CAPÍTULO 24
“Ndakú koo iniún”
Ni̱ka̱ku ta̱ Pablo nu̱ú na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá ta ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ta̱ Félix ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ra
Ka̱naña nu̱ú Hechos 23:11-24:27
1, 2. ¿Nda̱chun kǒo níndakanda̱-ini ta̱ Pablo tá xi̱ndiku̱nna sa̱tára chí Jerusalén?
SA̱KÁN ni̱ka̱ku ta̱ Pablo nu̱ú na̱ sáa̱ní-ini xíniñaʼá, soo chi̱kaa̱ tukunara veʼeka̱a. Kǒo níndakanda̱ví-inira ña̱ kundiku̱nna sa̱tára chí ñuu Jerusalén, saáchi xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ ku̱ʼu̱nra veʼeka̱a ta kixiní tu̱ndóʼo nu̱úra (Hech. 20:22, 23). Kǒo níxi̱kunda̱a̱ káxi inira ndáaña kundoʼora, soo ña̱ xi̱kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ kúú ña̱ xo̱ʼvi̱níra xa̱ʼa̱ ña̱ ndíku̱nra ta̱ Jesús (Hech. 9:16).
2 Sava na̱ profeta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra ña̱ katún na̱ yivíra ta ndataxinara ndaʼa̱ na̱ ñuyǐví yóʼo (Hech. 21:4, 10, 11). Iin tiʼvi na̱ judío xi̱kuni̱na kaʼnínara ta tá ni̱ya̱ʼa loʼo saátu xi̱kuni̱ na̱ Sanedrín kaʼnínara. Na̱ soldado nda̱kiʼinna ta̱ Pablo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna ña̱ va̱ʼa ndatiinna ku̱a̱chi xíʼinra (Hech. 21:31; 23:10). Ta ña̱ xi̱niñúʼuníra kúú ña̱ ná chikaa̱na ndee̱ xíʼinra.
3. ¿Ndáaña chíkaa̱ ndee̱ xíʼinyó ña̱ ndakundeéyó natúʼunyó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱?
3 Kúnda̱a̱-iniyó ña̱ tiempo so̱ndíʼi vitin, ndiʼi na̱ kúni̱ ndasakáʼnu Ndióxi̱ ta kúni̱na kutáʼanna xíʼin ta̱ Cristo Jesús, ixandi̱va̱ʼatuna xíʼin na̱yóʼova (2 Tim. 3:12). Nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéna xíʼin ta̱ Pablo, ndiʼi miíyó xíniñúʼuyó ña̱ ná chikaa̱na ndee̱ xíʼinyó ña̱ va̱ʼa natúʼunyó xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱. Xa̱ʼa̱ ña̱kán kúsi̱íní-iniyó ña̱ ta̱ esclavo ta̱ nda̱kúní-ini ta̱ ndíchiní chíkaa̱na ndee̱ xíʼinyó, tá káʼviyó tutu ña̱ távána ta saátu tá xáʼa̱nyó reunión (Mat. 24:45). Jehová káʼa̱nra ña̱ na̱ sáa̱-ini xíni tu̱ʼunra kǒo kuchiñuna sandíʼi-xa̱ʼa̱na na̱ ñuura ni ña̱ kasina nu̱úna ña̱ natúʼunna xa̱ʼa̱ra (Is. 54:17; Jer. 1:19). Soo ná ka̱ʼa̱nkayó xa̱ʼa̱ ta̱ Pablo. ¿Á chi̱ndeétáʼanna xíʼinra ña̱ ndakundeéra natúʼunra xíʼin na̱ yiví ni xi̱ndiku̱nna sa̱tára? ¿Ndáa ki̱ʼva chi̱ndeétáʼanna xíʼinra?
“Ki̱ndoona ña̱ kaʼnínara” (Hechos 23:11-34)
4, 5. ¿Ndáa ki̱ʼva nda̱kiʼin ta̱ Pablo ndee̱, ta nda̱chun va̱ʼaní chi̱ndeétáʼanña xíʼinra?
