Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ Ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión
2-8 TÍ OCTUBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | DANIEL 7-9
“Ta̱ profeta Daniel ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kixa̱a̱ ta̱ Mesías”
(Daniel 9:24) ”70 semana kúú ña̱ ya̱ʼa nu̱ú na̱ ñuún, tasaá kixa̱a̱ ki̱vi̱ ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa ku̱a̱china, saá ndoo ku̱a̱china, tasaá koo míí ña̱ nda̱kú ta ña̱yóʼo kooña ndiʼi tiempo, saá kúú ña̱ na̱ʼa̱ña ña̱ ndixa kúú visión xíʼin profecía, tasaá kúú ña̱ ndaka̱xinna ña̱ santísimo.
it-2-S pág. 1017 párr. 6
70 semana
Ndíʼi-xa̱ʼa ku̱a̱chi. Tá ki̱vi̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús, tándi̱ʼi nda̱takura ta ku̱a̱ʼa̱nra chí ndiví saá kúú ña̱ cha̱ʼvira xa̱ʼa ku̱a̱chiyó ña̱ va̱ʼa ndooña nu̱ú Ndióxi̱ (Da 9:24.) Pacto ña̱ ley ni̱na̱ʼa̱ña nu̱ú na̱ ñuu Israel ña̱ kúúna na̱ yiví ku̱a̱chi ta ku̱a̱ʼá tu̱ndóʼo ki̱xi nu̱úna xa̱ʼa ña̱ kǒo níxindiku̱nna ña̱ káʼa̱n ña̱yóʼo. Soo ni ku̱a̱ʼá ku̱a̱chi ke̱ʼéna, Ndióxi̱ va̱ʼaní ni̱xi̱yo inira xíʼinna xa̱ʼa ña̱ ki̱xi ta̱ Mesías ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼana. (Ro 5:20.) Xa̱ʼa ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Mesías kivi ndoo ku̱a̱chiyó tá ndixa ndíkó-iniyó xa̱ʼaña ta kǒo castigo ndakiʼinyó.
(Daniel 9:25) Xíniñúʼu kuxini̱ún ta ndíchi koún ña̱ kunda̱a̱ va̱ʼa iniún tá ná kaʼndana chiñu ña̱ sandáʼana ñuu Jerusalén nda̱a̱ ná kixa̱a̱ ta̱ Mesías ta̱ nda̱ka̱xin Ndióxi̱, koo u̱xa̱ semana xíʼin u̱ni̱ xiko u̱vi̱ semana. Nduva̱ʼa tukuña, koo plazaña, koo pózoña, ni yo̱ʼvi̱ íyo tiempo.
it-2-S pág. 1016 párr. 5
70 semana
Ta̱ Mesías kixa̱a̱ra tá ná ndiʼi ña̱ 69 semana. Ta ña̱ 62 semana (Da 9:25), ña̱yóʼo ndíka̱a̱ña ti̱xin ña̱ 70 semana, ña̱ 62 semana yóʼo sa̱tá ña̱ 7 semana va̱xiña. Ña̱kán tiempo ña̱ ni̱ya̱ʼa nani tá ka̱na tu̱ʼun ña̱ sandáʼana ñuu Jerusalén iinsaá nda̱a̱ ná kixa̱a̱ ta̱ Mesías kúúña 7 semana xíʼin 62 semana, ndiʼi ña̱yóʼo kúúña 69 semana (483 ku̱i̱ya̱), ta ki̱xaʼáña ku̱i̱ya̱ 455 t.x. nda̱a̱ ku̱i̱ya̱ 29 t.v. Táki̱ʼva xa̱a̱ káchiyó, ku̱i̱ya̱ 29 t.v. saá kúú ña̱ nda̱kuchi ta̱ Jesús, ta nda̱kiʼinra espíritu santo ta ki̱xaʼára nátúʼunra xa̱ʼa Ndióxi̱. (Lu 3:1, 2, 21, 22.)
(Daniel 9:26, 27a) ”Tándi̱ʼi ña̱ 62 semana ta̱ Mesías ndiʼi-xa̱ʼara, ta kǒo na̱ kuni̱ñaʼá. ”Ta ña̱ ñuu xíʼin ña̱ templo kixi iin ñuu sandiʼi-xa̱ʼañaña. Tá ndiʼi-xa̱ʼaña ki̱ʼvi ti̱kui̱í nu̱úña. Tándi̱ʼi kixi guerra; ta kǒoka na̱ yiví kundoo nu̱úña. 27 ”Ta ta̱yóʼo ki̱ʼvira iin trato xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ yiví ti̱xin ña̱ iin semana; tá ni̱taʼví sava ña̱ semana kǒo kaʼníkana kití ni kǒoka ña̱ʼa taxina ndaʼa̱ Ndióxi̱.
it-2-S pág. 1017 párr. 1
70 semana
“Ndiʼi-xa̱ʼara” tá ni̱taʼví sava ña̱ semana. Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Gabriel xíʼin ta̱ Daniel: “Tándi̱ʼi ña̱ 62 semana ta̱ Mesías ndiʼi-xa̱ʼara, ta kǒoka inkana kixi sa̱tára”. (Da 9:26.) Tá tiempo ndi̱ʼi ña̱ 7 semana xíʼin ña̱ 62 semana, ta ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ sava, ta̱ Cristo ni̱xi̱ʼi̱ra tá ka̱tikaanara ndaʼa̱ yitu̱n, saá kúú ña̱ cha̱ʼvira xa̱ʼa ku̱a̱chi ndiʼi na̱ yiví. (Isa 53:8.) Ña̱ Biblia káʼa̱nña xa̱ʼa ta̱ Jesús ña̱ ni̱xi̱kara na̱túʼunra xa̱ʼa Ndióxi̱ xíʼin na̱ yiví u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ sava. Sana tá ku̱i̱ya̱ 32 t.v., ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa na̱ ñuu Israel ña̱ íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin tú higuera saá íyona (chitáʼanña xíʼin Mt 17:15-20; 21:18, 19, 43) chi kǒo níxiniso̱ʼona ña̱ sa̱náʼa̱ra ti̱xin ña̱ “u̱ni̱ ku̱i̱ya̱”. Ta̱ káchíñu xíʼin tú uva ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ patrónra: “Patrón, taxi ná kundichinú inka ku̱i̱ya̱, ta katai̱ xa̱ʼanú ta chika̱i̱ si̱ʼví kití; tá ta̱xinú ku̱i̱ʼi va̱ása ndiʼi-xa̱ʼanú; soo tá kǒoña nítaxinú, saá kaʼndaúnnú”. (Lu 13:6-9.) Sana xa̱ʼa ña̱ tiempo ña̱ ni̱xi̱kara na̱túʼunra xíʼin na̱ ñuu Israel na̱ kǒo níxiin kuniso̱ʼo ni̱ka̱ʼa̱nra, chi xa̱a̱ u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ kúú ña̱ xíkara nátúʼunra, ta vitin xíniñúʼu natúʼunkara xíʼinna ti̱xin ña̱ ku̱i̱ya̱ ku̱mí.
it-2-S pág. 1017 párr. 4
70 semana
“Ma̱ʼñú semana” ña̱yóʼo kuuña ma̱ʼñú ña̱ u̱xa̱ ku̱i̱ya̱, tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ sava ña̱ ki̱xaʼá semana yóʼo, ña̱ semana ña̱ ku̱i̱ya̱. Ña̱ semana u̱xa̱ ki̱xaʼáña tá yo̱o̱ septiembre á octubre ña̱ ku̱i̱ya̱ 29 t.v., saá kúú ña̱ nda̱kuchi ta̱ Jesús ta ndu̱ura Cristo, ma̱ʼñú semana kán (u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ sava) ña̱yóʼo xa̱a̱ña nda̱a̱ yo̱o̱ marzo á abril ña̱ ku̱i̱ya̱ 33 t.v., nda̱a̱ yo̱o̱ ña̱ xíyo pascua (14 tí Nisán) ña̱ ku̱i̱ya̱ yóʼo. Sana ña̱yóʼo ku̱uña 1 tí abril ña̱ ku̱i̱ya̱ 33 t.v., saá íyo calendario gregoriano. (Koto CENA DEL SEÑOR [Ama kúú ña̱ ki̱xaʼáña].) Ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ki̱xi ta̱ Jesús ña̱ keʼéra ña̱ kúni̱ yivára, ña̱ va̱ʼa ndiʼi-xa̱ʼa ña̱ xáʼnína kití nu̱ú Ndióxi̱ ta kǒo keʼékanaña. Chi ta̱ Jesús ta̱xira miíra ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼayó. (Heb 10:1-10.)
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Daniel 9:24) ”70 semana kúú ña̱ ya̱ʼa nu̱ú na̱ ñuún, tasaá kixa̱a̱ ki̱vi̱ ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa ku̱a̱china, saá ndoo ku̱a̱china, tasaá koo míí ña̱ nda̱kú ta ña̱yóʼo kooña ndiʼi tiempo, saá kúú ña̱ na̱ʼa̱ña ña̱ ndixa kúú visión xíʼin profecía, tasaá kúú ña̱ ndaka̱xinna ña̱ santísimo.
w01-S 15/5 pág. 27
Pregunta ña̱ kéʼé na̱ káʼvi tutu yóʼo
¿Ama kúú ña̱ nda̱ka̱xinna ña̱ “santísimo ña̱ íyo chí ndiví” ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Daniel 9:24?
