Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión
2-8 TÍ JULIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | LUCAS 6, 7
“Va̱ʼa ná koo iniyó”
(Lucas 6:37) “Sandákoondó ña̱ tiinndó ku̱a̱chi xíʼin inkana ña̱ va̱ʼa ná kǒo tiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼinndó. Kǒo ka̱ʼa̱nndó ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼana, ña̱ va̱ʼa ná kǒo tiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼinndó. Koo káʼnu-inindó xa̱ʼana ña̱ va̱ʼa ná koo káʼnu-ini Ndióxi̱ xa̱ʼandó.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 6:37
Koo káʼnu-inindó xa̱ʼana ña̱ va̱ʼa ná koo káʼnu-ini Ndióxi̱ xa̱ʼandó: Á “sañándóna, ta sañá Ndióxi̱ ndóʼó”. Ña̱ tu̱ʼun griego “sañandóna” kúni̱ kachituña “taxiyó ná ku̱ʼu̱nna”, “chindaʼáyóna ku̱ʼu̱nna”, á “sañayóna”, á sañána iin na̱ ndika̱a̱ veʼeka̱a. Yóʼo va̱ása káʼa̱nña xa̱ʼa ña̱ tiinyó ku̱a̱chi xíʼinna. Ña̱ tu̱ʼun tiinyó ku̱a̱chi á ka̱ʼa̱nyó ña̱ va̱ása va̱ʼa iin kúni̱ kachiña nu̱ú ña̱ texto yóʼo, kúni̱ kachiña ña̱ ndikó-iniyó ta ixakáʼnu-iniyó, ni íyova ku̱a̱chi ni̱ki̱ʼvina nu̱úyó.
w08-S 15/5 pág. 9, 10 párr. 13, 14
Nina ña̱ va̱ʼa ná keʼéyó
13 Ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Mateo xa̱ʼa tu̱ʼun ña̱ xi̱niñúʼun ta̱ Jesús: “Va̱ása tiinndó ku̱a̱chi xíʼin inkana ña̱ va̱ʼa ná kǒo tiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼinndó” (Mat. 7:1). Ta̱ Lucas ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Sandákoondó ña̱ tiinndó ku̱a̱chi xíʼin inkana ña̱ va̱ʼa ná kǒo tiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼinndó. Kǒo ka̱ʼa̱nndó ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼana, ña̱ va̱ʼa ná kǒo tiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼinndó. Koo káʼnu-inindó xa̱ʼana ña̱ va̱ʼa ná koo káʼnu-ini Ndióxi̱ xa̱ʼandó” (Luc 6:37). Na̱ fariseo, ndi̱va̱ʼaní xi̱tiinna ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví, ta̱ va̱ása níxi̱ndiku̱nna ña̱ va̱xi nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱. Na̱ xi̱kuumií costumbre yóʼo, ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná ‘kǒo tiinkana ku̱a̱chi xíʼin na̱ yivíʼ va̱ʼaka ná ‘sañánanaʼ, á kǒo kiʼinkana kuenta xíʼin ku̱a̱chi ke̱ʼéna; á ná kachiyó saá, koo káʼnu-inina xa̱ʼa ku̱a̱china. Ta̱ apóstol Pablo ta̱xira iin consejo táʼan ña̱yóʼo ña̱ vaxi nu̱ú Efesios 4:32, ta káʼa̱nña xa̱ʼa ña̱ koo káʼnu-iniyó xa̱ʼa inkana, nda̱a̱ táki̱ʼva sa̱kuaʼáyó.
14 Tá na̱ discípulo ta̱ Jesús i̱xakáʼnu-inina xa̱ʼa na̱ yiví, ki̱ʼva saátu xi̱niñúʼu keʼé na̱yóʼo. “Ki̱ʼva ña̱ tíún ku̱a̱chi xíʼinna saá tiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼún, táki̱ʼva kéʼún xíʼin inkana saá keʼé Ndióxi̱ xíʼún”, ka̱chi ta̱ Jesús (Mat. 7:2). Ndiʼi saáyó na̱ yiví ña̱ kéʼéyó xíʼin inkana, ña̱kán kúú ña̱ ndákiʼinyó (Gál. 6:7).
(Lucas 6:38) Taxindó ña̱ʼa ndaʼa̱ na̱ yiví, ta Ndióxi̱ taxira ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ndó. Nda̱a̱ kui̱ta ndaa mií ña̱ va̱ʼa nu̱ú ti̱ko̱to̱ndó, ku̱a̱ʼání kooña. Chi nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéndó saá keʼéna xíʼinndó”.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 6:38
Taxindó ña̱ʼa ndaʼa̱ na̱ yiví: Á “ndakundeéka̱ndó taxindóña”. Ti̱xin ña̱ tu̱ʼun griego ña̱ tu̱ʼun yóʼo, kúni̱ kachiña “taxindó” ta náʼaña nu̱úyó ña̱ kǒo sandákooyó keʼéyóña.
(Lucas 6:38) Taxindó ña̱ʼa ndaʼa̱ na̱ yiví, ta Ndióxi̱ taxira ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ndó. Nda̱a̱ kui̱ta ndaa mií ña̱ va̱ʼa nu̱ú ti̱ko̱to̱ndó, ku̱a̱ʼání kooña. Chi nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéndó saá keʼéna xíʼinndó”.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 6:38
nu̱ú ti̱ko̱to̱ndó: Lit., “kándíka”. Ña̱ tu̱ʼun yóʼo sana káʼanña xa̱ʼa iin bolsa ña̱ xi̱kumií na̱ yiví ña̱ xi̱chinúuna sa̱tá ti̱ko̱to̱na ta xi̱katúnnaña toko̱na. Ña̱ tu̱ʼun “nda̱a̱ kui̱ta ndaa mií ña̱ va̱ʼa nu̱ú ti̱ko̱to̱ndó” sana káʼa̱nña xa̱ʼa costumbre ña̱ xi̱kuumií sava na̱ xi̱xikó tiempo xi̱naʼá ña̱ xi̱sakútuna bolsa na̱ yiví na̱ xi̱sata ña̱ʼa nu̱úna.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Lucas 6:12, 13) Mií ki̱vi̱ saá ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra keʼéra oración chí yuku̱, ta iníísaá ñu̱ú ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱. 13 Tá xa̱a̱ ni̱tu̱vi ka̱nara na̱ discípulora ta nda̱ka̱xinra u̱xu̱ u̱vi̱na ña̱ koona “apóstolra”:
w07-S 1/8 pág. 6 párr. 1
¿Ndáaña keʼéyó ña̱ va̱ʼa xa̱a̱yó kundi̱ʼi̱ka-iniyó xa̱ʼa chiñu Ndióxi̱?
Ta̱ Jesús ku̱a̱ʼání yichi̱ xi̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ (Juan 17:1-26). Iin ejemplo kúúña, tá kúma̱níka ndaka̱xinra na̱ u̱xu̱ u̱vi̱ ña̱ koona apóstolra, “ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra keʼéra oración chí yuku̱, ta iníísaá ñu̱ú ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱” (Lucas 6:12). Na̱ yiví na̱ ndíʼi̱-ini xa̱ʼa chiñu Ndióxi̱, kéʼéna táʼan ña̱ xi̱keʼé ta̱ Jesús ña̱ káʼa̱n ni̱ʼina xíʼin Ndióxi̱ ni kǒo tu̱ndóʼo kúúmiína soo ni saá, káʼa̱nna xíʼinra. Tá íyo ña̱ ndáyáʼviní kúni̱na keʼéna siʼna xíʼin Ndióxi̱ káʼa̱nna, ña̱ chindeé táʼanra xíʼinna, saáchi kúni̱na ndiʼi ña̱ ndáka̱xinna keʼéna chindeé táʼanña xíʼinna.
(Lucas 7:35) Soo, ña̱ ndíchi kúúmiíra náʼa miívaña xíʼin ña̱ kéʼé ndiʼi na̱ se̱ʼera”.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 7:35
na̱ se̱ʼera: Á “ña̱ ndákiʼinra xa̱ʼa ña̱ kéʼéra”. Nu̱ú ña̱ versículo yóʼo káʼanña xa̱ʼa ña̱ ndíchi, ña̱ íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin na̱ yiví, saáchi káʼa̱nña ña̱ íyo se̱ʼeña. Ña̱ va̱xi nu̱ú ña̱ Mateo 11:19, káchiña tá ndíchiyó ta ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa “keʼéyó”. Se̱ʼe ña̱ ndíchi, á ña̱ kéʼéna, ta̱yóʼo kúú ta̱ Juan ta̱ sándakuchi na̱ yiví xíʼin ta̱ Jesús, na̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱na ña̱ va̱tá kúú ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼana. Ña̱ xi̱kuni ta̱ Jesús ka̱ʼa̱nra kúúña: “Xíʼin ña̱ kéʼéna, kuchiñu na̱ʼa̱na ña̱ vatá kúú ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼana”.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Lucas 7:36-50) Ta vitin, iin ta̱ fariseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jesús ña̱ ná ku̱ʼu̱nra kuxura xíʼinra. Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nva ta̱ Jesús veʼe ta̱ fariseo ta xi̱kundúʼúra nu̱ú mesara. 37 Ta iin ñá ñaʼá ñá xíni̱ ndiʼina ña̱ kúúñá iin ñaʼá ñá kíʼvi ku̱a̱chi, na̱kunda̱a̱-iniñá ña̱ ki̱xa̱a̱ ta̱ Jesús veʼe ta̱ fariseo, ta ki̱xa̱a̱ñá xíʼin iin ki̱si nu̱ú ñúʼu aceite tá xáʼa̱n támi, ta chútúña xíʼinrá. 38 Ta xi̱kundichiñá chí sa̱tára yatin chí xa̱ʼara, ta ki̱xaʼáñá xákuñá ta xíʼin ti̱kui̱í nu̱úñá ki̱xaʼáñá sándaxiñá xa̱ʼara ta ki̱xaʼáñá ndáya̱kunñáña xíʼin yixí xi̱níñá, ta chítúñá xa̱ʼara ta chíka̱a̱ñá aceite tá xáʼa̱n támi. 39 Tá xi̱ni ta̱ fariseo ta̱ ka̱nañaʼá ña̱ kuxura xíʼinra veʼera, ki̱xaʼára ndákanixi̱níra: “Tá ndixa profeta kúú ta̱yóʼo kunda̱a̱va-inira ndáa ñaʼá kúú ñá tíin xa̱ʼara, chi ñaʼá ñá ku̱a̱chiva kúú ñáyóʼo”. 40 Soo ta̱ Jesús ki̱xaʼára káʼa̱nra: “Simón, íyo iin ña̱ kúni̱i̱ ka̱ʼi̱n xíʼún”. Ta̱yóʼo káchira: “Ka̱ʼa̱n maestro”. 41 “U̱vi̱ ta̱a nísakana nu̱ú iin ta̱ sátati xu̱ʼún; iin ta̱ nísaka 500 denario, ta inkara nísaka 50 denario. 42 Tá kǒo níni̱ʼína xu̱ʼún chaʼvina ndaʼa̱ra, i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼa u̱vi̱ saána. ¿Ndáa ta̱ kúú ta̱ kuʼvi̱ka-ini kúniñaʼá xa̱ʼa ña̱ i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼara?” 43 Ta̱ Simón nda̱kuiinra: “Sana ta̱ ku̱a̱ʼá xi̱nisaka nu̱úvara túvi yi̱ʼi̱. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús: Ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ ni̱ka̱ʼún”. 44 Tasaá xi̱tora nu̱ú ñá ñaʼá yóʼo ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Simón: “¿Á xítoún ñá ñaʼá yóʼo? Ni̱ki̱ʼvii̱ veʼún ta kǒo nítaxiún ti̱kui̱í ndoo xa̱ʼíi̱. Soo ñá ñaʼá yóʼo nda̱xiñá xa̱ʼíi̱ xíʼin ti̱kui̱í nu̱úñá ta xíʼin yixí xi̱níñá sa̱ndáyaañáña. 45 Yóʼó kǒo ní chitún nu̱úi̱; ta ñáyóʼo, nda̱a̱ tá ni̱kiʼvii̱, kǒo nísandákooñá ña̱ chitúña xaʼíi̱. 46 Yóʼó kǒo níchika̱ún aceite xi̱níi̱, soo ñá ñaʼá yóʼo chi̱ka̱a̱ñá aceite xa̱ʼíi̱. 47 Xa̱ʼa ña̱yóʼo káʼi̱n xíʼún, ni ku̱a̱ʼání kúú ku̱a̱chiñá, ndo̱o ndi̱ʼi̱ña, chi ni̱ku̱ʼvi̱ní-iniñá xi̱niñá yi̱ʼi̱; na̱ loʼo kúú ku̱a̱chi loʼo íxakáʼnu-inina xa̱ʼana, ta loʼo kúʼvi̱-inina xinina”. 48 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Xa̱a̱ ndo̱ova ku̱a̱chiún”. 49 Tasaá na̱ ndóo nu̱ú mesa ki̱xaʼána ndáka̱tu̱ʼun xíʼin miína: “¿Ndáa ta̱a kúú ta̱yóʼo nda̱a̱ ku̱a̱china ndákatara?”. 50 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ñá ñaʼá: “Xa̱ʼa ña̱ kándíxaún Ndióxi̱ ni̱ka̱kún, kúaʼan, ta kǒo kundi̱ʼi̱ka-iniún”.
