ yiví ta táxira ña̱ kuumiína ku̱a̱ʼání ña̱ʼa, saátu táxira ña̱ kusi̱í-inina xíʼinña, na̱yóʼo xíniñúʼu ndakiʼinnaña ta kusi̱í-inina kachíñuna. Iin ña̱ va̱ʼa ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱na kúú ña̱yóʼo. 20 Ni va̱ása kiʼinna kuenta tá ná ya̱ʼa ki̱vi̱ ña̱ tákuna, saáchi Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ kúú ta̱ táxi ña̱ kusi̱í níma̱na.

6 Íyo inka tu̱ndóʼo ña̱ xítoi̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo ta ndiʼi na̱ yiví ndóʼo ña̱yóʼo: 2 Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ táxira ña̱ ku̱i̱ká ndaʼa̱ na̱ yiví, ña̱ kuumiína ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ta saátu ña̱ ixato̱ʼónana tasaá nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ña̱ kúni̱na va̱ása kuma̱níña nu̱úna; soo va̱ása kúsi̱í-inina xíʼin ña̱ʼa ña̱ kúúmiína chi Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ táxira ña̱ inkana ná kusi̱í-ini xíʼin ña̱yóʼo. Va̱ása ndáyáʼviví ña̱yóʼo ta xóʼvi̱nína xíʼinña. 3 Ni ná koo cien se̱ʼe iin ta̱a, ni ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ ná kutakura ta ná kuchéera. Soo tá kǒo kúsi̱í-inira xíʼin ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmiíra tá kúma̱níka kuvira, ña̱ káchi yi̱ʼi̱ kúú ña̱ va̱ʼaníka kée iin ña̱ loʼo ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ tá ka̱kuña nu̱úka ta̱ ta̱a yóʼo. 4 Nda̱a̱ máni̱ ka̱ku ña̱ loʼo yóʼo, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ nu̱ú naa saá íyoña ta kǒo níchinúuna ki̱vi̱ña. 5 Ni kǒo níxiniña ñu̱ʼu,* ni kǒo níkunda̱a̱-iniña xa̱ʼa̱ nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa, soo ni saá va̱ʼaníka ke̱e ña̱ loʼo yóʼo nu̱ú ta̱ ta̱a kán. 6 Ni u̱vi̱ mil ku̱i̱ya̱ ná kutakuyó va̱ása ndáyáʼviví ña̱yóʼo tá kǒo kúsi̱í-iniyó. Saáchi iin nu̱ú ku̱ʼu̱n ndiʼiyó tá ná kuviyó.

7 Na̱ yiví ndeéní káchíñuna ña̱ va̱ʼa kiʼinna ña̱ kuxuna, soo ni saá kúni̱kavana kuxuna chi va̱ása xáa̱-inina.* 8 ¿Soo á va̱ʼaníka na̱ ndíchi nu̱ú na̱ kíʼví? ¿Nda̱chunví xíniñúʼu kunda̱a̱-ini na̱ nda̱ʼví ndáaña xíniñúʼuna ña̱ kutakuna? 9 Va̱ʼaníka kúú ña̱ kusi̱í-iniyó xíʼin ña̱ xítoyó nu̱úka ña̱ kutóoyó kuumiíyó ña̱ʼa ña̱ va̱ása kívi kuumiíyó. Saátu ña̱yóʼo va̱ása ndáyáʼviña, táki̱ʼva íyo ña̱ ndíku̱nyó sa̱tá ta̱chí saá íyoña.

10 Ndiʼi ña̱ʼa ña̱ xa̱a̱ íyo, xa̱a̱ íyo ki̱vi̱ña, ta saátu xa̱a̱ kúnda̱a̱-inina ndáa ki̱ʼva íyo iin na̱ yiví; ta na̱yóʼo va̱ása kuchiñuna na̱ʼa̱na ña̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmiína nu̱ú na̱ ndakúka nu̱úna. 11 Tá ku̱a̱ʼání tu̱ʼun káʼa̱n iin na̱ yiví va̱ása ndáyáʼviví ña̱yóʼo. ¿Ta ndáaña va̱ʼa ndákiʼin na̱ yiví xíʼin ndiʼi tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nna? 12 ¿Ndáana kúnda̱a̱-ini ndáaña kivi keʼé na̱ yiví ña̱ va̱ʼa kusi̱í-inina nani tákuna? Chi ña̱ tákuna va̱ása ndáyáʼviña, íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ku̱nda̱ti̱* ta ndíʼi-xa̱ʼa̱ña. Saáchi, ¿ndáana kivi ka̱ʼa̱n xíʼin na̱ yiví ndáaña kuu tá ná kuvina?

7 Va̱ʼaníka ña̱ ka̱ʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼa̱yó nu̱úka aceite tá va̱ʼaní, ta va̱ʼaníka ki̱vi̱ ña̱ xíʼi̱yó nu̱úka ki̱vi̱ ña̱ kákuyó. 2 Va̱ʼaníka kúú ña̱ ku̱ʼu̱nyó veʼe nu̱ú ni̱xi̱ʼi̱ na̱ yiví nu̱úka ña̱ ku̱ʼu̱nyó veʼe nu̱ú íyo vikó, saáchi ndiʼi na̱ yiví xíʼi̱na, ta xíniñúʼu ndakanixi̱ní na̱ táku xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 3 Va̱ʼaníka ña̱ kundi̱ʼi-iniyó nu̱úka ña̱ ku̱a̱ku̱yó, saáchi va̱ʼaníka na̱ yiví kúúyó tá kúsuchí-iniyó. 4 Na̱ ndíchi na̱ íyo veʼe nu̱ú ni̱xi̱ʼi̱ iin na̱ yiví ndákanixi̱nína xa̱ʼa̱ ña̱ tákuyó ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ xíʼi̱yó, soo na̱ kíʼví, ndiʼi tiempo ndákanixi̱nína ndáaña keʼéna ña̱ va̱ʼa kusi̱í-inina.

