Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ Ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión
3-9 TÍ JULIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | EZEQUIEL 11-14
“¿Á xíniso̱ʼún ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱?”
(Ezequiel 11:17, 18) ”Ña̱yóʼo kúú ña̱ ka̱ʼún: ‘Ña̱yóʼo káchi Jehová: “Ndakayai̱ ndóʼó ñuu nu̱ú ñúʼundó ta inkáchi ndachitáʼi̱n ndóʼó ta taxii̱ ñuʼú ñuu Israel ndaʼa̱ndó. 18 Ta nu̱ʼu̱nna ñuuna ta sandiʼi-xa̱ʼana ndiʼi ña̱ʼa kini ña̱ íyo nu̱úña.
w07-S 1/7 pág. 11 párr. 4
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Ezequiel (táʼvi 1)
Tá ku̱i̱ya̱ 612 tiempo xi̱naʼá xíʼin iin visión xi̱ni ta̱ Ezequiel ñuu Jerusalén. Ndeéní ku̱ndasíra xi̱nira ña̱ kúu ti̱xin templo Ndióxi̱. Tá ná kixa̱a̱ tiempo ña̱ sandiʼi-xa̱ʼa Jehová ndiʼi na̱ kéʼé ña̱ kini (iin ña̱ náʼa̱ kuití kúúña ña̱ xi̱niñúʼura i̱ñu̱ ta̱a), iinlá na̱ kúúmií marca chí teʼé kúú na̱ ka̱ku (Ezequiel 9:2-6). Soo siʼnaka xíniñúʼu ka̱ʼa̱nna xíʼinna xa̱ʼa tu̱ndóʼo ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ kixi nu̱úna (Ezequiel 10:2). Ni káʼa̱n Jehová taxira castigo ndaʼa̱ na̱ kéʼé ña̱ kini, soo káʼa̱ntura ndakayara na̱ ñuu Israel ta ndachitáʼanrana (Ezequiel 11:17-21).
(Ezequiel 11:19) Ta taxii̱ iin níma̱ va̱ʼa ndaʼa̱ndó, ta iin espíritu xa̱á chika̱i̱ inindó, ta tavái̱ níma̱ yu̱u̱ ña̱ ndíka̱a̱ inindó ta chika̱i̱ níma̱ ku̱ñu inindó,
w16.05-S pág. 15 párr. 9
¿Ndáa ki̱ʼva ndáka̱xiún ña̱ keʼún?
9 Saátu miíyó xíniñúʼu ndaka̱xinyó ña̱ keʼéyó, soo nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Jesús xíniñúʼu kundiku̱nyó ña̱ káʼa̱n Jehová. Xíniñúʼu kandíxayó ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun yóʼo: “Kandíxa Jehová xíʼin ndiʼi níma̱ún, va̱ása kandíxaún ña̱ ndíka̱a̱ xi̱ní miíún. Ndiʼi ña̱ kúni̱ún keʼún ka̱ʼa̱n xíʼinra, ta miíra na̱ʼa̱ yichi̱ nu̱ún. Va̱ása ndíchi koún nu̱ú miíún. Yi̱ʼví kuni Jehová ta kǒo keʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa” (Prov. 3:5-7). Tá ná kaʼviyó Biblia kunda̱a̱-iniyó ndáaña ndákanixi̱ní Jehová xa̱ʼa sava ña̱ʼa ta ndáaña kúni̱ra keʼéyó ndiʼi tiempo. Tá ná sakuaʼakayó xa̱ʼara saá kúú ña̱ kuni̱kayó keʼéyó ña̱ káʼa̱nra (Ezeq. 11:19).
(Ezequiel 11:20) ña̱ va̱ʼa ná keʼéndó ña̱ káʼi̱n ta kandíxandó chiñu xáʼndai̱ nu̱úndó; ta xa̱a̱ndó kuundó na̱ ñui̱ ta yi̱ʼi̱ xa̱i̱ kui̱ Ndióxi̱ndó” ʼ.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Ezequiel 12:26-28) Ta tu̱ʼun Jehová ki̱xiña nu̱úi̱ ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: 27 “Se̱ʼe ta̱a, koto, na̱ ñuu Israel káchina: ‘Ña̱ xíto ta̱yóʼo ta káʼa̱nra xa̱ʼa, nda̱a̱ chí nu̱únínuví xi̱nuñaʼ. 28 Ña̱kán ka̱ʼa̱n xíʼinna: ‘Ña̱yóʼo káchi Jehová: “ ‘Va̱ása naʼáka xi̱nu tu̱ʼun ña̱ káʼi̱n. Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n, xi̱nuvañaʼ, saá káchi Jehová” ʼ ”.
w07-S 1/7 pág. 13 párr. 8
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Ezequiel (táʼvi 1)
12:26-28. Nda̱a̱ na̱ kúsi̱kindaa ta̱ Ezequiel xíniñúʼu ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Va̱ása naʼáka xi̱nu tu̱ʼun ña̱ [káʼa̱n Jehová]”. Vitinka xíniñúʼu chika̱a̱yó ndée ña̱ sanáʼa̱yó na̱ yiví xa̱ʼa Jehová chi si̱lóʼo kúma̱ní ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa ñuyǐví yóʼo.
(Ezequiel 14:13, 14) “Se̱ʼe ta̱a, tá iin ñuu ni̱ki̱ʼvina ku̱a̱chi nu̱úi̱ ta ke̱ʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa, ta yi̱ʼi̱ taxii̱ castigo ndaʼa̱na ta va̱ása taxika̱i̱ ña̱ʼa kuxuna, ta chindaʼíi̱ so̱ko ku̱ʼu̱n nu̱úna ta sandiʼi-xa̱ʼíi̱ na̱ ta̱a xíʼin kití sa̱na̱na”. 14 “ ‘Tá u̱ni̱ saá na̱ ta̱a yóʼo ná koona ñuu yóʼo: Ta̱ Noé, ta̱ Daniel xíʼin ta̱ Job, xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼéna ña̱ va̱ʼa va̱ása kuvinaʼ, káchi Jehová.”
w16.05-S pág. 26 párr. 13
Ná kuniñúʼuyó ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ táxi Jehová ndaʼa̱yó
13 Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa ña̱ va̱xi nu̱ú Ezequiel 14:13, 14: “ ‘Se̱ʼe ta̱a, tá iin ñuu ni̱ki̱ʼvina ku̱a̱chi nu̱úi̱ ta ke̱ʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa, ta yi̱ʼi̱ taxii̱ castigo ndaʼa̱na ta va̱ása taxika̱i̱ ña̱ʼa kuxuna, ta chindaʼíi̱ so̱ko ku̱ʼu̱n nu̱úna ta sandiʼi-xa̱ʼíi̱ na̱ ta̱a xíʼin kití sa̱na̱naʼ. ‘ “Tá u̱ni̱ saá na̱ ta̱a yóʼo ná koona ñuu yóʼo: Ta̱ Noé, ta̱ Daniel xíʼin ta̱ Job, xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼéna ña̱ va̱ʼa va̱ása kuvina”, káchi Jehováʼ ”. Tá káʼviyó ña̱ káʼa̱n ña̱yóʼo, kúnda̱a̱-iniyó ka̱ʼyínaña tá ku̱i̱ya̱ 612 tá tiempo xi̱naʼá. Ni xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ kúúña ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Noé xíʼin ta̱ Job, Jehová ndákaʼánvara xa̱ʼana ña̱ nda̱kúní ni̱xi̱yo inina xíʼinra. Soo ta̱ Daniel kúma̱níva kuvira. Sana xa̱a̱ ndíka̱a̱ra 20 ku̱i̱ya̱ tá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ña̱ kúúra ta̱a va̱ʼa nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo ta̱ Noé xíʼin ta̱ Job. ¿Ndáaña sánáʼa̱ ña̱yóʼo miíyó? Sánáʼa̱ña miíyó Jehová kíʼinra kuenta xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra tá kéʼéna ña̱ nda̱kú, ni válívana tá kéʼéna ña̱yóʼo ndáyáʼvinína nu̱úra (Sal. 148:12-14).