9-15 TÍ JULIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | LUCAS 8-9
“¿Ndáaña kivi keʼéyó ña̱ kundiku̱nyó ta̱ Jesús?”
(Lucas 9:57, 58) Ta vitin, tá ku̱a̱ʼa̱nna chí yichi̱ iinna ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra: “Nda̱a̱ mií nu̱ú ku̱ʼún ku̱ʼi̱n xíʼún”. 58 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra: “Tí xi̱kuii íyo kavá nu̱ú kísi̱rí ta tí saa íyo taka̱rí nu̱ú kísi̱rí, soo se̱ʼe ta̱ ta̱a kǒo nu̱ú ndakiʼindeéra”.
it-2 pág. 485
Taka̱
Tá ni̱ka̱ʼa̱n iin ta̱ escriva xíʼin ta̱ Jesús: “Maestro, nda̱a̱ mií nu̱ú ku̱ʼún ku̱ʼi̱n xíʼún”, ta̱ Jesús nda̱kuiira: “Tí xi̱kuii íyo kavá nu̱ú kísi̱rí ta tí saa íyo taka̱rí nu̱ú kísi̱rí, soo se̱ʼe ta̱ ta̱a kǒo nu̱ú ndakiʼindeéra”. (Mt 8:19, 20; Lu 9:57, 58.) Ña̱ kivi kundiku̱n ta̱ ta̱a yóʼo sa̱tá ta̱ Jesús, xi̱niñúʼu sandákoo ndiʼira ña̱ ku̱i̱ká xíʼin inka ña̱ xi̱kuumiíra ta kandíxara ña̱ chindeé táʼan Jehová xíʼinra. Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús yóʼo kítaʼanña xíʼin ña̱ oración ña̱ sa̱náʼa̱nra na̱ discípulora: “Taxi ña̱ʼa kuxundi̱ ki̱vi̱ vitin”, á ínka ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra yóʼo: “Xa̱ʼa ndiʼi ña̱ yóʼo, xíniñúʼun kandíxandó: nda̱a̱ iin ndóʼo na̱ kǒo sándakoo ña̱ ku̱i̱ka ña̱ kumiíndó, va̱ása kuchiñu koondó discípuloi̱”. (Mt 6:11; Lu 14:33.)
(Lucas 9:59, 60) Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin inkara: “Kundiku̱n yi̱ʼi̱”. Ta̱ ta̱a ni̱ka̱ʼa̱nra: “Taxi siʼna ná sandúxu̱i̱n yivái̱”. 60 Soo ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Taxi ná sandúxu̱n táʼan mií na̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱, soo yóʼó kúaʼan ta natúʼún iníísaá ñuyǐví xa̱ʼa Reino Ndióxi̱”.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 9:59, 60
ná sandúxu̱i̱n yivái̱: Ña̱ ñuu ña̱ naní Oriente Medio, tá iin na̱ yiví ni̱xi̱ʼi̱na, ndi̱ku̱n ndúxu̱nna íxaana mií ki̱vi̱ kán. Ña̱yóʼo kúni̱ káchiña, sa̱kánva ni̱xi̱ʼi̱ yivára ta káʼa̱nra xíʼin ta̱ Jesús ña̱ ná ku̱ʼu̱nra sandúxu̱nrara. Chi tá kǒo níxi̱ʼi̱ yivára va̱ása ka̱ʼa̱nvíra xíʼin ta̱ Jesús ña̱yóʼo. Sana iin kue̱ʼe̱ xi̱ndoʼora, á sana ku̱u xi̱ku̱aʼavara. Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra va̱ása kúni̱ kachiña ña̱ sandákoo miíra yivára, chi sana íyova na̱ veʼera ña̱ kundaana yivára (Mr 7:9-13). Ña̱ xi̱kuni kachi ta ta̱a yóʼo kúúña: “Kundiku̱nvai̱ yóʼo, soo va̱ása kuchiñu vitin chi táʼa̱n tákukava yivái̱. Kuntatu naʼún nda̱a̱ ná kuvi yivái̱, ta sandúxi̱nra”. Soo nu̱ú ta̱ Jesús ta̱ ta̱a yóʼo kǒo xíniñúʼura viíra tiempo ña̱ chinúu nu̱úra ña̱ Reino Ndióxi̱ (Lu 9:60, 62).
Taxi ná sandúxu̱n táʼan mií na̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱: Nda̱a̱ táki̱ʼva káchi nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 9:59, sana yivá ta ta̱a ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼin ta̱ Jesús iin kue̱ʼe̱ ndóʼora á ku̱u xi̱ku̱aʼara. Ña̱ xi̱kuni̱ kachi ta̱ Jesús kúúña: “Taxi ná sandúxu̱n táʼan mií na̱ va̱ása ndíʼi̱-ini sakuaʼa xa̱ʼa Ndióxi̱ xíʼin táʼan miína”. Ña̱ xi̱kuni̱ kachi ta̱ Jesús kúúña, na̱ veʼe ta̱ ta̱a yóʼo ná kundaana yivára nda̱a̱ ná kuvira ta na̱yóʼo sandúxu̱n ñaʼá. Tá ní xi̱ndiku̱nra sa̱tá ta̱ Jesús ku̱a̱ʼaní ña̱ va̱ʼa ndakiʼinra tá kúú ña̱ kutakura ndiʼi saá tiempo, tasaá kǒo kutáʼanra xíʼin na̱ kǒo ndíʼi̱-ini xa̱ʼa chiñu Ndióxi̱. Xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús, ña̱ kuchiñu kundi̱ʼi̱ka-iniyó xa̱ʼa chiñu Ndióxi̱, xíniñúʼu chinúu nuúna reino Ndióxi̱ nu̱ú ndiʼika ña̱ʼa, xíʼin ña̱ káʼa̱nyó saátu xíʼin ña̱ kéʼéyó.
(Lucas 9:61, 62) Ta inkara ni̱ka̱ʼa̱n: “Kundiku̱i̱ yóʼó; soo siʼna ná ku̱ʼi̱n nda̱yii̱ na̱ veʼi̱”. 62 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Nda̱a̱ iin na̱ tíin ya̱ta̱ ta ndíkóna xítona chí sa̱tá, va̱ása kuchiñu ki̱ʼvina ti̱xin Reino Ndióxi̱”.
nwtsty video xíʼin na̱ʼná
Táʼvina
Tá kíxaʼá kóon sa̱vi̱ saá kúú ña̱ kíxa̱ʼa táʼvina, chi sáa kúú ña̱ ndúvitá nu̱ú ñuʼu̱ (koto sgd, táʼvi 19). Tú ya̱ta̱ yóʼo iinlá yitu̱n kúúnú, á iin ka̱a kúúnú, ta tú yóʼo, núʼninu xíʼin iin yitu̱n ta kánuunú ma̱ʼñú tí kití á sindi̱ki̱. Tá ndi̱ʼi ta̱ʼvina, ta sáa chiʼina si̱ʼva. Nu̱ú ña̱ Escritura Hebrea, ku̱a̱ʼá yichi̱ xíniñúʼuna ña̱ tu̱ʼun “chiʼi” ña̱ sakítáʼanaña xíʼin iin ña̱ ʼa (Jue 14:18; Isa 2:4; Jer 4:3; Miq 4:3). Ta̱ Jesús ku̱a̱ʼá yichi̱ xi̱xiniñúʼura ña̱ chiñu ña̱ xi̱keʼé na̱ yiví ña̱ sanáʼa̱rana xa̱ʼa Ndióxi̱. Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra yóʼo kúni̱ kachiña, tá kúni̱na kundiku̱nna sa̱tára xíniñúʼu kooña xíʼin ndiʼi níma̱na (Lu 9:62). Tá iin ta̱ táʼví yóʼo ná ndikóra kotora chí sa̱tá, kuyakuá chi̱chi ña̱ táʼvíra. Nda̱a̱ táki̱ʼva saá kuchiñu kundoʼo na̱ ndíku̱n yichi̱ ta̱ Jesús tá ndíkóna xítona ña̱ íyo ñuyǐvi yóʼo ta kíxaʼána ndákoona kéʼéna mií ña̱ ndáyáʼvi va̱ʼaka, ta xa̱ʼa ña̱yóʼo va̱ása kivi ya̱ʼana ti̱xin ña̱ Reino Ndióxi̱.
w12-S 15/4 pág. 15, 16 párr. 11-13
Ná kachíñuyó nu̱ú Ndióxi̱ xíʼin ndiʼi níma̱yó
11 Ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱ va̱xi nu̱ú Lucas 9:62, ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa sava ña̱ʼa ña̱ káʼá ña̱ yóʼo xa̱ʼa. Xítoyó ña̱ ki̱xaʼá iin ta̱ ta̱a táʼvira nu̱ú ñuʼú, soo kǒo kívi nandósóra xa̱ʼa na̱ veʼera, nu̱ú ndóo na̱ xáku̱ nu̱ú xíta yaa, nu̱ú ndóo na̱ veʼera xíʼin migora xíxina. Ta̱yóʼo kúni̱kavíra koora xíʼinna. Tá ku̱a̱ʼá ku̱a̱ʼa̱nra táʼvira, ki̱xaʼá kúni̱níra kuxura ña̱ sa̱ndákoora veʼera, ta ndeékaví íxayo̱ʼviña xíʼinra. Tándi̱ʼi ndi̱kóra xi̱tora ña̱ nda̱koora chí sa̱tá. Ni kúma̱ní ku̱a̱ʼá ña̱ keʼéra ña̱ kuchiñu chiʼira, nda̱kanixi̱níra xa̱ʼa inka ña̱ʼa ta ni̱tu̱ví chiñura. Xa̱ʼa ña̱ sa̱ndákoora chiñura, xa̱ʼa ña̱kán sa̱ndákavara ini patronra.