5 Va̱ʼaníka kúú ña̱ nda̱ʼyi̱ na̱ ndíchi nu̱úyó, nu̱úka ña̱ taxiyó ña̱ ka̱ʼa̱n va̱ʼa na̱ kíʼví xa̱ʼa̱yó. 6 Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva táku̱ káʼndi tú iñú tá xíxi̱nú kaʼa̱ iin ki̱si saá táku̱ tá xáku̱ na̱ kíʼví, ta saátu ña̱yóʼo va̱ása ndáyáʼviña. 7 Tá xóʼvi̱* iin na̱ ndíchi kivi keʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin na̱ kíʼví. Ta ni na̱ yiví ndíchi kúúna kivi kixáʼa ki̱ʼvi ña̱ va̱ása va̱ʼa níma̱na tá ná taxina ña̱ʼa* ndaʼa̱na ña̱ keʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa.

8 Va̱ʼaníka tá ndíʼi iin chiñu* nu̱úka tá kíxáʼaña. Va̱ʼaníka ña̱ kúee koo iniyó nu̱úka ña̱ ni̱nu kuniyó. 9 Va̱ása kamaní sa̱ún, saáchi na̱ kíʼví kúú na̱ kamaní sáa̱.

10 Va̱ása ka̱ʼún: “Va̱ʼaníka ni̱xi̱yo tiempo xi̱naʼá nu̱úka tiempo vitin”. Saáchi na̱ kíʼví kúú na̱ ndákanixi̱ní saá.

11 Tá iin na̱ ndíchi ndákiʼinna iin herencia, iin ña̱ va̱ʼaní kúú ña̱yóʼo, ta va̱ʼaní chíndeétáʼan ña̱yóʼo xíʼin na̱ táku. 12 Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva chíndeétáʼan xu̱ʼún xíʼinyó tá íyo tu̱ndóʼo nu̱úyó, saá chíndeétáʼan ña̱ ndíchi xíʼinyó tá íyo tu̱ndóʼo nu̱úyó. Soo ña̱ va̱ʼaníka ndákiʼinyó tá xíni̱níyó kúú ña̱yóʼo: ña̱ ndíchi kivi taxiña kutaku na̱ kúúmiíña.

13 Ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼé Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱: ¿ndáana kivi ndasanda̱kú ña̱ nda̱sayakúára? 14 Tá iin ki̱vi̱ va̱ʼa kúúña, na̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa-iniún. Soo tá iin ki̱vi̱ kúúmiíún tu̱ndóʼo, xíniñúʼu ndakaʼún ña̱ táxi Ndióxi̱ ná koo ki̱vi̱ va̱ʼa xíʼin ki̱vi̱ ña̱ íyo tu̱ndóʼo, chi saá va̱ása kunda̱a̱-ini na̱ yiví ndáaña kuu chí nu̱únínu.

15 Va̱ása ndáyáʼviví ndiʼi tiempo ña̱ xa̱a̱ tákui̱, soo xi̱nii̱ ña̱yóʼo: na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú ni kéʼéna ña̱ va̱ʼa kamava xíʼi̱na ta na̱ ndi̱va̱ʼa-ini ni kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa ku̱a̱ʼání tiempo tákuna.

16 Va̱ása ndakanixi̱níún ña̱ nda̱kúní íyo ña̱ kéʼún ni va̱ása na̱ʼún nu̱ú inkana ña̱ ndíchiní íyoún. ¿Nda̱chun ndúkú miíún tu̱ndóʼo ña̱ kundoʼún? 17 Va̱ása kíʼvíní koún ta ni kǒo keʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa. Chi tá saá ná keʼún va̱ása ku̱a̱ʼá tiempo kutakún. 18 Va̱ʼaníka kúúña tá ná kuniso̱ʼún u̱vi̱ saá consejo yóʼo ta kundiku̱únña; saáchi na̱ íxato̱ʼó Ndióxi̱ kundiku̱nna u̱vi̱ saá ña̱yóʼo.

19 Ta̱ kúúmií ña̱ ndíchi ndakúníkara nu̱ú 10 na̱ ta̱a na̱ ndakúní na̱ íyo iin ñuu. 20 Saáchi nu̱ú ñuʼú yóʼo kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ kéʼé ña̱ va̱ʼa xíʼin ña̱ nda̱kú ndiʼi tiempo, chi kíʼvivana ku̱a̱chi.

21 Saátu va̱ása kundi̱ʼiní-iniún xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n inka na̱ yiví chi tá saá ná keʼún sana kuniso̱ʼún ña̱ káʼa̱n na̱ káchíñu nu̱ún ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼún. 22 Saáchi kúnda̱a̱ va̱ʼa iniún ña̱ ku̱a̱ʼání yichi̱ saátu miíún káʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ inkana.