4 Mií ñuú tá ni̱sa̱ñá ta̱ Pablo nu̱ú na̱ Sanedrín nda̱kiʼinra ndee̱ ña̱ xíniñúʼuníra. Biblia káchiña: “Mií ñuú saá ki̱ta ta̱ táta Jesús nu̱ú ta̱ Pablo ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Ndakú koo iniún. Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva na̱túʼun ndiʼún xa̱ʼíi̱ chí ñuu Jerusalén saátu natúʼún xa̱ʼíi̱ chí ñuu Roma’” (Hech. 23:11). Tu̱ʼun liviní ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin ta̱ Pablo chi̱ndeétáʼanña xíʼinra ña̱ kundeé-inira ya̱ʼara nu̱ú tu̱ndóʼo ta ku̱ʼu̱nvara ñuu Roma, chi yóʼo kúú ña̱ ku̱ʼu̱nra natúʼunra xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús.
“Yáʼaka 40 ta̱a kúú na̱ xa̱a̱ kúúmiína na̱ íyo tu̱ʼva ña̱ tiinnara” (Hechos 23:21).
5 Tu̱ʼun yóʼo va̱ʼaní chi̱kaa̱ña ndee̱ xíʼinra, saáchi tá inka ki̱vi̱, 40 na̱ judío nda̱kutáʼanna ta ki̱ndoona ña̱ va̱ása kuxuna ta va̱ása koʼona nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa nda̱a̱ ná kaʼnína ta̱ Pablo, soo tá ná kǒo keʼéna ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ ná kixi chiʼña sa̱tána. Na̱ ke̱ʼé ña̱yóʼo chi̱kaa̱-inina ña̱ kaʼnínara ta nda̱kanixi̱nína ña̱ tá ná va̱ása keʼénaña ndakava chiʼña sa̱tána (Hech. 23:12-15). Na̱ su̱tu̱ xíʼin na̱ xi̱kuaʼa̱ ki̱ndoona ña̱ ku̱ʼu̱nna xíʼinra nu̱ú na̱ Sanedrín ta ke̱ʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ kúni̱ kunda̱a̱ va̱ʼa ini xa̱ʼa̱ra. Soo chí yichi̱ xi̱ndatu na̱ judíora ña̱ va̱ʼa kaʼnínara.
6. ¿Ndáa ki̱ʼva ku̱ndaa̱-ini ta̱ apóstol Pablo xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ na̱ judío keʼéna ta ndáaña kivi sakúaʼa na̱ va̱lí xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u yóʼo?
6 Ta̱ xa̱xi̱n ta̱ apóstol Pablo ta̱ kǒo xíni̱yó ki̱vi̱, ku̱ndaa̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ na̱yóʼo keʼéna ta ni̱xa̱ʼa̱nra na̱túʼunra xíʼin xitora, soo ta̱ Pablo chi̱ndaʼárara ña̱ ná ku̱ʼu̱nra nu̱ú ta̱ comandante Claudio Lisias (Hech. 23:16-22). Ndakúní ni̱xi̱yo ini ta̱ loʼo yóʼo. Jehová kúʼvi̱ní-inira xínira na̱ va̱lí na̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo ta̱yóʼo, saáchi íyo tu̱ʼvana ña̱ keʼéna nda̱a̱ ndáaka ña̱ʼa xa̱ʼa̱ na̱ hermano ta saátu chíkaa̱nína ndee̱ ña̱ natúʼunna xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱.
7, 8. ¿Ndáaña ke̱ʼé ta̱ Claudio Lisias ña̱ va̱ʼa kǒo kaʼnína ta̱ Pablo?
7 Ta̱ Claudio Lisias, xi̱kuumiíra 1,000 na̱ ta̱a na̱ xi̱kachíñu nu̱úra. Tá ku̱ndaa̱-inira ña̱ xi̱kuni̱na kaʼnína ta̱ Pablo, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin 470 na̱ soldado na̱ níʼi lanza xíʼin na̱ yósó kuáyi̱ ña̱ mií ñuú saá keena Jerusalén ta ku̱ʼu̱nna xíʼin ta̱ Pablo chí Cesarea, chi iníísaá ñuu Judea kúú nu̱ú xi̱xaʼndachíñu na̱ ñuu Roma. Ñuu yóʼo kúú nu̱ú xa̱a̱ra ndaʼa̱ ta̱ gobernador Félixa nu̱ú kǒoka ña̱ʼa kundoʼora. Ni ni̱xi̱yo ku̱a̱ʼání na̱ judío ñuu yóʼo soo saátu ni̱xi̱yo ku̱a̱ʼání na̱ kǒo kúú judío. Va̱ʼaníka ni̱xi̱yo ñuu yóʼo nu̱úka ñuu Jerusalén, saáchi kán xi̱kanitáʼannína xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ síín síín ña̱ʼa kándíxana. Ta ñuu Cesarea yóʼo ku̱a̱ʼání na̱ soldado romano ni̱xi̱yo.