Daniel 9:24-27 ña̱ profecía yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa ta̱ “Mesías”, á ta̱ Cristo. Ña̱ káʼa̱nña ña̱ nda̱ka̱xinna ña̱ “santísimo”, su̱ví xa̱ʼa ña̱ santísimo ña̱ ni̱xi̱yo ini templo ña̱ ñuu Jerusalén káʼa̱nña. Xa̱ʼa ña̱ “santísimo ña̱ íyo chí ndiví” nu̱ú íyo Jehová káʼa̱nña xa̱ʼa (Hebreos 8:1-5; 9:2-10, 23).
¿Ama kúúña ki̱xaʼá xíniñúʼuna templo yóʼo? Vitin ná kuniyó ndáaña ku̱u tá nda̱kuchi ta̱ Jesús tá ku̱i̱ya̱ 29 t.v. Tá tiempo saá ki̱xaʼá xínu ña̱ káʼa̱n Salmo 40:6-8. Ni̱ya̱ʼa tiempo, ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin Ndióxi̱: “Kǒo níxiún ndakiʼún kití ni ña̱ʼa ña̱ táxina ndaʼún, ta i̱xava̱ʼún yi̱ʼi̱ ta kǒo ku̱a̱chi níxikuumiíi̱” (Hebreos 10:5). Ta̱ Jesús xa̱a̱ kúnda̱a̱-inira ña̱ kǒo kúni̱ka Ndióxi̱ ña̱ kaʼnína kití ni ña̱ʼa kǒo kúni̱kara ña̱ taxinaña ndaʼa̱ra ini templo ña̱ ñuu Jerusalén. Xa̱ʼa ña̱yóʼo ndasandúvira iin ta̱a ta̱ kǒo ku̱a̱chi ña̱ kuvira xa̱ʼa na̱ yiví. Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ ña̱yóʼo: “Koto, va̱xii̱ keʼíi̱ ña̱ kúni̱ miíún, Ndióxi̱” (Hebreos 10:7). ¿Ndáaña nda̱kuiin Jehová? Tutu ña̱ Mateo káchiña: “Tándi̱ʼi nda̱kuchi ta̱ Jesús, kama ki̱tara ini ti̱kui̱í, tasaá, ni̱nu̱ná chí ndiví, ta xi̱ni ta̱ Juan espíritu santo Ndióxi̱ táki̱ʼva káa tí sa̱ta saá káaña va̱xiña xi̱ní ta̱ Jesús. Tasaá xi̱niso̱ʼona ni̱ka̱ʼa̱n iinna chí ndiví ta káchina: ‘Ta̱yóʼo kúú se̱ʼi̱, ta̱ kúni̱níi̱ xínii̱, ta̱yóʼo kúú ta̱ nda̱ka̱xii̱nʼ” (Mateo 3:16, 17).
Ña̱ nda̱kiʼin Jehová ku̱ñu ta̱ Jesús tá ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼayó kúni̱ kachiña ña̱ nda̱koo inka altar ña̱ káʼnu va̱ʼaka nu̱ú ña̱ ni̱xi̱yo ini templo ña̱ ñuu Jerusalén. Nu̱ú altar yóʼo kúú nu̱ú kúni̱ Jehová ña̱ kuvi ta̱ Jesús ña̱ va̱ʼa chaʼvira xa̱ʼa ku̱a̱chi na̱ yiví (Hebreos 10:10). Tá nda̱kiʼin ta̱ Jesús espíritu santo, saá kúúña nda̱koo inka templo Ndióxi̱ míí ña̱ káʼnu va̱ʼaka. Míí ki̱vi̱ nda̱kuchi ta̱ Jesús, míí kivi saá nda̱koo ña̱ “santísimo” káʼnu chí ndiví.
(Daniel 9:27) ”Ta ta̱yóʼo ki̱ʼvira iin trato xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ yiví ti̱xin ña̱ iin semana; tá ni̱taʼví sava ña̱ semana kǒo kaʼníkana kití ni kǒoka ña̱ʼa taxina ndaʼa̱ Ndióxi̱. ”Tá ná koo ña̱ kini ña̱ sandiʼi-xa̱ʼa ñuu; ña̱yóʼo sandiʼi-xa̱ʼaña ndiʼi ña̱ʼa”.
w07-S 1/9 pág. 20 párr. 4
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Daniel
9:27. ¿Ndáa pacto kúú ña̱ ni̱xi̱yo nu̱ú ku̱a̱ʼánína, ta ndi̱ʼiña tá ndi̱ʼi 70 semana ña̱ ku̱i̱ya̱ á tá ku̱i̱ya̱ 36 ña̱ tiempo vitin? Su̱ví pacto ña̱ ley kúúña, chi ña̱ pacto yóʼo ndi̱ʼi-xa̱ʼaña tá ku̱i̱ya̱ 33 tá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús. Pacto ña̱ chi̱ka̱a̱ Ndióxi̱ xíʼin ta̱ Abrahán xa̱ʼa na̱ ñuu Israel kúú ña̱ ni̱xi̱nu tá ku̱i̱ya̱ 36, nda̱a̱ ku̱i̱ya̱ saá ta̱xi Jehová ni̱xi̱nu ña̱ pacto yóʼo xa̱ʼa ña̱ kúni̱ra xínira na̱ ñuu Israel ña̱ kúúna se̱ʼe ta̱ Abrahán. Ña̱ pacto yóʼo nda̱a̱ tiempo vitin táxi Ndióxi̱ íyoña xa̱ʼa na̱ ñuura (Gálatas 3:7-9, 14-18, 29; 6:16).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Daniel 7:1-10) Tá ku̱i̱ya̱ iin ña̱ xáʼndachíñu ta̱ Belsasar ta̱ rey ñuu Babilonia, ta̱ Daniel ni̱xa̱níra ta xi̱nitura ña̱ visión tá kísi̱ra ñu̱ú. Ta míí tiempo saá ka̱ʼyíra ndiʼi ña̱ ni̱xa̱níra. Ta na̱túʼunra xa̱ʼa ndiʼi ña̱ ni̱xa̱níra. 2 Ta̱ Daniel ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼinna: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ xi̱nii̱ tá ñu̱ú, ta̱chí ndeékaví kániña nu̱ú mar. 3 Ta ku̱mí kúú tí kití ke̱e ini ti̱kui̱í, ta xa̱a̱ síín síín náʼa̱ iin iinrí. 4 ”Tí nu̱ú náʼa̱rí táki̱ʼva náʼa̱ tí león, ta íyo ndi̱xi̱nrí táki̱ʼva íyo ndi̱xi̱n tí águila. Ta xítoi̱ saá tu̱ʼunna ndi̱xi̱nrí, ta kitarí va̱xirí nu̱ú ñuʼú ta xi̱kundichirí xíʼin u̱vi̱ xa̱ʼarí nda̱a̱ táki̱ʼva ndíchi iin ta̱a, ta ta̱xina iin níma̱ ta̱a ndaʼa̱rí. 5 ”Ta xi̱nitui̱ va̱xi tí u̱vi̱, tí yóʼo táki̱ʼva náʼa̱ tí oso saá náʼa̱rí. Tí oso ki̱tarí va̱xirí, ta u̱ni̱ kúú leke kandíka ñúʼu yuʼúrí va̱xirí; ta ña̱yóʼo káʼa̱nna xíʼinrí: ‘Kundichi ta kaxiún ku̱ñuʼ. 6 ”Tándi̱ʼi xi̱nii̱ ki̱ta inka tukurí va̱xirí, tíyóʼo táki̱ʼva náʼa̱ tí leopardo saá náʼa̱rí, ta ku̱mí kúú ndi̱xi̱nrí ka̱na chí sa̱tárí. Ta tíyóʼo ku̱mí kúú xi̱nírí, ta ta̱xina ña̱ kaʼndachíñurí. 7 ”Tándi̱ʼi ña̱yóʼo xi̱ni tukui̱ ña̱ visión ñu̱ú, xi̱nii̱ va̱xi kití tí ku̱mí ta̱ kinikaví náʼa̱rí ta ndakúkavirí. Ta ña̱ ka̱a kúú nu̱ʼurí ta náʼnuníña. Ta sákuachi válírí ña̱ʼa ta kókóríña, ta ña̱ʼa ña̱ ni̱ndo̱o xíʼin xa̱ʼarí xáñuríña. Ta tíyóʼo u̱xu̱ kúú ndiki̱rí ta síínní náʼa̱rí nu̱ú tí u̱ni̱ tí xa̱a̱ xi̱nii̱. 8 Ta ki̱xaʼíi̱ xíto va̱ʼi̱ ndiki̱rí, ta ka̱na inka tuku ndiki̱rí ña̱ loʼo ta ma̱ʼñú ña̱ u̱xu̱ yóʼo ka̱naña, ta u̱ni̱ ndiki̱rí tu̱ʼunnaña xi̱nii̱. Ta ndiki̱rí ña̱ loʼo yóʼo íyo nduchu̱nuúña táki̱ʼva náʼa̱ nduchu̱nu̱ú ta̱a saá náʼa̱ña, ta íyo yuʼúña ta káʼa̱nña. 9 ”Ta xítoi̱ saá ta xi̱nii̱ ka̱nindichina trono ta Ndióxi̱ xi̱kundúʼúra. Ta ti̱ko̱to̱ra nda̱a̱ táki̱ʼva yaa ña̱ nieve ki̱ʼva saá yaaña, ta yixí xi̱níra nda̱a̱ táki̱ʼva yaa ka̱chí ki̱ʼva saá yaaña. Ta tronora iin ñuʼu̱ kúúña; ta llanta xa̱ʼaña iin ñuʼu̱ kúútu ña̱yóʼova. 10 Ta nu̱ú níndúʼúra iin kána ñuʼu̱. Ta ku̱a̱ʼání millón kúú na̱ káchíñu nu̱úra ta ku̱a̱ʼání millón kúú na̱ ndíta chí nu̱ú níndúʼúra. Ta nu̱ú níndúʼúra xáʼndachíñura xu̱nána libro.