23 Xi̱niñúʼi̱ ña̱ ndíchi ña̱ va̱ʼa ndakanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo ta ka̱chii̱: “Ndíchiní xa̱i̱ koi̱”. Soo va̱ása níkuchiñuvíi̱ keʼíi̱ ña̱yóʼo. 24 Ndiʼi ña̱ xa̱a̱ ku̱u va̱ása kívi kunda̱a̱-iniyó xíʼinña, chi nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ndíkaa̱ nu̱ú kúnú saá íyoña, kǒo na̱ kívi kunda̱a̱-ini xíʼinña. 25 Chi̱kaa̱-inii̱ ña̱ sakúaʼi̱ ta nandukúi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchi, xi̱kuni̱i̱ kunda̱a̱-inii̱ nda̱chun kúu iin tá iin ña̱ʼa, xi̱kuni̱i̱ kunda̱a̱-inii̱ nda̱chun ndi̱va̱ʼaní-ini na̱ kíʼví, ta saátu nda̱chun kíʼvíní kéʼé na̱ sána. 26 Tasaá ku̱ndaa̱-inii̱ ña̱yóʼo: i̱yoníka ña̱ ndakavayó ndaʼa̱ ñaʼá ñá íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ñunú* nu̱úka ña̱ kuviyó; níma̱ñá íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ñunú ña̱ tíinna ti̱a̱ká ta ndaʼa̱ñá íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo cadena. Ta̱a ta̱ sákusi̱í-ini Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, kuchiñuvara sa̱ñára nu̱úñá soo ta̱ kíʼvi ku̱a̱chi ndakavavara ndaʼa̱ñá.

27 “Kotondó, ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱xa̱i̱ ku̱ndaa̱-inii̱, káchi ta̱ sándataka na̱ yiví. Na̱ndukúi̱ xa̱ʼa̱ ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa xa̱i̱ kunda̱a̱-inii̱ xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa kuití. 28 Soo ta̱ʼán ndani̱ʼíi̱ ña̱ nándukúi̱. Ti̱xin mil na̱ yiví, nda̱ni̱ʼíi̱ iin ta̱a kuití ta̱ kéʼé ña̱ nda̱kú, soo kǒo níndani̱ʼíi̱ nda̱a̱ ni iin ñaʼá ñá kéʼé ña̱ nda̱kú. 29 Ña̱yóʼo kuití kúú ña̱ ku̱ndaa̱-inii̱ xa̱ʼa̱: Ndióxi̱ i̱xava̱ʼara na̱ yiví ña̱ va̱ʼa keʼéna ña̱ nda̱kú soo na̱yóʼo kéʼéna ña̱ kúni̱ miívana”.

8 ¿Ndáana íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ ndíchi? ¿Ndáana xíni̱ ndáa ki̱ʼva ndúvií iin ku̱a̱chi? Náʼa̱ miíva nu̱ú na̱ yiví tá ndíchi íyona, va̱ása kue̱ʼe̱ náʼa̱ nu̱úna chi náʼa̱ nu̱úna ña̱ kúsi̱íní-inina.

2 Yi̱ʼi̱ káchii̱: “Kuniso̱ʼo chiñu ña̱ xáʼnda ta̱ rey, saáchi chi̱naʼún* ña̱yóʼo nu̱ú Ndióxi̱. 3 Va̱ása kama kuxíkáún nu̱ú ta rey. Kǒo keʼún iin ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa, saáchi ta̱yóʼo kivi keʼéra ña̱ kúni̱ miíra, 4 ta tu̱ʼun ña̱ káʼa̱n ta̱ rey xíniñúʼu xi̱nuña. Kǒo na̱ kivi ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼinra ‘¿Ndáaña kéʼún?’”.

5 Va̱ása xo̱ʼvi̱* na̱ ndíku̱n chiñu ña̱ xáʼnda ta̱ rey, ta na̱ ndíchi xíni̱na ama keʼéna iin ña̱ʼa ta ndáa ki̱ʼva keʼénaña. 6 Ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo íyo nu̱ú na̱ yiví soo íyo iin tiempo ña̱ keʼéna ndiʼi ña̱ʼa ta ndasaviínaña. 7 Xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ kúnda̱a̱-ini ndáaña kuu, ¿á íyo iin na̱ kivi ka̱ʼa̱n ndáa ki̱ʼva kuuña?

8 Nda̱a̱ ni iin na̱ yiví va̱ása kivi kaʼndana chiñu nu̱ú ndee̱ ña̱ táxi ña̱ tákuna, ta saátu nda̱a̱ ni iin na̱ yiví va̱ása kivi kasina nu̱ú ki̱vi̱ ña̱ kuvina. Nda̱a̱ táki̱ʼva va̱ása táxina kita iin ta̱ soldado nu̱ú ku̱a̱chi, saátu na̱ ndi̱va̱ʼa-ini va̱ása kivi kununa nu̱ú ña̱ kundoʼona xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa.

9 Xi̱toi̱ ndiʼi ña̱yóʼo ta ki̱xáʼíi̱ ndákanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi chiñu ña̱ kéʼéna nu̱ú ñuʼú yóʼo, ta ki̱ʼii̱n kuenta ña̱ ndiʼi tiempo ña̱ xáʼndachíñu na̱ yiví nu̱ú táʼan miína, sáxo̱ʼvi̱-táʼanna. 10 Ta xi̱nii̱ ña̱ sándu̱xu̱nna na̱ ndi̱va̱ʼa-ini na̱ xi̱kiʼvi ta xi̱keena ini lugar ña̱ yi̱i̱, soo ki̱ʼii̱n kuenta ña̱ ndi̱ku̱n nándóso-inina xa̱ʼa̱na ñuu nu̱ú ke̱ʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa. Saátu ña̱yóʼo va̱ása ndáyáʼviña.