12 Ta vitin ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa ña̱ kúu tiempo vitin. Ta̱ táʼvi yóʼo, kuchiñu sakítaʼanyóra xíʼin iin na̱ hermano na̱ káchiñuni ti̱xin congregación, soo inka ña̱ʼa ndíka̱a níma̱na. Ni kée ni̱ʼina nátúʼunna xa̱ʼa Ndióxi̱ ta ku̱a̱ʼa̱nna reunión, ta va̱ása ndákoona ña̱ ndakanixi̱nína xa̱ʼa ña̱ʼa ña̱ kútóona ña̱ íyo ñuyǐvi yóʼo. Kúni̱kavína keʼénaña. Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa ku̱a̱ʼá ku̱i̱ya̱ ña̱ káchíñuna nu̱ú Ndióxi̱, íxayo̱ʼviníña nu̱úna ña̱ kundée-inina xíʼin ña̱ʼa ña̱ íyo ñuyivi yóʼo, tándi̱ʼi ndíkóna xítona “ña̱ nda̱koona chi sa̱tá”. Ni íyo ku̱a̱ʼá chiñu keʼéna ti̱xin ñuu Ndióxi̱, soo xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n ndíʼi ndeéna, ta va̱ása ndíʼi̱ka-inina xa̱ʼa chiñu Ndióxi̱ (Fili. 2:16). Iin ña̱ suchiní-ini kuuña sandákooyó ña̱ kachíñuyó nu̱ú Jehová, xa̱ʼa ña̱ ku̱vitá-iniyó (Luc. 10:2).
13 Káxinní káʼa̱n ña̱yóʼo. Ña̱ ku̱ʼu̱nyó reunión xíʼin ña̱ natúʼunyó xa̱ʼa Ndióxi̱ va̱ʼaní ña̱yóʼo. Soo ña̱ kundiku̱nyó Jehová xíʼin ndiʼi níma̱yó íyoka ña̱ kúni̱ kachiña (2 Cró. 25:1, 2, 27). Tá ndákanixi̱ní iin na̱ hermano xa̱ʼa ña̱ sa̱ndákoona chí sa̱tá, kivi ndakoona ña̱ kundiku̱nna Jehová (Luc. 17:32). Tá kúni̱yó kooyó ti̱xin reino Ndióxi̱ xíniñúʼu kundiku̱nyó ña̱yóʼo: “Kukini-inindó kunindó ña̱ kini; keʼéndó nina ña̱ va̱ʼa” (Luc. 9:62; Rom. 12:9). Tásaá, kǒo taxiyó nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ña̱ íyo ñuyǐvi yóʼo, sandaʼviña miíyó ni va̱ʼaní náʼanña, ná kǒo taxiyó sakúxikaña miíyó nu̱ú Jehová (2 Cor. 11:14; kaʼvi Filipenses 3:13, 14).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Lucas 8:3) ñá Juana ñá síʼí ta̱ Cuza, ta̱ kíʼin kuenta xíʼin veʼe ta̱ Herodes, xíʼin ñá Susana xíʼin ku̱a̱ʼáníka ná ñaʼá ná chíndeé táʼan xíʼinra.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 8:3
ná chíndeé táʼan xíʼinra: Á “ñá xi̱taxi” ña̱ xi̱xiniñúʼuna. Ña̱ tu̱ʼun griego diakonéo kúni̱ kachiña chindeé táʼanyó xíʼin iin na̱ ndeé ndóʼo, á ná kachiyó saá, keʼéyó ña̱ʼa kuxuna ta taányóña kuxuna. Ña̱yóʼo kítáʼanña xíʼin ña̱ va̱xiña nu̱ú Lucas 4:39 (“na̱ táxi ña̱ xíniñúʼuna”), Lucas 10:40 (“taxina ña̱ʼa ndaʼa̱ inkana”), Lu 17:8 (“kachíñu nu̱úi̱”) xíʼin Hechos 6:2 (“taxina kuxu inkana”), á kuchiñutu ka̱ʼa̱nyó saá xíʼin ña̱ chíndée táʼanyó xíʼin inkana. Ña̱ tu̱ʼun yóʼo xíniñuʼunna xíʼin ná ñaʼá ná káʼan ña̱ versículo 2 xíʼin 3 xa̱ʼa, ña̱ keʼéná xa̱ʼa ta̱ Jesús xíʼin na̱ discípulora, ña̱ va̱ʼa sáxi̱nuná chiñu ña̱ taxi̱ Ndióxi̱ ndaʼa̱ná. Xíʼin ña̱ ke̱ʼé ná ñaʼá yóʼo nda̱sakáʼnuná Ndióxi̱, ña̱kán, ña̱ va̱ʼa kǒo nandósóra xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼéná, ni̱ka̱ʼyí ña̱ va̱ʼa ke̱ʼéná nu̱ú tu̱ʼunra (Pr 19:17; Heb 6:10). Nu̱ú Mateo 27:55 xíʼin Marcos 15:41, saátu xíniñúʼuna tu̱ʼun yóʼo ña̱ tu̱ʼun griego ña̱ ka̱ʼa̱nna ndáaña xi̱keʼé ná ñaʼá yóʼo.
(Lucas 9:49, 50) Ta nda̱kuiin ta̱ Juan ta káchira: “Táta, xi̱nindi̱ iin ta̱ ta̱a ta távára ta̱chí ndi̱va̱ʼa ta xíniñúʼura ki̱vi̱ún ña̱ kéʼéraña, ta ni̱ka̱ʼa̱nndi̱ xíʼinra ña̱ ná kǒo keʼéraña, saáchi va̱ása kítáʼanra xíʼinyó”. 50 Soo ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kǒo kasindó nu̱úra ná keʼéraña, chi va̱ása káʼa̱nra contra xa̱ʼayó, ta̱ chíndeé táʼan xíʼinndó kúúra”.
w08-S 15/3 pág. 31 párr. 3
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro ña̱ Lucas
9:49, 50. ¿Nda̱chun va̱ʼa ta̱xi ta̱ Jesús ña̱ iin ta ta̱a ta̱vára ta̱chi ndi̱va̱ʼa, ta ni su̱ví discípulora níxi̱yó ta̱yóʼo? Kǒo níka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra chi kúma̱ní koo iin congregación nu̱ú ndaku̱táʼan na̱ ndíku̱n sa̱tára. Su̱ví nda̱a̱ kundiku̱nvíra sa̱tá ta̱ Jesús, ta saáví kandíxarara ta kuniñúʼura ki̱vi̱ ta̱ Jesús ña̱ tavára ta̱chí ndi̱va̱ʼa (Mar. 9:38-40).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Lucas 8:1-15) Tándi̱ʼi nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ñuu tá ñuu, ñuu válí, nátúʼunra xa̱ʼa Reino Ndióxi̱. Ta ku̱a̱ʼa̱n na̱ u̱xu̱ u̱vi̱ xíʼinra, 2 ta ku̱a̱ʼa̱ntu sava ná ñaʼá ná sa̱ndaʼara ná xi̱kuumií ta̱chí ndi̱va̱ʼa xíʼin inkaka kue̱ʼe̱, tá kúú ñá María ñá naní Magdalena, ñá ki̱ta u̱xa̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ini, 3 ñá Juana ñá síʼí ta̱ Cuza, ta̱ kíʼin kuenta xíʼin veʼe ta̱ Herodes, xíʼin ñá Susana xíʼin ku̱a̱ʼáníka ná ñaʼá ná chíndeé táʼan xíʼinra. 4 Ta vitin, tá nda̱kutáʼan ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ ke̱e ndiʼi ñuu nu̱ú ni̱ya̱ʼara, tasaá xi̱niñúʼura iin ilustración ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: 5 “Iin ta̱ chíʼi ki̱tara chi̱ʼira si̱ʼva̱. Tá ki̱xaʼára chíʼira sava si̱ʼva̱ yóʼo nda̱kavaña nu̱ú yichi̱ ta ni̱xañindosó na̱ yivíña ta tí saa xa̱xi̱ríña. 6 Inkaña nda̱kava sa̱tá yu̱u̱, tá xa̱a̱ xa̱ʼnuña, ni̱yi̱chiña xa̱ʼa ña̱ kǒo tikui̱í. 7 Inkaña nda̱kava ti̱xin iñu̱, tá xa̱ʼnu iñu̱ yóʼo sa̱yíchi̱ña ña̱yóʼo. 8 Inkaña nda̱kavaña nu̱ú ñuʼú ña̱ va̱ʼa, ta xa̱ʼnuña ta cien yichi̱ka ta̱xiña ku̱i̱ʼi”. Tá ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo ka̱chira: “Na̱ kúni̱ kuniso̱ʼo, ná kuniso̱ʼona”. 9 Soo na̱ discípulora ki̱xaʼána ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara ndáaña kúni̱ kachi ña̱yóʼo. 10 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ndóʼó, ta̱xina ña̱ kunda̱a̱-inindó xa̱ʼa reino Ndióxi̱, soo na̱yóʼo ni ná taxiyó kunina, va̱ása kuninaña, ni ná kuniso̱ʼona va̱ása kunda̱a̱-inina ndáaña kúni̱ kachiña. 11 Ña̱yóʼo kúni̱ kachi ilustración yóʼo: Si̱ʼva̱ kúú tu̱ʼun Ndióxi̱. 12 Ña̱ ni̱ko̱yo ma̱ʼñú yichi̱ kúú na̱ xi̱niso̱ʼo, tasaá kíxa̱a̱ ta̱ Ndi̱va̱ʼa ta táváraña níma̱na ña̱ va̱ʼa ná kǒo kandíxana Ndióxi̱ ta ka̱kuna. 13 Ña̱ ni̱ko̱yo sa̱tá yu̱u̱, kúú na̱ xíniso̱ʼo, kúsi̱íkaví inina xíniso̱ʼona, soo kǒo tiʼona; loʼo kuití tiempo kándíxana, soo tá va̱xi tu̱ndóʼo nu̱úna kúxíkana. 14 Ta ña̱ nda̱kava ti̱xin iñu̱, na̱yóʼo kúú na̱ xíniso̱ʼo, soo xa̱ʼa ña̱ ndíʼi̱-inina xíʼin ña̱ kútóona koo ku̱a̱ʼá ña̱ʼana, ta va̱ása xúxa-inina xíʼin tu̱ʼun Ndióxi̱. 15 Soo ña̱ nda̱kava nu̱ú ñuʼú ña̱ va̱ʼa, na̱yóʼo kúú na̱ yiví tá xíniso̱ʼona tu̱ʼun Ndióxi̱, xíʼin ndiʼi níma̱na kándíxanaña ta táki̱ʼva íyo ku̱i̱ʼi saá íyo ña̱ táxina ta ndakúní íyo inina.