9-15 TÍ OCTUBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | DANIEL 10-12
“Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa ña̱ kuu xíʼin na̱ rey”
(Daniel 11:2) Ta vitin ná ka̱ʼi̱n míí ña̱ nda̱a̱: ”Íyoka u̱ni̱ na̱ rey kana chí ñuu Persia, ta ta̱ rey ta̱ ku̱mí ku̱a̱ʼání ña̱ ku̱i̱ká kuumií ta̱yóʼo nu̱ú na̱ u̱ni̱ yóʼo. Tá ná xa̱a̱ra ndeéní kuíka koora, ndiʼina kanitáʼanna xíʼin ta̱ rey ñuu Grecia.
dp-S pág. 212, 213 párr. 5, 6
U̱vi̱ na̱ rey kánitáʼanna
Na̱ rey na̱ nu̱ú xi̱kuu Ciro el Grande, ta̱ Cambises II xíʼin ta̱ Darío I (Histaspes). Bardiya (á ta̱ ni̱ndi̱ʼvi nu̱ú ta̱yóʼo ta̱ naní Gaumata) u̱xa̱ loʼo yo̱o̱ xa̱ʼndachíñura, ña̱kán kǒo káʼa̱n ña̱ profecía xa̱ʼara ña̱ xa̱ʼndachíñura. Ta̱ rey ta̱ u̱ni̱, ta̱ Darío I, ndu̱kúra ki̱ʼvira ñuu Grecia ña̱ yichi̱ u̱vi̱ tá ku̱i̱ya̱ 490 t.x. Va̱ása níkuchiñuna kanitáʼanna xíʼin na̱ ñuu Grecia chí ñuu Maratón, ta xi̱nuna ku̱a̱ʼa̱nna chí Asia Menor. Ni tuku ndu̱kú ta̱ Darío ki̱ʼvira ñuu Grecia, va̱ása níkuchiñura, tá ni̱ya̱ʼa ku̱mí ku̱i̱ya̱ ni̱xi̱ʼi̱vara. Ndáa ndaʼa̱ ta̱ Jerjes l se̱ʼera ta̱ rey ta̱ ku̱mí sa̱ndákoora chiñu yóʼo. Ta̱yóʼo xi̱kuu ta̱ rey Asuero ta̱ xi̱kuu yií ñá Ester (Ester 1:1; 2:15-17).
Ta̱ Jerjes I ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼi na̱ ñuu ña̱ ku̱ʼu̱nna kanitáʼanna xíʼin na̱ ñuu Grecia. Ña̱ libro The Medes and Persians—Conquerors and Diplomats (Na̱ ñuu Media xíʼin na̱ ñuu Persia: na̱ xíni̱ va̱ʼa kanitáʼan xíʼin inkana) ña̱ libro yóʼo káchiña: “Ndiʼi na̱ xi̱kachíñu nu̱úra ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra ña̱ ná ku̱ʼu̱nra kanitáʼanra xíʼin na̱ ñuu Grecia, ta xi̱niso̱ʼora ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna ta ke̱era ku̱a̱ʼa̱nra”. Ta̱ Heródoto, ta̱ ka̱ʼyí historia ña̱ ku̱u ñuu Grecia tá siglo V t.x., ta̱yóʼo ka̱ʼyíra “ndiʼi ña̱ i̱xaa na̱ soldado, chi ku̱a̱ʼání xi̱kuuna”. Nu̱ú ña̱ kaʼyí ta̱yóʼo káʼa̱nña “517,610 kúú na̱ ta̱a na̱ ku̱a̱ʼa̱n chí nu̱ú mar ña̱ kanitáʼanna. Ta na̱ ku̱a̱ʼa̱n chí nu̱ú ñuʼú kúúna 1,700,000 ta̱a, ta na̱ yósó kuáyi̱ kúúna 80,000 ta̱a, ta ku̱a̱ʼa̱ntu na̱ ñuu Arabia na̱ yósó tí camello xíʼinna, ta ku̱a̱ʼa̱ntu 20,000 ta̱a na̱ ñuu Libia na̱ káva tú carro xíʼinna. Ná ndakaʼviyó ndiʼi na̱yóʼo na̱ ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú ñuʼú xíʼin na̱ ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú mar, ndiʼi na̱yóʼo kúúna 2,317,610”.
(Daniel 11:3) ”Iin ta̱ rey ndakú ndakundichira ta kaʼndachíñura ta keʼéra ña̱ kúni̱ miíra.
dp-S pág. 214 párr. 8
U̱vi̱ na̱ rey kánitáʼanna
“Iin ta̱ rey ndakú ndakundichira ta kaʼndachíñura ta keʼéra ña̱ kúni̱ miíra”, káchi ta̱ ángel (Daniel 11:3). Ta̱ Alejandro ‘nda̱kundichiraʼ ña̱ kaʼndachíñura nu̱ú ñuu Macedonia tá ku̱i̱ya̱ 336 t.x., tá ndíka̱a̱ra 20 ku̱i̱ya̱, ta ni̱xa̱a̱ra ku̱ura “iin rey ndakú”. Xi̱ndiku̱nra ña̱ ke̱ʼé yivára, ta̱ Filipo II, ka̱nitáʼannra xíʼin na̱ ñuu Persia ku̱a̱ʼa̱n chí Oriente Medio. Ni̱ko̱so̱kavara yu̱ta Eúfrates xíʼin yu̱ta Tigris ta ku̱a̱ʼa̱n 47,000 ta̱a xíʼinra ta ni̱ki̱ʼvina ñuu Gaugamela ña̱ kanitáʼanna xíʼin 250,000 soldado ta̱ Darío III. Ta̱ Darío xi̱nura nu̱úna ta ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo tasaá xa̱ʼnínara, saá ndi̱ʼi-xa̱ʼa na̱ xáʼndachíñu ñuu Persia. Ñuu Grecia ndu̱u iin ñuu ña̱ xáʼndachíñu iníísaá ñuyǐví tá tiempo saá, ta̱ Alejandro Magno ‘xa̱ʼndachíñura iníísaá ñuyǐví ta ke̱ʼéra ña̱ kúni̱ miíraʼ.
(Daniel 11:4) Tá ná ndakundichira, ña̱ xáʼndachíñura ndiʼi-xa̱ʼavaña ta ndataʼvíña ku̱mí táʼví, ta va̱ása ndaya̱ʼaña ndaʼa̱ na̱ se̱ʼera ta va̱ása kooña táki̱ʼva xi̱kuni̱ miíra; ña̱ kaʼndachíñura ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa kúúña ta inkana ndakiʼinña.
dp-S pág. 215 párr. 11
U̱vi̱ na̱ rey kánitáʼanna
Tá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Alejandro, ña̱ xa̱ʼndachíñura “nda̱taʼvíña ku̱mí táʼví”. Na̱ soldado na̱ ka̱chíñu nu̱úra ka̱nitáʼanna xíʼin táʼan miína xa̱ʼa ña̱ xi̱kuni̱na ndakiʼinna ñuu nu̱ú xi̱xaʼndachíñura. Ta̱ soldado Antígono I xi̱kuni̱ra ndakiʼin ndiʼira ñuu nu̱ú xi̱xaʼndachíñu ta̱ Alejandro, soo xa̱ʼnínara ñuu Frigia tá ka̱nitáʼanna ku̱a̱ʼa̱n chí ñuu Ipsos. Tá ku̱i̱ya̱ 301 t.x., ku̱mí na̱ soldado ta̱ Alejandro xi̱xaʼndachíñu ñuu nu̱ú xi̱xaʼndachíñu ta̱ Alejandro tá xi̱takura. Ta̱ Casandro xi̱xaʼndachíñura nu̱ú ñuu Macedonia xíʼin ñuu Grecia; ta̱ Lisímaco xi̱xaʼndachíñura nu̱ú ñuu Asia Menor xíʼin ñuu Tracia; ta̱ Seleuco I Nicátor xi̱xaʼndachíñura nu̱ú ñuu Mesopotamia xíʼin ñuu Siria, ta̱ Tolomeo Lago xi̱xaʼndachíñura nu̱ú ñuu Egipto xíʼin ñuu Palestina. Yóʼo kúú nu̱ú ni̱xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ profecía ta̱ Daniel, ndiʼi ñuu nu̱ú xi̱xaʼndachíñu ta̱ Alejandro nda̱taʼvíña ku̱mí táʼví.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Daniel 12:3) ”Ta na̱ kúúmií ña̱ ndíchi ndaye̱ʼe̱na nda̱a̱ táki̱ʼva yéʼé ndiví, ta na̱ sánáʼa̱ ku̱a̱ʼání na̱ yiví ña̱ nda̱kú, ndiʼi tiempo ndaye̱ʼe̱na táki̱ʼva yéʼé ki̱mi.
w13-S 15/7 pág. 13 párr. 16, nota ña̱ va̱xi nu̱ú ndíʼi
“Íyoi̱ xíʼinndó ndiʼi tiempo”
Daniel 12:3 káchiña: “Ta na̱ kúúmií ña̱ ndíchi [na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví] ndaye̱ʼe̱na nda̱a̱ táki̱ʼva yéʼé ndiví”. Tá ndóokana nu̱ú ñuʼú yóʼo ndáye̱ʼe̱na tá xíkana nátúʼunna xa̱ʼa Ndióxi̱. Mateo 13:43 káʼa̱nña xa̱ʼana ama kúú ña̱ ndaye̱ʼe̱na ti̱xin ña̱ Reino Ndióxi̱ chí ndiví. Tá ya̱chi̱ xi̱ndakanixi̱níyó ña̱ inkáchiña káʼa̱n u̱vi̱ saá texto yóʼo xa̱ʼa: ña̱ kakana natúʼunna xa̱ʼa Ndióxi̱.