11 Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása kama táxina castigo ndaʼa̱ na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa, kúta̱a-inina ta kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa. 12 Ni cien yichi̱ ná ki̱ʼvi iin na̱ yiví ku̱a̱chi ta ná keʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa, ta ni ku̱a̱ʼání tiempo ná kutakuna, kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ va̱ʼaní koo na̱ íxato̱ʼó Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xa̱ʼa̱ ña̱ íxato̱ʼónara. 13 Soo kǒo ña̱ va̱ʼa kundoʼo na̱ ndi̱va̱ʼa-ini ta va̱ása naʼá kutakuna nda̱a̱ táki̱ʼva va̱ása naʼá yáʼa ku̱nda̱ti̱,* saáchi kǒo íxato̱ʼóna Ndióxi̱.

14 Nu̱ú ñuʼú yóʼo kúu iin ña̱ʼa ña̱ kǒo ndáyáʼvi: táki̱ʼva kéʼéna xíʼin na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa, saá kéʼéna xíʼin na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú, ta nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéna xíʼin na̱ kéʼé ña̱ va̱ʼa, saá kéʼéna xíʼin na̱ ndi̱va̱ʼa-ini. Yi̱ʼi̱ ndákanixi̱níi̱ ña̱ saátu va̱ása ndáyáʼvi ña̱yóʼo.

15 Ña̱kán ni̱ka̱ʼi̱n xíʼin na̱ yiví ña̱ ná kusi̱í-inina, saáchi kǒo inka ña̱ va̱ʼaní kivi keʼé na̱ yiví nu̱ú ñuʼú yóʼo, chi ña̱ va̱ʼaníka kúú ña̱ kuxuna, ña̱ koʼona ta kusi̱í-inina; xíniñúʼu keʼéna ña̱yóʼo tá ndeéní káchíñuna nani tákuna ndiʼi ki̱vi̱ ña̱ táxi Ndióxi̱ kutakuna nu̱ú ñuʼú yóʼo.

16 Chi̱kaa̱-inii̱ ña̱ ndakiʼii̱n ña̱ ndíchi, ta saátu ña̱ kotoi̱ ndiʼi chiñu ña̱ kéʼéna nu̱ú ñuʼú yóʼo, ta nda̱a̱ kǒo níxi̱kisii̱ ñuú xíʼin káʼñu.* 17 Tasaá nda̱kanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ke̱ʼé Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, ta ki̱ʼii̱n kuenta ña̱ va̱ása kivi kunda̱a̱-ini na̱ yiví xíʼin ña̱ kúu nu̱ú ñuʼú yóʼo. Ni ná chikaa̱ní na̱ yiví ndee̱, va̱ása kivi kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ña. Ni ná ka̱ʼa̱nna ña̱ ndíchinína ta kuchiñuvana kunda̱a̱-inina xíʼinña soo va̱ása kivi kunda̱a̱-inina xíʼinña.

9 Ña̱kán viíní nda̱kanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo ta ni̱xa̱i̱ ku̱ndaa̱-inii̱ ña̱yóʼo: na̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií xíʼin na̱ ndíchi, íyona ndaʼa̱ Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, ta saátu ña̱ kéʼéna íyoña ndaʼa̱ra. Na̱ yiví va̱ása kúnda̱a̱-inina ndáa ki̱ʼva xi̱kuʼvi̱-ini na̱ yiví xi̱xinitáʼanna á ndáa ki̱ʼva xi̱saa̱-inina xi̱xinitáʼanna tá ya̱chi̱. 2 Inkáchi koo ña̱ kundoʼo ndiʼina: na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú xíʼin na̱ ndi̱va̱ʼa-ini, na̱ va̱ʼa, na̱ kǒo kéʼé ña̱ yaku̱a̱* xíʼin na̱ kéʼé ña̱ yaku̱a̱,* na̱ sóko̱* ña̱ʼa xíʼin na̱ va̱ása sóko̱ ña̱ʼa. Iin kúú na̱ va̱ʼa xíʼin na̱ kíʼvi ku̱a̱chi; na̱ chínaʼá* xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa iin kúúna xíʼin na̱ xíka-ini á chinaʼána xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa. 3 Ña̱yóʼo kúú ña̱ kúu nu̱ú ñuʼú yóʼo ta sákusuchíníña-iniyó: xa̱ʼa̱ ña̱ kúnda̱a̱-ini na̱ yiví ña̱ kixaa̱ iin ki̱vi̱ ña̱ kuvina, nina ña̱ va̱ása va̱ʼa ñúʼu níma̱na; ta nina ña̱ kíʼví ndíkaa̱ xi̱nína ndiʼi tiempo ña̱ tákuna tasaá... xíʼi̱vana.

4 Nani táku iin na̱ yiví íyo ña̱ ndátuna ndakiʼinna, ña̱kán va̱ʼaníka iin ti̱na* táku nu̱úka iin ndikaʼa* tí xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱. 5 Saáchi na̱ táku kúnda̱a̱-inina ña̱ kuvina, soo na̱ ni̱xi̱ʼi̱ va̱ása kúnda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa, ta kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ndákiʼinna, saáchi kǒoka na̱ ndákaʼán xa̱ʼa̱na ta nándóso-inina xa̱ʼa̱na. 6 Saátu va̱ása kúʼvi̱ka-inina xínina inkana, va̱ása sáa̱ka-inina xínina inkana ta ni va̱ása kúkúini̱ka-inina* xínina inkana, ta va̱ása kéʼékana nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa nu̱ú ñuʼú yóʼo.