16-22 TÍ JULIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | LUCAS 10, 11
“Ilustración ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa iin ta̱ samaritano ta̱ va̱ʼa”
(Lucas 10:29-32) Ta xa̱ʼa ña̱ kúni̱ra kindo̱o va̱ʼara, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jesús: “¿Ndáana ndixa xíniñúʼu chindeé táʼi̱n xíʼin?”. 30 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúna ta ka̱chira: “Iin ta̱a ki̱tara ñuu Jerusalén ta ku̱a̱ʼa̱nra chí Jericó, ta kán ke̱e na̱ ku̱iʼná nu̱úra, ta ki̱ʼina xu̱ʼúnra ta ka̱ninara, ta tu̱kue̱ʼe̱ ndiʼira i̱xaana. 31 Ta vitin, iin ta̱ su̱tu̱ va̱xi chí yichi̱ kán, soo, tá xi̱nira ta̱yóʼo, ni̱ya̱ʼa xiyora. 32 Saátu ni̱ya̱ʼa iin ta̱ levita, tá ni̱ya̱ʼara xi̱nira kánduʼú ta̱yóʼo, ni̱ya̱ʼa xi̱yora.
nwtsty video xíʼin na̱ʼná
Yichi̱ ña̱ Jerusalén nda̱a̱ Jericó
Ña̱ yichi̱ (1) ña̱ náʼa nu̱ú ña̱ video yóʼo sana ña̱ yichi̱ ña̱ ni̱xi̱kana xi̱naʼá kúúña, ta ña̱ ku̱a̱ʼa̱n Jerusalén nda̱a̱ Jericó kúúña. Ña̱ yichi̱ yóʼo kininí ni̱xi̱yoña, ta ki̱ʼva 20 kilómetro ku̱ʼu̱nna (12 milla) á 1.000 metro xíʼin (0,6milla) ña̱ va̱ʼa xa̱a̱na. Xa̱ʼa ña̱ xi̱kuuña iin ñuʼú yi̱chí ta ni̱xi̱yóní na̱ ku̱iʼná, ña̱kán chi̱ndoona na̱ kundaa na̱ ni̱xi̱ka kán. Ña̱ Jericó romana (2) kan kúú nu̱ú xi̱kita yichi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱ ñuu Judea. Jericó ña̱ yatá (3) ki̱ʼva 2 kilómetro kíndo̱oña xíʼin (1 milla) ña̱ ñuu romana.
w02-S 1/9 pág. 16, 17 párr. 14, 15
“Xíʼin ilustración xinatúʼunra xíʼinna”
14 Ña̱ ejemplo u̱vi̱, káʼa̱nña xa̱ʼa iin ta̱ samaritano ta va̱ʼaní ni̱xi̱yo ini, ta ña̱ káʼa̱n xa̱ʼara siʼa kíxaʼáña: “Iin ta̱a ki̱tara ñuu Jerusalén ta ku̱a̱ʼa̱nra chí Jericó, ta kán ke̱e na̱ ku̱iʼná nu̱úra, ta ki̱ʼina xu̱ʼúnra ta ka̱ninara, ta tu̱kue̱ʼe̱ ndiʼira i̱xaana” (Lucas 10:30). Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa yóʼo, náʼa̱ña nu̱úyó nda̱saa ni̱xi̱yo yichi ña̱ ku̱a̱ʼa̱n ñuu “Jerusalén nda̱a̱ ñuu Jericó”. Tá ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa ña̱yóʼo, Judea íyora, yatin chí ñuu Jerusalén, ña̱ kán va̱ʼaní na̱kunda̱a̱-ini na̱ yiví xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna chi xi̱xini̱na nda̱saa káa yichi̱ kán. I̱yoní ni̱xi̱yo yichi̱ kán, ta ni kǒo kuchiñu ku̱ʼu̱n iinlá na̱ yiví nu̱úña. Kǒo va̱ʼa na̱ yiví níxi̱ka nu̱úña, ta ni̱xi̱yoní na̱ kuíʼná.
15 Íyoka ña̱ kivi ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa yichi̱ ña̱ “ku̱a̱ʼa̱n ñuu Jerusalén nda̱a̱ ñuu Jericó”. Nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n ña̱ ejemplo yóʼo, siʼna iin ta̱ su̱tu̱ ni̱ya̱ʼa tasaá ni̱ya̱ʼa iin ta̱ levita nu̱ú kánduʼú ta̱yóʼo, ta ndaa̱ iinra kǒo ní chindée táʼan xíʼin ta̱ yóʼo (Lucas 10:31, 32). Na̱ su̱tu̱ xi̱kachíñuna ti̱xin templo ña̱ ñuu Jerusalén, ta na̱ levita xi̱chindée táʼanna xíʼina. Ku̱a̱ʼání na̱ xi̱kachíñu yóʼo xi̱ndoona ñuu Jericó tá kǒo chiñu níxi̱tiinna ti̱xin templo, chi ña̱ ñuu yóʼo yatin kíndo̱ña sa̱tá ñuu Jerusalén, ki̱ʼva 23 kilómetro kindo̱oña. Xa̱ʼa ña̱yóʼo xi̱xiniñúʼun ya̱ʼana ña̱ yichi̱ yóʼo. Ña̱kán, na̱yóʼo xi̱niñúʼu ya̱ʼava yichi̱ yóʼo. Saátu xítoyó ta̱ su̱tu̱ yóʼo xíʼin ta̱ levita xi̱xa̱ʼana “ña̱ ñuu Jerusalén”, ta xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó ña ku̱a̱ʼa̱n kúxikana nu̱ú templo. Xa̱ʼa ña̱kán, nda̱a̱ iina kǒo kivi ka̱ʼa̱n xa̱ʼa na̱yóʼo ta̱ kachiyó: “Ku̱xiyona nu̱úra, saáchi xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ra náʼa, ña̱kán tá ná tiinnara, va̱ása kuchiñuka kachíñuna templo” (Levítico 21:1; Números 19:11, 16). ¿Á su̱ví nina ña̱ xi̱xini na̱ yiví yóʼo xi̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa xíʼinna?
(Lucas 10:33-35) Soo iin ta̱ samaritano ta̱ xíka ku̱a̱ʼa̱n yichi̱ yóʼo, nixa̱a̱ra nda̱a̱ nu̱ú kánduʼúra, tá xi̱nira ta̱yóʼo ku̱ndáʼviní-inira xi̱nirara. 34 Tasaá ku̱yatinra nu̱úra ta su̱kúndáara ti̱ko̱to̱ nu̱ú tu̱kue̱ʼe̱ra, ta chi̱ka̱a̱ra aceite xíʼin vino nu̱ú tu̱kue̱ʼe̱ra. Tasaá chi̱núurara sa̱tá ki̱tí sa̱na̱ra ta ku̱a̱ʼa̱nra xíʼinra iin veʼe takán xi̱ndaarara. 35 Tá inka ki̱vi̱ ta̱vára u̱vi̱ xu̱ʼúnra ña̱ denario, ta ta̱xiraña ndaʼa̱ ta̱ káchíñu kán, ta ka̱chira: ‘Kundaara, ta ndiʼi xu̱ʼún ña̱ kuniñúʼún xíʼinra, ndataxii̱nña ndaʼún tá ná ndikói̱ʼ.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 10:33, 34
iin ta̱ samaritano: Ndiʼi na̱ judío va̱ása xíinna kunina na̱ samaritano ta va̱ása níxi̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna (Jn 4:9). Sava na̱ judío nda̱a̱ xi̱xiniñúʼuna ña̱ tu̱ʼun “samaritano” ña̱ ka̱ʼa̱nna iin ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa inkana (Jn 8:48). Ña̱ Misná káchiña, iin ta̱ xíni̱ va̱ʼa xi̱ka̱ʼa̱nra “na xíxi si̱táva̱ʼa ña̱ kéʼé na̱ samaritano nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ xíxi ku̱ñu kini̱ saá íyona” (Shebiit 8:10). Ku̱a̱ʼání na̱ judío va̱ása níxi̱kandíxana ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n na̱ samaritano ta ni va̱ása níxitaxina kachíñu na̱yóʼo nu̱úna. Xa̱ʼa ña̱ xi̱kunda̱a̱-ini ta̱ Jesús ña̱ va̱ása xíín na̱ judío kunina na̱ samaritano, xi̱niñúʼura ña̱ ilustración yóʼo, ta naníña ilustración iin ta̱ samaritano ta̱ va̱ʼa-ini, ña̱ va̱ʼa sanáʼa̱ra iin ña̱ ndáyáʼviní.
su̱kúndáara ti̱ko̱to̱ nu̱ú tu̱kue̱ʼe̱ra, ta chi̱ka̱a̱ra aceite xíʼin vino nu̱ú tu̱kue̱ʼe̱ra: Xa̱ʼa ña̱ va̱ʼaní nda̱kani ta̱ médico Lucas xa̱ʼa ña̱yóʼo va̱ʼaní kítáʼanña xíʼin ña̱ xi̱sakútátan na̱ yiví tiempo xi̱naʼá. Tá aceite xíʼin tá vino xi̱xiniñúʼunará ña̱ sa̱ndáʼana nu̱ú tu̱kue̱ʼe̱ iin na̱ yiví. Sava yichi̱ xi̱xiniñúʼuna aceite ña̱ chika̱a̱na nu̱ú tu̱kue̱ʼe̱na (sakítáʼanña xíʼin Isa 1:6), ta tá vino va̱ʼará ña̱ tavárá ña̱ yaku̱a̱ nu̱ú tu̱kue̱ʼe̱ iin na̱ yiví. Ta̱ Lucas ni̱ka̱ʼa̱ntura ña̱ su̱kúndáa ta̱ samaritano ti̱ko̱to̱ nu̱ú tu̱kue̱ʼe̱ ta̱ ta̱a yóʼo ña̱ va̱ʼa ná kǒo ndundeéña xíʼinra.
iin veʼe: Ña̱ tu̱ʼun griego ña̱ káʼa̱nna “veʼe” kúni̱ kachiña “iin veʼe nu̱ú ndákiʼinna na̱ yiví”, á kúútuña nu̱ú yáʼa na̱ yiví kísi̱na á ndákiʼin ndéena xíʼin kití sa̱na̱na. Ta̱ xi̱kachíñu kán xi̱taxira veʼera koona nda̱a̱ nda̱saa xi̱kuni miína, ta sava xi̱kiʼintura xuʼún ña̱ kunda̱a̱ra na̱ yiví.
(Lucas 10:36, 37) Ti̱xin u̱ni̱ saá ta̱ ni̱ya̱ʼa yóʼo, ¿yukú na̱ ni̱na̱ʼa̱ ña̱ ni̱ku̱ʼvika-ini xi̱ni ta̱ ta̱a yóʼo?”. 37 Ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ta chindeé táʼan xíʼinra”. Ta̱saá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra: “Kúaʼan ta saá keʼún”.
w98-S 1/7 pág. 31 párr. 2
Iin ta̱ samaritano ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ va̱ʼaní-inira
Ilustración ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa sánáʼa̱ña miíyó ña̱ su̱ví nda̱saa xíniso̱ʼo ku̱ití na̱ yiví va̱ʼa ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱, chi íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo miíra (Efesios 5:1). Ña̱ Biblia káʼa̱nña ña̱ va̱ása ndáka̱xin Ndióxi̱ na̱ yiví (Hechos 10:34). ¿Á saá kéʼé miíyó ña̱ va̱ása ndáka̱xinyó na̱ yiví? Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa, náʼaña nu̱úyó ña̱ xíniñúʼu kuʼvi-iniyó kunitáʼanyó ni xa̱a̱ síín ñuuyó á nda̱a̱ ndáaka ndióxi̱ ndásakáʼnuyó. Ndiʼi miíyó na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ xíniñúʼu na̱ʼa̱yó ña̱ va̱ʼa iniyó xíʼin ndiʼina̱, su̱ví nda̱saa xíʼin na̱ yiví na̱ íyo táki̱ʼiva íyo miíyó xíniñúʼu va̱ʼa koo iniyó xíʼin chi xíʼin ndiʼi na̱ ñaniyó vaʼa koo iniyó xíʼin (Gálatas 6:10).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Lucas 10:18) Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Xi̱nii̱ nda̱kava ta̱ Ndi̱va̱ʼa ta va̱xira nda̱a̱ táki̱ʼva va̱xi iin rayo chí ndiví.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 10:18
Xi̱nii̱ nda̱kava ta̱ Ndi̱va̱ʼa ta va̱xira nda̱a̱ táki̱ʼva va̱xi iin rayo chí ndiví: Xíʼin ña̱ profecía yóʼo, ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa ña̱ ni̱ta̱xin ta̱ Ndi̱va̱ʼa va̱xira chí ndiví nda̱a̱ tá íyo ña̱ xa̱a̱ ni̱xi̱yo saá íyoña ni̱ka̱ʼanra xa̱ʼaña. Revelación 12:7-9 ni̱ka̱ʼa̱nra ndáa ki̱ʼva kanítáʼanna chí ndiví ta káʼa̱ntura tá ná ndakava ta̱ Ndi̱va̱ʼa kixaʼá kaʼndachíñu Rey ta̱ na̱kaxin Jehová. Yóʼo ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús ña̱ kuchiñura kanitáʼanra xíʼin ta Ndiva̱ʼa xíʼin na̱ kítáʼan xíʼinra, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱na̱ʼa̱ Ndióxi̱ ña̱ ta̱xira ndée ndaʼa̱ na̱ 70 discípulo ña̱ tavána ta̱chí ndi̱va̱ʼa ta na̱ yiví ku̱i̱tí kúúna (Lu 10:17).
w08-S 15/3 pág. 31 párr. 12
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro ña̱ Lucas
10:18. ¿Ndáaña kúni̱ kachi ta̱ Jesús tá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ 70 discípulo: “Xi̱nii̱ nda̱kava ta̱ Ndi̱va̱ʼa ta va̱xira nda̱a̱ táki̱ʼva va̱xi iin rayo chí ndiví”? Ta̱ Jesus va̱ása níka̱ʼa̱nra ña̱ xa̱a̱ ni̱ta̱xin ta̱ Ndi̱va̱ʼa chí ndiví. Ña̱yóʼo ku̱uña tá ki̱vi̱ ndu̱u ta̱ Jesús Rey chí ndiví ña̱ ku̱i̱ya̱ 1914 (Rev. 12:1-10). Miíyó va̱ása kivi ka̱ʼa̱nyó á ndixa saá kooña, soo xa̱ʼa ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra yóʼo nda̱a̱ tá íyo ña̱ xa̱a̱ ku̱u saá íyoña. Ta̱ Jesús xi̱kuni̱ra ku̱nda̱a̱-iniyó ña̱ ndixa xi̱nu ña̱yóʼo.