(Daniel 12:13) ”Ta yóʼó ku̱a̱ʼa̱n nda̱a̱ ki̱vi̱ nu̱ú ndíʼi, ta ndakiʼinndeún, tándi̱ʼi ndakundichiún ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniún xa̱ʼa ña̱ ndakiʼún tá ná kixa̱a̱ ki̱vi̱”.
dp-S pág. 315 párr. 18
Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra taxira iin ña̱ va̱ʼaní ndaʼa̱ ta̱ Daniel
18 Libro ta̱ Daniel tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱úña tándi̱ʼi liviní káʼa̱nña saáchi liviníña ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼin ta̱ Daniel. Ángel Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Daniel: “Tándi̱ʼi ndakundichiún ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniún xa̱ʼa ña̱ ndakiʼún tá ná kixa̱a̱ ki̱vi̱”. ¿Ndáaña kúni̱ kachira xíʼin ña̱yóʼo? Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ‘ndakiʼinndeéraʼ kúni̱ kachiña ta̱ kuviva kúúra. Ta ña̱ ni̱ka̱ʼa̱ntura xíʼinra ndakundichira chí nu̱únínu kúni̱ kachiña ndatakura. Sava na̱ nándukú xa̱ʼa Biblia káchina nu̱ú Daniel capítulo 12 kúú míí ña̱ nu̱ú va̱ʼa káʼa̱nna xa̱ʼa ña̱ ndataku iinna nu̱ú ña̱ Escrituras Hebreas (Daniel 12:2). Soo su̱ví ña̱ ndixa kúúña, chi xa̱a̱ ya̱chi̱ví na̱kunda̱a̱-ini ta̱ Daniel xa̱ʼa na̱ ndataku.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Daniel 11:28-39) ”Ta ndikóra chí ñuura xíʼin ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ta ndako̱ora contra xíʼin Reino Ndióxi̱. Ku̱a̱ʼáníña keʼéra tándi̱ʼi, ndikóra chí ñuura. 29 ”Ta ná kixa̱a̱ tiempo ndikóra, ta ndako̱ora contra xíʼin ña̱ ñuu chí sur; soo kǒo kuchiñura xíʼinna nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéra tá ya̱chi̱. 30 Ta kixi na̱ ñuu Kitim xíʼin barcona ña̱ kanitáʼanna xíʼinra, ta sándakavana-inira. ”Ta ndikóra ta sa̱a̱-inira kunira Reino Ndióxi̱; ta ndikóra ta kuʼvi̱-inira kunira na̱ sandákoo Reino Ndióxi̱. 31 Ta koo na̱ kuni̱ chindeé táʼan xíʼinra, ta na̱yóʼo kusiki̱ndaana Ndióxi̱, ta kuni̱na sandiʼi-xa̱ʼana nu̱ú ndásakáʼnunara. ”Ta nu̱ú ndásakáʼnuna Ndióxi̱, kuni̱na kanindichina iin ña̱ kini ña̱ sandiʼi-xa̱ʼa. 32 ”Ta na̱ kanitáʼan xíʼin Reino Ndióxi̱, kuchiñuna sandáʼvinana ta nduuna contra xíʼin Ndióxi̱. Soo na̱ ñuu ñuu Ndióxi̱ na̱ nda̱sakáʼnu miíra, va̱ása kuchiñuna xíʼinna chi na̱yóʼo xíni̱kana xa̱ʼa Ndióxi̱. 33 Ta na̱ xíni̱ xa̱ʼa Ndióxi̱, natúʼunna xa̱ʼara xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ yiví ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina xa̱ʼara. Ta na̱ yiví na̱ ndi̱va̱ʼa-ini kuni̱na sándakavana-inina ta kuni̱na kaʼminana, ta ndasinana ta kindaana ña̱ʼana, soo loʼova tiempo kundi̱va̱ʼana xíʼinna. 34 Tá kúndi̱va̱ʼana xíʼinna, kootu na̱ kuni̱ chindeé táʼan xíʼinna, ku̱a̱ʼání na̱ yiví xa̱a̱na kutáʼanna xíʼinna, soo su̱ví ndinuʼu-inina kutáʼanna xíʼinna. 35 Ta sava na̱ xa̱a̱ xíni̱ Ndióxi̱ ndakava-inina, ndiʼi ña̱ ndoʼona chindeéña miína ña̱ xa̱a̱na nduuna na̱ yiví va̱ʼa ta kǒoka ña̱ kini keʼéna nda̱a̱ tiempo nu̱ú ndíʼi, chi ña̱yóʼo tiempo nu̱ú ndíʼi kooña. 36 ”Ta ta̱ rey keʼéra ña̱ kúni̱ miíra, ta ni̱nuní kunira ta kuni̱ra ña̱ ndasakáʼnunara nu̱ú ndiʼi ndióxi̱; ta koora contra xíʼin Ndióxi̱ míí ta̱ nda̱a̱. Ta ndiʼi ña̱ keʼéra va̱ʼaní kanaña nda̱a̱ ná kixa̱a̱ ki̱vi̱ ña̱ sandiʼi-xa̱ʼa Ndióxi̱ miíra; chi ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ keʼéra, saxi̱nuraña. 37 Chi ta̱ rey va̱ása to̱ʼó koora xíʼin Ndióxi̱ na̱ yivára; ni iin na̱ ndióxi̱ va̱ása to̱ʼó koora xíʼinna, chi miíkara kuni̱ra ndukáʼnura nu̱úna. 38 Soo inka ndióxi̱ ndasakáʼnura, ndióxi̱ ña̱ kǒo níndasakáʼnu na̱ yivára ndasakáʼnura, ndióxi̱ ña̱ oro, ña̱ plata xíʼin ndióxi̱ yu̱u̱, ña̱yóʼo kundayáʼvi nu̱úra. 39 Ta kuni̱ra sandiʼi-xa̱ʼara ndiʼi ndióxi̱ xíʼin ndióxi̱ na̱ inka ñuu. Ta na̱ yiví na̱ chindeé táʼan xíʼinra kundayáʼvinína nu̱úra, ta taxira chiñu ndaʼa̱na ña̱ kaʼndachíñuna ta ndataʼvíra ñuʼú xíʼinna ta ña̱yóʼo chaʼvinaña nu̱úra.
16-22 TÍ OCTUBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | OSEAS 1-7
“Ndáyáʼviní ña̱ nda̱kú koo iniyó xíʼin Jehová. ¿Á ndáyáʼviña nu̱ú miíún?”
(Oseas 6:4, 5) “¿Ndáaña keʼíi̱ xíʼún yóʼó ñuu Efraín? ¿Ndáaña keʼíi̱ xíʼún yóʼó Judá, chi ña̱ kúʼvi̱-inindó xínindó yi̱ʼi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo vi̱kó xíʼin yúyú ña̱ íyo xi̱ta̱an ki̱ʼva saá íyoña? 5 Xa̱ʼa ña̱yóʼo kuniñúʼi̱ na̱ profeta ña̱ sandiʼi-xa̱ʼíi̱ ndóʼó, xíniñúʼu sandiʼi-xa̱ʼíi̱ ndóʼó xíʼin tu̱ʼun ña̱ káʼi̱n. Ta ku̱a̱chi ña̱ tii̱n xíʼinndó nda̱a̱ táki̱ʼva koo luz kooña.
w10-S 15/8 pág. 25 párr. 18
Ná kiʼinníyó kuenta xíʼin tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nyó
18 Ndiʼi tiempo xíniñúʼu na̱ʼa̱yó tá ndixa kúʼvi̱-iniyó xíniyó na̱ ñaniyó. Nda̱a̱ xíʼin tu̱ʼun káʼa̱nyó ná na̱ʼa̱yó ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyóna, nda̱a̱ tá íyo tu̱ndóʼo xíʼinyó kivi keʼéyóña. Ná ndakaʼányó chí tá kǒo níkuʼvi̱-ini na̱ ñuu Israel kunina yiváyó Jehová, nda̱kava-inira xíʼin ña̱ ke̱ʼéna (Ose. 6:4, 6). Ta kúsi̱í-inira tá kúʼvi̱-iniyó xínitáʼanyó ndiʼi tiempo, ta chíka̱a̱ra bendición miíyó xa̱ʼa ña̱yóʼo. ¿Ndáa ki̱ʼva chíka̱a̱ra bendición?