8 Nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n ley na̱ ñuu Roma, ta̱ Claudio Lisias chi̱ndaʼára iin carta ña̱ ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú ta̱ Félix ña̱ va̱ʼa natúʼunra xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u. Ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ tá ku̱ndaa̱-inira ña̱ kúú ta̱ Pablo ta̱ ñuu Roma ta na̱ judío kúni̱na kaʼnínara, sa̱kǎkurara. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ta̱ Pablo kǒo níkeʼéra nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ña̱ xi̱niñúʼu kuvira xa̱ʼa̱ á ña̱ ku̱ʼu̱nra veʼeka̱a xa̱ʼa̱, soo tá ku̱ndaa̱-inira ña̱ kúni̱na kaʼnína ta̱ Pablo chi̱ndaʼárara ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Cesarea ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼo ta̱ Félix ña̱ chi̱kaa̱ ku̱a̱chinara, tasaá ndaka̱xinra ndáaña keʼéra xíʼinra (Hech. 23:25-30).
9. a) ¿Ndáa ki̱ʼva ni̱ya̱ʼandosó ta̱ Claudio Lisias derecho ña̱ xi̱kuumií ta̱ Pablo xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuura ta̱ ñuu Roma? b) ¿Nda̱chun sava yichi̱ kivi kuniñúʼuyó derecho ña̱ kúúmiíyó ñuuyó ña̱ va̱ʼa kǒo ña̱ʼa keʼéna xíʼinyó?
9 ¿Á nina ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Claudio Lisias nu̱ú carta ña̱ ka̱ʼyira? Va̱ása. Saáchi xi̱kuni̱ra kindo̱o va̱ʼara xíʼin ta̱ gobernador, saáchi kǒo nísakákura ta̱ Pablo xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱ndaa̱-inira ña̱ kúúra ta̱ ñuu Roma, ta saátu kǒo níkaʼyira ña̱ miíra kúú ta̱ xa̱ʼnda chiñu ña̱ ná katúnnara xíʼin cadena ta saátu ña̱ ná kaninara chi xi̱kuni̱ra kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra (Hech. 21:30-34; 22:24-29). Xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra ña̱yóʼo, ta̱ Claudio Lisias ni̱ya̱ʼandosora derecho ña̱ xi̱kuumií ta̱ Pablo xa̱ʼa̱ ña̱ kúúra ta̱ ñuu Roma. Ta saátu tiempo vitin, ta̱ Ndi̱va̱ʼa xíniñúʼura na̱ veʼe-ñu̱ʼu vatá ña̱ va̱ʼa kundiku̱nna sa̱táyó ta saátu ña̱ kindaana derecho ña̱ kúúmiíyó ña̱ ndasakáʼnuyó Ndióxi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéna xíʼin ta̱ Pablo. Nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Pablo, kivi kuniñúʼuyó derecho ña̱ kúúmiíyó ñuu nu̱ú ndóoyó ña̱ va̱ʼa kǒo ña̱ keʼéna xíʼinyó.
“Kúsi̱í-inii̱ ña̱ ka̱ʼi̱n xa̱ʼíi̱ nu̱ún” (Hechos 23:35-24:21)
10. ¿Ndáa ku̱a̱chi ndeéní kúú ña̱ chi̱kaa̱na sa̱tá ta̱ Pablo?