(Lucas 11:5-9) Tasaá ni̱ka̱ʼa̱ntura xíʼinna: “¿Ndáa ndóʼó kúúmií iin amigo ta ku̱ʼu̱nndó nu̱úra ma̱ʼñú ñu̱ú ta ka̱ʼa̱nndó xíʼinra: ‘Migo, taxi naʼa u̱ni̱ si̱táva̱ʼa ndaʼíi̱, 6 saáchi iin amigoi̱ ki̱xa̱a̱ veʼi̱ ta kǒo ña̱ taxii̱ kuxuraʼ? 7 Soo ta̱kán nda̱kuiinra nda̱a̱-ini veʼera ta ka̱chira: ‘Kǒo sándi̱ʼún yi̱ʼi̱. Xa̱a̱ nda̱sivai̱ yéʼi̱, ta xa̱a̱ nda̱i̱ nu̱ú xi̱to xíʼin na̱ va̱lí se̱ʼi̱; va̱ása kuchiñu ndako̱i̱ ta taxii̱ ta ni iin ña̱ʼa ndaʼúnʼ. 8 Ná ka̱ʼi̱n xíʼinndó: Ni ná kǒo ndako̱ora taxira ña̱ʼa ndaʼa̱ migora, soo xa̱ʼa ña̱ kǒo níndakoora ña̱ ndukúra ña̱ kúni̱ra, nda̱ko̱o ta̱yóʼo ta taxiraña ndaʼa̱ra ni nda̱a̱ ndaáka ña̱ xíniñúʼura. 9 Xa̱ʼa ña̱kán káʼi̱n xíʼinndó: Ka̱ʼa̱nkandó, ta taxiraña ndaʼa̱ndó; nandukúkandóña, ta ndaniʼi̱ndóña; kanindaʼa̱kandó yéʼé, ta kunáraña nu̱úndó.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 11:5-9
Migo, taxi naʼa u̱ni̱ si̱táva̱ʼa ndaʼíi̱: Ñuu válí ña̱ íyo ñuu Arabia, xíniñúʼu na̱ʼa̱na ña̱ va̱ʼa inina xíʼin inkana, ta va̱ása xíniñúʼu ndakoona ña̱ keʼéna ña̱yóʼo, nda̱a̱ táki̱ʼva káchi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús. Ni kǒo níndatúʼun ta̱ ki̱xa̱a̱ yóʼo ña̱ va̱xira ta ni ñu̱ú kúúña ki̱xa̱a̱ra, ña̱yóʼo náʼaña tá tiempo saá iin sana kixa̱a̱na, ta xi̱niñúʼu taxivana ña̱ kuxuna na̱ kíxa̱a̱ veʼena. Ña̱kán ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa yóʼo xi̱niñúʼu ku̱ʼunvara ndukúra ña̱ kuxu ta̱yóʼo ni xa̱a̱ ñu̱úní kúúña.
Kǒo sándi̱ʼún yi̱ʼi̱: Ta̱ ni̱xa̱ʼa̱nra ndu̱kúra ña̱ʼa nu̱ú, va̱ása níxiinra chindeérara, soo su̱ví xa̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa inira kúúña, chi xa̱ʼa ña̱ xa̱a̱ kísira kúúña. Tá tiempo saá tá kúú veʼe na̱ ndáʼvi, iinlá veʼe káʼnu kuití xi̱kuuña. Ña̱kán tá ná ndako̱o ta̱yóʼo, sana ndako̱o na̱ va̱lí se̱ʼera xíʼin ñá síʼíra, ta na̱ xa̱a̱ kísi̱ kúú na̱yóʼo.
xa̱ʼa ña̱ kǒo níndakoora ña̱ ndukúra ña̱ kúni̱ra: Ña̱ tu̱ʼu̱n griego kúni̱ kachiña “na kǒo ixatoʼo” á “na kǒo kúkaʼan nu̱ú” ña̱ va̱xi yóʼo káʼanña ña̱ ndakú ni̱xiyo inira. Ta ta̱a yóʼo va̱ása níkukaʼan nu̱úra ña̱ ndukúra ña̱ kúni̱ra. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin na̱ discípulora ña̱ saá keʼéna (Lu 11:9, 10).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Lucas 10:1-16) Tandi̱ʼi ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼanra xíʼin na̱ 70 discípulora ta u̱vi̱ chi̱taʼanrana ña̱ ná ku̱ʼunna chi nu̱úra ña̱ ñuu nu̱ú ku̱ʼunra. 2 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ku̱a̱ʼání kúú ña̱ xíniñúʼu sakeena ta loʼoní kúu na̱ sákee. Ña̱kán ka̱ʼa̱nkandó xíʼin ta̱ káchíñundó nu̱ú ná taxikara na̱ kachíñu. 3 Kúaʼandó. Ta ¡kotondó! Chi ti̱xin lobo chíndaʼi̱ ndóʼo ku̱ʼu̱nndó. 4 Kǒo kuniʼindó bolsa ku̱ʼu̱nndó ña̱ kuʼun ña̱ʼandó, ni ndu̱xa̱nndó, ta ni kǒo chindeéndó ni numindó na̱ yiví chí yichi̱ nu̱ú ku̱a̱ʼa̱nndó. 5 Tá kiʼvindó ini iin veʼe, siʼinaka ka̱ʼa̱nndó: ‘Ná kondoo va̱ʼandóʼ. 6 Tá veʼe kán kúni̱ná kuniso̱ʼona ná ndo̱ona xíʼin tu̱ʼun va̱ʼa ña̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼinndó; soo tá va̱ása xíínna kuniso̱ʼona ndakiʼinndóña ku̱ʼu̱n xíʼinndó. 7 Tasaá kivi kindo̱ondó veʼe kán, kuxundó ta koʼondó ña̱ táxina ndaʼa̱ndó, chi na̱ káchíñu xíniñúʼu ndakiʼinna ya̱ʼvina. Ta va̱ása xíniñúʼu ya̱ʼandó veʼe yóʼo xíʼin veʼe káa. 8 “Ta saátu nda̱a̱ mííka ná ki̱ʼvindó ñuu ta ná ndakiʼinna ndóʼo, tasaá kivi kuxundó ña̱ taxina ndaʼa̱ndó, 9 ta sándaʼandó na̱ ndeé ndóʼo veʼe yóʼo, ta ka̱ʼa̱nndó: ‘Ndikó-inindó chi si̱lóʼo kúma̱ní kixa̱a̱ reino ña̱ íyo chí ndivíʼ. 10 Nda̱a̱ ndáka ñuu yáʼndó ta kǒo ndákiʼinan ndóʼo, kitandó chí yichi̱ ndíka̱a ta ka̱ʼanndó: 11 ‘Nda̱a̱ ya̱a̱ ña̱ íyo ñuundó, ña ndaá ti̱xin nduxa̱ndí yóʼo sindakondiña xíʼindó. Soo, ndakaʼandó xa̱ʼa ña̱ yóʼo, chi si̱lóʼo kúma̱ní kixa̱a̱ reino ña̱ íyo chí ndivíʼ. 12 Ta káʼi̱n xíʼinndó ña̱ ndo̱ʼo ñuu Sodoma, loʼoka kúú ña̱ ndo̱ʼoña nu̱ú ña̱ ndoʼo ña̱ ñuu yóʼo. 13 “Ndáʼviní yóʼó, ñuu Corazín. Ndaʼvini yóʼó, ñuu Betsaida, chi tá ña̱ kéʼéna xíʼin ndóʼó ná keʼéna xíʼin ñuu Tiro xíʼin ñuu Sidón, xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo na̱ndikó-ini na̱kán. 14 Tasaá, ña̱ ñuu Tiro xíʼin ñuu Sidón loʼoka kúú ña̱ ndo̱ʼoña nu̱ú ña̱ ndoʼo ña̱ ñuu yóʼo. 15 Ta yóʼó ñuu, Capernaum, ¿á ndukáʼnuní yóʼo nda̱a̱ ndiví xa̱ún? Nda̱a̱ nu̱ú kúnú va̱ʼaka ku̱ʼún. 16 “Na̱ xíniso̱ʼo ndóʼó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ xíniso̱ʼo yi̱ʼi̱ saá íyona. Ta na̱ kǒo xíín kuni ndóʼó xi̱ínná kunina yi̱ʼi̱. Ta na̱ kǒo xíín kuni yi̱ʼi̱ xi̱ínna kunina ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱”.
23-29 TÍ JULIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | LUCAS 12, 13
“Ndáyáʼvika ndóʼó nu̱ú ku̱a̱ʼáka saa”
(Lucas 12:6) Íxi̱kóna u̱ʼu̱n tí saa válí xa̱ʼa u̱vi̱ xu̱ʼún ña̱ loʼo ndáyáʼvi, ¿á su̱ví saá? Soo nisaá, nda̱a̱ iin tí yóʼo va̱ása nándósó Ndióxi̱ xa̱ʼarí.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 12:6
saa: Ña̱ tu̱ʼun griego strouthíon kúúña iin tu̱ʼun ña̱ xíniñúʼuna káʼa̱nna xa̱ʼa iin tí saa tí loʼo va̱ʼaka, soo xi̱xiníñúʼutunaña xíʼin tí saa tí naní gorrión, ni loʼo va̱ása yaʼvi ndáa tí yóʼo nu̱ú ya̱ʼvi.
(Lucas 12:7) Soo nda̱a̱ yixíxi̱níndó ndáʼvi ndiʼiña. Va̱ása yi̱ʼvíndó, ndáyáʼvikava ndóʼó nu̱ú tí saa yóʼo.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 12:7
nda̱a̱ yixíxi̱níndó ndáʼvi ndiʼiña: Távána ki̱ʼva xíʼin yixí xi̱níyó ta sava yáʼaka 100 mil kúúña. Xa̱ʼa ña̱ ndíʼi̱-ini Jehová xa̱ʼa nda̱a̱ ña̱ válíka náʼaña nu̱úyó ña̱ ndeéka ndíʼi̱-inira xa̱ʼa na̱ ndíku̱n sa̱tá ta̱ Jesús.