w07-S 1/7 pág. 13 párr. 9
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Ezequiel (táʼvi 1)
14:12-23. Iin iinyó xíniñúʼu chika̱a̱yó ndée ña̱ va̱ʼa ka̱kuyó. Ni iinna kǒo kívi saka̱kuna miíyó (Romanos 14:12).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Ezequiel 12:1-10) Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nka Jehová xíʼi̱n, ta káchira: 2 “Se̱ʼe ta̱a, ma̱ʼñú ñuu nu̱ú ndóo na̱ kǒo xíín kúniso̱ʼo íyoún, chi ni íyo nduchúnu̱úna ña̱ va̱ʼa kotona va̱ása xítona, ni íyo so̱ʼona ña̱ kuniso̱ʼona kǒo xíniso̱ʼona, chi ndeéní so̱ʼona. 3 Ta yóʼó se̱ʼe ta̱a, ndasavií ña̱ʼa ku̱ʼu̱n xíʼún inka ñuu ta káʼñu ku̱ʼún ta ná kuni ndiʼina ku̱ʼún. Ta keún ñuu yóʼo ta ku̱ʼún inka ñuu ta ná kuni ndiʼina. Sana xíʼin ña̱yóʼo kunda̱a̱-inina ña̱ ndeéní so̱ʼona. 4 Tá káʼñu taváún ña̱ʼún ná kuni ndiʼina nda̱a̱ táki̱ʼva íxaa na̱ ku̱a̱ʼa̱n inka ñuu, tá xi̱kuaá taváún ña̱ʼún ná kuni ndiʼina keún ku̱ʼún inka ñuu. 5 ”Nu̱ú ndiʼina kaún ya̱vi̱ nama̱ nu̱ú kitaún ku̱ʼún xíʼin ña̱ʼún. 6 Nu̱ú ndiʼina ndakuisoún ña̱ʼún. Tá ñu̱ú kitaún ku̱ʼún. Ndasi nu̱ún ña̱ ná kǒo kunikaún ñuʼú yóʼo, chi yóʼó kúú iin seña ña̱ táxii̱ nu̱ú na̱ ñuu Israel”. 7 Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n ke̱ʼíi̱. Tá káʼñu ta̱vái̱ ña̱ʼi̱ táki̱ʼva íxaa na̱ ku̱a̱ʼa̱n inka ñuu; tá xi̱kuaá ka̱i̱n ya̱vi̱ nama̱ xíʼin ndaʼíi̱. Ta nu̱ú ndiʼina nda̱kuisoi̱ ña̱ʼi̱. 8 Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nka Jehová xíʼi̱n tá xi̱ta̱an, ta káchira: 9 “Se̱ʼe ta̱a, ¿á kǒo níka̱ʼa̱n na̱ ñuu Israel na̱ ndeéní so̱ʼo xíʼún: ‘¿Ndáaña kéʼún?ʼ? 10 Ka̱ʼa̱n xíʼinna: ‘Ña̱yóʼo káchi Jehová: “Tu̱ʼun yóʼo ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú ta̱ rey ñuu Jerusalén xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel na̱ ndóo ñuu kán” ʼ.
10-16 TÍ JULIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | EZEQUIEL 15-17
“¿Á sáxi̱nún ña̱ káʼún?”
(Ezequiel 17:1-4) Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nka Jehová xíʼi̱n, ta káchira: 2 “Se̱ʼe ta̱a, ka̱ʼa̱n iin tu̱ʼun ña̱ kǒo kúnda̱a̱-inina, ka̱ʼa̱n iin tu̱ʼun ndíchi xíʼin na̱ ñuu Israel. 3 Ta xíniñúʼu ka̱ʼún: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Tí águila káʼnu tí kúúmií ndi̱xi̱n náʼnu, ta ku̱a̱ʼání tu̱mi kúúmiírí ta ku̱a̱ʼání color kúúña, ki̱xirí chí ñuu Líbano ta xa̱ʼndarí nu̱ú yúta tú yitu̱n cedro. 4 Xa̱ʼndarí nu̱ú yúta loʼo tú cedro ta níʼirínú ki̱xa̱a̱rí chí ñuu Canaán, ta chi̱ndúʼúrínú chí nu̱ú íxi̱kóna ña̱ʼa.
w07-S 1/7 pág. 12 párr. 6
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Ezequiel (táʼvi 1)
17:1-24. ¿Ndáaña kúni̱ kachi u̱vi̱ tí águila náʼnu, ta ndáaña kúni̱ kachiña ña̱ xáʼndarí ndaʼa̱ tú cedro, ta ndáana kúú ndaʼa̱ tú yitu̱n yúta tú nda̱chiʼi Jehová? U̱vi̱ saá tí águila yóʼo kúni̱ kachiña na̱ rey ñuu Babilonia xíʼin na̱ rey ñuu Egipto. Tí nu̱ú va̱xirí chí nu̱ú tú yitu̱n cedro, ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa na̱ kixi ti̱xin na̱ se̱ʼe ta̱ David. Tí águila xáʼndarí ndaʼa̱ yúta tú yitu̱n, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ ta̱vána ta̱ rey Joaquín ta̱ ñuu Judá ta ta̱ Sedequías ndu̱u rey nu̱úra. Ni ni̱ka̱ʼa̱nva ta̱ Sedequías xíʼin ta̱ rey ñuu Babilonia ña̱ kǒo sandákoora ña̱ kutáʼanra xíʼinra, soo tándi̱ʼi sandákoorara ta nda̱kutáʼanra xíʼin ta̱ rey ñuu Egipto. Soo ni saáví kǒo ka̱kura chi ku̱ʼu̱nra xíʼinna chí ñuu Babilonia ta kán kuvira. Jehová xa̱ʼndara ndaʼa̱ tú yitu̱n yúta, ta̱yóʼo kúú ta̱ Mesías. Ta nda̱chiʼiranú sa̱tá iin yuku̱ súkún, nu̱ú xa̱a̱nú nduunú iin tú cedro káʼnu, chí kán kúú nu̱ú kee bendición kixiña chí nu̱ú ñuʼú yóʼo (Revelación [Apocalipsis] 14:1).
(Ezequiel 17:7) ” ʼ ”Ta ni̱xi̱yo inka águila tí káʼnuní ta káʼnuní ndi̱xi̱nrí ta náʼnuní tu̱mirí, ta tú uva tú yíchi̱ní ti̱kui̱í sa̱ndáka̱a̱nú ti̱oʼonú ña̱ va̱ʼa xa̱a̱ña nu̱ú tíyóʼo. Ta sa̱ndáka̱a̱nú ndaʼa̱nú ña̱ va̱ʼa ko̱so̱rínú, ni xíkaní níndichinú.
(Ezequiel 17:15) Soo ta̱yóʼo kǒo níxiniso̱ʼora ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ rey ñuu Babilonia ta chi̱ndaʼára ta̱a ku̱a̱ʼa̱nna nu̱ú ta̱ rey ñuu Egipto ña̱ va̱ʼa ná taxira kuáyi̱ ndaʼa̱ ta̱yóʼo xíʼin ku̱a̱ʼá ná yiví. ¿Á xi̱nu ña̱ nda̱kanixi̱níra? ¿Á kuchiñura ka̱kura chi kǒo nísaxi̱nura trato ña̱ ki̱ndoora?ʼ.
w07-S 1/7 pág. 12 párr. 6
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Ezequiel (táʼvi 1)
17:1-24. ¿Ndáaña kúni̱ kachi u̱vi̱ tí águila náʼnu, ta ndáaña kúni̱ kachiña ña̱ xáʼndarí ndaʼa̱ tú cedro, ta ndáana kúú ndaʼa̱ tú yitu̱n yúta tú nda̱chiʼi Jehová? U̱vi̱ saá tí águila yóʼo kúni̱ kachiña na̱ rey ñuu Babilonia xíʼin na̱ rey ñuu Egipto. Tí nu̱ú va̱xirí chí nu̱ú tú yitu̱n cedro, ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa na̱ kixi ti̱xin na̱ se̱ʼe ta̱ David. Tí águila xáʼndarí ndaʼa̱ yúta tú yitu̱n, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ ta̱vána ta̱ rey Joaquín ta̱ ñuu Judá ta ta̱ Sedequías ndu̱u rey nu̱úra. Ni ni̱ka̱ʼa̱nva ta̱ Sedequías xíʼin ta̱ rey ñuu Babilonia ña̱ kǒo sandákoora ña̱ kutáʼanra xíʼinra, soo tándi̱ʼi sandákoorara ta nda̱kutáʼanra xíʼin ta̱ rey ñuu Egipto. Soo ni saáví kǒo ka̱kura chi ku̱ʼu̱nra xíʼinna chí ñuu Babilonia ta kán kuvira. Jehová xa̱ʼndara ndaʼa̱ tú yitu̱n yúta, ta̱yóʼo kúú ta̱ Mesías. Ta nda̱chiʼiranú sa̱tá iin yuku̱ súkun, nu̱ú xa̱a̱nú nduunú iin tú cedro káʼnu, chí kán kúú nu̱ú kee bendición kixiña chí nu̱ú ñuʼú yóʼo (Revelación [Apocalipsis] 14:1).
(Ezequiel 17:18, 19) Ta va̱ása níxindayáʼvi tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra chi va̱ása nísaxi̱nura trato ña̱ chi̱ka̱a̱ra xíʼinna, chi ni̱ka̱ʼa̱nra keʼéraña ta kǒoña níkeʼéra. Va̱ása kuchiñura ka̱kura.” ʼ 19 ”‘Xa̱ʼa ña̱ kǒo níkeʼéraña, ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Míí ña̱ ndixa kúú ña̱ káʼi̱n, kǒo níchindayáʼvira ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ni trato ña̱ chika̱a̱ra kǒo nísaxi̱nura... ta yi̱ʼi̱ taxi castigo kixi nu̱úra.
w12-S 15/10 pág. 30 párr. 11
Ña̱ ni̱ka̱ʼún keʼún keʼéña
11 ¿Nda̱chun ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ña̱ kaʼyína ña̱yóʼo nu̱ú tu̱ʼura? ¿Nda̱chun ndáyáʼviní ña̱ sáxi̱nuyó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó keʼéyó? Ña̱ Biblia káxiní káʼa̱nña na̱ “kǒo káʼa̱n ña̱ nda̱a̱ [...] xíniñúʼu kuvina” (Rom. 1:31, 32). Ta̱ faraón ñuu Egipto, ta̱ rey Sedequías ñuu Judá, ta̱ Ananías xíʼin ñá Safira na̱yóʼo kǒo nísaxi̱nuna ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna keʼéna. Castigo ña̱ nda̱kiʼinna xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼéna, náʼa̱ña nu̱úyó ná kǒo keʼéyó ña̱ ke̱ʼéna (Éx. 9:27, 28, 34, 35; Ezeq. 17:13-15, 19, 20; Hech. 5:1-10).