10 Tá ni̱xa̱a̱na xíʼin ta̱ Pablo chí Cesarea, chi̱kaa̱nara veʼe nu̱ú xáʼndachíñu ta̱ Herodes ña̱ kundaanara (Hech. 23:35). Tá ni̱ya̱ʼa u̱ʼu̱n ki̱vi̱, ta̱ su̱tu̱ káʼnu Ananías ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼin sava na̱ xi̱kuaʼa̱ ta saátu xíʼin ta̱ káʼa̱nndoso ta̱ naní Tértulo. Ta̱ Tértulo ki̱xáʼara káʼa̱n va̱ʼara xa̱ʼa̱ ta̱ Félix xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní chi̱ndeétáʼanra xíʼin na̱ judío, soo ña̱ xi̱kuni̱ra kúú ña̱ va̱ʼaní ná ndakanixi̱ní ta̱ Félix xa̱ʼa̱ra tasaá chindeétáʼanra xíʼinra.b Tándi̱ʼi, ki̱xáʼara káʼa̱nra xa̱ʼa̱ ta̱ Pablo ta ka̱chira: “Na̱kunda̱a̱-inindi̱ ña̱ iin kue̱ʼe̱va kúú ta̱ ta̱a yóʼo nu̱úndi̱. Ndásakára xi̱ní ndiʼi na̱ judío ña̱ ná koona contra xíʼin na̱ chíñu ta ta̱yóʼo kúú ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ grupo na̱ naní nazareno. Ta saátu kǒo íxato̱ʼóra templo, ña̱kán ti̱inndi̱ra”. Tasaá ndiʼi na̱ judío ki̱xáʼana káʼa̱nna ña̱ nda̱a̱va kúú ndiʼi ku̱a̱chi ña̱ ta̱xina xa̱ʼa̱ra (Hech. 24:5, 6, 9). Ndeéní ku̱a̱chi chi̱kaa̱na sa̱tára, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo nda̱a̱ kivi kuvira.
11, 12. ¿Ndáa ki̱ʼva nda̱kiʼin ta̱ Pablo tu̱ʼunra?
11 Tasaá ta̱xina ña̱ ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo, ta ki̱xáʼara káʼa̱nra: “Kúsi̱í-inii̱ ña̱ káʼi̱n xa̱ʼíi̱ nu̱ún”. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kǒo níka̱ʼa̱nra ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ templo ta saátu ña̱ kǒo nísakanitáʼanra na̱ yiví. Ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ kǒora níxi̱yo ñuu Jerusalén ta ndi̱kóra ña̱ taxira ña̱ʼa ndaʼa̱ na̱ cristiano chi xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱ndikaa̱ní so̱ko á ña̱ xi̱ndiku̱nna sa̱tána ki̱ndoo ndáʼvina. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ tá ni̱ki̱ʼvira ini templo nda̱yakúnra miíra nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n Ley ta̱ Moisés. Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ chi̱kaa̱níra ndee̱ ña̱ vií koo ña̱ xínitúni̱ra nu̱ú Ndióxi̱ ta saátu nu̱ú na̱ yiví (Hech. 24:10-13, 16-18).
12 Ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ña̱ káʼa̱nna xíʼin ña̱ kúú religión xa̱á, ña̱kán kúú ña̱ ndíku̱i̱n vitin ta ndásakáʼnui̱ Ndióxi̱ na̱ táʼi̱n na̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá”. Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kándíxara ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú ley ta saátu ña̱ ka̱ʼyi na̱ profeta. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kándíxara ña̱ sandátaku Ndióxi̱ na̱ ke̱ʼé ña̱ va̱ʼa ta saátu na̱ ke̱ʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa. Ta ka̱chikara: “Na̱ ta̱a na̱ ndóo yóʼo ná ka̱ʼa̱nna ndáa ku̱a̱chi kúú ña̱ nda̱ni̱ʼína ke̱ʼíi̱ tá ni̱xa̱ʼi̱n nu̱ú na̱ Sanedrín, chi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n kuitíi̱ kúúña: ‘Vitin ndátiinna ku̱a̱chi xíʼi̱n nu̱úndó xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxai̱ ña̱ ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱’” (Hech. 24:14, 15, 20, 21).
13-15. Tá xíniñúʼu ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxayó nu̱ú na̱ chíñu, ¿ndáa ki̱ʼva kundiku̱nyó yichi̱ ta̱ Pablo?