(Lucas 12:7) Soo nda̱a̱ yixíxi̱níndó ndáʼvi ndiʼiña. Va̱ása yi̱ʼvíndó, ndáyáʼvikava ndóʼó nu̱ú tí saa yóʼo.
cl pág. 241 párr. 4, 5
Nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa kǒo kivi sakúxíka miíyó nu̱ú Ndióxi̱
4 Ña̱ nu̱ú ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa kúúña; ña̱ Biblia káxiní káʼa̱nña ña̱ chíndayáʼviní Ndióxi̱ na̱ káchíñu nu̱úra. Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra: “¿Á va̱ása íxi̱kóna u̱vi̱ tí saa xa̱ʼa iin xu̱ʼún ña̱ loʼo ndáyáʼvi? Soo, yiváyó kúnda̱a̱va-inira tá xíʼi̱ tíyóʼo. Ta ndiʼi yixí xi̱níndó xíni̱va Ndióxi̱ nda̱saa kúúña. Ña̱kán, va̱ása yi̱ʼvíndó, ndáyáʼvikava ndóʼó nu̱ú tí saa yóʼo” (Mateo 10:29-31). Ná ndakanixi̱níyó ndáaña ndo̱ʼo na̱ xi̱niso̱ʼo ña̱yóʼo tá siglo nu̱ú.
5 Sana nda̱katu̱ʼun xíʼin miíyó vitin, nda̱chun xi̱satána tí saa válí yóʼo. Tá tiempo saá xi̱xixina tí saa yóʼo, ta va̱ásá yaʼvi níxi̱ndaarí, u̱vi̱rí xi̱taxina xa̱ʼa iin xu̱ʼún loʼo. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱ntu ta̱ Jesús tá iinna ná taxina u̱vi̱ xu̱ʼún válí su̱víka ku̱mírí kiʼinna, chi xa̱a̱ u̱ʼu̱nrí kiʼinna, ta iinrí xi̱chinúuna, nda̱a̱ tá íyo tí kǒo ya̱ʼvi saá ni̱xi̱yorí. Ni nu̱ú na̱ yiví kǒo ndáyáʼvi tí saa yóʼo, ¿ndáaña xi̱ndakanixi̱ní Jehová xa̱ʼarí? “Nda̱a̱ iin tí yóʼo [nda̱a̱ tí xi̱chinúuna] va̱ása nándósó Ndióxi̱ xa̱ʼarí”, ka̱chi ta̱ Jesús (Lucas 12:6, 7). Vitin kúnda̱a̱ va̱ʼa iniyó xíʼin ña̱ xi̱kuni̱ra ka̱ʼa̱nra: tá ndáyáʼviní iin tí saa yóʼo nu̱ú Jehová, nda̱sakaví ndáyáʼvi na̱ yiví nu̱úra. Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús, nda̱a̱ ña̱ʼa ña̱ válí kúúmiíyó ndíʼi̱-ini Jehová xa̱ʼaña. Ta nda̱a̱ xíni̱ra nda̱saa kúú yixí xi̱níyó.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Lucas 13:24) “Chika̱a̱níndó ndée ña̱ ki̱ʼvindó chí yéʼé táñu, saáchi ku̱a̱ʼánína kuni̱na ki̱ʼvina ta va̱ása kuchiñuna,
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 13:24
Chika̱a̱níndó ndée: Á “kǒo ndakoún ña̱ kéʼúnña”. Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ chika̱a̱níyó ndée ña̱ ki̱ʼviyó yéʼe táñu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa. Savana káʼa̱nna ña̱ va̱ʼaka ki̱ndo̱oña tá ná kaʼyína “xíʼin ndiʼi ndéendó kachíñundó” á “ku̱a̱ʼání ndée chika̱a̱ndó”. Ña̱ tu̱ʼun griego agonízomai kítáʼanña xíʼin ña̱ tu̱ʼun agón, nda̱saa xíʼin na̱ xi̱xinu xi̱niñúʼuna tu̱ʼun yóʼo. Nu̱ú Hebreos 12:1, yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa na̱ xínu, ta ki̱ʼva saá xíniñúʼu keʼé miíyó ña̱ kutakuyó ñuyǐví xa̱á. Ta savatu xíniñúʼunaña ña̱ ka̱ʼa̱nna ña̱ “chika̱a̱níyó ndée” (Flp 1:30; Col 2:1), á ña̱ “kanitáʼatuyó” (1Ti 6:12; 2Ti 4:7). Saátu kúni̱ kachikaña ña̱ tu̱ʼun griego, ña̱ xíniñúʼu “koo tu̱ʼvaníyó nu̱ú inkana” (1Co 9:25), “chika̱a̱yó ndée” (Col 1:29; 4:12; 1Ti 4:10), xíʼin ña̱ kanitáʼanyó (1Ti 6:12). Ña̱ tu̱ʼun yóʼo xi̱xiniñúʼunaña xíʼin na̱ xi̱xinu kuití, sava na̱ káʼvi va̱ʼa káchina ña̱ xi̱kuni̱ ta̱ Jesús ka̱ʼa̱nra kúúña ña̱ xíniñúʼu chika̱a̱nína ndée nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ xínu.
(Lucas 13:33) Ña̱kán, ku̱a̱ʼi̱n saá yichi̱ nu̱ú xíniñúʼu ku̱ʼi̱n, vitin táan xíʼin isá, saáchi va̱ása kuchiñu kuvi iin na̱ profeta inka ñuu ña̱ su̱ví kúú Jerusalén.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 13:33
va̱ása kuchiñu: á “va̱ása kivi”, “yo̱ʼvi̱ní”. Nda̱a̱ iin profecía va̱ása káʼa̱nña ña̱ kuvi ta̱ Mesías ñuu Jerusalén, soo kivi kunda̱a̱-iniyó xíʼinña xíʼin ña̱ va̱xi nu̱ú Daniel 9:24-26. Na̱ 71 xi̱kachíñu ti̱xin ña̱ Sanedrín, na̱ chíñu náʼnu ñuu Judá , xi̱ndaki̱táʼanna ñuu Jerusalén, kán xi̱tiina ku̱a̱chi xíʼin na̱ su̱ví kúú profeta á na̱ profeta vatá. Ña̱kán, tá ná kaʼnína iin na̱ profeta tá kúú ta̱ Mesías, kán kúú nu̱ú kaʼnínara. Saátu ki̱ʼin ta̱ Jesús kuenta ña̱ Jerusalén kúú nu̱ú xi̱xaʼnína kití, xíʼin nu̱ú xi̱xaʼnína kití ña̱ pascua. Ña̱ historia káʼa̱nña ña̱ ni̱xinu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús. Ni̱xa̱ʼa̱nra ña̱ Sanedrín ta kán chi̱ka̱a̱na ku̱a̱chira. Takán, chí sa̱tá ñuu Jerusalén xa̱ʼnínara nda̱a̱ táki̱ʼva íyo kití tí xi̱taxina ña̱ pascua (1Co 5:7).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Lucas 12:22-40) Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora: “Xa̱ʼa ña̱yóʼo káʼi̱n xíʼinndó: Kǒo kundi̱ʼi̱-inindó xa̱ʼa ña̱ tákundó, xa̱ʼa ña̱ kuxundó á xa̱ʼa ña̱ kundixindó. 23 Saáchi ndáyáʼvika ña̱ tákuyó nu̱ú ña̱ xíxiyó, ta ndáyáʼvika ku̱ñuyó nu̱ú ti̱ko̱to̱yó. 24 Kotondó nda̱saa íyo tí saa, chi va̱ása chíʼirí, ni kǒo sákeerí, ta ni va̱ása táxiva̱ʼarí ña̱ kuxurí, soo nisaá, Ndióxi̱ táxivara ña̱ xíxirí. ¿Á su̱ví ndáyáʼvika ndóʼó nu̱ú tí saa? 25 ¿Ndáa ndóʼó xa̱ʼa ña̱ ndíʼi̱-inindó ku̱a̱ʼáka ku̱i̱ya̱ koondó? 26 Tá kǒo kívi keʼéndó ña̱ʼa ña̱ válí, ¿nda̱chun kúú ña̱ ndíʼi̱-inindó xa̱ʼa inka ñaʼa? 27 Kotondó nda̱saa íyo ña̱ lirio tá xáʼnuña, chi va̱ása kúnaaña ta ni va̱ása kéʼéña ti̱ko̱to̱ña; soo káʼi̱n xíʼinndó: nda̱a̱ ta̱ Salomón ni ku̱a̱ʼání ña̱ ku̱i̱ká xi̱kuumiíra, kǒo níxi̱ndixira nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ lirio yóʼo. 28 Ña̱kán, tá kíʼin Ndióxi̱ kuenta xíʼin yita yóʼo, ña̱ íyo vitin ta inka ki̱vi̱ xíxi̱ña íxaana, ¿á su̱ví taxivara ti̱ko̱to̱ kundixi ndóʼó na̱ kǒo kándíxa Ndióxi̱? 29 Xa̱ʼa ña̱yóʼo, kǒo kundi̱ʼi̱-inindó, ta kachindó ndáaña kuxuyó, ndáaña koʼoyó ta kǒo kundi̱ʼi̱ní-inindó xa̱ʼa ña̱yóʼo; 30 Chi ndiʼi ña̱yóʼo kúú ña̱ ndíʼi̱-ini na̱ ñuyǐví yóʼo xa̱ʼa. Saáchi yivándó ta̱ íyo chí ndiví kúnda̱a̱-inira ña̱ xíniñúʼundó ndiʼi ña̱yóʼo. 31 Xa̱ʼa ñakán, nandukúndó reinora, ta ndiʼika ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼundó, miívara taxiña ndaʼa̱ndó. 32 “Va̱ása yi̱ʼvíndó, ndóʼó na̱ iin tiʼvi ndikachi, chi yivándó xa̱ni̱ka̱ʼa̱nra taxira kaʼndachíñundó. 33 Xi̱kó ndiʼindó ña̱ kúúmiíndó ta taxindóña ndaʼa̱ na̱ ndáʼvi. Keʼéndó bolsa ña̱ va̱ása ndíʼi xa̱ʼa, chí ndiví taanndó ña̱ ku̱i̱ká nu̱ú va̱ása ndiʼi-xa̱ʼaña, chi va̱ása ixakuiʼnanaña kán ta va̱ása ndiʼi xa̱ʼaña. 34 Chi nu̱ú ñúʼu ña̱ ku̱i̱ká kúúmiíndó, kán ndíka̱a̱ níma̱ndó. 35 “Kundoo tu̱ʼvandó, ta ná kutúun ñúʼu ña̱ níʼindó, 36 ta koondó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ta̱a ta ndátu patrón ta va̱xindixi vikó tíndaʼa̱, chi tá ná kixa̱a̱ra kanira yéʼé ndiku̱n kunána yéʼé nu̱úra. 37 Va̱ʼaní kee na̱ káchíñu yóʼo tá ná kixa̱a̱ ta̱ patrón ta kunira ña̱ káchíñuna. Mií ña̱ ndáa káʼi̱n xíʼinndó: Ta̱yóʼo kixaʼára dasavíra xíʼin miíra ta ka̱ʼa̱nra xíʼinna koona nu̱ú mesa, ta koora xíʼinna ta taxira kuxuna. 38 Ta ná ndikóra kixa̱a̱ra ma̱ʼñú ñu̱ú, á tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n túvi, ta xi̱nira ña̱ ndítana ndáana, va̱ʼaní keena. 39 Soo kunda̱a̱-inindó xa̱ʼa ña̱yóʼo: tá níkunda̱a̱-ini ta xíʼin veʼe ndáa hora kixa̱a̱ ta̱ ku̱i̱ʼná, kundaavaraña ta kǒo taxira ña̱ ki̱ʼvina ixakuíʼnána veʼera. 40 Saátu ndóʼó, kundoo tu̱ʼvaníndó, saáchi iin hora ña̱ va̱ása ndákanixi̱níndó, kixa̱a̱va se̱ʼe Ndióxi̱”.