(Oseas 6:6) Chi kúsi̱íní-inii̱ ña̱ kúʼvi̱-inindó xínindó yi̱ʼi̱, su̱víka tá xáʼníndó kití nu̱úi̱; kúnii̱ sakuaʼandó xa̱ʼíi̱ su̱víka ña̱ taxindó ña̱ʼa ndaʼíi̱.
w07-S 15/9 pág. 16 párr. 8
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Oseas
6:6. Tá kíʼvina ku̱a̱chi nu̱ú Ndióxi̱ kúni̱ kachiña kǒo íyo nda̱kú-inina xíʼinra. Ni ku̱a̱ʼá chiñu ná keʼéna nu̱úra kǒo ndáyáʼviña.
w07-S 15/6 pág. 27 párr. 7
Jehová kúsi̱í-inira tá xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nra
7 Ná ndakaʼányó chi tá tiempo xi̱naʼá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ña̱ ndáyáʼvika ña̱ kandíxayóra nu̱úka ña̱ taxiyó kití ndaʼa̱ra (Proverbios 21:3, 27; Oseas 6:6; Mateo 12:7). Soo, ¿nda̱chun ndáyáʼvika ña̱ kandíxayóra á su̱ví miívara níka̱ʼa̱n ña̱ taxiyó kití ndaʼa̱ra? Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa ña̱yóʼo, ¿nda̱chun táxi iinna kití ndaʼa̱ra? ¿Á xa̱ʼa ña̱ kúni̱na sakusi̱ína-ini Ndióxi̱ kúúña, á iin costumbre kuitíva kúúña? Na̱ yiví na̱ ndixa kúni̱ sakusi̱í-ini Ndióxi̱ kéʼéna ndiʼi ña̱ káʼa̱nra. Ndióxi̱ kǒo xíniñúʼura ña̱ taxiyó kití ndaʼa̱ra, soo ña̱ kúni̱ra kúúña ná kandíxayó ña̱ káʼa̱nra.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Oseas 1:7) Soo kundáʼvi-inii̱ kunii̱ na̱ ñuu Judá ta saka̱kui̱na xa̱ʼa Ndióxi̱ ta̱ ndásakáʼnuna Jehová; soo kǒo kuniñúʼi̱ arco ni espada, ni su̱ví guerra ku̱ʼi̱n, ni su̱ví kuáyi̱ kuniñúʼi̱ ni su̱ví na̱ ta̱a na̱ yósó kuáyi̱ kuniñúʼi̱ ña̱ saka̱kui̱na”.
w07-S 15/9 pág. 14 párr. 7
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Oseas
1:7. ¿Ama kúú ña̱ i̱xakáʼnu-ini Jehová xa̱ʼa na̱ ñuu Judá ta sa̱kákurana? Tu̱ʼun yóʼo ni̱xi̱nuña tá ku̱i̱ya̱ 732 tiempo xi̱naʼá, tá tiempo xa̱ʼndachíñu ta̱ Ezequías. Tá tiempo saá, va̱ása nítaxi Jehová ña̱ ki̱ʼvi na̱ ñuu Siria ña̱ ka̱nitáʼanna xíʼin na̱ ñuu Jerusalén, xi̱niñúʼura iin ángel ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼara 185,000 na̱ soldado ñuu Siria iin ñu̱ú (2 Reyes 19:34, 35). Saá kúú ña̱ sa̱káku Jehová na̱ ñuu Judá ta kǒo níxiniñúʼura barco ni espada, ni su̱ví guerra ni̱xa̱ʼa̱nra, ni su̱ví kuáyi̱ níxiniñúʼura ni su̱ví na̱ ta̱a na̱ yósó kuáyi̱ níxiniñúʼura ña̱ sa̱ka̱kurana, iin ángel xi̱niñúʼura.
(Oseas 2:18) Ta chika̱i̱ iin trato xíʼin na̱ ñuu Israel ta saátu xíʼin kití yukú xíʼin kití tí ndáchí xíʼin tí ko̱o̱, ta ña̱ arco xíʼin ña̱ espada xíʼin guerra sandiʼi-xa̱ʼíi̱ña, tasaá kundoo va̱ʼa na̱ ñui̱.
w05-S 15/11 pág. 20 párr. 16
Ña̱ profecía ta̱ Oseas chíndeé táʼanña xíʼinyó ña̱ va̱ʼa kutáʼanyó xíʼin Ndióxi̱
16 Ndióxi̱ tuku saxínura ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ta chika̱i̱ iin trato xíʼin na̱ ñuu Israel ta saátu xíʼin kití yukú xíʼin kití tí ndáchí xíʼin tí ko̱o̱, ta ña̱ arco xíʼin ña̱ espada xíʼin guerra sandiʼi-xa̱ʼíi̱ña, tasaá kundoo va̱ʼa na̱ ñui̱” (Oseas 2:18). Tá ndi̱kó na̱ judío chí ñuuna nda̱kundoo va̱ʼana, ta va̱ása níyiʼvíkana kití yukú. Ta saátu ni̱xi̱nu nu̱ú ña̱ profecía yóʼo tá ku̱i̱ya̱ 1919, tá ni̱nuná na̱ ñuu Ndióxi̱ ti̱xin ndiʼi veʼe-ñu̱ʼu vatá á “Babilonia ña̱ káʼnu”. Ta vitin na̱yóʼo va̱ʼaní ndóona ti̱xin ñuu Ndióxi̱, ta ndátuna koona ndiʼi tiempo nu̱ú ñuʼú. Va̱ása kití íyo inina xíʼin táʼanna (Revelación [Apocalipsis] 14:8; Isaías 11:6-9; Gálatas 6:16).
g05-S 8/9 pág. 12 párr. 2
Tá ki̱vi̱ va̱ʼaní ná kundoona nu̱ú ñuʼú
Nda̱a̱ tí kití va̱ʼaní kundoorí xíʼin táʼanrí, chi Ndióxi̱ sanáʼa̱ra na̱ yiví ña̱ viíní kundaana ña̱ʼa ña̱ koo nu̱ú ñuʼú yóʼo. Kivi ka̱ʼa̱nyó ña̱ chika̱a̱ra “iin trato” xíʼin tí kití yukú ta va̱ása kundi̱va̱ʼarí xíʼin na̱ yiví ta na̱yóʼo va̱ʼa kundaanarí (Oseas 2:18; Génesis 1:26-28; Isaías 11:6-8).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Oseas 7:1-16) “Tá kúni̱i̱ sandaʼi̱ na̱ ñuu Israel, tasaá nda̱ni̱ʼíi̱ ku̱a̱chi na̱ ñuu Efraín xíʼin ña̱ kini ña̱ kéʼé na̱ ñuu Samaria; chi na̱ sándáʼvi kúúna, ta iin ta̱ ku̱i̱ʼná ni̱ki̱ʼvira; ta na̱ kúni̱ kani ndítana chí calle. 2 Ta va̱ása kíʼinna kuenta xíʼin ña̱ kéʼéna ta yi̱ʼi̱ va̱ʼa kíʼinvai̱ kuenta xíʼinña. Ndiʼi ña̱ kéʼéna kúnda̱a̱-inii̱ xíʼinña. 3 Ña̱ kini ña̱ kéʼéna xíʼin ña̱ sándáʼvina na̱ yiví, nda̱a̱ na̱ rey kúsi̱í-ini xíʼinña. 4 Ndiʼina kéʼéna ña̱ kini, nda̱a̱ táki̱ʼva niʼní ña̱ horno nu̱ú yátan si̱táva̱ʼa ki̱ʼva saá íyona, chi ta̱ tává si̱táva̱ʼa sándákooraña tá kéʼéra yuxa̱n iyá. 5 Tá távána vikó ta̱ rey, ta na̱ príncipe xíʼinína vino... nda̱a̱ kíʼin kue̱ʼe̱ miína. Ta̱ rey ni̱ki̱ʼvira xíʼin na̱ ki̱ʼví ta chíndeé táʼanra xíʼinna. 6 Chi ña̱ kini ña̱ ndákanixi̱nína nda̱a̱ táki̱ʼva niʼní ña̱ horno saá íyoña. Ta̱ tává si̱táva̱ʼa iníí ñu̱ú ni̱ki̱si̱ra; tá ni̱tu̱vi ña̱ horno ndeékaví niʼníña. 7 Ndiʼi na̱yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva niʼní horno saá íyona ta xa̱ʼnína ndiʼi na̱ juez. Ni̱xi̱ʼi̱ ndiʼi na̱ rey ta ni iinna kǒo níka̱ʼa̱n xíʼi̱n ña̱ chindeé táʼi̱n xíʼinna. 8 ”Ta ta̱ Efraín ni̱ki̱ʼvira xíʼin na̱ ñuu. Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin si̱táva̱ʼa ña̱ kúma̱ní ndaxikóniʼina saá íyora. 9 Na̱ inka ñuu ki̱ndaana ndéera ta ni kǒo xíni̱ra ña̱ ke̱ʼéna ña̱yóʼo xíʼinra. Saátu yixí xi̱níra ku̱vixiña ta va̱ása kúnda̱a̱-inira ña̱ ku̱vixiña. 10 Ta na̱ ñuu Israel ni̱nuní kúnina ta kǒo xíínna ndikóna nu̱ú Jehová, ta ni kǒo nándukúnara xa̱ʼa ña̱yóʼo. 11 Ta̱ Efraín nda̱a̱ táki̱ʼva káa tí paloma tí kǒo kúnda̱a̱-ini saá káara. Chi nu̱ú ñuu Egipto xíʼin ñuu Asiria ndúkúra ndée ña̱ saka̱kura miíra. 12 ”Nda̱a̱ ndáaka nu̱ú ku̱ʼu̱nna xa̱a̱ saá tiinvai̱na. Nda̱a̱ táki̱ʼva ndákava kití ndáchí ki̱ʼva saá sándakavai̱na. Táki̱ʼva íyo ña̱ kéʼéna ki̱ʼva saá koo castigo taxii̱ ndaʼa̱na. 13 Ndáʼvinína, chi iin xínuna nu̱úi̱. Xa̱a̱ saá na̱ ndiʼi-xa̱ʼa kúúvana, saáchi ke̱ʼéna ku̱a̱chi nu̱úi̱. Ta yi̱ʼi̱ sandiʼi-xa̱ʼíi̱na, chi na̱yóʼo tu̱ʼun vatá káʼa̱nna xa̱ʼíi̱. 14 Ni káʼa̱nna ña̱ káʼa̱nna xíʼi̱n, su̱ví ndinuʼu níma̱na káʼa̱nna. Xa̱ʼa ña̱ íyoní ña̱ʼa xíxina xíʼin ña̱ xíʼina kǒo níxiinna kachíñuna nu̱úi̱; nina contrai̱ xi̱ka̱ʼa̱nna. 15 Xa̱ʼa ña̱yóʼo ta̱xii̱ consejo ndaʼa̱na; chi̱ndeé táʼi̱n xíʼinna, soo nina ña̱ kini xi̱ndakanixi̱nína keʼéna nu̱úi̱. 16 Ta nina sa̱tá ña̱ va̱ása va̱ʼa ndíku̱nna ku̱a̱ʼa̱nna; nda̱a̱ táki̱ʼva íyo tú arco tú ni̱ka̱va̱ saá íyona. Na̱ rey kuvi ndiʼi na̱yóʼo xa̱ʼa ña̱ kǒo níka̱ʼa̱nna ña̱ nda̱a̱. Na̱ ñuu Egipto ku̱a̱ku̱ndaanana xa̱ʼa ña̱ ndoʼona.”