7 Kúáʼan ta kusi̱í-iniún kuxún ta saátu kusi̱í-iniún koʼún vino, saáchi Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xa̱a̱ kúsi̱í-inira xíʼin ña̱ kéʼún. 8 Nina ti̱ko̱to̱ yaa kundixiún,* ta va̱ása sandákoún ña̱ chika̱ún aceite xi̱níún. 9 Ndiʼi ki̱vi̱ kusi̱í-iniún xíʼin ñá síʼún ñá kúni̱níún xíniún, chi ki̱vi̱ yóʼo kúú ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼún kutakún nu̱ú ñuʼú yóʼo, ta ni va̱ása ndáyáʼvi ki̱vi̱ yóʼo. Saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ va̱ʼa ña̱ ndákiʼún xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní káchíñún nu̱ú ñuʼú yóʼo. 10 Ndiʼi ña̱ kivi keʼún, keʼéña xíʼin ndiʼi ndeún, saáchi ini Ya̱vi̱* nu̱ú ku̱ʼún, kǒo chiñu kivi keʼún, kǒo ña̱ ndakanixi̱níún keʼún ta ni kǒo ña̱ kivi sakúaʼún xa̱ʼa̱, saátu kǒo ña̱ ndíchi íyo kán.

11 Ña̱yóʼo kúú inka ña̱ xi̱nii̱ kúu nu̱ú ñuʼú yóʼo: na̱ kamaní xínu va̱ása kúchiñuna nu̱ú na̱ xínu xíʼinna, na̱ ndakúní va̱ása kúchiñuna nu̱ú na̱ kánitáʼan xíʼinna, su̱ví ndiʼiví tiempo íyo ña̱ xíxi na̱ ndíchi, su̱ví ndiʼiví tiempo kúúmií na̱ xíni̱ní ña̱ ku̱i̱ká, saátu su̱ví ndiʼiví tiempo vií kána ña̱ kéʼé na̱ xíni̱ní, chi ndiʼina iin sana kíxaa̱ tu̱ndóʼo nu̱úna á ndóʼona iin ña̱ʼa ña̱ kǒo níndakanixi̱nína kundoʼona. 12 Saáchi na̱ yiví va̱ása kúnda̱a̱-inina ama kúú ña̱ kixi tu̱ndóʼo nu̱úna. Nda̱a̱ táki̱ʼva tíinna ti̱a̱ká xíʼin ñunú,* ta saátu nda̱a̱ táki̱ʼva tíinna saa, saátu ndóʼo na̱ yiví tá iin kama kíxaa̱ tu̱ndóʼo ña̱ ndeéní nu̱úna.

13 Saátu ni̱xa̱i̱ ku̱ndaa̱ka-inii̱ xa̱ʼa̱ inkaka ña̱ʼa ña̱ ndíchi ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo ta nda̱kanda̱-inii̱* xíʼinña. 14 Ni̱xi̱yo iin ñuu loʼo nu̱ú xi̱ndoo loʼo kuití ta̱a. Ta iin rey ta̱ ndakúní ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱nitáʼanra xíʼin ñuu kán; i̱xava̱ʼara iin nama̱ ña̱ káʼnuní iníí sa̱táña ña̱ va̱ʼa ndakasiraña. 15 Ta ñuu kán ni̱xi̱yo iin ta̱a ta̱ ndáʼvi soo ndíchiní ni̱xi̱yora, ta xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchiníra sa̱kǎkura ñuu kán. Soo tándi̱ʼi, kǒo nda̱a̱ ni iinna níndakaʼán xa̱ʼa̱ ta̱yóʼo. 16 Tasaá nda̱kani-inii̱ ña̱yóʼo: “Va̱ʼaníka ña̱ ndíchi kooyó nu̱úka ña̱ ndakú kooyó; soo ni saá kúndasína xínina ña̱ ndíchi ña̱ kúúmií na̱ nda̱ʼví ta kǒo xíniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nna”.

17 Na̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ kíʼví, ndeéní ndáʼyi̱na soo kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱nna, ta na̱ ndíchi ya̱a̱ ya̱a̱ káʼa̱nna ta xínis̱oʼovanana.

18 Va̱ʼaníka ña̱ kuumiíyó ña̱ ndíchi nu̱úka ña̱ kuumiíyó ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼuna tá xáʼa̱nna nu̱ú ku̱a̱chi, soo iin na̱ kíʼví kivi sandíʼi-xa̱ʼa̱na ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa.

10 Tá ná ko̱yo ndikama tí ni̱xi̱ʼi̱ ini aceite tá xáʼa̱n támi, kuxaʼa̱n kinirá, saátu va̱ása ka̱ʼa̱n va̱ʼakana xa̱ʼa̱ na̱ yiví na̱ ndíchi na̱ íxato̱ʼóna tá kéʼéna iin ña̱ʼa ña̱ kíʼví.