w88-S 15/9 pág. 17 párr. 8
Jehová távára espadara
8 Tándi̱ʼi Jehová chi̱táʼanra na̱ chíñu ñuu Babilonia, na̱ ñuu Egipto xíʼin tí águila káʼnu. Iin tíyóʼo ni̱xa̱ʼnurí nu̱ú tú cedro tá ta̱vána ta̱ rey Joaquín ta ta̱ ndu̱u rey nu̱úra xi̱kuu ta̱ Sedequías. Ni ni̱ka̱ʼa̱n ta̱yóʼo ña̱ va̱ása sandákoora ta̱ rey Nabucodonosor, va̱ása nísaxi̱nura ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra, va̱ʼaka ndu̱kúra ndée nu̱ú ta̱ rey ñuu Egipto, ta̱yóʼo kúú inka tí águila káʼnu. Tá xi̱niñúʼu ta̱ Sedequías ki̱vi̱ Jehová tá chi̱ka̱a̱ra trato xíʼinna, tá kǒo nísaxi̱nura ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra va̱ása va̱ʼa níkindo̱o ki̱vi̱ Jehová. Tá xa̱a̱ kúnda̱a̱-iniyó ña̱ va̱ása va̱ʼa kindo̱o ki̱vi̱ Jehová xíʼin ña̱ kéʼéyó, va̱ʼaka ná kǒo keʼéyóña. Nu̱ú miíyó na̱ testigo Jehová ndáyáʼviníña ña̱ sákindo̱o va̱ʼayó ki̱vi̱ra. (Ezequiel 17:1-21.)
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Ezequiel 16:60) Ta yi̱ʼi̱ xíniñúʼu ndakaʼíi̱n xa̱ʼa trato ña̱ chi̱ka̱i̱ xíʼún tá ni̱xi̱yo loʼún, chi trato ña̱ chika̱i̱ xíʼún xíniñúʼu kooña ndiʼi tiempo.
w88-S 15/9 pág. 17 párr. 7
Jehová távára espadara
7 Xa̱ʼa ña̱ va̱ása níxi̱yo nda̱kú-ini na̱ ñuu Judá xíʼinra, ña̱kán chi̱táʼanrana xíʼin tú uva yukú tú kǒo uva va̱ʼa táxi, túyóʼo ndáa kaʼmivananú. (Ezequiel 15:1-8.) Ñuu yóʼo chi̱táʼanturaña xíʼin iin ñá loʼo ñá sa̱ndákoona ta sa̱kákurañá chí ñuu Egipto ta sa̱kuaʼnurañá ta ni̱xa̱a̱ñá ku̱uñá iin ñaʼá ñá chée. Jehová ti̱ndaʼa̱ra xíʼinñá, ta ñáyóʼo ni̱ki̱ʼviñá xíʼin ndióxi̱ vatá ta sandiʼi-xa̱ʼarañá xa̱ʼa ña̱ kéʼéñá. Soo na̱ ndinuʼu-ini ndásakáʼnu-ñaʼá ‘chika̱a̱ra iin pacto xíʼinna ña̱ koo ndiʼi tiempoʼ... ña̱yóʼo kúú pacto xa̱á ña̱ chika̱a̱ra xíʼin na̱ Israel espiritual. (Ezequiel 16:1-63; Jeremías 31:31-34; Gálatas 6:16.)
(Ezequiel 17:22, 23) ”‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Ta saátu yi̱ʼi̱ ka̱ʼnu̱i̱ nu̱ú tú cedro; nda̱a̱ nu̱ú ndaʼa̱ yúta loʼonú ka̱ʼnu̱i̱, ta yi̱ʼi̱ chiʼi̱ña xi̱ní iin yuku̱ káʼnu. 23 Nu̱ú yuku̱ súkun ñuu Israel ndachiʼi̱nú, ta náʼnu va̱ʼa koo ndaʼa̱nú ta taxinú kui̱ʼi̱ ta xa̱a̱nú koonú tú cedro káʼnu. Ta ku̱a̱ʼání nu̱ú tí saa kixirí koorí ti̱xin ku̱nda̱tínú.
w07-S 1/7 pág. 12 párr. 6
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Ezequiel (táʼvi 1)
17:1-24. ¿Ndáaña kúni̱ kachi u̱vi̱ tí águila náʼnu, ta ndáaña kúni̱ kachiña ña̱ xáʼndarí ndaʼa̱ tú cedro, ta ndáana kúú ndaʼa̱ tú yitu̱n yúta tú nda̱chiʼi Jehová? U̱vi̱ saá tí águila yóʼo kúni̱ kachiña na̱ rey ñuu Babilonia xíʼin na̱ rey ñuu Egipto. Tí nu̱ú va̱xirí chí nu̱ú tú yitu̱n cedro, ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa na̱ kixi ti̱xin na̱ se̱ʼe ta̱ David. Tí águila xáʼndarí ndaʼa̱ yúta tú yitu̱n, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ ta̱vána ta̱ rey Joaquín ta̱ ñuu Judá ta ta̱ Sedequías ndu̱u rey nu̱úra. Ni ni̱ka̱ʼa̱nva ta̱ Sedequías xíʼin ta̱ rey ñuu Babilonia ña̱ kǒo sandákoora ña̱ kutáʼanra xíʼinra, soo tándi̱ʼi sandákoorara ta nda̱kutáʼanra xíʼin ta̱ rey ñuu Egipto. Soo ni saáví kǒo ka̱kura chi ku̱ʼu̱nra xíʼinna chí ñuu Babilonia ta kán kuvira. Jehová xa̱ʼndara ndaʼa̱ tú yitu̱n yúta, ta̱yóʼo kúú ta̱ Mesías. Ta nda̱chiʼiranú sa̱tá iin yuku̱ súkun, nu̱ú xa̱a̱nú nduunú iin tú cedro káʼnu, chí kán kúú nu̱ú kee bendición kixiña chí nu̱ú ñuʼú yóʼo (Revelación [Apocalipsis] 14:1).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Ezequiel 16:28-42) ” ʼTa ni̱ki̱si̱ún xíʼin na̱ se̱ʼe na̱ ñuu Asiria, saáchi tá ná keʼún ña̱yóʼo xa̱a̱-iniún túviún, ta kǒo nísandákoún ña̱ keʼún ña̱yóʼo ta ni saáví va̱ása níxa̱a̱-iniún. 29 Xa̱ʼa ña̱yóʼo nda̱kundeékaún ke̱ʼún ku̱a̱ʼá ña̱ kini xíʼin na̱ ñuu Canaán, saátu xíʼin na̱ ñuu Caldea; ta ni saáví kǒo níxa̱a̱-iniún. 30 Ta yi̱ʼi̱ ndeéní sáa̱-inii̱ xíʼún, káchi Jehová, chi ndiʼi ña̱ kéʼún ña̱yóʼo kúú ña̱ kéʼé iin ná si̱ʼí ná kéʼé nina ña̱ kini. 31 Ta i̱xava̱ʼún veʼún chí nu̱ú ku̱a̱ʼa̱n yichi̱ ta i̱xava̱ʼatúnña ndiʼi nu̱ú ya̱ʼvi, síínní íyoún nu̱ú ná si̱ʼí ná íxi̱kó mií, chi kǒo xu̱ʼún kíʼún ndaʼa̱ na̱ kísi̱ún xíʼin. 32 Iin ñá ti̱ndaʼa̱ kíʼviñá ku̱a̱chi tá kísi̱ñá xíʼin iin ta̱ kǒo kúú yiíñá. 33 Ndiʼi ná si̱ʼí ná íxi̱kó mií nu̱ú ta̱a ndákiʼinná iin regalo, soo yóʼó... yóʼó táxiún regalo ndaʼa̱ na̱ kíxi̱ xíʼún, cháʼviúnna ña̱ kixina nu̱ún ña̱ keʼéna ña̱ kini xíʼún. 34 Ta yóʼó kǒo kéʼún ña̱ kéʼé inka ná si̱ʼí ná kísi̱ xíʼin ta̱a, chi va̱ása nándukú na̱ ta̱a yóʼó ni va̱ása cháʼvina yóʼó, miívaún cháʼvina ña̱ ku̱su̱nna xíʼún, xa̱ʼa ña̱yóʼo síín íyoún nu̱ú inka ná si̱ʼí.ʼ 35 ”Xa̱ʼa ña̱yóʼo, yóʼó ñá kéʼé ña̱ kini, kuniso̱ʼo ña̱ káʼa̱n Jehová. 36 Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Xa̱ʼa ña̱ kútóoníún ta̱a ta ni̱na̱ʼún miíún nu̱úna ña̱ kútóún ku̱su̱ún xíʼinna xíʼin ndióxi̱ va̱tá ña̱ kúúmiíún ta ta̱xiún ni̱i̱ na̱ va̱lí se̱ʼún ndaʼa̱ña, 37 xa̱ʼa ña̱yóʼo sándátakai̱ ndiʼi na̱ kúni̱ yóʼó xíʼin na̱ ndátaxiún miíún ndaʼa̱, sándátakai̱ na̱ xi̱kuni̱níún ta saátú na̱ xi̱kundasíún, sándátakai̱ ndiʼina ña̱ kixina nu̱ún ta tavái̱ ti̱ko̱to̱ún ña̱ ná kunina yóʼó. 38 ” ʼTa ndatii̱n ku̱a̱chi xíʼún nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼíi̱ xíʼin ná si̱ʼí ná kísi̱ xíʼin ta̱a xíʼin ná xáʼní, ta xa̱ʼa ndiʼi ña̱yóʼo sandiʼi-xa̱ʼíi̱ yóʼó. 39 Ta taxii̱ yóʼó ndaʼa̱na ta sandiʼi-xa̱ʼana ndiʼi nu̱ú súkun nu̱ú xi̱ndichiún ta na̱yóʼo tavána ti̱ko̱to̱ún ta ndakiʼinna ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ xi̱kuumiíún ta sandákoo chalana yóʼó. 40 Ta ku̱a̱ʼánína kixi nu̱ún ta kuunna yu̱u̱ yóʼó ta kaʼndana su̱kún xíʼin espada. 41 Ta kaʼmina veʼún ta ku̱a̱ʼání ná si̱ʼí kuni tá ná keʼéna ña̱yóʼo xíʼún; ta kǒo taxikai̱ ña̱ ku̱su̱ún xíʼin ta̱a; va̱ása chaʼvikaúnna. 42 Tasaá va̱ása sa̱a̱kai̱ xíʼún chi ña̱ sáa̱-inii̱ xínii̱ yóʼó, yóʼo ndiʼivaña. Tasaá iin táxin táxin koi̱ʼ.