23-29 TÍ OCTUBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | OSEAS 8-14
“Taxi ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmiíún ndaʼa̱ Jehová”
(Oseas 14:2) Ndikóndó nu̱ú Jehová. Ndiʼindó ka̱ʼa̱n xíʼinra: ‘Káʼnu koo iniún xa̱ʼandi̱; ndakiʼin ña̱ va̱ʼa ña̱ táxindi̱ ndaʼún, ta kuniñúʼundi̱ tu̱ʼun yuʼúndi̱ ña̱ ka̱ʼa̱nndi̱ xa̱ʼún.
w07-S 1/4 pág. 20 párr. 1
Ña̱ kúni̱ Ndióxi̱ keʼéyó nu̱úra
Ña̱ Biblia káchiña chiñu ña̱ kéʼéyó nu̱ú Ndióxi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo kití tí xi̱taxina ndaʼa̱ Ndióxi̱, saá íyoña. Ta̱ profeta Oseas, ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kuniñúʼuyó tu̱ʼun yuʼúyó ña̱ ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa Ndióxi̱, ña̱yóʼo ndáyáʼviníña nu̱úra (Oseas 14:2). Ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼin na̱ cristiano na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá: “Ndiʼi tiempo ndasakáʼnuyó Ndióxi̱, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña kakayó natúʼunyó xa̱ʼara” (Hebreos 13:15). Tiempo vitin na̱ testigo Jehová ndíʼi̱ní-inina xíkana nátúʼunna xa̱ʼa Ndióxi̱ xíʼin ndiʼi na̱ yiví (Mateo 24:14; 28:19, 20). Ndiʼi tiempo xíkana nátúʼunna xíʼin na̱ yiví xa̱ʼara ña̱ iníísaá ñuyǐví (Revelación [Apocalipsis] 7:15).
(Oseas 14:4) ”Sandaʼi̱na xíʼin ña̱ ki̱ʼví ke̱ʼéna. Kuʼvi̱-inii̱ kunii̱na chi xa̱a̱ saá nda̱kanixi̱níi̱, chi va̱ása sáa̱ka-inii̱ xínii̱na.
w11-S 15/2 pág. 16 párr. 15
Tá kéʼéyó ña̱ kúni̱ Ndióxi̱ kutakuyó ndiʼi tiempo
15 Tá tiempo xi̱naʼá xi̱xiniñúʼuna iin si̱ndi̱ki̱ xi̱taxina ndaʼa̱ Ndióxi̱ ta tíyóʼo xi̱ndayáʼvinírí nu̱úra. Ta saátu íyoña vitin tá xíniñúʼuyó tu̱ʼun yuʼúyó ña̱ káʼa̱nyó xa̱ʼara ta vií va̱ʼa ndákanixi̱níyó xíʼin tu̱ʼun ña̱ xíniñúʼuyó, ña̱yóʼo ndáyáʼviníña nu̱úra. ¿Ndáaña xi̱keʼé Jehová xíʼin na̱ xi̱taxi kití ndaʼa̱ra? Miíra ni̱ka̱ʼa̱n xa̱ʼana: “Kuʼvi̱-inii̱ kunii̱na chi xa̱a̱ saá nda̱kanixi̱níi̱” (Ose. 14:4). Xíʼin ña̱yóʼo xítoyó, xa̱ʼa ña̱ kúni̱ mií Ndióxi̱, íxakáʼnu-inira xa̱ʼana, ta táxira ña̱ va̱ʼa xa̱a̱na kutáʼanna xíʼinra.
(Oseas 14:9) ¿Ndáana kúú na̱ ndíchi ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina ña̱yóʼo? ¿Ndáana kúú na̱ vií ndákanixi̱ní ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina xa̱ʼa ña̱yóʼo? Chi yichi̱ Jehová nda̱kúní ña̱yóʼo, na̱ nda̱kú-ini kúú na̱ kaka yichi̱ra; soo na̱ kéʼé ña̱ kini va̱ása kakana yóʼo.
jd-S pág. 87 párr. 11
Ná ndasakáʼnuyó Jehová táki̱ʼva kúni̱ miíra
11 Oseas 14:9 káʼa̱nña xa̱ʼa ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa níʼiyó tá xíkayó yichi̱ Ndióxi̱. Ña̱ keʼéyó ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ va̱ʼaníka. Xa̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼa Jehová miíyó, xíni̱ra ndáa ki̱ʼva na̱kuva̱ʼayó, ta ña̱ káʼa̱nra xíʼinyó keʼéyó ña̱ va̱ʼa miíyó kúúña. Ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó xíʼinña ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa iin ña̱ʼa, Ndióxi̱ xíni̱ra miíyó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ta̱ íxava̱ʼa carro xíni̱ra ndáa ki̱ʼva na̱kuva̱ʼa túyóʼo. Xíni̱ va̱ʼara ndáa ña̱ʼa kúúña na̱kuva̱ʼanú. Ta xíni̱tura ña̱ xíniñúʼu kiʼinyó kuenta xíʼinnú, ña̱kán káʼa̱nra nasa̱mayó aceitenú tá xa̱a̱ ya̱ʼa loʼo tiempo. ¿Ndáaña kuu tá ná kǒo keʼéyó ña̱yóʼo ta ndakanixi̱níyó ña̱ kǒo ña̱ʼa ndoʼo carro? Motor ña̱ kúúmiínú kamaní ndiʼi-xa̱ʼaña. Ta saá kúú ña̱ íyo miíyó na̱ yiví. Ña̱ va̱ʼa miíyó kúúña tá kéʼéyó ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ (Isaías 48:17, 18). Ta ná kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa ña̱ ku̱a̱ʼání ña̱ níʼiyó tá kandíxayó Ndióxi̱, saá kúúña kusi̱íka-iniyó kundiku̱nyó ña̱ káʼa̱nra (Salmo 112:1).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Oseas 10:12) Keʼéndó ña̱ va̱ʼa ta ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa ndakiʼinndó. Nandukúndó Jehová, ta nda̱a̱ ná kixi miíra na̱ʼa̱ra yichi̱ nda̱kú nu̱úndó.
w05-S 15/11 pág. 28 párr. 7
“Yichi̱ Jehová nda̱kúníña”
7 Tá xíʼin ndiʼi-iniyó ndásakáʼnuyó Jehová, ta̱yóʼo kuʼvi̱ní-inira kunira miíyó, á nda̱kúní koo inira xíʼinyó. Xíʼin na̱ ñuu Israel na̱ kǒo kándíxañaʼá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Keʼéndó ña̱ va̱ʼa ta ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa ndakiʼinndó. Nandukúndó Jehová, ta nda̱a̱ ná kixi miíra na̱ʼa̱ra yichi̱ nda̱kú nu̱úndó” (Oseas 10:12).