2 Na̱ yiví ndíchi kéʼéna ña̱ va̱ʼa, ta níma̱na chíndaʼáña miína ña̱ ku̱ʼu̱nna yichi̱ va̱ʼa. Soo na̱ yiví kíʼví táxina ña̱ chindaʼá níma̱na miína ña̱ ku̱ʼu̱nna yichi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa. 3 Nda̱a̱ ndáaka yichi̱ xíka na̱ kíʼví, va̱ása vií ndákanixi̱nína ta xíʼin ña̱ kéʼéna náʼa̱na nu̱ú ndiʼina ña̱ kúúna na̱ kíʼví.

4 Tá na̱ xáʼndachíñu nu̱ú iin ñuu kíxáʼana sáa̱na xíʼún, va̱ása ndakiʼún ku̱ʼún, saáchi tá kúee ná koo iniún va̱ása sa̱a̱nína xíʼún xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼviún.

5 Ña̱yóʼo kúú ña̱ kúu nu̱ú ñuʼú yóʼo ta sákusuchíníña-iniyó, ña̱yóʼo kúú ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼé na̱ kúúmií ndee̱: 6 táxina chiñu ña̱ ndáyáʼvi ndaʼa̱ na̱ kíʼví, soo na̱ va̱ʼaní káchíñu, iin chiñu núuva kúúmiína.

7 Xítoi̱ ña̱ na̱ káchíñundáʼvi yósóna* kuáyi̱, soo na̱ ta̱a na̱ ndáyáʼvi xíka xáʼávana nda̱a̱ táki̱ʼva xíniñúʼu keʼé na̱ káchíñundáʼvi.

8 Na̱ xáta iin ya̱vi̱ kivi ndakavana iniña, ta na̱ káan iin ya̱vi̱ kándíka nama̱ ña̱ yu̱u̱, sana kivi kaxí* iin ko̱o̱na.

9 Na̱ tává yu̱u̱ kivi tukue̱ʼe̱na xíʼinña, ta na̱ táʼví nduʼu̱ kivi tukue̱ʼe̱na.*

10 Tá va̱ása xi̱ín* iin yácha ta kǒo na̱ ndásaxi̱ín yuʼúña, kundoʼonína tá ná kuniñúʼunaña. Soo ña̱ ndíchi kivi chindeétáʼanña xíʼin na̱ yiví ña̱ vií kana ña̱ kéʼéna.

11 Tá iin ko̱o̱ xáxirí na̱ kéʼé magia xíʼinrí tá kúma̱níka keʼéna ña̱yóʼo, kúni̱ kachiña ña̱ va̱ása ndáyáʼviví ña̱ xíni̱na keʼéna xíʼinrí.

12 Va̱ʼaní kíndo̱o-inina xíʼin ña̱ káʼa̱n na̱ ndíchi, soo ña̱ káʼa̱n na̱ kíʼví sándiʼi-xa̱ʼa̱ña miína: 13 tá kíxáʼana káʼa̱nna nina ña̱ kíʼví káʼa̱nna, ta tá xa̱a̱ sándiʼina káʼa̱nna, káʼa̱nna ña̱ kíʼví ta xóʼvi̱na xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 14 Soo ni saá va̱ása sándakoo na̱ kíʼví ña̱ ka̱ʼa̱nna.

Na̱ yiví va̱ása xíni̱na ndáaña kuu; ¿ndáana kivi ka̱ʼa̱n xíʼin na̱ yiví ndáaña kuu tá ná kuvina?

15 Na̱ kíʼví, ndeéní káchíñuna ta kúnaana saáchi ni va̱ása xíni̱na ndáa ki̱ʼva xa̱a̱na iin ñuu.

16 Ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo va̱xi nu̱ú na̱ yiví tá iin ta̱ loʼo kúú ta̱ xáʼndachíñu nu̱úna, ta saátu ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo va̱xi nu̱úna tá na̱ kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼvi na̱ káchíñu xíʼin ta̱yóʼo xi̱ta̱a̱nka* kíxáʼana xíʼin vikó. 17 Si̱íní ndóo na̱ yiví tá xáʼndachíñu se̱ʼe iin ta̱ íxato̱ʼónína nu̱úna, ta saátu si̱íní ndóona tá na̱ ta̱a na̱ ndáyáʼvi na̱ káchíñu xíʼinra xíxina mií hora ña̱ xíniñúʼu kuxuna ña̱ va̱ʼa ndakiʼinna ndee̱na ta va̱ása xíʼina nda̱a̱ xínina.

18 Tá iin na̱ yiví xúxánnína, ndakava xi̱ní veʼena, ta tá kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa kéʼéna, xi̱ʼin xi̱ní veʼena.

19 Ña̱ xíxiyó kúva̱ʼaña ña̱ va̱ʼa sakúsi̱íña-iniyó ta saátu vino sákusi̱írá-iniyó, soo xu̱ʼún xíniñúʼuyóña ña̱ va̱ʼa satáyó* ña̱ xíniñúʼuyó.

20 Nda̱a̱ ni loʼo va̱ása ndakanixi̱níún ña̱ sakúisochiʼñaún* ta̱ rey, ta va̱ása sakúisochiʼñaún ta̱ ku̱i̱ká tá íyo mitúʼún veʼún, saáchi iin saa kivi kuniʼirí tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼún ku̱ʼu̱n xíʼinrí á iin saa loʼo kivi natúʼunrí ña̱ ni̱ka̱ʼún.

11 Chikaa̱ si̱ta̱váʼún ini ti̱kui̱í, ta tá na̱ ya̱ʼa ku̱a̱ʼá ki̱vi̱ ndani̱ʼí tukuvaúnña. 2 Taxi ña̱ kúúmiíún ndaʼa̱ u̱xa̱ na̱ yiví á nda̱a̱ u̱na̱na, saáchi va̱ása xíni̱ún ndáa tu̱ndóʼo kúú ña̱ kuu nu̱ú ñuʼú yóʼo.