17-23 TÍ JULIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | EZEQUIEL 18-20
“Tá íxakáʼnu-ini Jehová xa̱ʼayó, kǒo ndákaʼánkara xa̱ʼa ku̱a̱chiyó”
(Ezequiel 18:19, 20) ”ʼTa ndóʼó ka̱ʼa̱nndó: “¿Nda̱chun va̱ása chaʼvi ta̱ loʼo xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼé yivára?”. Chi ta̱ loʼo yóʼo ña̱ va̱ʼava ke̱ʼéra nina ña̱ nda̱kú kéʼéra, xíniso̱ʼora ña̱ káʼi̱n ta kéʼéraña. Xa̱ʼa ña̱yóʼo va̱ása kuvira. 20 Na̱ kíʼvi ku̱a̱chi, na̱yóʼo kúú na̱ kuvi. Iin ta̱ loʼo kǒo chaʼvira xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼé yivára, ta iin ta̱ íyo se̱ʼe va̱ása chaʼvira xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼé se̱ʼera. Xa̱ʼa ña̱yóʼo na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú ndakiʼinna ña̱ va̱ʼa, soo na̱ kéʼé ña̱ kini ndakiʼinna castigo.
w12-S 1/7 pág. 18 párr. 2
Tá íxakáʼnu-ini Jehová xa̱ʼayó, kǒo ndákaʼánkara xa̱ʼa ku̱a̱chiyó
Xa̱ʼa ña̱ kini xi̱keʼé na̱ ñuu Judá xíʼin na̱ ñuu Jerusalén Jehová xi̱niñúʼura ta̱ profeta Ezequiel ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼinna xa̱ʼa ña̱ ndoʼona. Ndiʼi na̱ ñuu yóʼo sa̱ndákoona ña̱ xi̱ndasakáʼnuna Jehová ta nina ña̱ kini xi̱keʼéna. Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra ñuu Babilonia kúú ña̱ sandiʼi-xa̱ʼa ñuu Jerusalén. Ni saáví Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra iin tu̱ʼun va̱ʼa xíʼinna: iin tá iinna ndatiinra ku̱a̱chi xíʼin ña̱ va̱ʼa ka̱kuna. Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ke̱ʼéna saá koo ña̱ ndakiʼinna (versículo 19 xíʼin 20).
(Ezequiel 18:21, 22) ” ʼSoo, tá iin na̱ kéʼé ña̱ kini ná sandákoona ña̱ kini ke̱ʼéna, ta kixaʼána kuniso̱ʼona ña̱ káʼi̱n ta keʼéna ña̱ nda̱kú, va̱ása kuvina. 22 Ndiʼi ña̱ kini ke̱ʼéna... va̱ása ndakaʼánkai̱ xa̱ʼaña. Chi xa̱ʼa ña̱ va̱ʼa kéʼéna kutakuna.
w12-S 1/7 pág. 18 párr. 3-7
Tá íxakáʼnu-ini Jehová xa̱ʼayó, kǒo ndákaʼánkara xa̱ʼa ku̱a̱chiyó
Ña̱kán tá iinna xi̱keʼé ña̱ kini ta ndi̱kó-inina, ¿ndáaña kuu xíʼinna? Nu̱ú ña̱ versículo 21, Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra: “Soo, tá iin na̱ kéʼé ña̱ kini ná sandákoona ña̱ kini ke̱ʼéna, ta kixaʼána kuniso̱ʼona ña̱ káʼi̱n ta keʼéna ña̱ nda̱kú, va̱ása kuvina”. Nda̱a̱ táki̱ʼva káchi ña̱ texto yóʼo, Jehová ni̱xi̱yo tu̱ʼvara ña̱ koo káʼnu-inira xa̱ʼa na̱ ndixa xi̱ndikó-ini xa̱ʼa ku̱a̱chi (Salmo 86:5).
Ta, ¿ndáaña koo xíʼin ku̱a̱chi ña̱ ke̱ʼéna? Ña̱ versículo 22 káchikaña: “Ndiʼi ña̱ kini ke̱ʼéna... va̱ása ndakaʼánkai̱ xa̱ʼaña”. ¿Ndáaña kúni̱ kachiña ña̱ kǒo ndákaʼánka Jehová xa̱ʼa ku̱a̱china?
Tá káchi iin ta̱ ka̱ʼvi teología, ña̱ tu̱ʼun “ndákaʼányó” tu̱ʼun hebreo va̱xiña, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña tá ndákaʼányó xa̱ʼa ña̱ ku̱u tá ya̱chi̱ ndi̱ku̱n kúni̱yó keʼéyóña. Ña̱kán tá káʼa̱nña xa̱ʼa Jehová ña̱ va̱ása ndákaʼánra xa̱ʼa ku̱a̱chiyó kúni̱ kachiña ña̱ kǒo taxira castigo ndaʼa̱yó.
Tu̱ʼun ña̱ va̱xi nu̱ú libro Ezequiel 18:21 xíʼin 22 náʼa̱ña ndáa ki̱ʼva íxakáʼnu-ini Jehová xa̱ʼayó. Tá íxakáʼnu-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa ku̱a̱chi iin na̱ yiví kǒo ndákaʼánkara xa̱ʼaña. Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ xátara chí sa̱tára saá íyoña (Isaías 38:17). Ndákatara ndiʼi ku̱a̱chiyó ta kǒo ndákaʼánkara xa̱ʼaña (Hechos 3:19).
Ndiʼiyó xíniñúʼu koo káʼnu-ini Ndióxi̱ xa̱ʼayó, xa̱ʼa ña̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi ta kéʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa (Romanos 3:23). Soo Jehová kúni̱ra ña̱ ná kunda̱a̱-iniyó ña̱ íxakáʼnu-inira xa̱ʼayó tá ndíkó-iniyó xíʼin ndiʼi níma̱yó. Tá íxakáʼnu-inira xa̱ʼa ku̱a̱chiyó, nándósóra xa̱ʼaña, ni kǒo taxikara castigo ndaʼa̱yó xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼéyó tá ya̱chi̱. ¿Á kǒo sándi̱ko ña̱yóʼo iniyó? ¿Á kǒo kútóún ndasakáʼnún iin Ndióxi̱ ta̱ va̱ʼaní ini?
(Ezequiel 18:23) ”‘¿Á kúsi̱í-inii̱ tá xíʼi̱ iin na̱ ndi̱va̱ʼa-ini, á su̱ví ña̱ kúni̱i̱ kúúña ndikó-inina xa̱ʼa ña̱ kini kéʼéna ña̱ va̱ʼa kutakuna?, káchi Jehováʼ.
(Ezequiel 18:32) ”‘Chi yi̱ʼi̱ va̱ása kúsi̱í-inii̱ tá xíʼi̱ iin na̱ yiví, káchi Jehová. Ña̱kán ndikó-inindó xa̱ʼa ña̱ kéʼéndó ña̱ va̱ʼa kutakundóʼ ”.
w08-S 1/4 pág. 8 párr. 4
Ndióxi̱ kuniñúʼura ña̱ Armagedón ña̱ sandiʼi-xa̱ʼara ndiʼi ku̱a̱chi
Xa̱ʼa ña̱ kúú Ndióxi̱ iin juez, nda̱kúní tiinra ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ kini. Xa̱ʼa ña̱ kúú Ndióxi̱ iin juez iníísaá nu̱ú ñuʼú, ¿á va̱ása nda̱kú tiinra ku̱a̱chi?, ka̱chi ta̱ Abrahán. Mií ta̱ Abrahán xi̱nira ña̱ nina ña̱ nda̱kú kúú ña̱ kéʼé Jehová (Génesis 18:25). Saátu káʼa̱n ña̱ Biblia ña̱ va̱ása kúsi̱í-ini Jehová tá xíʼi̱ iin na̱ yiví na̱ ndi̱va̱ʼa-ini; Jehová sandiʼi-xa̱ʼara na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa tá kǒo xíínna nasa̱mana (Ezequiel 18:32; 2 Pedro 3:9).
w06-S 1/12 pág. 27 párr. 11
¿Ndáaña kúni̱ kachiña ña̱ kuʼvi̱-iniyó kuniyó na̱ yiví?