(Oseas 11:1) “Tá ni̱xi̱yo loʼo ta̱ Israel, tasaá xi̱kuʼvi̱-inii̱ xinii̱ra, chí ñuu Egipto ka̱nai̱ se̱ʼi̱.
w11-S 15/8 pág. 10 párr. 10
Xi̱ndatuna ta̱ Mesías
10 Nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱u xíʼin na̱ ñuu Israel, Ndióxi̱ ta̱vára se̱ʼera chí ñuu Egipto (Ose. 11:1). Tá kúma̱ní kaʼnda ta̱ Herodes chiñu ña̱ kaʼnína na̱ va̱lí, iin ta̱ ángel ni̱ka̱ʼa̱n xíʼin ta̱ José ña̱ ná ku̱ʼu̱nra chí ñuu Egipto xíʼin ñá María xíʼin ta̱ Jesús. Tándi̱ʼi ke̱ena ñuu kán “tá xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Herodes, ña̱ va̱ʼa xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ profeta Oseas, chi ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Chí ñuu Egipto ka̱nai̱ se̱ʼi̱ʼ” (Mat. 2:13-15). Ndiʼi ña̱ ni̱xi̱nu tá tiempo saá kǒoña níkeʼé ta̱ Jesús chi iin ta̱ loʼova xi̱kuura.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Oseas 8:1-14) “Tivi iin ndiki̱. Va̱xi iinna táki̱ʼva va̱xi iin tí águila chí veʼe Jehová, xa̱ʼa ña̱ ni̱ya̱ʼandosóna iin trato ña̱ chi̱ka̱i̱ xíʼinna, ta kǒo níkeʼéna ña̱ káʼa̱n ley ta̱xii̱ ndaʼa̱na. 2 Ta káʼa̱nna xíʼi̱n: ‘Ndióxi̱ miíndi̱, ndi̱ʼi̱ na̱ ñuu Israel, yóʼó kúú ta̱ xíni̱ndi̱ʼ. 3 ”Na̱ ñuu Israel sa̱ndákoona ña̱ va̱ʼa. Ná kundiku̱n na̱ contra xíʼinna sa̱tána. 4 Miína ndu̱kú rey kaʼndachíñu nu̱úna, soo su̱ví xa̱ʼa yi̱ʼi̱ níkeʼénaña. Ndu̱kúna princípe, soo kǒo níka̱ʼa̱nna xíʼi̱n. Xíʼin plata xíʼin oro i̱xava̱ʼa ndióxi̱na, ña̱ kúni̱na sándiʼi-xa̱ʼana miína. 5 Si̱ndi̱ki̱ tí xi̱kuumiíún ñuu Samaria, ndi̱ʼi-xa̱ʼarí. Sáa̱ní-inii̱ xínii̱ na̱ ñuún. Nda̱a̱ ¿ama kúúña sandákoona keʼéna ña̱yóʼo? 6 Chi iin ta̱ ñuu Israel kúú ta̱ i̱xava̱ʼa ña̱yóʼo, ta su̱ví ndióxi̱ kúúña; saáchi tí si̱ndi̱ki̱ ñuu Samaria tí ndiʼi-xa̱ʼava kúúrí. 7 ”Saáchi ta̱chí kúú ña̱ chíʼina, ta ta̱chí kúú ña̱ ndakiʼinna. Kǒo ni iin ña̱ʼa chi̱ʼina kana. Ni iinña kǒo taxi harina. Tá kána loʼo ña̱ chi̱ʼina inkana ndakiʼinña kuxuna. 8 ”Ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa kúú ñuu Israel. Ta ku̱ʼu̱nna koona xíʼin inka ñuu, táki̱ʼva íyo vaso ña̱ kǒo chiñu saá koona. 9 Saáchi miína ku̱a̱ʼa̱nna ñuu Asiria, táki̱ʼva íxaa iin tí cebra. Na̱ ñuu Efraín, cha̱ʼvina na̱ ku̱su̱n xíʼinna. 10 Ni cháʼvikavana na̱ ku̱su̱n xíʼinna, vitin ndachitáʼi̱nna; ta ndáa loʼo tiempo kuñuʼuna nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ táxi na̱ rey xíʼin na̱ príncipe. 11 ”Saáchi ñuu Efraín ku̱a̱ʼání ña̱ altar i̱xava̱ʼana ta nu̱ú ña̱yóʼo kéʼéna ña̱ kini. 12 Ku̱a̱ʼání ña̱ káʼa̱n ley chi̱ndaʼíi̱ ku̱a̱ʼa̱n nu̱úna; ta na̱yóʼo kǒo xa̱ʼaña nu̱úna. 13 Kití tí xáʼnína nu̱úra, nina miína xíxi kuñurí ta kéʼéna ndiʼi ña̱ kǒo kútóora. Ta vitin ndakaʼánra xa̱ʼa ndiʼi ña̱ kini ña̱ kéʼéna xíʼinra ta ndatiinra ku̱a̱chi xíʼinna xa̱ʼa ña̱yóʼo. Ta na̱yóʼo chí ñuu Egipto ndikóna. 14 Na̱ ñuu Israel ki̱xaʼána nándósóna xa̱ʼa Ndióxi̱ ta ki̱xaʼána íxava̱ʼana templo; na̱ ñuu Judá ku̱a̱ʼáka ñuu i̱xava̱ʼana. Ta yi̱ʼi̱ chindaʼíi̱ ñu̱ʼu ku̱ʼu̱n ña̱ koko ñuuna ta ñu̱ʼu yóʼo sandiʼi-xa̱ʼaña ndiʼi torre á veʼena.”
30 TÍ OCTUBRE NDA̱A̱ 5 TÍ NOVIEMBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | JOEL 1-3
“Na̱ se̱ʼún ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa Ndióxi̱”
(Joel 2:28, 29) ”Tándi̱ʼi ña̱yóʼo saá taxii̱ espíritui̱ ndaʼa̱ ndiʼi na̱ yiví, ta na̱ se̱ʼena va̱ʼa ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa ña̱ koo chí nu̱únínu. Ta na̱ xa̱a̱ ku̱chée va̱ʼa xa̱nína xa̱ni̱. Ta na̱ va̱lí kúaan va̱ʼa kunina ña̱ visión. 29 Ta na̱ káchíñu nu̱úna taxii̱ espíritui̱ ndaʼa̱na tá ná kixa̱a̱ tiempo kán.
w02-S 1/8 pág. 15 párr. 4, 5
“Ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱” kúni̱yó keʼéyóña
4 Tándi̱ʼi nda̱kiʼin na̱ discípulo na̱ ñuu Jerusalén espíritu santo, va̱ása níxindatuna ña̱ ku̱ʼu̱nna natúʼunna xa̱ʼa tu̱ʼun Ndióxi̱ xíʼin na̱ yiví, míí ki̱vi̱ saá ndi̱ku̱n na̱túʼunna xíʼin na̱ yiví na̱ ku̱a̱ʼání ni̱xa̱ʼa̱n kán. Saá kúúña ni̱xi̱nu nu̱ú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta Joel se̱ʼe ta̱ Petuel na̱ ni̱xi̱yo tá xa̱a̱ yáʼa u̱na̱ ciento ku̱i̱ya̱: “Saá taxii̱ espíritui̱ ndaʼa̱ ndiʼi na̱ yiví, ta na̱ se̱ʼena va̱ʼa ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa ña̱ koo chí nu̱únínu. Ta na̱ xa̱a̱ ku̱chée va̱ʼa xa̱nína xa̱ni̱. Ta na̱ va̱lí kúaan va̱ʼa kunina ña̱ visión. Ta na̱ káchíñu nu̱úna taxii̱ espíritui̱ ndaʼa̱na tá ná kixa̱a̱ tiempo kán [...], tá kúma̱níka kixa̱a̱ ki̱vi̱ káʼnu, ta ndeéní kuu tá ná kixa̱a̱ ña̱yóʼo” (Joel 1:1; 2:28, 29, 31; Hechos 2:17, 18, 20).
5 ¿Á kúni̱ kachi ña̱yóʼo ña̱ ndataku ndiʼi na̱ profeta ta̱a xíʼin ná si̱ʼí, tá kúú ta̱ David, ta̱ Joel xíʼin ñá Débora, ña̱ ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa ña̱ koo chí nu̱únínu? Va̱ása. ‘Na̱ se̱ʼena xíʼin na̱ káchíñu nu̱únaʼ, tu̱ʼun yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa na̱ ñuu Ndióxi̱ na̱ kuumií espíritu santo ña̱ va̱ʼa natúʼunna xa̱ʼa ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ xa̱a̱ ke̱ʼé Jehová xíʼin ña̱ keʼéra chí nu̱únínu; na̱yóʼo kúúna natúʼun xa̱ʼa Ndióxi̱. ¿Ndáaña ke̱ʼé ku̱a̱ʼáníka na̱ yiví? (Hebreos 1:1, 2.)
jd-S pág. 167 párr. 4
“Ka̱ʼa̱nndó ña̱yóʼo xíʼin na̱ yiví”
4 Ná kunda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱yóʼo. Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ profeta Joel ña̱ ka̱ʼa̱nra ndáa tiempo kuuña ku̱a̱ʼání na̱ yiví natúʼunna xa̱ʼa Ndióxi̱: “Tándi̱ʼi ña̱yóʼo saá taxii̱ espíritui̱ ndaʼa̱ ndiʼi na̱ yiví, ta na̱ se̱ʼena va̱ʼa ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa ña̱ koo chí nu̱únínu. Ta na̱ xa̱a̱ ku̱chée va̱ʼa xa̱nína xa̱ni̱. Ta na̱ va̱lí kúaan va̱ʼa kunina ña̱ visión” (Joel 2:28-32). Tá vikó ña̱ Pentecostés tá ku̱i̱ya̱ 33, saá kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ apóstol Pedro ña̱ ni̱xi̱nu ña̱yóʼo xíʼin na̱ discípulo na̱ nda̱taka ñuu Jerusalén tá nda̱kiʼinna espíritu, ni̱xi̱nu ña̱yóʼo chi na̱túʼunna xa̱ʼa Ndióxi̱ xíʼin na̱ yiví míí ki̱vi̱ saá (Hechos 1:12-14; 2:1-4, 11, 14-21). ¿Á xínutu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Joel tiempo vitin? Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Joel ni̱xi̱nuña tá ki̱xaʼá ña̱ siglo XX. Na̱ sa̱xínu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta yóʼo xi̱kuu na̱ hermano na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví na̱ xi̱ndoo tá tiempo saá, chi na̱yóʼo ki̱xaʼána nátúʼunna xa̱ʼa Ndióxi̱ xíʼin xa̱ʼa Reinora ña̱ xa̱a̱ ki̱xaʼáña xáʼndachíñuña chí ndiví.