30 TÍ JULIO NDA̱A̱ 5 TÍ AGOSTO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | LUCAS 14-16
“Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa iin ta̱ loʼo ta̱ va̱ása níxíín kuniso̱ʼo”
(Lucas 15:11-16) Ta ka̱chira: “Iin ta̱ ta̱a u̱vi̱ ni̱xi̱yo se̱ʼera. 12 Ta ta̱ loʼoka ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin yivára: ‘Yivá, taxi herencia ña̱ xíniñúʼu taxiún ndaʼíi̱ʼ. Tasaá ta̱xira mitá herencia ndaʼa̱ra. 13 Tándi̱ʼi, ni̱ya̱ʼa loʼo ki̱vi̱, se̱ʼera ta̱ loʼoka yóʼo nda̱kiʼinra ndiʼi ña̱ʼa ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra iin ñuu ña̱ káni̱ní ndíka̱a̱, takán xi̱niñúʼu ndiʼira ña̱ ta̱xi yivára ndaʼa̱ra, ta ki̱xaʼára keʼéra ña̱ kúni̱ miíra. 14 Tá sa̱ndíʼira xi̱niñúʼura ña̱yóʼo, ki̱xaʼá íyo so̱ko ñuu nu̱ú íyora, ta ki̱xaʼá ndóʼora. 15 Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nra ndu̱kúra chiñu nu̱ú iin ta̱ íyo ñuu kán, tasaá tayóʼo chindaʼárara ku̱a̱ʼa̱nra kundaara kini̱. 16 Ta ndeéní ki̱xaʼá kúni̱ kuxura ña̱ algarroba ña̱ xáxi tí kini̱, soo va̱ása nítaxinaña kuxura.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 15:11-16
Iin ta̱ ta̱a u̱vi̱ ni̱xi̱yo se̱ʼera: Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa iin ta̱ loʼo ta̱ va̱ása ní xíín kuniso̱ʼo, á ta̱ nda̱ñúʼun, ndáyáʼviní ña̱yóʼo xa̱ʼa sava ña̱ʼa. Ña̱ yóʼo kúú iin ilustración ña̱ káni̱ní ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa, xíʼin nda̱saa va̱ʼaní kítaʼan na̱ familia na̱ káʼa̱n ña̱yóʼo xa̱ʼa. Inka ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa, ta kúú tí si̱ʼva á ñuʼú, xíʼin nda̱saa xi̱kitáʼan na̱ yiví na̱ xi̱kachiñu ndáʼvi xíʼin patronna (Mt 13:18-30; 25:14-30; Lu 19:12-27). Soo, xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús yóʼo náʼanña nu̱úyó nda̱saa xi̱nditáʼan iin ta̱ íyo se̱ʼe xíʼin se̱ʼera. Ta sava na̱ xi̱niso̱ʼo ña̱yóʼo kǒo níxi̱yo iin yivána ta̱ va̱ʼaní-ini. Xíʼin ña̱yóʼo náʼa̱ña nu̱úyó ña̱ saá kúʼvi̱ní-ini Ndióxi̱ xínira miíyó, tákúú na̱ ndíku̱n ñaʼá á na̱ kúxíka nu̱úra ta ndíkóna.
ta̱ loʼoka: Nda̱a̱ tá káchi ley ta̱ Moisés, seʼena ta̱ nu̱ú kúú ta̱ ku̱a̱ʼáka herencia xi̱ndakiʼin (De 21:17). Ña̱kan, se̱ʼena ta̱ nu̱ú kúú ta̱ ku̱a̱ʼáka ña̱ʼa xi̱ndakiʼin, soo ta̱ loʼoka mitá ña̱ xi̱ndakiʼin ta̱ káʼnu xi̱ndakiʼinra.
xi̱niñúʼu ndiʼira: Ña̱ tu̱ʼun griego ña̱ va̱xi yóʼo kúni̱ kachiña “xaxaúnña [xa̱a̱ síín xa̱a̱ síín nu̱ú kuʼunña]” (Lu 1:51; Hch 5:37). Nu̱ú Mateo 25:24, 26, kúni̱ kachiña “sakána”. Yóʼo xi̱niñúʼunaña ña̱ ka̱ʼa̱nna ña̱ xi̱niñúʼu ndiʼira xu̱ʼúnra.
ke̱ʼéra ña̱ kúni̱ miíra: Á “na̱ kǒo kíʼin kuenta xíʼin ña̱ kéʼé”, á na̱ va̱ása xáni̱xi̱ní nda̱saa xu̱ʼú kuniñúʼuna. Nu̱ú Efesios 5:18, Tito 1:6 xíʼin 1 Pedro 4:4, íyo inka tu̱ʼun ña̱ kítáʼan xíʼin ña̱yóʼo. Ña̱ tu̱ʼun griego kúni̱ kachiña kuniñúʼu kuvina xu̱ʼúna, nu̱ú sava Biblia ni̱ka̱ʼyiña “kéʼé kíʼvi miína ña̱ʼa”.
kundaara kini̱: Ña̱ Ley káchiña, tí kití yóʼo tí yakua kúúrí, ña̱kán nu̱ú na̱ judío ña̱ kunda̱a̱na tí kini̱ yóʼo iin chiñu yaku̱a̱ kúúña (Le 11:7, 8).
algarroba: Tí kití yóʼó kánarí ndaʼa̱ iin yitu̱n tú naní algarrobo. Tú yitu̱n yóʼo color café táxa kúúnú. Ña̱ tu̱ʼun griego va̱ʼaní káʼa̱nña xa̱ʼanú nda̱saa káanú (kerátion, lit.,“iin ndiki̱ loʼo”). Na̱ yiví xíniñúʼukana ña̱yóʼo ña̱ táxina xáxi si̱ndi̱ki̱ sa̱na̱na, kuáyi̱ sa̱na̱na á kini̱ sa̱na̱na. Xa̱ʼa ña̱ xi̱kuni̱ ta̱ loʼo yóʼo kuxura ña̱ xáxi tí kini̱ yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ na̱kundáʼviníra (koto nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ káʼviyó nu̱ú Lu 15:15).
(Lucas 15:17-24) “Tá ki̱xaʼá ndakiʼinra xi̱níra, ka̱chira: ‘Nda̱saaví na̱ káchíñu nu̱ú yivái̱ íyo ña xíxina, ta yi̱ʼi̱ kúni̱níi̱ kuxui̱ vitin. 18 Ndikói̱ nu̱ʼi̱ nu̱ú yivái̱, ta ka̱ʼi̱n xíʼinra: “Yivá, ni̱ki̱ʼvii̱ ku̱a̱chi nu̱ú Ndióxi̱ xíʼin nu̱ú miíún. 19 Ni va̱ása xíniñúʼu ka̱ʼa̱nkaún se̱ʼún xíʼi̱n. Ná kachíñui̱ nu̱ún nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin na̱ káchíñu nu̱ún”ʼ. 20 Tasaá nda̱koora ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra nu̱ú yivára. Tá xíkaka va̱xira, xi̱ni yivára ña̱ va̱xira, ta ku̱ndáʼviní-inira xi̱nirara, ta xínura nixa̱a̱ra ta nu̱mira ta̱yóʼo ta̱ chi̱túra nu̱úra. 21 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin yivára: ‘Yivá, ni̱ki̱ʼvii̱ ku̱a̱chi nu̱ú Ndióxi̱ xíʼin nu̱ú miíún. Ni va̱ása xíniñúʼu ka̱ʼa̱nkaún se̱ʼún xíʼi̱n. Ná kachíñui̱ nu̱ún nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin na̱ káchíñu nu̱únʼ. 22 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n yivára xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra: ‘Kama koondó, tavándó iin ti̱ko̱to̱, mií ña̱ va̱ʼaka ta káni̱ ná kooña, ta chika̱a̱ndó iin seʼe̱ ndaʼa̱ra ta taánndó ndu̱xa̱n xa̱ʼara. 23 Taxindó iin si̱ndi̱ki̱ loʼo tí nduʼu̱ va̱ʼa ta kaʼníndórí, ta ná kuxuyó, 24 saáchi se̱ʼi̱ yóʼo nda̱a̱ tá íyo ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta nda̱takura saá íyora; ta nda̱ñúʼura ta nde̱tara vitinʼ. Ta kixaʼá xíxina.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 15:17-24
nu̱ú miíún: Á kúni̱ kachituña “xíʼún”. Ña̱ tu̱ʼun griego enópion, kúni̱ kachiña “nu̱ú”, ña̱ tu̱ʼun yóʼo va̱xiña nu̱ú ña̱ Septuaginta saátu va̱xiña nu̱ú 1 Samuel 20:1. Nu̱ú ña̱ versículo yóʼo, Ta̱ David ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ Jonatán: “¿Ndáa ku̱a̱chi kúú ña̱ ni̱ki̱ʼvii̱ nu̱ú yiváún?”.
na̱ káchíñu nu̱ún: Tá ndi̱kóra ki̱xa̱a̱ra veʼera, ta̱ loʼo yóʼo nda̱kanixi̱níra ka̱ʼa̱nra xíʼin yivára á kivi taxira ki̱ndo̱ora koora veʼe yóʼo, soo su̱víka se̱ʼera koora, chi ta̱ kachíñu nu̱úra koora. Na̱ esclavo inkáchi ñuu xi̱ndoona xíʼin na̱ xi̱kachíñuna nu̱ú, soo na̱ xi̱kachíñu ndáʼvi yóʼo inka ñuu xi̱kixina ta su̱ví ndiʼi ki̱vi̱ níxi̱yo chiñu ndaʼa̱na (Mt 20:1, 2, 8).
ta chi̱túra nu̱úra: Á kúni̱ kachituña “xíʼin ndiʼi níma̱ra chi̱túra nu̱úra”. Ña̱ tu̱ʼun griego ña̱ ka̱ʼyína yóʼo “ta chi̱túra nu̱úra” kúni̱ kachituña philéo, á “chítú” (Mt 26:48; Mr 14:44; Lu 22:47), soo kúni̱ kachituña ña̱ “kúʼvi̱-inina xínina” (Jn 5:20; 11:3; 16:27). Tá ki̱xa̱a̱ se̱ʼera ta viíní nda̱kiʼinrara, ña̱ yóʼo náʼa̱ña nu̱úyó nda̱saaví xi̱kuní yivára ná ndikó-inira ta ndixa̱a̱ra veʼe.
ka̱ʼa̱nkaún se̱ʼún xíʼi̱n: Íyo sava ña̱ tutu ña̱ kaʼyína xíʼin ndaʼa̱na ta chi̱núuna nu̱úña “Ná kachíñui̱ nu̱ún nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin na̱ káchíñu nu̱ún”, soo íyo sava ña̱ ku̱a̱ʼáka tiempo ni̱ka̱ʼyi ta kíndaana ña̱ tu̱ʼun yóʼo nu̱úña. Sava na̱ xíni va̱ʼa, ndákanixi̱nína ña̱ va̱xi tu̱ʼun yóʼo ña̱ va̱ʼa kitáʼanña xíʼin Lucas 15:19. Ña̱kán kúú ña̱ kǒoka ña̱yóʼo va̱xi nu̱ú ña̱ Traducción del Nuevo Mundo ña̱ tu̱ʼun inglés ña̱ ka̱na ku̱i̱ya̱ 2013.
ti̱ko̱to̱ káni [...] seʼe̱ [...] xíʼin ndu̱xan: Ña̱ ti̱ko̱to̱ káni̱ yóʼo su̱ví ti̱ko̱to̱ mií saá kuití kúúña, chi mií ña̱ va̱ʼaka kúúña, nda̱saa na̱ yiví ndáyáʼvi kuití xi̱ndixiña. Ña̱ chi̱ka̱a̱ra seʼe̱ ndaʼa̱ se̱ʼera yóʼo, kúni̱ kachiña ña̱ ku̱kaʼnu ini yivára xa̱ʼara, ta kúni̱níra xínirara, ta saátu náʼara ña̱ íxato̱ʼora se̱ʼera. Na̱ esclavo va̱ása xíniñúʼuna seʼe̱ ni ndu̱xa̱n. Ña̱kán, xíʼin ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ yivára nu̱úra, ña̱ kúni̱ra ná ndikó tukura koora se̱ʼera.