Ná keʼéyó táki̱ʼva kéʼé mií Jehová ña̱ kuʼvi̱-iniyó kuniyó na̱ yiví na̱ va̱ása ndásakáʼnu-ñaʼá. Ni kǒo kútóora ndiʼi ña̱ kini, va̱ʼa inira xíʼin na̱ kéʼéña, ña̱ káʼa̱nra xíʼinna ná sandákoona ndiʼi ña̱ kini kéʼéna ta kutakuna ndiʼi tiempo (Ezequiel 18:23). Jehová kúni̱ra ña̱ ndiʼi na̱ yiví ná ndikó-inina xa̱ʼa ña̱ kini kéʼéna (2 Pedro 3:9). Kúni̱ra ña̱ “ná ka̱ku ndiʼi na̱ yiví ta ná xa̱a̱na kunda̱a̱-inina xa̱ʼa mií ña̱ nda̱a̱” (1 Timoteo 2:4). Ña̱kán ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ xi̱ndiku̱n sa̱tára ña̱ ná sanáʼa̱na ndiʼi na̱ yiví xa̱ʼa Ndióxi̱ (Mateo 28:19, 20). Tá kéʼéyó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús yóʼo, náʼa̱yó ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyó Ndióxi̱ xíʼin ndiʼi na̱ yiví.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Ezequiel 18:29) ” ʼTa na̱ ñuu Israel kachina: “Ndiʼi ña̱ kéʼé Jehová, va̱ása va̱ʼaña”. ¿Á va̱ása va̱ʼa ña̱ kéʼíi̱ túvi ndóʼó na̱ ñuu Israel? ¿Á su̱ví ña̱ kéʼé miíndó kúú ña̱ va̱ása va̱ʼa?ʼ
w13-S 15/8 pág. 11 párr. 9
Va̱ása sa̱ún xíʼin Jehová
9 Va̱ása xíni̱yó xa̱ʼa ndiʼiña. Xa̱ʼa ña̱ va̱ása níxixini̱ na̱ ñuu Israel na̱ xi̱ndoo tiempo ta̱ Ezequiel xa̱ʼa ndiʼi ña̱ xi̱kuu, xi̱ndakanixi̱nína “ndiʼi ña̱ kéʼé Jehová, va̱ása va̱ʼaña” (Ezeq. 18:29). Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ juez saá xi̱kuni̱ na̱yóʼo keʼéna xíʼin Jehová, chi xi̱ndakanixi̱nína ña̱ va̱ʼaka ña̱ káʼa̱n miína nu̱ú Jehová. Tá sava yichi̱ va̱ása kúnda̱a̱-iniyó xíʼin sava ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia á va̱ása kúnda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱ ndóʼoyó, kivi xa̱a̱yó ndakanixi̱níyó va̱ása va̱ʼa ña̱ kéʼé Jehová (Job 35:2.)
(Ezequiel 20:49) Ta ki̱xaʼíi̱ káʼi̱n: “Táta káʼnu Jehová, ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱nna xíʼi̱n: ‘¿Á su̱ví tu̱ʼun ndíchi ña̱ va̱ása kúnda̱a̱-inindi̱ kúú ña̱ káʼún xíʼinndi̱?ʼ ”.
w07-S 1/7 pág. 14 párr. 3
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Ezequiel (táʼvi 1)
20:1, 49. Ña̱ ke̱ʼé na̱ xi̱ku̱aʼa ñuu Israel náʼa̱ña ña̱ kǒo níkandíxana ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Ezequiel. Ná kǒo keʼéyó táʼan ña̱ ke̱ʼé na̱yóʼo ña̱ kǒo kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n Jehová.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Ezequiel 20:1-12) Ta ku̱i̱ya̱ u̱xa̱, ña̱ yo̱o̱ u̱ʼu̱n, ña̱ ki̱vi̱ u̱xu̱ ndíka̱a̱ tí yo̱o̱, na̱ xi̱ku̱aʼa ñuu Israel ki̱xina xa̱ʼa ña̱ kúni̱na nda̱ka̱tu̱ʼunna Jehová ta ni̱xa̱a̱na nu̱úi̱. 2 Tasaá, ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nka Jehová xíʼi̱n, ta káchira: 3 “Se̱ʼe ta̱a, ka̱ʼa̱n xíʼin na̱ xi̱ku̱aʼa ñuu Israel: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “¿Á xa̱ʼa ña̱ nda̱ka̱tu̱ʼunndó yi̱ʼi̱ kúú ña̱ va̱xindó? ‘Yi̱ʼi̱, va̱ása taxii̱ ña̱ nda̱ka̱tu̱ʼunndó yi̱ʼi̱, káchi Jehová”ʼ. 4 ”¿Á ndatiún ku̱a̱chi xíʼinna? Se̱ʼe ta̱a, ¿á ndatiún ku̱a̱chi xíʼinna? Ka̱ʼa̱n xíʼinna xa̱ʼa ndiʼi ña̱ kini ña̱ ke̱ʼé na̱ yivána. 5 Ña̱yóʼo kúú ña̱ ka̱ʼún xíʼinna: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Tá ki̱vi̱ nda̱ka̱xii̱n na̱ ñuu Israel, nda̱niʼi̱ ndaʼíi̱ ta ni̱ka̱ʼi̱n, na̱ se̱ʼe ta̱ Jacob koo na̱ ñui̱, ta ni̱na̱ʼi̱ ña̱ kúi̱ Ndióxi̱na nu̱ú na̱ ñuu Egipto. Nda̱niʼi̱ ndaʼíi̱ ta ni̱ka̱ʼi̱n: ‘Yi̱ʼi̱ kúú Jehová Ndióxi̱ ndóʼóʼ. 6 Ta ki̱vi̱ saá nda̱niʼi̱ ndaʼíi̱ ta ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinna ña̱ tavái̱na ñuu Egipto ta ku̱ʼu̱nna iin ñuu nu̱ú nda̱kanixi̱níi̱ kundoona, iin ñuu nu̱ú íyoní ña̱ va̱ʼa, iin ñuu ña̱ liviní nu̱ú ndiʼi ñuu. 7 Tasaá ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinna: ‘Sandiʼi-xa̱ʼandó ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kini íyo nu̱úndó, ta kǒo ndasakáʼnundó ndióxi̱ vatá ña̱ íyo ñuu Egipto. Yi̱ʼi̱ kúú Jehová Ndióxi̱ miíndóʼ. 8 ” ʼ ”Ta na̱yóʼo kǒo níxiniso̱ʼona ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinna, ki̱xaʼána kéʼéna ña̱ kúni̱ miína. Ña̱ʼa kini ña̱ íyo nu̱úna va̱ása nísandiʼi-xa̱ʼanaña, ta kǒo nísandákoona Ndióxi̱ vatá ña̱ íyo ñuu Egipto, ña̱kán ni̱ka̱ʼi̱n sandiʼi-xa̱ʼíi̱na chí ñuu Egipto ña̱ va̱ʼa ná ndiʼi ña̱ sái̱. 9 Soo yi̱ʼi̱ kǒo nítaxii̱ ña̱ kusi̱kindaana ki̱víi̱ ñuu nu̱ú xi̱ndoona, chi xi̱nina ña̱ ndixa kúú ña̱ íyoi̱ tá ta̱vái̱na chí ñuu Egipto. 10 Tasaá ta̱vái̱na chí ñuu Egipto ña̱ ku̱ʼu̱nna chí ñuʼú yi̱chí. 11 ” ʼ ”Tasaá ki̱xaʼíi̱ ta̱xii̱ ley ndaʼa̱na ña̱ ná kunda̱a̱-inina, na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ káʼi̱n kutakuna. 12 Ta ta̱xitui̱ ña̱ ki̱vi̱ sábado ndaʼa̱na ña̱ va̱ʼa ná xa̱a̱ña kooña iin seña nu̱úna xíʼin nu̱úi̱, ña̱ ná kunda̱a̱-inina yi̱ʼi̱ kúú Jehová ta̱ ndákatañaʼá.
24-30 TÍ JULIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | EZEQUIEL 21-23
“Ta̱ íyo derecho kúú ta̱ kaʼndachíñu ti̱xin ña̱ Reino”
(Ezequiel 21:25) ”Ta yóʼó rey ta̱ ndi̱va̱ʼaní-ini xa̱a̱ kuyatin ki̱vi̱ ña̱ ndiʼi-xa̱ʼún,
w07-S 1/7 pág. 13 párr. 11
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Ezequiel (táʼvi 1)
Tá ku̱i̱ya̱ u̱xa̱ ña̱ ñúʼuna inka ñuu, ña̱ ku̱i̱ya̱ 611 tiempo xi̱naʼá , saá ki̱xi na̱ xi̱ku̱aʼa ñuu Israel nu̱ú ta̱ Ezequiel ña̱ va̱ʼa nda̱ka̱tu̱ʼunna Jehová. Xi̱niso̱ʼona ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xa̱ʼa na̱ ñuu Israel xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼéna ta ni̱ka̱ʼa̱nra tavára iin espada xíʼinna á ña̱ sandiʼi-xa̱ʼarana (Ezequiel 20:1; 21:3). Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ níʼi yichi̱ nu̱úna, ta̱ rey Sedequías: “Sakutaʼa ti̱ko̱to̱ ña̱ núʼni xi̱nína ta tavá corona. Ña̱yóʼo su̱ví saáka kooña. Ña̱ íyo ni̱nu̱ chí ni̱nu sandaúnña, ña̱ íyo chí ni̱nu chí ni̱nu̱ chika̱únña. Sandiʼi-xa̱ʼíi̱ña, sandiʼi-xa̱ʼíí̱ña. Ta ña̱yóʼo ni iina kǒo ndakiʼinña nda̱a̱ ná kixi ta̱ íyo derecho ndakiʼinña, ta ndaʼa̱ ta̱yóʼo taxii̱ña” (Ezequiel 21:26, 27).