13 Ná ndakanixi̱níyó ña̱ xíniñúʼu ka̱ʼa̱nyó xíʼin na̱ chíñu xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxayó, saáchi chi̱kaa̱na ku̱a̱chi miíyó ña̱ va̱ása íxato̱ʼóyó na̱ chíñu. ¿Ndáaña sákuaʼayó xíʼin ña̱ ke̱ʼé ta̱ Pablo? Ta̱ Pablo kǒo níka̱ʼa̱nra tu̱ʼun ña̱ kindo̱o va̱ʼara xíʼin ta̱ gobernador, nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Tértulo. Nu̱úka ña̱yóʼo, viíní nda̱kaxinra tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ta to̱ʼóní ke̱ʼéra ña̱yóʼo. Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ “na̱ judío na̱ ki̱xi chí Asia”, na̱ chíkaa̱ ku̱a̱chira ña̱ va̱ása íxato̱ʼóra templo kǒona níxi̱yo kán; ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ xíniñúʼu koona kán ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼona ña̱ ka̱ʼa̱nra (Hech. 24:18, 19).
14 Ta̱ Pablo va̱ása ni̱yi̱ʼvíra ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxara. Saáchi ndakúní ni̱xi̱yo inira ta ni̱ka̱ʼa̱n tukura xíʼinna ña̱ kándíxara ña̱ ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱, ni ndeéní ni̱nda̱ʼyi̱ nu̱ú táʼanna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo tá ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú na̱ Sanedrín (Hech. 23:6-10). ¿Nda̱chun ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa ndakiʼinra tu̱ʼunra? Saáchi xi̱natúʼunra xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús xíʼin ña̱ nda̱takura, soo na̱ sáa̱-ini xínira va̱ása níxi̱kandíxana ña̱yóʼo (Hech. 26:6-8, 22, 23). Ta xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxara ña̱ ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱ kúú ña̱ nda̱tiinna ku̱a̱chi xíʼinra ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kandíxara ña̱ nda̱taku ta̱ Jesús.
15 Nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Pablo, saátu miíyó kivi ndakú koo iniyó natúʼunyó xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxayó ta ndasandakúyó ña̱ kándíxayó Ndióxi̱ tá ndákaʼányó xa̱ʼa̱ tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin na̱ discípulora: “Ndiʼi na̱ yiví sa̱a̱-inina kunina ndóʼó xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxandó yi̱ʼi̱. Soo na̱ ná kundeé-ini nda̱a̱ nu̱ú ndíʼi kúú na̱ ka̱ku”. Soo, ¿á xíniñúʼu kundi̱ʼiní-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ʼa̱nyó xíʼin na̱ chíñu? Va̱ása, saáchi ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Tá ná kuniʼina ndóʼó ña̱ ndataxina ndóʼó ndaʼa̱ na̱ chíñu, va̱ása kundi̱ʼi̱ní-inindó ña̱ ndakanixi̱níndó xa̱ʼa̱ tu̱ʼun ña̱ ka̱ʼa̱nndó, chi espíritu santo taxi ña̱ ka̱ʼa̱nndó, saáchi su̱ví ndóʼó kúú na̱ ka̱ʼa̱n chi espíritu santo kúú ña̱ ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ndó” (Mar. 13:9-13).
“Ta̱ Félix ni̱yi̱ʼvíra” (Hechos 24:22-27)
16, 17. a) ¿Ndáaña ke̱ʼé ta̱ Félix ta ndáaña ni̱ka̱ʼa̱nra tá nda̱tiinra ku̱a̱chi xíʼin ta̱ Pablo? b) ¿Nda̱chun ni̱yi̱ʼví ta̱ Félix, ta nda̱chun ku̱a̱ʼá yichi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Pablo?
16 Su̱ví yichi̱ nu̱ú kúú ña̱ níxiniso̱ʼo ta̱ gobernador Félix ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ Yichi̱ Ndióxi̱, tu̱ʼun yóʼo kúú ña̱ xi̱xiniñúʼuna ña̱ ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ na̱ congregación cristiana na̱ ni̱xi̱yo tiempo saá. Tu̱ʼun Ndióxi̱ káchikaña: “Ta̱ Félix, ta̱ xi̱xini̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ndáa ki̱ʼva ni̱xi̱yo Yichi̱ Ndióxi̱, kǒo níxiinra tiinra ku̱a̱chi kán, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼina: ‘Tá ná kixaa̱ ta̱ comandante na̱ soldado ta̱ naní Lisias, saá kotoi̱ ndáaña keʼíi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nndó’. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado ña̱ ná kundaara ta̱ Pablo soo ná taxira keʼéra sava ña̱ʼa, ta saátu ná taxira ña̱ kixi na̱ kítáʼan xíʼinra ña̱ taxina ña̱ xíniñúʼura” (Hech. 24:22, 23).