(Lucas 15:25-32) “Ta se̱ʼera ta̱ káʼnu yuku̱ ndíka̱a̱ra; soo tá xa̱a̱ kúyatinra va̱xira xi̱niso̱ʼora ndeéní xíta yaa ta tíxáʼana. 26 Tasaá ka̱nara iin na̱ káchíñu yóʼo ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱yóʼo nda̱chu̱n íyoní vikó. 27 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Ki̱xa̱a̱ ñaniún, ta kǒo ña̱ níndoʼora ña̱kán yiváún xa̱ʼníra iin si̱ndi̱ki̱ʼ. 28 Tasaá ni̱sa̱a̱ní ta̱yóʼo, ta kǒo níxiinra ki̱ʼvira. Ña̱kán ki̱ta yivára ta ki̱xaʼá xákundáʼvira nu̱úra ná ki̱ʼvira. 29 Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin yivára: ‘Xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ káchíñui̱ nu̱ún nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin esclavo, ta nda̱a̱ iin ki̱vi̱ va̱ása níyaʼandosói̱ ña̱ káʼún, soo ni saá, nda̱a̱ iin ki̱vi̱ va̱ása nátaxiún nda̱a̱ iin ti̱xúʼu ndaʼíi̱ ña̱ kuxui̱ xíʼin na̱ migoi̱. 30 Ta vitin ki̱xa̱a̱ seʼún yóʼo, ta̱ ni̱xa̱ʼa̱n sa̱ndíʼi xu̱ʼún xíʼin ná ñaʼá ná kísi̱ xíʼin ta̱a, ta vitin xa̱ʼníún iin si̱ndi̱ki̱ xa̱ʼaraʼ. 31 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin se̱ʼera: ‘Se̱ʼe miíi̱, yóʼó ndiʼi ki̱vi̱ íyoún xíʼi̱n, ta̱ ndiʼi ña̱ kúúmiíi̱ kuentaún kúúña; 32 soo xi̱niñúʼu kuxuyó ta kusi̱í-iniyó saáchi ñaniún yóʼo nda̱a̱ tá íyo ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta nda̱takura saá íyora, ta nda̱ñúʼura ta nde̱tara vitinʼ”.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Lucas 14:26) “Tá iinna va̱xina nu̱úi̱ ta va̱ása sáa̱na xínina yivána xíʼin siʼína xíʼin ñá síʼína xíʼin se̱ʼena xíʼin ñanina xíʼin ku̱ʼvana, á nda̱a̱ miína sa̱a̱-inina kunina, va̱ása kivi koona discípuloi̱.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Lu 14:26
sáa̱na: Nu̱ú Biblia ña̱ tu̱ʼun “sáa̱” ku̱a̱ʼá nu̱ú kúni̱ kachiña. Kivi kuniñúʼunaña ña̱ na̱ʼa̱na ña̱ sáa̱-ini iin na̱ yiví xínina inkana ta nda̱a̱ xáa̱na kéʼéna iin ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinna. Á kivitu kachiña ña̱ va̱ása xíínna kunina iin na̱ yiví ta nda̱a̱ ni loʼo va̱ása xíínkana kutáʼanna xíʼinna. Á kivitu kachiña, “ña̱ loʼo kúni̱yóna”. Ña̱ Biblia káʼa̱nña ña̱ xi̱sáa̱-ini ta̱ Jacob xi̱xinira ñá Lea ta xi̱kuʼvi̱ní inira xi̱ninira ñá Raquel, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ loʼova xi̱kunira ñá Lea nu̱ú ñá Raquel (Gé 29:31; Dt 21:15). Ña̱ tu̱ʼun yóʼo saátu kúni̱ kachiña nu̱ú tutu ña̱ ka̱ʼyí na̱ judío. Ta̱ Jesús va̱ása níxi̱kuni̱ra ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ndíku̱n sa̱tára, ña̱ ná sa̱a̱-inina kunina na̱ veʼena á va̱ása kandíxana kuninana, á sa̱a̱-inina kunina miína chi va̱ása kitáʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ña̱ va̱xika nu̱ú Biblia (chitáʼanña xíʼin Mr 12:29-31; Ef 5:28, 29, 33). Nu̱ú ña̱ texto yóʼo, ña̱ tu̱ʼun “sáa̱” kúni̱ kachiña “ña̱ loʼo kúni̱yóna”.
(Lucas 16:10-13) Na̱ yiví na̱ ndinuʼu-ini xíʼin ña̱ loʼo, saá ndinuʼu koo inina xíʼin ña̱ ku̱a̱ʼá, ta na̱ va̱ása nda̱kú-ini xíʼin ña̱ loʼo va̱ása nada̱kú-inina xíʼin ña̱ ku̱a̱ʼá. 11 Ña̱kán, tá kǒo kúchiñundó nda̱kú koo inindó xíʼin ña̱ ku̱i̱ká íyo ñuyǐví yóʼo, ¿ndáana taxi kundaandó mií ña̱ ndixa? 12 Tá va̱ása kívi kundaandó ña̱ʼa inkana, ¿ndáana taxi ña̱ʼa miíndó ndaʼa̱ndó? 13 Ni iin na̱ káchíñu ini iin veʼe va̱ása kuchiñu koo u̱vi̱ patrónna, saáchi sa̱a̱-inina kunina iinra ta kuʼvi̱-inina kunina inkara. Ndóʼó kǒo kívi kachíñundó nu̱ú Ndióxi̱ ta kachíñundó ña̱ koo ña̱ ku̱i̱kándó”.
w17.07-S pág. 8 párr. 7, 8
Ná nandukúyó mií ña̱ ndixa kúú ña̱ ku̱i̱ká
7 (Kaʼvi Lucas 16:10-13) . Ta̱ ndísochíñu ña̱ káʼa̱n ña̱ historia yóʼo xa̱ʼa, ndu̱kúra na̱ migora xa̱ʼa ña̱ kuniñúʼu kuitírana. Soo ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora ná ndukúna migona chí ndiví ta su̱ví xa̱ʼa ña̱ ni̱ʼína ña̱ va̱ʼa kuití kooña. Versículo ña̱ va̱xi chí nu̱úka loʼo, káʼa̱nña ña̱ xi̱kuni̱ ta̱ Jesús ka̱ʼa̱nra kúúña tá xíniñúʼuyó “ña̱ ku̱i̱ká ñuyǐví” xíʼin ña̱kán na̱ʼa̱yó á nda̱kú-iniyó xíʼin Ndióxi̱ á va̱ása.
8 Iin ña̱ kivi keʼéyó ña̱ na̱ʼa̱yó ña̱ ndakú-iniyó xíʼin Ndióxi̱ kúúña tá xíniñúʼu viíyó ña̱ kúúmiíyó ña̱ chindeé táʼanyó xíʼin ña̱ predicación iníísaá ñuyǐví, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús (Mat. 24:14). Ná kotoyó nda̱saa kéʼé sava na̱ hermano. Ñuu India, iin ñá loʼo xi̱kuumiíñá iin caja loʼo nu̱ú xi̱taanñá xu̱ʼún. Ta nda̱a̱ kǒo ní xi̱satákañá ña̱ kusíkíñá. Tá chu̱tú ña̱ caja loʼo yóʼo, ta̱xiñáña ña̱ va̱ʼa chindeé táʼanñá xíʼin ña̱ predicación. Suvi mií ñuu yóʼo, iin ta̱ hermano ta̱ íyo ku̱a̱ʼání tú coco íxaa ta sa̱naʼánra ña̱ ndichiníra. Ta̱xira ku̱a̱ʼání coco ndaʼa̱ iin oficina nu̱ú káchíñu na̱ ñaniyó na̱ káʼa̱n tu̱ʼun malayálam. Ta̱ hermano yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ xíniñúʼu na̱ hermano yóʼorí, ña̱kán kúú ña̱ ta̱xira tíyóʼo ndaʼa̱na nu̱ú ña̱ taxira xu̱ʼún ndaʼa̱na ña̱ satánarí. Saátu kéʼé na̱ hermano ñuu Grecia, táxina aceite tá oliva, queso xíʼin ña̱ kuxu na̱ hermano na̱ káchíñu Betel.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Lucas 14:1-14) Iin yichi̱ ni̱kiʼvira ini veʼe tá ndísochíñu xíʼin na̱ fariseo iin ki̱vi̱ sábado ña̱ kuxura, ta xíto va̱ʼna ndáaña kéʼéra. 2 Ta koto, níndichi iin ta̱a ta̱ ka̱a kuiñu xa̱ʼa xíʼin ndaʼa̱ nu̱úra. 3 Tasaá ki̱xaʼá ta Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ xíni va̱ʼa xa̱ʼa Ley xíʼin na̱ fariseo, ta ka̱chira: “¿Á va̱ʼa sandáʼayó iin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ ki̱vi̱ sábado?”. 4 Tasaá kǒo níka̱ʼa̱nna. Tasaá sa̱ndáʼara ta̱ ta̱a yóʼo ta ni̱ndayírara. 5 Ta ka̱chira: “¿Ndáa ndóʼó tá nda̱kava iin se̱ʼendo á si̱ndi̱ki̱ sa̱na̱ndó ini iin pozo, á va̱ása tavándórí ki̱vi̱ sábado?”. 6 Ta kǒo ña̱ níkuchiñu ndakuiinna yuʼúra. 7 Tasaá ki̱xaʼára káʼa̱nra iin ilustración xíʼin na̱ ndóo yóʼo xa̱ʼa ña̱ xítora ña̱ nina mií nu̱ú va̱ʼa kúnina kundoona, ta ka̱chira xíʼinna: 8 “Tá iinna ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼún ña̱ ku̱ʼún iin vikó tíndaʼa̱, va̱ása xíniñúʼu koún nu̱ú va̱ʼaka. Chi sana ka̱nara inka na̱ ndáyáʼvika va̱xi nu̱ú yóʼó, 9 tá ná kixa̱a̱ ta̱ ka̱na yóʼó xíʼin ta̱kán ta kachira xiʼún: ‘Taxi ná koo ta̱yóʼoʼ. Tasaá xíʼin ña̱ kaʼan nu̱ún ndakiʼún kuʼún koún nda̱a̱ sa̱tá. 10 Ña̱kán tá kánana yóʼó, kúaʼan ta nda̱a̱ sa̱tá koún, ña̱kán tá ná kixa̱a̱ ta̱ ka̱na yóʼó ta kachira xíʼún: ‘Migo, naʼa chí yóʼó koúnʼ. Tasaá ndiʼi na̱ ndóo kán ixato̱ʼóna yóʼó. 11 Saáchi na̱ ni̱nu kúni kindaana chiñu ndaʼa̱na, ta na̱ vitá-ini kúú na̱ ndukáʼnu”. 12 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ka̱na ñaʼá: “Tá ná keʼún ña̱ kuxuna káʼñu á ñu̱ú, va̱ása kanaún na̱ migoún, ni ñaniún, ni na̱ táʼún, ni na̱ ku̱i̱ká na̱ íyo yatin xíʼún. Chi sana na̱kán kanatuna yóʼó, xa̱ʼa ña̱ ka̱naúnna. 13 Soo táa kúniún taxiún kuxuna, taxi ná kuxu na̱ ndáʼvi, á na̱ ndeé ndóʼo, á na̱ ki̱ví kaka, á na̱ va̱ása túvi̱ nu̱ú; 14 ta sííní koún, saáchi na̱kán kǒo ña̱ chaʼvina ndaʼún. Soo chaʼvina yóʼó xa̱ʼaña tá ná ndataku na̱ yiví”.