(Ezequiel 21:26) ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Sakutaʼa ti̱ko̱to̱ ña̱ núʼni xi̱nína ta tavá corona. Ña̱yóʼo su̱ví saáka kooña. Ña̱ íyo ni̱nu̱ chí ni̱nu sandaúnña, ña̱ íyo chí ni̱nu chí ni̱nu̱ chika̱únña.
w11-S 15/8 pág. 9 párr. 6
Xi̱ndatuna ta̱ Mesías
6 Ti̱xin na̱ se̱ʼe ta̱ Judá kixira. Tá xa̱a̱ ni̱nu̱mí kuvi ta̱ Jacob ta̱xira bendición ndaʼa̱ na̱ se̱ʼera. Ta ka̱chira: “Ndiʼi yichi̱ kuumií na̱ se̱ʼe ta̱ Judá tú cetro, saátu tú bastón tú níʼi na̱ comandante, nda̱a̱ tá ná kixi ta̱ Siló, ta̱yóʼo kúú ta̱ kuniso̱ʼona ña̱ ka̱ʼa̱n” (Gén. 49:10). Nda̱a̱ táki̱ʼva káchi ku̱a̱ʼání na̱ judío na̱ ka̱ʼvi va̱ʼa, tu̱ʼun yóʼo xa̱ʼa ta̱ Mesías káʼa̱nña. ¿Ndáaña kúni̱ káchiña tá káʼa̱nña xa̱ʼa tú cetro xíʼin xa̱ʼa tú bastón na̱ comandante? Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ íyo ndée ndaʼa̱na kaʼndachíñuna. Ña̱ profecía yóʼo káchiña, ndiʼi na̱ rey kixina ti̱xin na̱ se̱ʼe ta̱ Judá, ta saá ndixa ku̱u tá ndu̱u ta̱ David rey. ¿Ndáaña kúni̱ kachi tu̱ʼun Siló? “Ta̱yóʼo kúú ta̱ kuumiíña” á “Ta̱yóʼo kúú ta̱ kúúmií derecho xíʼinña”. Ta̱ Siló ti̱xin na̱ se̱ʼe ta̱ Judá kixira ta ta̱yóʼo kúú ta̱ kaʼndachiñu ndiʼi tiempo. Ña̱ chíndeé táʼan xíʼinyó ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó ndáa ta̱ kúúra, kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼin ta̱ rey Sedequías ta̱ ñuu Jerusalén. Ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ kaku iin ta̱ kuumií derecho kaʼndachíñu ta ta̱yóʼo kúú ta̱ taxiraña ndaʼa̱ (Eze. 21:26, 27). Tá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ rey Sedequías kǒoka inka rey níxi̱yo, síín inláa ta̱ ki̱xi ti̱xin na̱ se̱ʼe ta̱ David kúú kaʼndachíñura ta ta̱yóʼo kúú ta̱ Jesús. Tá kúma̱níka kakura ta̱ ángel Gabriel ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ñá María: “Jehová ndata̱xira trono ta̱ David ndaʼa̱ra, ta kaʼndachíñura nu̱ú na̱ veʼe ta̱ Jacob ndiʼi tiempo, ta kǒo na̱ ndakiʼin chiñu yóʼo ndaʼa̱ra” (Luc. 1:32, 33). Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó Siló kúú inka ki̱vi̱ ta̱ Jesús, chi ti̱xin na̱ se̱ʼe ta̱ Judá ki̱xira ta ki̱xitura ti̱xin na̱ se̱ʼe ta̱ David (Mat. 1:1-3, 6; Luc. 3:23, 31-34).
(Ezequiel 21:27) Sandiʼi-xa̱ʼíi̱ña, sandiʼi-xa̱ʼíí̱ña. Ta ña̱yóʼo ni iina kǒo ndakiʼinña nda̱a̱ ná kixi ta̱ íyo derecho ndakiʼinña, ta ndaʼa̱ ta̱yóʼo taxii̱ñaʼ.
w14-S 15/10 pág. 10 párr. 14
Kandíxandó ña̱ kixa̱a̱ Reino Ndióxi̱
14 Xa̱ʼa pacto ta̱ David káʼa̱nyó (kaʼvi 2 Samuel 7:12, 16). Jehová chi̱ka̱a̱ra iin trato xíʼin ta̱ David ña̱ ti̱xin na̱ se̱ʼe ta̱yóʼo kixi ta̱ Mesías (Luc. 1:30-33). Saá kúú ña̱ ni̱na̱ʼa káxi Jehová yukú se̱ʼe koo ta̱yóʼo. Ni̱ka̱ʼa̱nra ti̱xin na̱ se̱ʼe ta̱ David kixi ta̱ kuumií derecho kaʼndachíñu (Ezeq. 21:25-27). Tá ná kaʼndachíñu ta̱ Jesús saá kúú ña̱ xa̱a̱ reino ta̱ David kooña ndiʼi tiempo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ñu̱ʼu (Sal. 89:34-37). Tá ná kaʼndachíñura kǒo na̱ kundi̱va̱ʼa xíʼin inkana, ta ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ keʼé ta̱yóʼo kooña ndiʼi tiempo.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Ezequiel 21:3) Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ka̱ʼún xíʼin na̱ ñuu Israel: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Kotoún, yóʼo kuxa̱i̱ nu̱ún, ta tavái̱ espadai̱ ta sandiʼi-xa̱ʼíi̱ na̱ va̱ʼa ta saátu na̱ va̱ása va̱ʼa.
w07-S 1/7 pág. 14 párr. 1
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Ezequiel (táʼvi 1)
21:3. ¿Ndáaña kúni̱ kachi ña̱ “espada” ña̱ tává Jehová? “Espada” ña̱ xíniñúʼu Jehová ña̱ sándiʼi-xa̱ʼara ñuu Jerusalén xíʼin ñuu Judá, ña̱ espada yóʼo kúú ta̱ Nabucodonosor rey ñuu Babilonia xíʼin na̱ soldadora. Kivitu kuuña na̱ se̱ʼe Ndióxi̱ na̱ ndóo chí ndiví.
(Ezequiel 23:49) Ta taxina castigo ndaʼa̱ndó xa̱ʼa ña̱ kini kéʼéndó, saátu xa̱ʼa ña̱ ndásakáʼnundó ndióxi̱ vatá; tasaá kunda̱a̱-inindó ña̱ yi̱ʼi̱ kúú Jehováʼ ”.
w07-S 1/7 pág. 14 párr. 6
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Ezequiel (táʼvi 1)
23:5-49. Xa̱ʼa ña̱ ki̱xaʼá na̱ ñuu Israel xíʼi na̱ ñuu Judá nda̱kutáʼanna xíʼin na̱ inka ñuu ki̱xaʼána ndásakáʼnuna ndióxi̱ vatá. Ná kiʼinníyó kuenta ña̱ ná kǒo kitáʼanyó xíʼin na̱ ñuyǐví yóʼo chi kivi sakúxikana miíyó ña̱ kǒo kandíxakayó Ndióxi̱ (Santiago 4:4).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Ezequiel 21:1-13) Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nka Jehová xíʼi̱n, ta káchira: 2 “Se̱ʼe ta̱a koto chí Jerusalén ta ka̱ʼa̱n tu̱ʼun yóʼo chí templo, ta ka̱ʼa̱n tu̱ʼun ña̱ ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú na̱ ñuu yóʼo. 3 Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ka̱ʼún xíʼin na̱ ñuu Israel: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Kotoún, yóʼo kuxa̱i̱ nu̱ún, ta tavái̱ espadai̱ ta sandiʼi-xa̱ʼíi̱ na̱ va̱ʼa ta saátu na̱ va̱ása va̱ʼa. 4 Tasaá sandiʼi-xa̱ʼíi̱ na̱ va̱ʼa xíʼin na̱ va̱ása va̱ʼa, ña̱kán tavái̱ espadai̱ nu̱ú ndíka̱a̱ña ta ki̱xaʼíi̱ sandiʼi-xa̱ʼíi̱na chí sur iin saá nda̱a̱ chí norte. 5 Ta ndiʼi na̱ yiví kunda̱a̱-inina ña̱ yi̱ʼi̱ Jehová, ta̱vái̱ espadai̱ nu̱ú ndíka̱a̱ña. Ta va̱ása ndachika̱i̱ña nu̱ú ta̱vái̱ña” ʼ. 6 ”Ta yóʼó se̱ʼe ta̱a, yi̱ʼvíún ta kuni̱ún kuakún nu̱ú na̱yóʼo. Ta ná kuni ndiʼina ña̱ kúsuchí-iniún. 7 Ta tá ná ka̱ʼa̱nna xíʼún: ‘¿Nda̱chun kúni̱ún kuakún?ʼ, tasaá ka̱ʼún xíʼinna: ‘Xa̱ʼa tu̱ndóʼo ña̱ va̱xi nu̱úndó kúúñaʼ. Saáchi kixa̱a̱ iin ki̱vi̱, ta ndiʼina yi̱ʼvína ta nda̱a̱ ko̱oyo ndaʼa̱na ta ndiʼina yi̱ʼvínína nda̱a̱ kisi ko̱ʼndona ta kee ti̱kui̱í. ‘Koto. Kixa̱a̱ iin ki̱vi̱ ta kuu ña̱yóʼoʼ, saá káchi Jehová”. 8 Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nka Jehová xíʼi̱n, ta káchira: 9 “Se̱ʼe ta̱a, ka̱ʼa̱n xíʼinna: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Ka̱ʼa̱n: ‘Iin espada, iin espada. Xa̱a̱ nda̱saa xi̱i̱nna yuʼúña. 10 Xa̱ʼa ña̱ kaʼníña ndiʼina kúú ña̱ nda̱saa xi̱i̱nna yuʼúña; ña̱ va̱ʼa yéʼe ná koo yuʼúña ña̱kán nda̱saa xi̱i̱nnañaʼ ” ʼ ”. “¿Á kusi̱í-iniyó?” “ ‘¿Á kǒo kuni̱ña tú cetro se̱ʼíi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íxaaña xíʼin ndiʼika yi̱tun? 11 ” ʼTa ki̱ʼinna iinña ta nda̱saa xi̱i̱nnaña. Ña̱yóʼo... iin espada yóʼo nda̱saa xi̱i̱nnaña, ta ta̱xinaña ndaʼa̱ iin ta̱ xáʼní. 12 ”ʼNda̱ʼyi̱ ta kanaún, yóʼó se̱ʼe ta̱a, chi contra ndu̱uña xíʼin ndiʼi na̱ ñui̱; ta ndu̱uña contra xíʼin ndiʼi na̱ xi̱ku̱aʼa ñuu Israel. Kaʼníña ndiʼi na̱ ñui̱. Ña̱kán kani ndaʼún xa̱ʼa si̱ʼún. 13 Chi na̱ ndiʼi-xa̱ʼa kúú ndiʼina, ta ¿ndáaña kuu tá ná kǒo kuni̱ña tú cetro se̱ʼi̱? Ndiʼi-xa̱ʼavañaʼ, káchi Jehová.