17 Tá ni̱ya̱ʼa sava ki̱vi̱, ki̱xaa̱ ta̱ Félix xíʼin ñá síʼira ñá Drusila, ta ñá judía xi̱kuuñá. Tasaá ka̱nara ta̱ Pablo ña̱ ná ku̱ʼu̱nra nu̱úra ta “xi̱niso̱ʼora ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxara ta̱ Cristo Jesús” (Hech. 24:24). Soo tá ki̱xáʼa ta̱ Pablo ka̱ʼa̱nra “xa̱ʼa̱ ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa, ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ʼnu̱na-inina xíʼin ña̱ kéʼéna, ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi chí nu̱únínu, ta̱ Félix ni̱yi̱ʼvíra”, saáchi sana ña̱ xínitúni̱ra ki̱xáʼa sándi̱ʼiña-inira xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéra. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱nda̱yíra ta̱ Pablo xíʼin tu̱ʼun yóʼo: “Xa̱a̱ va̱ʼa ku̱ʼún. Kúáʼan tasaá kanai̱ yóʼó inka yichi̱ tá xa̱a̱ ná koo tiempo nu̱úi̱”. Ku̱a̱ʼá yichi̱ na̱túʼunra xíʼin ta̱ Pablo, soo su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ níxikuni̱ra kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱a̱ kúuña, saáchi xi̱kuni̱ra ña̱ ná taxi ta̱ Pablo xu̱ʼún ndaʼa̱ra (Hech. 24:25, 26).
18. ¿Nda̱chun ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Félix ta saátu xíʼin ñá síʼira “xa̱ʼa̱ ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa, ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ʼnu̱na-inina xíʼin ña̱ kéʼéna, ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi chí nu̱únínu”?
18 ¿Nda̱chun ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Félix ta saátu xíʼin ñá síʼira “xa̱ʼa̱ ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa, ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ʼnu̱na-inina xíʼin ña̱ kéʼéna, ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi chí nu̱únínu”? Saáchi na̱kán xi̱kuni̱na kunda̱a̱-inina ndáaña kúni̱ kachi ña̱ kandíxana ta̱ Cristo Jesús. Ta̱ Pablo xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ kininí xi̱keʼéna, ndi̱va̱ʼaní ni̱xi̱yo inina ta va̱ása nda̱kú-inina, ña̱kán nína̱ʼa̱ káxira nu̱úna ndáa ki̱ʼva xíniñúʼu koo na̱ cristiano. Tasaá ni̱na̱ʼa̱ra nu̱úna ña̱ va̱ása níxitakuna nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ Ndióxi̱. Sana ni̱xa̱a̱na ku̱ndaa̱-inina ña̱ ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼinyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndákanixi̱níyó, xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nyó xíʼin ña̱ kéʼéyó. Ta saátu ku̱ndaa̱-inina ña̱ ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼinna, ni xi̱kuumií ta̱ Félix ndee̱ ña̱ ndatiinra ku̱a̱chi xíʼin ta̱ Pablo. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo “ta̱ Félix ni̱yi̱ʼvíra”.
19, 20. a) ¿Ndáaña xíniñúʼu keʼéyó xíʼin na̱ yiví na̱ náʼa̱ ña̱ kúni̱na sakúaʼana xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱ soo va̱ása xíínna nasamana ña̱ kéʼéna? b) ¿Á xi̱ndi̱ʼi̱-ini ta̱ Félix xa̱ʼa̱ ta̱ Pablo?