3 Tá tu̱únní vi̱kó, kuunva sa̱vi̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo; ta tá ná ndakava iin yitu̱n chí sur á chí norte, kán kandúʼúvanú.*

4 Na̱ xíto kuití ta̱chí va̱ása chiʼivína, ta na̱ xíto kuití vi̱kó va̱ása ndakayana ña̱ chi̱ʼina.

5 Nda̱a̱ táki̱ʼva va̱ása kúnda̱a̱-iniún ndáa ki̱ʼva xáʼnu leke iin ña̱ loʼo ti̱xin siʼíña, saátu va̱ása kúnda̱a̱-iniún xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ kéʼé Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, chi ta̱yóʼo kúú ta̱ kéʼé ndiʼi ña̱ʼa.

6 Xi̱ta̱a̱n* chiʼún si̱ʼva̱ún, ta va̱ása sandákoún chiʼúnrí nda̱a̱ tá xi̱kuaá; saáchi va̱ása kúnda̱a̱-iniún ndáa tí kúú tí ndu̱ta̱, á iinrí á u̱vi̱ saárí.

7 Iin ña̱ va̱ʼaní kúú ña̱ kotoyó ñuʼu̱, ta iin ña̱ va̱ʼaní kúú ña̱ kutakuyó ña̱ va̱ʼa kotoyó ñu̱ʼu.* 8 Tá ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ táku iin ta̱a, ná kusi̱í-inira xíʼin ña̱yóʼo. Soo ná ndakaʼánra chi koo ki̱vi̱ ña̱ kundi̱ʼiní-inira; ndiʼi ña̱ kuu chí nu̱únínu va̱ása kundayáʼviña.

9 Na̱ va̱lí, kusi̱í-inindó nani válíkandó ta saátu kusi̱í-inindó nani íyoka ndee̱ndó. Keʼéndó ña̱ kútóo níma̱ndó ta kúáʼanndó sa̱tá ña̱ʼa ña̱ xítondó. Soo xíniñúʼu kunda̱a̱-inindó ña̱ ndatiin Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ku̱a̱chi xíʼinndó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo. 10 Ña̱kán kǒo keʼéndó nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ña̱ kivi sandíʼi̱-inindó ta kiʼinndó kuenta ña̱ kǒo keʼéndó ña̱ʼa ña̱ satúkue̱ʼe̱ miíndó, saáchi tiempo ña̱ válíndó xíʼin ndee̱ ña̱ kúúmiíndó tá válíndó kamaní yáʼaña.

12 Vitin tá loʼún ndakaʼán xa̱ʼa̱ ta̱ káʼnuní ta̱ i̱xava̱ʼa yóʼó, tá kúma̱níka kixaa̱ ki̱vi̱ xíʼin ku̱i̱ya̱ ña̱ kundi̱ʼi-iniún, ta saátu tá kúma̱níka kuchéún ta ka̱ʼún ña̱yóʼo: “Va̱ása kúsi̱íka-inii̱ tákui̱”; 2 tá kúma̱níka kunaa ñu̱ʼu,* yo̱o̱ xíʼin ki̱mi ta saátu tá kúma̱ní ndikó tuku vi̱kó tá xa̱a̱ ku̱un sa̱vi̱; 3 tá ná kixáʼa kisi na̱ ndáa veʼe, tá ná ndiʼi ndee̱ na̱ ta̱a na̱ ndakú, tá ná va̱ása ndikoka ná ñaʼá saáchi si̱lóʼo kuití kúúná, tá ná kunaa nu̱ú ná nána ná xíto chí ventana; 4 tá ná ndasi yéʼé ña̱ íyo chí calle, tá kúee ná kutaku̱ tú molino, tá ná ndakáxí-iniún* tá xíniso̱ʼún xíta iin saa ta saátu tá kúee ná kata ná ñaʼá; 5 tá ná yi̱ʼvíún xa̱ʼa̱ ña̱ súkunní ta saátu tá ná yi̱ʼvíún kakaún chí calle; saátu tá ná xaa yita ndaʼa̱ tú almendro, tá xa̱a̱ ná kañuu* tí ti̱ka miírí ta saátu tá xa̱a̱ kǒoka so̱ko inina,* saáchi ta̱ ta̱a ku̱a̱ʼa̱nra veʼera nu̱ú koora ku̱a̱ʼá tiempo ta na̱ kúsuchí-ini xíkana chí calle; 6 tá kúma̱níka ta̱ʼnda̱ yoʼo̱ ña̱ plata, tá kúma̱níka ta̱ʼví ko̱ʼo̱ ña̱ oro ña̱ kúnú ini, tá kúma̱níka ta̱ʼví ki̱si yatin nu̱ú ñúʼu ti̱kui̱í, ta saátu tá ná ta̱ʼví ti̱ku̱i̱ta̱* ña̱ xíniñúʼuna tá távána ti̱kui̱í ini pozo. 7 Tasaá ta̱a ta̱ ku̱vaʼa xíʼin ñuʼú nduu tukura ñuʼú, ta ndee̱ ña̱ táxi ña̱ tákura ndikóña nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, saáchi ta̱yóʼo kúú ta̱ ta̱xiña ndaʼa̱ra.