31 TÍ JULIO NDA̱A̱ 6 TÍ AGOSTO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | EZEQUIEL 24-27
“Ña̱ ndo̱ʼo ñuu Tiro ndásandakúña-iniyó ña̱ kandíxakayó ña̱ káʼa̱n Jehová”
(Ezequiel 26:3, 4) ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Yóʼo kuxa̱i̱ nu̱ún, yóʼó ñuu Tiro, ta chindaʼíi̱ ku̱a̱ʼání na̱ ñuu ña̱ xa̱a̱na nu̱ún, nda̱a̱ táki̱ʼva íxaa tá mar xíʼin ña̱ ola. 4 Ta sandiʼi-xa̱ʼana ndiʼi nama̱ ñuu Tiro xíʼin torre ña̱ íyo ñuu yóʼo, ta yi̱ʼi̱ ndatiʼví ndiʼi̱ ña̱ʼa ña̱ íyo nu̱úña ta ndakoo chálai̱ña.
si-S pág. 133 párr. 4
Número 26 kúú libro ña̱ Ezequiel
4 Káʼa̱nña xa̱ʼa ña̱ ndixa kúú ña̱ ku̱u ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Ezequiel xa̱ʼa ñuu Tiro, Egipto xíʼin Edom. Ta̱ Ezequiel ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa ñuu Tiro ña̱ ndiʼi-xa̱ʼaña, ta ña̱yóʼo ni̱xi̱nu nu̱úña tá ni̱ya̱ʼa u̱xu̱ u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ ña̱ sa̱si ta̱ Nabucodonosor ñuu yóʼo ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼaraña. (Eze. 26:2-21.) Soo va̱ása nísandiʼi-xa̱ʼara iníísaá ñuu Tiro. Ta ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová kúúña ndiʼi-xa̱ʼa iníísaá ñuu yóʼo. Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ profeta Ezequiel: “Yi̱ʼi̱ ndatiʼví ndiʼi̱ ña̱ʼa ña̱ íyo nu̱úña ta ndakoo chálai̱ña. [...] Yu̱u̱ ñuu yóʼo xíʼin tú madera xíʼin yáká ñuu yóʼo kuniñúʼunaña ña̱ chika̱a̱naña ini ti̱kui̱í” (26:4, 12). Ndiʼi ña̱yóʼo ni̱xi̱nu nu̱úña tá ni̱ya̱ʼa 250 ku̱i̱ya̱, tá ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ Alejandro Magno sa̱ndiʼi-xa̱ʼara inka táʼvi ñuu Tiro. Na̱ soldado ta̱ Alejandro nda̱kayana ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ki̱ndoo tá ndi̱ʼi-xa̱ʼa iin táʼvi ñuu Tiro, ta ña̱yóʼo chi̱ka̱a̱naña ini mar ta xi̱niñúʼunaña ña̱ i̱xava̱ʼana iin yichi̱ ña̱ 800 metro ta ni̱xa̱a̱ña nda̱a̱ inka táʼvi ñuu Tiro. Yo̱ʼvi̱ní ni̱ki̱ʼvi na̱ soldado ñuu yóʼo chi nda̱ana nu̱ú nama̱ ña̱ súkun ña̱ 46 metro ta saáví ni̱ki̱ʼvina ñuu yóʼo tá ku̱i̱ya̱ 332 tiempo xi̱naʼá. Ku̱a̱ʼánína ni̱xi̱ʼi̱na ta savana ni̱xikónana ña̱ ndu̱una esclavo. Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Ezequiel ñuu Tiro ni̱xa̱a̱ña ku̱uña iin ‘yu̱u̱ chala xíʼin nu̱ú sáyichi̱na ñunú ña̱ távána ti̱a̱káʼ (26:14). Chí inka xiyo ña̱ ñuu Judá, na̱ ñuu Edom na̱ ni̱kundi̱va̱ʼa xíʼin na̱ ñuu Israel ndi̱ʼi-xa̱ʼatu na̱yóʼova tasaá ni̱xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Ezequiel (25:12, 13; 35:2-9). Ta ni̱xi̱nutu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa ñuu Jerusalén ta chí nu̱únínu va̱ʼa ndakundoo va̱ʼa na̱ ñuu yóʼo (17:12-21; 36:7-14).
(Ezequiel 26:7-11) ”Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Chika̱i̱ ta̱ Nabucodorosor ta̱ rey ñuu Babilonia ña̱ xa̱a̱ra sandiʼi-xa̱ʼara ñuu Tiro chí norte keera, ta̱ rey káʼnu kúú ta̱yóʼo ta ku̱a̱ʼání kúú kuáyi̱ sa̱na̱ra xíʼin carro tú xíka nu̱ú ku̱a̱chi ta ku̱a̱ʼání kúú na̱ kixi xíʼinra. 8 Kaʼníra ndiʼi na̱ ñuún ta keʼéra iin nama̱ káʼnu sa̱táña ta ku̱a̱ʼání na̱ soldado xa̱a̱ xíʼinra; 9 ta xa̱a̱ra xíʼin iin máquina káʼnu ta tú yóo kaannú nama̱ ta sandiʼi-xa̱ʼanú torre ta kuniʼira espada xa̱a̱ra. 10 Xa̱ʼa ña̱ ku̱a̱ʼání kúú kuáyi̱ kixi xíʼinra ta ndakui̱ta yáká ta ndasi nu̱ú ñuún. Iin níʼi kixi tí kuáyi̱ saátu tú carro tú xíka nu̱ú ku̱a̱chi ta nama̱ ñuún iin kandaña, tá ná ki̱ʼvira yéʼé ñuún ki̱ʼvira táki̱ʼva kíʼvina iin ñuu ña̱ núna yéʼé. 11 Tí kuáyi̱ iin káxán xa̱ʼarí ku̱ʼu̱nrí nu̱ú calle ñuún. Kaʼnína na̱ ñuún xíʼin espada ta sandiʼi-xa̱ʼa ndiʼi ña̱ʼa íyo nu̱úña.
ce-S pág. 216 párr. 3
¿Á ndixa tu̱ʼun Ndióxi̱ kúú Biblia?
3 Tiro iin ñuu káʼnu kúúña ta ndíka̱a̱ña chí yuʼú mar ña̱ kíndoo chí ñuu Fenicia, soo i̱xandi̱va̱ʼaña xíʼin na̱ ñuu Israel na̱ xi̱ndasakáʼnu Jehová. Jehová xi̱niñúʼura ta̱ Ezequiel ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa ñuu Tiro tá kúma̱níka 250 ku̱i̱ya̱. Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ta chindaʼíi̱ ku̱a̱ʼání na̱ ñuu ña̱ xa̱a̱na nu̱ún [...] Ta sandiʼi-xa̱ʼana ndiʼi nama̱ ñuu Tiro xíʼin torre ña̱ íyo ñuu yóʼo, ta yi̱ʼi̱ ndatiʼví ndiʼi̱ ña̱ʼa ña̱ íyo nu̱úña ta ndakoo chálai̱ña. Ta xa̱a̱ña nduuña nu̱ú sáyichi̱na ñunú ña̱ távána ti̱a̱ká chí maʼñú mar”. Ta̱ Ezequiel xa̱a̱ ya̱chi̱ka ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa ñuu ña̱ xa̱a̱ kasi sa̱tá ñuu Tiro xíʼin ki̱vi̱ ta̱ rey yóʼo: “Chika̱i̱ ta̱ Nabucodorosor ta̱ rey ñuu Babilonia ña̱ xa̱a̱ra sandiʼi-xa̱ʼara ñuu Tiro”. (Ezequiel 26:3-5, 7.)
(Ezequiel 26:4) Ta sandiʼi-xa̱ʼana ndiʼi nama̱ ñuu Tiro xíʼin torre ña̱ íyo ñuu yóʼo, ta yi̱ʼi̱ ndatiʼví ndiʼi̱ ña̱ʼa ña̱ íyo nu̱úña ta ndakoo chálai̱ña.