19 Tá ku̱a̱ʼa̱nyó nátúʼunyó xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱ kivi ndani̱ʼíyó na̱ yiví na̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo ta̱ Félix: tá xa̱ʼa̱ náʼa̱na ña̱ kúni̱na sakúaʼana xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱, soo va̱ása xíínna nasamana ña̱ kéʼéna. Xíniñúʼu kiʼinníyó kuenta xíʼin na̱ yiví yóʼo. Soo nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Pablo, kiviva ndakaniyó nu̱úna ndáaña xíniñúʼu keʼéna ña̱ va̱ʼa sakúsi̱ína-ini Ndióxi̱. Ta sana kivi xa̱a̱ña nda̱a̱ níma̱na, ta nasamana ña̱ kéʼéna. Soo tá va̱ása xíínna ndakoona ña̱ keʼéna ña̱ va̱ása kútóo Ndióxi̱, va̱ʼaka ná nandukúyó na̱ ndixa kúni̱ sakúaʼa xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱.
20 ¿Á xi̱ndikaa̱ ña̱ va̱ʼa níma̱ ta̱ Félix? Tu̱ʼun Ndióxi̱ káchiña: “Ni̱ya̱ʼa u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ ta nda̱kiʼin ta̱ Porcio Festo chiñu ña̱ xi̱kuumií ta̱ Félix. Soo xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuni̱ ta̱ Félix kindo̱o va̱ʼara nu̱ú na̱ judío, kǒo nítavára ta̱ Pablo veʼeka̱a” (Hech. 24:27). Ta̱ Félix va̱ása níxindi̱ʼi̱-inira xa̱ʼa̱ ta̱ Pablo. Ni xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ na̱ ndíku̱n “Yichi̱ Ndióxi̱” kǒo keʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa, ta saátu xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ va̱ása níya̱ʼandoso ta̱ Pablo ley na̱ ñuu Roma (Hech. 19:23). Soo ni saá, nda̱koora ta̱ Pablo ini veʼeka̱a ña̱ va̱ʼa “kindo̱o va̱ʼara nu̱ú na̱ judío”.
21. ¿Ndáaña ku̱u xíʼin ta̱ Pablo tá ni̱xa̱a̱ ta̱ Porcio Festo ndu̱ura gobernador, ta ndáaña chi̱ndeétáʼan xíʼinra ña̱ ndakú koo inira xíʼin Ndióxi̱?
21 Nda̱a̱ táki̱ʼva káchi Hechos 24:27, ta̱ Porcio Festo nda̱kiʼinra chiñu ña̱ xi̱kuumií ta̱ Félix, soo ta̱ Pablo xi̱ndikaa̱kavara veʼeka̱a. Tasaá ki̱xáʼa xáʼa̱n ta̱ apóstol Pablo nu̱ú ku̱a̱ʼání na̱ chíñu ña̱ va̱ʼa káʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxara. Ña̱ ku̱u yóʼo, náʼa̱ña ña̱ ndixa kúú ña̱ káʼa̱n Lucas 21:12 saáchi tuku ta tuku ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼinra “nu̱ú na̱ chíñu xíʼin na̱ rey”. Soo ndakúní ni̱xi̱yo ña̱ xi̱kandíxara Ndióxi̱, ta ni̱na̱ʼa̱ra ña̱yóʼo tá ni̱xa̱ʼa̱nra ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxara nu̱ú ta̱ chíñu ta̱ ndáyáʼvi va̱ʼa tiempo saá: ta̱ césar. Ta sana ndiʼi tiempo nda̱kaʼánra xa̱ʼa̱ tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra tá ka̱chira: “Ndakú koo iniún”.
a Koto recuadro ña̱ naní “Ta̱ Félix, ta̱ xi̱xaʼndachíñu ñuu Judea”.
b Ta̱ Tértulo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ tíxa̱ʼvi ta̱ Félix, va̱ʼaní xi̱ndoo na̱ ñuu. Ni̱xi̱yoní ku̱a̱chi tá ka̱nitáʼan na̱ judío xíʼin na̱ ñuu Roma, soo kininíka ni̱xi̱yo tá xa̱ʼndachíñu ta̱ Félix. Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ na̱ judío táxinína tíxa̱ʼvi xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní ndu̱u ñuu kán. Soo mií ña̱ nda̱a̱, ku̱a̱ʼání na̱ yiví kǒo níxi̱kuni̱nara xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa níxaʼndachíñura ta kininí xi̱keʼéra xíʼin na̱ yiví kán (Hech. 24:2, 3).