8 “Kǒo miíví ña̱ ndáyáʼvi, ndiʼi ña̱yóʼo va̱ása ndáyáʼviña”, káchi ta̱ sándataka na̱ yiví.

9 Ndu̱ndíchi ta̱ sándataka na̱ yiví ta saátu xi̱sanáʼa̱ra na̱ ñuu ndiʼi ña̱ xi̱xini̱ra; saátu nda̱kanixi̱níra ta viíní na̱ndukúra xa̱ʼa̱ ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa ndachitáʼan yiku̱nra ku̱a̱ʼání tu̱ʼun ña̱ ndíchi. 10 Ta̱ sándataka na̱ yiví, na̱ndukúra tu̱ʼun ña̱ liviní ta káxiní ka̱ʼyira tu̱ʼun ña̱ nda̱a̱.

11 Tu̱ʼun ña̱ káʼa̱n na̱ ndíchi íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ka̱a ña̱ xi̱ín* nu̱ú, ta ndiʼi tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nna íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo clavo ña̱ kútu̱ní kánina; ta iin kuití ta̱ ndáa ndikachi* ta̱xi tu̱ʼunna. 12 Soo saátu íyo inkaka ña̱ xíniñúʼu kiʼún kuenta xíʼin, se̱ʼe miíi̱: ndiʼi tiempo kaʼyi na̱ yiví ku̱a̱ʼání libro ta nda̱a̱ ndáaka na̱ káʼviní ña̱yóʼo, kunaavana.

13 Tá xa̱a̱ xi̱niso̱ʼún ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n tá ya̱chi̱, ña̱yóʼo kúú ña̱ ndáyáʼviní ndakaʼún xa̱ʼa̱: ixato̱ʼó Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ta kundiku̱ún chiñu ña̱ xáʼndara, chi ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼu keʼé na̱ yiví. 14 Saáchi Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ndatiinra ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna, nda̱a̱ ña̱ kéʼé se̱ʼéna, ña̱ va̱ʼa kotora á ña̱ va̱ʼa kúúña á ña̱ va̱ása va̱ʼa kúúña.

Á “Ndáye̱ʼe̱”.

Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.

Inka variante “ndachiva̱ʼayó”.

Inka variante “ki̱kuyóña”.

Á “iin na̱ yiví”.

Á “ná ku̱su̱n”. Inka variante “kundúʼu”, “kondúʼú síi̱n”.

Sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ta̱ loʼo ndíchi.

Inka variante “taxiún”.

Inka variante “íxa̱ániyó”.

Inka variante “iin ku̱ʼu̱n-inindó”, “ndakaʼnda-inindó”.

Inka variante “ndóʼo-inina”.

Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.

Inka variante “chítú ti̱xinna”, “ndáʼa-inina”.

Inka variante “kati̱”, “ndatí”, “ku̱nda̱ʼvi̱”.

Inka variante “ndóʼo-ini”.

Á “xu̱ʼún”.

Á “ña̱ʼa”.

Inka variante “yi̱ʼva̱”.

Koto glosario, chinaʼá.

Inka variante “ndoʼo-ini”.

Inka variante “kati̱”, “ndatí”, “ku̱nda̱ʼvi̱”.

Inka variante “ndiví ñuú”.

Koto glosario, ña̱ va̱ása yaku̱a̱.

Koto glosario, ña̱ yaku̱a̱.

Inka variante “táxi”.

Koto glosario, chinaʼá.

Inka variante “ñina”.

Á “león”.

Inka variante “kúkúníka-inina”, “kísa i̱ni̱-inina”.

Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ti̱ko̱to̱ ña̱ náʼa̱ ña̱ kúsi̱í-inina ta su̱ví ti̱ko̱to̱ ña̱ náʼa̱ ña̱ kúsuchí-inina.

Á “Seol”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Inka variante “Ñáñá”, “Ka̱ká”.

Inka variante “yi̱ʼva̱ ña̱ tíinna ti̱yaká”.

Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inii̱”, “nda̱kaʼnda-inii̱”.

Inka variante “nánoona ya̱ta̱”, “kúnuuna sa̱ta̱”.

Inka variante “tiin”.

Á sana “xíniñúʼu kiʼinna kuenta xíʼin túyóʼo”.

Inka variante “si̱i̱n”, “see̱n”.

Inka variante “ñaʼaka”.

Inka variante “kueenyó”.

Inka variante “chika̱ún chiʼña”, “satávi̱chiʼñaún”.

Inka variante “kundúʼuvanú”, “kondúʼúvaró”.

Inka variante “Ñaʼa”.

Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.

Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.

Inka variante “ndotoún”.

Inka variante “kañuʼu”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ku̱i̱ʼi tí naní alcaparra tí xi̱xaxína ña̱ va̱ʼa ndikó so̱ko inina.

Inka variante “ti̱vi̱”, “ti̱ka̱ta̱”, “chi̱ka̱ta̱”.

Inka variante “si̱i̱n”, “see̱n”.

Inka variante “levo”.

    Publicación ña̱ va̱xi tu̱ʼun sâví (1993-2026)
    Kita
    Yóʼo ki̱ʼviún
    • tu’un sâví
    • Chindaʼáña ndaʼa̱ inkana
    • Nda̱saa kúni̱únña
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Ña̱ xíniñúʼuna
    • Política ña̱ privacidad
    • Configuración ña̱ privacidad
    • JW.ORG
    • Yóʼo ki̱ʼviún
    Chindaʼáña ndaʼa̱ inkana