(Ezequiel 26:12) Ta ndakiʼin ndiʼina ña̱ʼún saátu ña̱ʼa íxi̱kóún ta sandiʼi-xa̱ʼana nama̱ún saátu veʼún ña̱ kútóoníún. Ta yu̱u̱ ñuu yóʼo xíʼin tú madera xíʼin yáká ñuu yóʼo kuniñúʼunaña ña̱ chika̱a̱naña ini ti̱kui̱í ʼ.
it-1-S pág. 83
Alejandro
Tándi̱ʼi na̱kuchiñura ka̱nitáʼanra xíʼin na̱ soldado ñuu Persia (ña̱ yichi̱ nu̱ú ka̱nitáʼanra xíʼinna chí yuʼú yu̱ta Gránico ta ña̱ yichi̱ u̱vi̱ chí yoso̱ Isos, kán kúú nu̱ú ku̱a̱ʼání na̱ soldado ñuu Persia ni̱xi̱ʼi̱, ki̱ʼva sava millón kúú na̱ ni̱xi̱ʼi̱), ta̱ Alejandro va̱ása níxa̱ʼa̱nra sa̱tá na̱ ñuu Persa, chi ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱nitáʼanra xíʼin na̱ ñuu Tiro. Xa̱a̱ ku̱a̱ʼá ku̱i̱ya̱ ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa nama̱, torre xíʼin veʼe ña̱ íyo ñuu Tiro ta chika̱a̱naña chí mar. (Eze 26:4, 12.) Ña̱ ke̱ʼé ta̱ Alejandro, ku̱a̱ʼání ña̱ káʼa̱nña xa̱ʼa, saáchi ta̱yóʼo nda̱kiʼinra ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ki̱ndo̱o tá sa̱ndíʼi-xa̱ʼa ta̱ Nabucodonosor ñuu Tiro tá ya̱chi̱, ta ña̱yóʼo xi̱niñúʼura ña̱ i̱xava̱ʼara iin yichi̱ ña̱ 800 metro ña̱ ni̱xa̱a̱ nda̱a̱ isla nu̱ú ndíka̱a̱ ñuu Tiro. Ña̱ xi̱niñúʼura barco xíʼin máquina náʼnu tú xíka nu̱ú ku̱a̱chi na̱kuchiñura sa̱ndiʼi-xa̱ʼara ñuu ña̱ ni̱nuní kúni ña̱ ni̱xi̱yo chí mar, ña̱yóʼo ndi̱ʼi-xa̱ʼaña tá yo̱o̱ julio ña̱ ku̱i̱ya̱ 332 t. x.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Ezequiel 24:6) “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káchi Jehová: ‘Ay ñuu ña̱ xáʼní na̱ yiví, ki̱si ña̱ kóʼó yuʼú, ki̱si ña̱ ni̱ku̱xu, ta ni kǒo kívi kee ña̱ ni̱ku̱xu iniña. Táʼvi ta táʼvi ku̱ñu ñúʼu iniña, taváña; ta kǒo chika̱a̱ndó suerte xa̱ʼaña.
(Ezequiel 24:12) Xa̱a̱ na̱kunaana i̱xaaña, soo kǒo xíín ña̱ ni̱ku̱xu iniña keeña. Chika̱a̱ndóña ná kokoña ʼ.
w07-S 1/7 pág. 14 párr. 2
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Ezequiel (táʼvi 1)
24:6-14. ¿Ndáaña kúni̱ kachiña ña̱ ni̱ku̱xu ki̱si? Ñuu Jerusalén ña̱ sa̱sina sa̱tá, kítáʼanña xíʼin ki̱si ña̱ kóʼó yuʼú. Xa̱ʼa ña̱ ni̱ku̱xuña kúni̱ kachiña ña̱ kininí ña̱ kéʼéna ñuu kán: íyo ña̱ ya̱kua, ña̱ kini xíʼin ña̱ xáʼnína na̱ yiví ñuu yóʼo. Xa̱ʼa ña̱ ndeéní íyo ña̱ kini nu̱úña ni ná tavána ndiʼi ña̱ʼa iniña ta chinu̱únaña nu̱ú ñuʼu̱ kǒo kívi kee ña̱ ni̱ku̱xu iniña.
(Ezequiel 24:16, 17) “Se̱ʼe ta̱a, koto, sakutaʼi̱ ña̱ʼa ña̱ kútóníún xíniún, ta va̱ása kaniún nu̱ú níma̱ún, ni va̱ása kuakún ni va̱ása kee ndutá nu̱ún. 17 Ta kǒo ka̱ʼún ni iin tu̱ʼun. Kǒo keʼún ni iin ña̱ʼa xa̱ʼa na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Katún ti̱ko̱to̱ xi̱níún, ta chika̱a̱ ndu̱xa̱n xa̱ʼún. Ta kǒo ndasiún yixí yuʼún, ta kǒo kuxún si̱táva̱ʼa”.
w88-S 15/9 pág. 21 párr. 24
Jehová távára espadara
24 Tándi̱ʼi, íyo iin ña̱ keʼé ta̱ Ezequiel. (Kaʼvi Ezequiel 24:15-18.) ¿Nda̱chun va̱ása kuaku ta̱ Ezequiel tá ná kuvi ñá síʼíra? Ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ra ña̱ va̱ása kunda̱a̱-ini na̱ judío ndáaña keʼéna tá ná ndiʼi-xa̱ʼa ñuu Jerusalén xíʼin templo. Xa̱a̱ ku̱a̱ʼání yichi̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Ezequiel xíʼinna xa̱ʼa ña̱ kixi nu̱úna ta va̱ása ka̱ʼa̱nkara xíʼinna nda̱a̱ ná kixa̱a̱ ki̱vi̱ ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa ñuu Jerusalén, saáví ka̱ʼa̱nra xíʼinna. Saátu tiempo vitin na̱ veʼe-ñu̱ʼu vatá ni va̱ása kunda̱a̱-inina ndáaña keʼéna tá ná kixa̱a̱ tiempo ña̱ ndiʼi-xa̱ʼana. Tá ná kixaʼá ña̱ gran tribulación na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví kǒoka ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼinna chi xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nvana. (Mateo 24:21.) Tá ná kuni̱ Jehová sandiʼi-xa̱ʼarana, ‘saá kunda̱a̱-inina yukú kúú Jehováʼ. (Ezequiel 24:19-27.)
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Ezequiel 25:1-11) Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nka Jehová xíʼi̱n, ta káchira: 2 “Se̱ʼe ta̱a, kúaʼán chí nu̱ú na̱ se̱ʼe ta̱ Ammón ta ka̱ʼa̱n xa̱ʼa ña̱ ndoʼona. 3 Ta xíniñúʼu ka̱ʼún xa̱ʼa na̱ se̱ʼe ta̱ Ammón: ‘Kuniso̱ʼondó tu̱ʼun Jehová. Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Xa̱ʼa ña̱ ni̱xakundaandó nu̱ú ndásakáʼnuna yi̱ʼi̱, xa̱ʼa ña̱ ku̱sikindaandóña, ta ku̱sikindaandó ñuu Israel, chi ki̱ndoo miíña ta na̱ ñui̱ ku̱a̱ʼa̱nna inka ñuu, 4 ña̱kán ndataxii̱ ndóʼó ndaʼa̱ na̱ inka ñuu na̱ va̱xi chí oriente, ta kasina ñuundó ta kundoona chí sa̱táña. Kaxína ku̱i̱ʼindó ta koʼona leche tá íyo ñuundó. 5 Ta ñuu Rabá ndasai̱ña nu̱ú kaxáʼan tí camello ta ñuu Ammón nduuña nu̱ú kundoo tí ndikachi; tasaá kunda̱a̱-inindó yi̱ʼi̱ kúú Jehová” ʼ ”. 6 “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Xa̱ʼa ña̱ ni̱kusi̱íní-inindó ka̱tí ndaʼa̱ndó ta ka̱ni xa̱ʼandó ta ni̱kusikindaandó xíʼin ndiʼi níma̱ndó na̱ ñuu Israel, 7 ña̱kán yóʼo kuxa̱i̱ nu̱úndó; kanitáʼi̱n xíʼinndó ta ndataxii̱ ndóʼó ndaʼa̱ na̱ inka ñuu; ta sandiʼi-xa̱ʼíi̱ ndóʼó ñuu nu̱ú ndóondó. Sandiʼi-xa̱ʼíi̱ ndóʼó, tasaá kunda̱a̱-inindó yi̱ʼi̱ kúú Jehová ʼ. 8 ”Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Xa̱ʼa ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ ñuu Moab xíʼin ñuu Seír ña̱yóʼo: “Kotondó, ñuu Jehová inkáchi íyoña xíʼin inka ñuu”, 9 ña̱kán ndakunái̱ ñuu Moab nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu, nda̱a̱ nu̱ú kíxaʼáña iinsaá nda̱a̱ nu̱ú ndíʼiña, ndakunái̱ ndiʼi ñuʼú livi ña̱ Bet-jesimot, Baal-meón, nda̱a̱ ñuʼú Quiryataim, 10 ta inkáchi ndataxii̱ na̱ ñuu yóʼo xíʼin na̱ se̱ʼe ta̱ Ammón ndaʼa̱ na̱ ndóo chí oriente ña̱ va̱ʼa ni iin ñuu ná kǒo ndakaʼán xa̱ʼa na̱ se̱ʼe ta̱ Ammón. 11 Ta ndatii̱n ku̱a̱chi xíʼin ñuu Moab; tasaá kunda̱a̱-inina yi̱ʼi̱ kúú Jehová ʼ.