(Joel 2:30-32) ”Ta yi̱ʼi̱ taxii̱ ña̱ va̱ʼa kunina ña̱ kuu chí ndiví xíʼin nu̱ú ñuʼú, kunina ni̱i̱, kunina ñuʼu̱ ta kunina kana yi̱ʼma̱. 31 Ta kunina ña̱ kunaá nu̱ú ñu̱ʼu, ta tí yo̱o̱ nduurí ni̱i̱, ña̱yóʼo kuuña tá kúma̱níka kixi ki̱vi̱ káʼnu Jehová, ta ndeéní kuu ña̱yóʼo. 32 Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼu kuu, ndiʼi na̱ ndásakáʼnu ki̱vi̱ Jehová ka̱kuna; saáchi ña̱ yuku̱ Sión xíʼin ña̱ ñuu Jerusalén kán kúú nu̱ú koona ka̱ku, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Jehová, ta xíʼin na̱ ka̱ku yóʼo kuñuʼu na̱ kána Jehová.”
w07-S 1/10 pág. 13 párr. 2
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Joel xíʼin libro Amós
2:32. ¿Ndáaña kúni̱ kachiña ‘na̱ ndásakáʼnu ki̱vi̱ Jehováʼ? Kúni̱ kachiña kunda̱a̱-inina xíʼin ki̱vi̱ra, to̱ʼó koona xíʼinña ta kandíxana ña̱ káʼa̱nra (Romanos 10:13, 14).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Joel 2:12, 13) “Ta ña̱yóʼo kúútu ña̱ káʼa̱n Jehová, ndikóndó nu̱úi̱ xíʼin ndiʼi níma̱ndó ta kixi ndutandó ta kuakundó nu̱úi̱. 13 Ta ndatándó níma̱ndó ta su̱ví ti̱ko̱to̱ndó ndatándó; ta ndikóndó nu̱ú Jehová, chi ta̱yóʼo va̱ʼaní inira xíʼinndó, kǒo sáa̱ kamara xíʼinndó ta kúʼvi̱ní-inira xínira ndóʼó, ta kǒo taxira kixi castigo ndaʼa̱ndó.
w07-S 1/10 pág. 13 párr. 5
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Joel xíʼin libro Amós
2:12, 13. Tá ndixa ndíkó-iniyó xa̱ʼa ku̱a̱chiyó, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ ndatáyó níma̱yó á tává ndiʼiyó ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ ndíka̱a̱ níma̱yó, ta su̱ví kuití ti̱ko̱to̱yó ndatáyó ña̱ na̱ʼa̱yó ña̱ ndíkó-iniyó.
(Joel 3:14) Ku̱a̱ʼání na̱ yiví ki̱xa̱a̱na nu̱ú yoso̱, saáchi xa̱a̱ ku̱yatin kixa̱a̱ ki̱vi̱ káʼnu Jehová.
w07-S 1/10 pág. 13 párr. 3
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Joel xíʼin libro Amós
3:14. ¿Ndáaña kúú yoso̱ ña̱ káʼa̱n versículo yóʼo xa̱ʼa? Yoso̱ yóʼo kúú nu̱ú ndatiin Jehová ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví, soo su̱ví yoso̱ ndixa kúúña. Tá tiempo ni̱xi̱yo ta̱ Jehosafat ñuu Judá, ki̱vi̱ ta̱ rey yóʼo kúni̱ kachiña “Jehová kúúra juez”, Ndióxi̱ sa̱kákura na̱ ñuu Judá nu̱ú na̱ inka ñuu tá sa̱kánitáʼanra na̱ soldado na̱yóʼo xíʼin táʼan miína. Xa̱ʼa ña̱yóʼo kúúña xi̱naní yoso̱ yóʼo, “yoso̱ ta̱ Jehosafat” (Joel 3:2, 12). Ña̱ tiempo vitin ku̱a̱chi ña̱ ndatiin Ndióxi̱ xíʼin ndiʼi na̱ yiví tá ná sandiʼi-xa̱ʼarana, ña̱yóʼo kúú ña̱ ndakiʼin ki̱vi̱ yoso̱ ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa (Revelación 19:15).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Joel 2:28–3:8) ”Tándi̱ʼi ña̱yóʼo saá taxii̱ espíritui̱ ndaʼa̱ ndiʼi na̱ yiví, ta na̱ se̱ʼena va̱ʼa ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa ña̱ koo chí nu̱únínu. Ta na̱ xa̱a̱ ku̱chée va̱ʼa xa̱nína xa̱ni̱. Ta na̱ va̱lí kúaan va̱ʼa kunina ña̱ visión. 29 Ta na̱ káchíñu nu̱úna taxii̱ espíritui̱ ndaʼa̱na tá ná kixa̱a̱ tiempo kán. 30 ”Ta yi̱ʼi̱ taxii̱ ña̱ va̱ʼa kunina ña̱ kuu chí ndiví xíʼin nu̱ú ñuʼú, kunina ni̱i̱, kunina ñuʼu̱ ta kunina kana yi̱ʼma̱. 31 Ta kunina ña̱ kunaá nu̱ú ñu̱ʼu, ta tí yo̱o̱ nduurí ni̱i̱, ña̱yóʼo kuuña tá kúma̱níka kixi ki̱vi̱ káʼnu Jehová, ta ndeéní kuu ña̱yóʼo. 32 Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼu kuu, ndiʼi na̱ ndásakáʼnu ki̱vi̱ Jehová ka̱kuna; saáchi ña̱ yuku̱ Sión xíʼin ña̱ ñuu Jerusalén kán kúú nu̱ú koo na̱ ka̱ku, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Jehová, ta xíʼin na̱ ka̱ku yóʼo kuñuʼu na̱ kána Jehová.”
3 “Saáchi tá ná kixa̱a̱ tiempo yóʼo, tá ná ndikó na̱ ñuu Judá xíʼin na̱ ñuu Jerusalén, 2 ta saátu sandátakai̱ ndiʼi na̱ yiví ta ku̱ʼu̱nna chí yoso̱ ta̱ Jehosafat; ta kán ndatii̱n ku̱a̱chi xíʼinna xa̱ʼa na̱ ñuui̱ Israel, chi inka ñuuna ni̱xa̱ʼa̱n na̱yóʼo ni̱xi̱yona; ta nda̱taʼví ndiʼina ñuʼíi̱. 3 Ta chi̱ka̱a̱na suerte sa̱tá na̱ ñuui̱; ta ta̱xina iin ta̱ lee loʼo se̱ʼena xa̱ʼa iin ñaʼá ñá kéʼé ña̱ kini, ta ni̱xi̱kóna iin ñá loʼo se̱ʼena ña̱ kúni̱na koʼona vino. 4 ”Ta saátu ndóʼó na̱ ñuu Tiro xíʼin ñuu Sidón xíʼin ndiʼi ndóʼó na̱ ñuu Filistea ¿nda̱saa kunii̱ ndóʼó? ¿Á ña̱yóʼova kúni̱ndó keʼéndó xíʼi̱n? Táki̱ʼva kéʼéndó xíʼi̱n ki̱ʼva saá keʼíi̱ xíʼinndó, ta kamaní ndatii̱n ku̱a̱chi xíʼinndó. 5 Saáchi ndóʼó i̱xakuiʼnándó ña̱ oro xíʼin ña̱ plata ña̱ kúúmiíi̱, ta ndiʼi ña̱ʼa va̱ʼa ña̱ kúúmiíi̱ ku̱a̱ʼa̱nña xíʼinndó chí templondó; 6 ta ni̱xi̱kóndó na̱ ñuu Judá xíʼin na̱ ñuu Jerusalén nu̱ú na̱ ñuu Grecia, xa̱ʼa ña̱ kúni̱ndó koo xíkana nu̱ú ñuuna; 7 ta yi̱ʼi̱ ku̱ʼi̱n ndatávái̱na ñuu nu̱ú ni̱xa̱ʼa̱nndó ni̱xi̱kóndóna ta ndikóna ñuuna, ta yi̱ʼi̱ ndatiin ndóʼó xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼéndó xíʼinna. 8 Ta yi̱ʼi̱ xi̱kói̱ na̱ se̱ʼendó nu̱ú na̱ ñuu Judá, ta na̱ ñuu Judá xi̱kónana nu̱ú na̱ ñuu Seba, iin ñuu xíka ndíka̱a̱ kúú ña̱yóʼo; chi mií Jehová ni̱ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo.