BIBLIOTECA NU̱Ú INTERNET Watchtower
Watchtower
BIBLIOTECA NU̱Ú INTERNET
tu’un sâví
ǒ
  • ʼ
  • a̱
  • e̱
  • i̱
  • ǐ
  • o̱
  • ǒ
  • u̱
  • BIBLIA
  • NDIʼI TUTU
  • REUNIÓN
  • mwbr18 diciembre pág. 1-8
  • Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión

Kǒo video ndíka̱a̱ yóʼo.

Káʼnu koo iniún, kǒo kívi kana ña̱ video.

  • Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión
  • Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ Ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión (2018)
  • Subtema
  • 3-9 TÍ DICIEMBRE
  • 10-16 TÍ DICIEMBRE
  • 17-23 TÍ DICIEMBRE
  • 24-30 TÍ DICIEMBRE
  • 31 TÍ DICIEMBRE NDA̱A̱ 6 TÍ ENERO
Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ Ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión (2018)
mwbr18 diciembre pág. 1-8

Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión

3-9 TÍ DICIEMBRE

ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | HECHOS 9-11

“Ndi̱va̱ʼaní ni̱xi̱yo inira soo tándi̱ʼi ndu̱ura iin ta̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱”

(Hechos 9:1, 2) Soo ta Saulo, táʼan sáaníra xínira na̱ discípulo ta Jesús ta saá káʼa̱nra tu̱ʼun ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼana, ta saá ku̱a̱ʼa̱nra nu̱ú ta̱ su̱tu̱ káʼnu 2 ta ndu̱kúra tutu ña̱ ku̱ʼu̱n nu̱ú ña̱ sinagoga ñuu Damasco, ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nra kíʼinra na̱ discípulo ta̱ Jesús ta ku̱ʼu̱nna xíʼinra ña̱ ñuu Jerusalén, ta saátu nda̱a̱ ndáaka na̱ kúú discípulo ta Jesús, na̱ ta̱a xíʼin ná ñaʼá.

bt-S pág. 60 párr. 1, 2

“Na̱ congregación kǒoka tu̱ndóʼo níkixi nu̱úna”

Xa̱a̱ ku̱yatin xa̱a̱na ña̱ ñuu Damasco ta nina ña̱ va̱ása va̱ʼa ndákanixi̱nína keʼéna: kúni̱na tavána na̱ discípulo ti̱xin veʼe nu̱ú ndóona, ta kúni̱na sákukaʼanna nu̱ú na̱ discípulo ta saátu katúnna na̱yóʼo ku̱ʼu̱n xíʼinna ña̱ ñuu Jerusalén ña̱ taxi na̱ Sanedrín castigo ndaʼa̱na̱.

2 Ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱yóʼo kúú ta̱ Saulo, ta̱ xa̱a̱ xa̱ʼní sava na̱ discípulo ta̱ Jesús. Saátu xi̱ni ta̱ Pablo tá xa̱ʼní na̱ ndítáʼan xíʼinra ta̱ Esteban, iin ta̱ va̱ʼaní xi̱ndiku̱n sa̱tá ta̱ Jesús (Hech. 7:57–8:1). Tasaá ki̱xaʼára sa̱xo̱ʼvi̱ra na̱ hermano na̱ ñuu Jerusalén. Tasaá ki̱xaʼára kúni̱ra tavára ndiʼi na̱ hermano nda̱a̱ míí nu̱ú ndóona chi sáa̱níra xínirana (Hech. 9:1, 2).

(Hechos 9:15, 16) Soo ka̱chi ta̱ Jesús xíʼinra: “Kúaʼan nu̱ú ta̱yóʼo chi yi̱ʼi̱ nda̱ka̱xin ta̱yóʼo ña̱ natúʼunra xa̱ʼíi̱ xíʼin ndíʼi na̱ yiví, saátu xíʼin na̱ chíñu xíʼin na̱ ñuu Israel. 16 Saáchi na̱ʼi̱ nu̱úra nda̱saa xo̱ʼvi̱níra xa̱ʼa ki̱víi̱.

w16.06-S pág. 7 párr. 4

Taxiyó tixaʼvi ndaʼa̱ Jehová chi viíní násamara miíyó

4 Jehová va̱ása xítora nda̱saa íyoyó. Chi nda̱a̱ níma̱yó xítora (lea 1 Samuel 16: 7b). Káxinní náʼa̱ ña̱yóʼo nu̱úyó saáchi viíní kixaʼá xi̱koo ña̱ nu̱ú congregación. Chi na̱ yiví na̱ xi̱ndakanixi̱ní xa̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼana, mií Jehová ka̱nara na̱yóʼo ña̱ kuyatinna nu̱úra xíʼin nu̱ú se̱ʼera (Juan 6:44). Ndióxi̱ kuchiñura na̱samara iin ta̱ fariseo ta̱ xi̱naní Saulo, ta̱ xi̱ka̱ʼa̱n ña̱ vatá xa̱ʼa na̱ discípulo ta̱ Jesús ta saátu xi̱sa̱a̱-inira xi̱xinirana, iin ta̱a ta̱ kǒo níxi̱ndakanixi̱ní xa̱ʼa ña̱ xi̱keʼé (1Tim. 1:13). Nu̱ú Jehová, ta̱ xíto ndiʼi ña̱ íyo níma̱ ndiʼi na̱ yiví, xi̱nira ña̱ ndíka̱a̱ níma̱ ta̱ Saulo ña̱ kuchiñu ta̱yóʼo keʼéra ña̱ va̱ʼa (Prov. 17:3). Xi̱ni Jehová ña̱ kuchiñu nasama ta̱ Saulo ña̱ va̱ása va̱ʼa ndíka̱a̱ níma̱ra, ta xa̱a̱ra keʼéra iin chiñu ndáyáʼviní, ta ta̱yóʼo kúú ta̱ ku̱ʼu̱n natúʼun xa̱ʼa Ndióxi̱ xíʼin ndíʼi na̱ yiví saátu xíʼin na̱ chíñu xíʼin na̱ ñuu Israel (Hech. 9:15). Ndióxi̱ xi̱nira ña̱ va̱ʼa ndíka̱a̱ níma̱ ta̱yóʼo ta xa̱ʼa ña̱kán nda̱kaxi̱nrara ña̱ keʼéra iin chiñu ña̱ ndáyáʼviní, saá íxaa Ndióxi̱ tiempo vitin ña̱ násamara ña̱ va̱ása va̱ʼa ndíka̱a̱ níma̱ na̱ yiví, savana xi̱xiʼnína ndisi, savana na̱ ku̱i̱ʼná xi̱kuuna á xi̱keʼéna ña̱ kini ña̱ va̱ása kútóo Jehová (Rom. 9:21; 1Cor. 6:9-11). Soo xa̱ʼa ña̱ ni̱xa̱a̱na kunda̱a̱-inina xa̱ʼa tu̱ʼun Ndióxi̱ na̱samana ña̱ va̱ása va̱ʼa ndíka̱a̱ níma̱na, ta ta̱xina ña̱ mií Jehová chindeétáʼan xíʼinna.

(Hechos 9:20-22) ndi̱ku̱n ki̱xaʼára nátúʼunra nu̱ú ña̱ sinagoga xa̱ʼa ta̱ Jesús ña̱ ta̱yóʼo kúú se̱ʼe Ndióxi̱. 21 Soo ndiʼi na̱ yiví na̱ xi̱xiniso̱ʼo ña̱ nátúʼunra iin nda̱kanda̱-inina ta ka̱china: “¿Á su̱ví ta̱yóʼo kúú ta̱ xi̱keʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin na̱ xi̱natúʼun xa̱ʼa ta̱ Jesús ña̱ ñuu Jerusalén, ta xa̱ʼa ña̱kán ki̱xa̱a̱ra yóʼo ña̱ keʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin na̱ ndóo yóʼo ña̱ ku̱ʼu̱nna xíʼinra nu̱ú na̱ su̱tu̱?”. 22 Soo ta̱ Saulo nda̱kiʼinkara ndée Ndióxi̱ ta va̱ʼaníka ki̱xaʼára nátúʼunra xa̱ʼa ta̱ Jesús, ña̱ ta̱yóʼo kúú ta̱ Cristo.

bt-S pág. 64 párr. 15

“Na̱ congregación kǒoka tu̱ndóʼo níkixi nu̱úna”

15 Tá ki̱xaʼá ta Pablo na̱túʼunra ti̱xin ña̱ sinagoga xa̱ʼa ta̱ Jesús, na̱ judío nda̱kanda̱ní-inina tá xínina ña̱yóʼo ta saátu ni̱sanína, ta ki̱xaʼána káʼa̱nna: “¿Á su̱ví ta̱ ta̱a yóʼo kúú ta̱ xi̱keʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin na̱ xi̱natúʼun xa̱ʼa ta̱ Jesús ña̱ ñuu Jerusalén, ta xa̱ʼa ña̱kán ki̱xa̱a̱ra yóʼo ña̱ keʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin na̱ ndóo yóʼo ña̱ ku̱ʼu̱nna xíʼinra nu̱ú ta̱ su̱tu̱ káʼnu?” (Hech. 9:21). Ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱yóʼo ndáa xa̱ʼa kúúña na̱samara miíra, ta ki̱xaʼára nátúʼunra xa̱ʼa ta̱ Jesús, xi̱niñúʼu na̱ʼa̱ra nu̱ú na̱yóʼo ña̱ ta̱ Jesús kúú ta̱ Cristo (Hech. 9:22). Táki̱ʼva íyo iin llave su̱ví ndiʼi yéʼé xúnáña. Saá ndo̱ʼo ta̱ Saulo xíʼin ña̱ xi̱natúʼunra xíʼin na̱ yiví, sava na̱yóʼo kǒo níxi̱kunda̱a̱-ini xíʼin ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nra, chi xa̱ʼa ña̱ costumpre ña̱ xi̱kuumiína xíʼin ña̱ ni̱nu kúnina kǒo níxiniso̱ʼona ta̱ Saulo, ni saá kǒo níndakava-inira xíʼin ña̱yóʼo.

Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó

(Hechos 9:4) Ta ta̱yóʼo nda̱a xáʼa̱ra nu̱ú ñuʼú ta xi̱niso̱ʼora ni̱ka̱ʼa̱n iinna chí ndiví, ta ka̱china: “Saulo, Saulo, nda̱chun íxandi̱va̱ʼún xíʼi̱n?”.

bt-S pág. 60, 61 párr. 5, 6

“Na̱ congregación kǒoka tu̱ndóʼo níí kixi nu̱úna”

5 Tá sa̱si ta̱ Jesús ta̱ Saulo yichi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱n ñuu Damasco, kǒo nínda̱ka̱tu̱ʼúnra ta̱yóʼo: “¿nda̱chun íxandi̱va̱ʼún xíʼin na̱ discípuloi̱?”, chi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra kúú ña̱yóʼo: ¿Nda̱chun íxandi̱va̱ʼún xíʼi̱n?” (Hech. 9:4). Yóʼo náʼa̱ña nu̱úyó tá iin na̱ ndíku̱n sa̱tá ta̱ Jesús yáʼana nu̱ú iin tu̱ndóʼo ta nda̱a̱ ta̱ Jesús xóʼvi̱ xíʼin ña̱yóʼo (Mat. 25:34-40, 45).

6 Tá iin na̱ ndíku̱n yichi̱ ta̱ Jesús yáʼana nu̱ú iin tu̱ndóʼo xa̱ʼa ña̱ nda̱kú-inina, kǒo íyo mií na̱yóʼo chi íyo ta̱ Jesús xíʼin Jehová ña̱ kiʼinra kuenta xíʼin na̱yóʼo ta íyora ña̱ chindeétáʼanra xíʼina (Mat. 10:22, 28-31). Soo su̱ví ndi̱ku̱n kamaví kiʼinra tu̱ndóʼo ña̱ kúúmií na̱ ndíku̱n sa̱tára. Chi ná ndakaʼányó ña̱ xi̱ni ta̱ Jesús tá xi̱táʼan ta̱ Saulo xíʼin na̱ ta̱a na̱ xa̱ʼní ta̱ Esteban, xíʼin tá xi̱i̱ ixandi̱va̱ʼara xíʼin na̱ discípulo ta̱ Jesús na̱ xi̱ndoo ña̱ ñuu Jerusalén (Hech. 8:3). Kǒo ndi̱ku̱n níkiʼinra tu̱ndóʼo yóʼo nu̱úna, soo ta̱xira ndée Ndióxi̱ ndaʼa̱na ña̱ koo ndakú-inina ña̱ ya̱ʼana nu̱ú tu̱ndóʼo yóʼo.

(Hechos 10:6) Ta̱yóʼo ki̱ndo̱ora veʼe iin ta̱ naní Simón, ta̱ xi̱kachíñu xíʼin ñii̱ kití ta̱ kúúmií veʼe chí yuʼú tá mar”.

nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Hch 10:6

Ta̱ Simón, ta̱ xi̱kachíñu xíʼin ñii̱ kití: Na̱ xi̱kachíñu xíʼin ñii̱ kití yóʼo xi̱xiniñúʼúnna kaka ña̱ va̱ʼa tavána yixírí, xíʼin ña̱ ndakatana ti̱xin ña̱ ñii̱ yóʼo. Ta ña̱ va̱ʼa tavana ñii̱ kití ña̱ kuniñúʼuna ña̱ keʼéna ña̱ʼa xíʼin ña̱yóʼo, xi̱xiniñúʼuna planta tú ndeéní xáʼa̱n ta xíʼin túyóʼo xi̱keʼéna ti̱kui̱í ña̱ va̱ʼa ndakatana ña̱ ñii̱ yóʼo. Ndeéní kini xi̱xa̱ʼa̱nña xa̱ʼa ña̱yóʼo ku̱a̱ʼá ti̱kui̱í xi̱xiniñúʼuna ña̱ ndakatanaña, xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó ndáa xa̱ʼa kúú ña̱ xi̱kúúmií ta̱ Simón veʼera chí yuʼú tá mar, chí yuʼú ñuu ña̱ xi̱naní Jope ni̱xi̱yora. Ña̱ ley ta̱ Moisés xi̱ka̱ʼa̱nña tá iin na̱ yiví xi̱kúúmiína iin chiñu ña̱ xi̱tavána ñii̱ kití tí ni̱xi̱ʼi̱ iin chiñu yaku̱a̱ní xi̱kuu ña̱yóʼo (Le 5:2; 11:39). Xa̱ʼa ña̱yóʼo ku̱a̱ʼání na̱ judío kǒo níxikutóona kunina na̱ xi̱keʼé táʼan chiñu yóʼo, ta kǒo níxi̱kindo̱ona veʼe na̱ xi̱kachíñu xíʼin ñii̱ kití. Ña̱ libro ña̱ naní Talmud káʼa̱nña ña̱ yaku̱a̱ní chiñu yóʼo nu̱úka ña̱ ndakayana si̱ʼví tí ti̱na, soo ni saá ta̱ Pedro ni̱ndo̱ovara veʼe ta̱ Simón. Ta ña̱yóʼo chi̱ndeétáʼan xíʼinra ña̱ koo tu̱ʼvara ña̱ keʼéra inka chiñu na̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra keʼéra: Ña̱ ku̱ʼu̱nra veʼe iin ta̱ kúú gentil. Na̱ xíni̱ va̱ʼa káchina ña̱ tu̱ʼun griego “curtidor” (byrseús) su̱ví ki̱ʼvi ta̱ Simón kúúña chi saá xi̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra xa̱ʼa chiñu ña̱ xi̱kúúmiíra kúúña.

Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia

(Hechos 9:10-22) Ña̱ ñuu Damasco ni̱xi̱yo iin ta̱ discípulo ta̱ xi̱naní Ananías, ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ti̱xin iin visión: “Ananías”. Tasaá nda̱kuiinra: “Yóʼo íyoi̱, táta”. 11 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra: “Ndakundichi, ta kúaʼan ña̱ calle ña̱ naní Recta, ta kúaʼan nandukú iin ta̱a ta̱ naní Saulo ta̱ ñuu Tarso veʼe ta̱ Judas. Chi koto, káʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱, 12 xi̱nira ti̱xin iin visión iin ta̱a ta̱ naní Ananías ña̱ ni̱xa̱a̱ra nu̱úra ta chi̱núura ndaʼa̱ra sa̱tá ta̱yóʼo, ta va̱ʼa nda̱nuná nu̱úra”. 13 Soo ta̱ Ananías nda̱kuiinra: “Táta, ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ku̱ndáa-inii̱ xa̱ʼa ta̱yóʼo, ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéra xíʼin na̱ discípulo ña̱ ñuu Jerusalén. 14 Ta ta̱yóʼo kúúmiíra permiso íxaa na̱ su̱tu̱ náʼnu ña̱ tiinra na̱ xíka nátúʼún xa̱ʼa ki̱vi̱ún ta chika̱a̱rana veʼeka̱a”. 15 Soo ka̱chi ta̱ Jesús xíʼinra: “Kúaʼan nu̱ú ta̱yóʼo chi yi̱ʼi̱ nda̱ka̱xin ta̱yóʼo ña̱ natúʼunra xa̱ʼíi̱ xíʼin ndíʼi na̱ yiví, saátu xíʼin na̱ chíñu xíʼin na̱ ñuu Israel. 16 Saáchi na̱ʼi̱ nu̱úra nda̱saa xo̱ʼvi̱níra xa̱ʼa ki̱víi̱. 17 Tasaá ku̱a̱ʼa̱n ta̱ Ananías, ta ni̱xa̱a̱ra veʼe nu̱ú níndúʼú ta̱yóʼo, ta chi̱núura ndaʼa̱ra sa̱tá ta̱yóʼo ta ka̱chira: “Saulo, ta̱ Jesús ta̱ ki̱ta nu̱ún yichi̱ tá va̱xiún, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ña̱ va̱xii̱ ña̱ va̱ʼa ndanu̱ná nu̱ún, xíʼin ña̱ va̱ʼa ndakiʼún espíritu santo Ndióxi̱”. 18 Ta ndi̱ku̱n ndanu̱ná nduchúnu̱úra; ta nda̱kundichira ku̱a̱ʼa̱nra ta nda̱kuchira, 19 Ta xi̱xira ta nda̱kiʼinra ndéera. Ni̱xi̱yora loʼo ki̱vi̱ xíʼin na̱ discípulo ta̱ Jesús na̱ ndóo ña̱ ñuu Damasco, 20 tasaá ndi̱ku̱n ki̱xaʼára nátúʼunra nu̱ú ña̱ sinagoga xa̱ʼa ta̱ Jesús, ña̱ ta̱yóʼo kúú se̱ʼe Ndióxi̱. 21 Soo ndiʼi na̱ yiví na̱ xi̱xiniso̱ʼo ña̱ nátúʼunra iin nda̱kanda̱-inina ta ka̱china: “¿Á su̱ví ta̱yóʼo kúú ta̱ xi̱keʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin na̱ xi̱natúʼun xa̱ʼa ta̱ Jesús ña̱ ñuu Jerusalén, ta xa̱ʼa ña̱kán ki̱xa̱a̱ra yóʼo ña̱ keʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin na̱ ndóo yóʼo ña̱ ku̱ʼu̱nna xíʼinra nu̱ú na̱ su̱tu̱?”. 22 Soo ta̱ Saulo nda̱kiʼinkara ndée Ndióxi̱ ta va̱ʼaníka ki̱xaʼára nátúʼunra xa̱ʼa ta̱ Jesús, ña̱ ta̱yóʼo kúú ta̱ Cristo.

10-16 TÍ DICIEMBRE

ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | HECHOS 12-14

“Ta̱ Bernabé xíʼin ta̱ Pablo sa̱náʼa̱na na̱ yiví xa̱ʼa Ndióxi̱ chí ñuu xíka”

(Hechos 13:2, 3) Tá ndítana nátúʼunna xa̱ʼa Jehová ta saátu íyo ndutana tasaá ña̱ espíritu santo ka̱chiña xíʼina: “Nu̱ú ndiʼi na̱ yiví, nda̱ka̱xii̱n ta̱ Bernabé xíʼin ta̱ Saulo ña̱ keʼéna iin chiñu nu̱úi̱”. 3 Tasaá íyo ndutana ta̱ saátu ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ ta ta̱xina chiñu ndaʼa̱na tasaá nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna.

bt-S pág. 86 párr. 4

“Nda̱kiʼinna espíritu santo Ndióxi̱ ta kusi̱íní-inina”

4 ¿Nda̱chun va̱ʼa nda̱ka̱xin ña̱ espíritu santo ta̱ Bernabé xíʼin ta̱ Saulo? (Hech. 13:2.) Ña̱ Biblia kǒo káʼa̱nña xa̱ʼa ña̱yóʼo. Soo ña̱ kúnda̱a̱-iniyó kúúña mií espíritu santo Ndióxi̱ nda̱ka̱xin na̱yóʼo ña̱ keʼéna iin chiñu ndáyáʼviní nu̱úra. Na̱ profeta xíʼin na̱ maestro na̱ ñuu Antioquía ña̱ Siria kǒo níka̱ʼa̱nna ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa na̱yóʼo tá nda̱ka̱xin Ndióxi̱ na̱yóʼo, chi na̱ kusi̱í-ini kúúna xa̱ʼa ña̱yóʼo, chi miíra nda̱ka̱xin ñaʼá ña̱ kachíñuna nu̱úra. Ni̱kusi̱íní-ini na̱yóʼo xa̱ʼa ña̱ nda̱kiʼinna ña̱ chiñu yóʼo. “Tasaá íyo ndutana ta̱ saátu ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ ta ta̱xina chiñu ndaʼa̱na tasaá nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna” (Hech. 13:3.) Ta saátu miíyó tá congregación nu̱ú ku̱a̱ʼa̱nyó, iin na̱ hermano nda̱kiʼinna iin chiñu, ná kusi̱í-iniyó xíʼinna ta ná chindeétáʼanyó xíʼinna ña̱ keʼéna ña̱ chiñu yóʼo, tá kúú na̱ superintendente na̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱. Ná chindeétáʼanyó xíʼinna ta ná kusi̱í-iniyó xíʼina xa̱ʼa chiñu ña̱ nda̱kiʼinna (1Tes. 5:13).

(Hechos 13:12) Ta ta̱a ndísochíñu, tá xi̱nira ndiʼi ña̱ ku̱u, nda̱kanda̱ní-inira xíʼin ndiʼi ña̱ xi̱niso̱ʼora xa̱ʼa Jehová ta ki̱xaʼára kándíxara.

(Hechos 13:48) Tá xi̱niso̱ʼo na̱ kǒo kúú ñuu Israel ña̱yóʼo, ni̱kusi̱íkaví-inina ta ki̱xaʼána nda̱sakáʼnuna Ndióxi̱. Ta na̱ ndinuʼu-ini kúni̱ kutaku ndiʼi tiempo, ka̱ndíxana tu̱ʼunra.

(Hechos 14:1) Tasaá, inkáchi ni̱ki̱ʼvira ña̱ ñuu Iconio ti̱xin ña̱ sinagoga nu̱ú ñúʼu na̱ judío, ta ki̱xaʼána nátúʼunna xa̱ʼa Ndióxi̱ ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ kúú judío xíʼin na̱ griego ka̱ndíxana Ndióxi̱ xa̱ʼa ña̱ xi̱niso̱ʼona.

bt-S pág. 95 párr. 5

“Xíʼin ña̱ ndakú-ini na̱túʼunna xa̱ʼa Jehová”

5 Ña̱ nu̱ú ñuu ni̱xa̱a̱na kúú ña̱ ñuu Iconio, nu̱ú ndóo na̱ yiví na̱ ka̱ʼvi va̱ʼa á na̱ xíni̱ va̱ʼa, ña̱ ñuu yóʼo kítáʼan yatinña xíʼin ña̱ ñuu Galacia. Ti̱xin ña̱ ñuu yóʼo ndóo na̱ ke̱e inka ñuu tá kúú na̱ káʼa̱n tu̱ʼun hebreo xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ va̱ása kúú judío. Nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼéna ña̱ xi̱natúʼunna xa̱ʼa Ndióxi̱ tasaá ke̱ʼéna ña̱ ñuu yóʼo tá ni̱xa̱a̱na ña̱ sinagoga (Hech. 13:5,14). “Ta ki̱xaʼána nátúʼunna xa̱ʼa Ndióxi̱ ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ kúú judío xíʼin na̱ griego ka̱ndíxana Ndióxi̱ xa̱ʼa ña̱ xi̱niso̱ʼona”. (Hech. 14:1.)

(Hechos 14:21, 22) Tándi̱ʼi natúʼunna ña̱ ñuu kán ku̱a̱ʼání na̱ yiví ni̱xa̱a̱na ndu̱una discípulo ta̱ Jesús, tasaá ndi̱kóna ña̱ ñuu Listra xíʼin ña̱ ñuu Iconio xíʼin ña̱ ñuu Antioquía, 22 ta chíka̱a̱na ndée xíʼin na̱ discípulo, ña̱ va̱ʼa ka̱ndíxakana Ndióxi̱ xíʼin ña̱ ndakú-inina, ta káchina: “Ña̱ ndi̱ʼviyó ti̱xin Reino Ndióxi̱ ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo ya̱ʼayó nu̱ú”.

w14-S 15/9 pág. 13 párr. 4, 5

“Ni íyoní tu̱ndóʼo nu̱úyó ná ndasakáʼnuyó Ndióxi̱”

4 Tá ndi̱ʼi ni̱xa̱ʼa̱nna ña̱ ñuu Derbe, ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé ndi̱kóna ña̱ ñuu Listra xíʼin ña̱ ñuu Iconio xíʼin ña̱ ñuu Antioquía, ta chi̱ka̱a̱na ndée xíʼin na̱ discípulo, ña̱ va̱ʼa ka̱ndíxakana Ndióxi̱ xíʼin ña̱ ndakú-inina, ta ka̱china: ‘Ña̱ ndi̱ʼviyó ti̱xin Reino Ndióxi̱ ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo ya̱ʼayó nu̱ú” (Hech. 14:21, 22). Ña̱ tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna yóʼo su̱ví ña̱ ixasi̱í-inina kúúña chi ña̱ xoʼvi̱kava kúúña, chi ku̱a̱ʼákaní tu̱ndóʼo kixi nu̱úna ka̱china xíʼin na̱yóʼo. ¿Xíʼin tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé á kuchiñu ña̱yóʼo chika̱a̱ña ndée xíʼin na̱ discípulo?

5 Ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo ná kotoyó nda̱saa ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ tu̱ʼun yóʼo, ta̱yóʼo kǒo níka̱ʼa̱nra “xíniñúʼu ná kundeé-iniyó ña̱ ya̱ʼayó nu̱ú ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo”. Chi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra kúú: “Ña̱ ndi̱ʼviyó ti̱xin Reino Ndióxi̱ ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo ya̱ʼayó nu̱ú”. Xa̱ʼa ña̱yóʼo ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ndáaña va̱ʼa ndakiʼinna tá chíka̱a̱na ndée ña̱ ndásakáʼnuna Ndióxi̱ ni íyo tu̱ndóʼo nu̱úna. Ña̱ ndi̱ʼviyó ti̱xin Reino Ndióxi̱ su̱ví iin ña̱ vatá kúúña. Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús: “Soo na̱ i̱xandakú-ini nda̱a̱ ki̱vi̱ nu̱ú ndíʼi kúú na̱ ka̱ku.” (Mat. 10:22).

Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó

(Hechos 12:21-23) Soo iin ki̱vi̱ ta̱ Herodes nda̱kundixira mií ti̱ko̱to̱ ña̱ va̱ʼaka ta̱ xi̱koora nu̱ú tayi̱ra ta ki̱xaʼára káʼa̱nra iin discurso. 22 Ta na̱ ñuu kán ki̱xaʼána ndáʼyi̱na: “Tu̱ʼun iin ndióxi̱, ta su̱ví tu̱ʼun iin ta̱a”. 23 Ta mií ki̱vi̱ saá ángel Jehová sa̱tukue̱ʼe̱ra ta̱yóʼo, chi kǒo níndasakáʼnura Jehová; tasaá ki̱xaʼá xa̱xí ndíʼi ti̱kuxíra ta ni̱xi̱ʼi̱ra.

w08-S 15/5 pág. 32 párr. 7

Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa Hechos

12:21-23; 14:14-18. Ta̱ Herodes ka̱ndíxara ña̱ ndasakáʼnunara, soo iinlá Ndióxi̱ kúú ta̱ xíniñúʼu ndukáʼnu. Síínní íyo ña̱ ke̱ʼé ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé chi va̱ása níxiinna ña̱ ndasakáʼnunana. Va̱ása xíniñúʼu kuni̱yó ndukáʼnuyó xa̱ʼa ña̱ʼa ña̱ kéʼéyó xa̱ʼa Jehová.

(Hechos 13:9) Ta̱ Saulo, ta̱ xi̱nanítu Pablo, ku̱a̱ʼá espíritu Ndióxi̱ nda̱kiʼinra, xi̱to káxira va̱ʼara nu̱úra.

nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Hch 13:9

Ta̱ Saulo, ta̱ xi̱nanítu Pablo: Mií ki̱vi̱ saá, ta̱ Saulo nda̱kunaníra Pablo. Ta̱ apóstol yóʼo ta̱ hebreo xi̱kuura saátu ni̱xi̱yora ta̱ ñuu romano (Hch 22:27, 28; Flp 3:5). Nda̱a̱ tá ni̱xi̱yo loʼovíra sana ni̱xi̱yo u̱vi̱ ki̱vi̱ra: tu̱ʼun hebreo, Saulo xi̱naníra, ta tu̱ʼun na̱ ñuu Roma, Pablo xi̱naníra. Na̱ judío na̱ xi̱ndoo tiempo saá u̱vi̱ ni̱xi̱yo ki̱vi̱na, tá kúú na̱ kǒo níxi̱ndoo ñuu Israel (Hch 12:12; 13: 1). Sava na̱ veʼe ta̱ Pablo ni xa̱a̱ xi̱kuumiína ki̱vi̱na tu̱ʼun hebreo, ni̱xi̱yotu sava ki̱vi̱na tu̱ʼun griego xíʼin tu̱ʼun na̱ ñuu Roma (Ro 16:7, 21). Ta̱ Pablo apóstol xi̱kuura ña̱ xi̱natúʼunra xíʼin na̱ yiví, ta̱ nda̱ka̱xin Ndióxi̱ ña̱ ku̱ʼu̱nra natúʼunra xíʼin na̱ yiví na̱ va̱ása kúú judío (Ro 11:13). Xa̱ʼa ña̱ xi̱kuumiíra ki̱vi̱ra ña̱ tu̱ʼun na̱ ñuu Roma, nda̱ka̱xinra kuniñúʼura ña̱yóʼo, chi sana nda̱kanixi̱níra ña̱ va̱ʼaka kuniso̱ʼona ña̱ natúʼunra saá. (Hch 9:15; Gál 2:7, 8). Sava na̱ yiví na̱ xíni̱ va̱ʼa káchina ña̱ xi̱niñúʼura ki̱vi̱ra ña̱ tu̱ʼun na̱ ñuu Roma chi xa̱ʼa ta̱ Sergio Paulo ke̱ʼéraña, soo sana su̱ví saá níxi̱yona, chi kǒo nínasamara ki̱vi̱ra tá ni̱xi̱yora chí ñuu Chipre. Savatuna ndákanixi̱nína ña̱ kǒo níxiniñúʼura ki̱vi̱ra ña̱ tu̱ʼun hebreo chi tá xi̱ka̱ʼa̱nna ki̱vi̱ra tu̱ʼun griego, ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa kití á iin na̱ yiví na̱ ni̱nu kúni.

Pablo: Nu̱ú ña̱ Escrituras Griegas Cristianas, ki̱vi̱ Paulos (ña̱ tu̱ʼun latín Paulus), kúni̱ kachiña “iin ña̱ loʼo”, ta 157 xíniñúʼunaña ña̱ ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa ta̱ apóstol Pablo ta iin yichi̱ ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼa ta̱ procónsul ña̱ ñuu Chipre, ta̱ naní Sergio Paulo (Hch 13:7).

nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Hch 7:58

Saulo: Á “Saúl”, kúni̱ kachiña “Ta̱ ndu̱kúna nu̱ú Ndióxi̱”. Ta̱ Saulo, ta̱ nanítu Pablo (ki̱vi̱ra ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ tu̱ʼun na̱ ñuu Roma), “ti̱xin na̱ veʼe ta̱ Benjamín ki̱xi ta̱yóʼo, ta ta̱ hebreo xi̱kuura” (Flp 3:5). Xa̱ʼa ña̱ ka̱kura ñuu Roma (Hch 22:28), na̱ yivára na̱ xi̱kuu judío chi̱núuna ki̱vi̱ra ña̱ tu̱ʼun na̱ ñuu Roma ña̱ kunaníra Paulus á Pablo, ta̱ ña̱yóʼo kúni̱ kachiña “iin ña̱ loʼo”. Ña̱kán nda̱a̱ tá loʼovíra u̱vi̱ ni̱xi̱yo ki̱vi̱ra. Sana xa̱ʼa ku̱a̱ʼá ña̱ʼa kúú ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n na̱ yivára Saulo xíʼinra. Ti̱xin na̱ veʼe ta̱ Benjamín ku̱a̱ʼánína xi̱naní Saulo, tá kúú ta̱ nu̱ú rey na̱ ñuu Israel Saúl xi̱naníra (1Sa 9:2; 10:1; Hch 13:21). Na̱ yivá ta̱ Pablo nda̱ka̱xinna ña̱ kunaníra saá sana xa̱ʼa ña̱ kúni̱ kachiña. Sanatu Saulo xi̱naní yivára, xa̱ʼa ña̱yóʼo saá nda̱ka̱xinna ña̱ kunaníra (chitáʼanña xíʼin Lu 1:59). Tá ni̱xi̱yora xíʼin na̱ judío, ta saátu tá ka̱ʼvira ña̱ koora fariseo, sana xi̱niñúʼura ki̱vi̱ra ña̱ tu̱ʼun hebreo, Saulo (Hch 22:3). Ni xa̱a̱ yáʼaka u̱xu̱ ku̱i̱ya̱ nda̱kundiku̱nra ta̱ Jesús xi̱ka̱ʼa̱nvana Saulo xíʼinra (Hch 11:25, 30; 12:25; 13:1, 2, 9).

Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia

(Hechos 12:1-17) Mií tiempo saá, ta̱ rey Herodes ki̱xaʼára kéʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin sava na̱ congregación. 2 Xíʼin espada xa̱ʼníra ta̱ Santiago ñani ta̱ Juan. 3 Tá xi̱nira ña̱ kúsi̱í-ini na̱ judío xíʼin ña̱yóʼo, ti̱intura ta̱ Pedro ta chi̱ka̱a̱rara veʼeka̱a. (Mií ki̱vi̱ saá íyo vikó ña̱ si̱táva̱ʼa ña̱ kǒo níxiyá.) 4 Tasaá ti̱inra ta̱ Pedro, ta chi̱ka̱a̱ra ta̱yóʼo veʼeka̱a, ta nda̱taxira ta̱yóʼo ña̱ kundaa ki̱ʼva 16 na̱ soldadora, tasaá na̱ʼa̱ra ta̱yóʼo nu̱ú na̱ ñuu ña̱ va̱ʼa tiinna ku̱a̱chi xíʼinra. 5 Tasaá, tá ndíka̱a̱ ta̱ Pedro veʼeka̱a; na̱ hermano na̱ congregación ni̱ka̱ʼa̱nnína xa̱ʼara xíʼin Ndióxi̱. 6 Tasaá, ta̱ Herodes si̱lóʼo kúma̱ní ña̱ na̱ʼa̱ra ta̱ Pedro nu̱ú na̱ ñuu, soo iin ñu̱ú tá níndúʼú ta̱ Pedro kísi̱ra ta núʼnira xíʼin u̱vi̱ cadena íxaa u̱vi̱ na̱ soldado, ta saátu ndíta na̱ ndáa chí yéʼé ña̱ veʼeka̱a. 7 Soo, koto, iin ángel Jehová níndichira kán, ta iin nda̱ye̱ʼe̱ ini veʼeka̱a yóʼo. Ka̱nira síi̱n ta̱ Pedro, ta nda̱koora, ta ka̱chira xíʼinra: “Ndako̱o, kamakoún”. Ta ndi̱ku̱n saá ni̱sañá cadena núʼni ndaʼa̱ ta̱ Pedro. 8 Ta ta̱ ángel ka̱chira xíʼinra: “Katún to̱ko̱ún ta chika̱a̱ ndu̱xa̱ún xa̱ʼún”. Tasaá ke̱ʼé ta̱ Pedro. Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndakundixi ti̱ko̱to̱ún ta kundiku̱n yi̱ʼi̱”. 9 Tasaá ki̱tara ta ku̱a̱ʼa̱nra xíʼinra, soo kǒo níkunda̱a̱-inira á ña̱ ndixa kúú ña̱yóʼo ña̱ xi̱nira iin ángel. Ta̱yóʼo nda̱kanixi̱níra ña̱ iin visión kúúña. 10 Siʼna ni̱ya̱ʼana nu̱ú iin ta̱ ndáa yéʼé, ta saátu ni̱ya̱ʼana ña̱ u̱vi̱, ni̱xa̱a̱na yéʼé ña̱ ka̱a ña̱ ku̱a̱ʼa̱n chí ñuu, ta nda̱kuna̱ miíña nu̱úna. Ta tándi̱ʼi ke̱ena chí ke̱ʼe, tasaá ku̱xíka ta̱ ángel yóʼo nu̱úra. 11 Tasaá ta̱ Pedro, ni̱ka̱ʼa̱nra: “Vitin kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ mií Jehová chi̱ndaʼára iin ángel ña̱ ki̱xira ta̱vára yi̱ʼi̱ ndaʼa̱ ta̱ Herodes xíʼin nu̱ú ña̱ xi̱kuni̱ na̱ judío keʼéna”. 12 Tándi̱ʼi, ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra veʼe ñá María siʼí ta̱ Juan ta̱ xi̱nanítu Marcos, nu̱ú ñúʼu ku̱a̱ʼání na̱ hermano káʼa̱nna xa̱ʼara xíʼin Jehová. 13 Tá ni̱xa̱a̱ra veʼe yóʼo ta ka̱ni ndaʼa̱ra yéʼé, ta iin ñá káchíñu kán ñá naní Rode ni̱xa̱a̱ñá xi̱toñá ndáana káni ndaʼa̱ yéʼé, 14 soo tá nda̱kuniñá tu̱ʼun ta̱ Pedro, ni̱kusi̱íní-iniñá ta kǒo níxunañá yéʼé, tasaá xi̱nuña ku̱a̱ʼa̱nñá natúʼunñá xíʼin na̱ savaka ña̱ ki̱xa̱a̱ ta̱ Pedro níndichira chí yéʼé. 15 Ta na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinñá: “Ñá sána kúún”. Soo ñáyóʼo kǒo ndeéka ni̱ka̱ʼa̱nñá xa̱ʼa ña̱ xi̱niñá. Ta na̱yóʼo ki̱xaʼána káʼa̱nna: “Ángelra kúúra”. 16 Soo ta̱ Pedro níndichira chí ke̱ʼe káni ndaʼa̱ra yéʼé. Soo tá xu̱nána yéʼé, xi̱ninara ta iin nda̱kanda̱-inina. 17 Soo ta̱yóʼo ke̱ʼéra iin seña nu̱úna ña̱ ná kǒo ka̱ʼa̱nkana, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ndiʼi ña̱ ke̱ʼé Jehová xíʼinra ña̱ va̱ʼa ta̱vára ta̱yóʼo ini veʼeka̱a, ta ka̱chira: “Natúʼunndó ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Santiago xíʼin inka na̱ hermano”. Tasaá ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra inka lugar.

17-23 TÍ DICIEMBRE

ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | HECHOS 15, 16

“Ndiʼina xi̱ndiku̱n ña̱ káʼa̱n Biblia tá nda̱ka̱xinna ña̱ keʼéna”

(Hechos 15:1, 2) Sava ta̱a ke̱ena chí Judea ta ki̱xaʼána sánáʼa̱na na̱ hermano: “Tá ná kaʼnda loʼona nu̱ú yi̱i̱ndó táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés, saá kúú ña̱ va̱ʼa ka̱kundó”. 2 Soo tá xa̱a̱ ndeéní ni̱ka̱ʼa̱n kúáchina xíʼin ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé, va̱ʼaka ni̱ka̱ʼa̱nna ná ku̱ʼu̱n ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé xíʼin savaka na̱ hermano nu̱ú na̱ apóstol xíʼin na̱ anciano ñuu Jerusalén ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina xa̱ʼa ña̱yóʼo.

bt-S pág. 102 párr. 8

“Ndeéní ni̱ka̱ʼa̱n kúáchina”

8 Ta̱ Lucas ni̱ka̱ʼa̱nra “tá xa̱a̱ ndeéní ni̱ka̱ʼa̱n kúáchina xíʼin ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé”, xíʼin “na̱ ta̱a na̱ nu̱u chí ñuu Judea”, na̱ hermano na̱ ndísochíñu ti̱xin ña̱ congregación ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ va̱ʼaka ná ku̱ʼu̱n ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé xíʼin savaka na̱ hermano nu̱ú na̱ apóstol xíʼin na̱ anciano ñuu Jerusalén ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina xa̱ʼa ña̱yóʼo (Hech. 15:2). Ni̱ka̱ʼa̱n kúáchina xíʼin ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé, chi ni iinna kǒo níkindo̱o-ini. Na̱ anciano va̱ʼaní nda̱kanixi̱nína ndáaña keʼéna ña̱ va̱ʼa ixananina ña̱ ku̱a̱chi yóʼo: nda̱ka̱xinna savana ña̱ ku̱ʼu̱nna nu̱ú na̱ Cuerpo Gobernante, á na̱ apóstol xíʼin na̱ anciano na̱ ñuu Jerusalén. ¿Ndáaña va̱ʼa sákuaʼayó xíʼin ña̱ ke̱ʼé na̱ anciano na̱ ñuu Antioquía?

(Hechos 15:13-20) Tá kǒo níka̱ʼa̱nkana, ta̱ Santiago nda̱kuiinra, ta ka̱chira: “Ndóʼó na̱ ta̱a, ñaniyó, kuniso̱ʼondó ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼinndó. 14 Ta̱ Symeón ni̱ka̱ʼa̱nra ndáaña ke̱ʼé Ndióxi̱ tá ya̱chi̱ ña̱ va̱ʼa ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ tavára iin ñuu na̱ kuniʼi ki̱vi̱ra. 15 Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼin na̱ Profeta, nda̱a̱ táki̱ʼva káchi ña̱ va̱xi nu̱ú tu̱ʼunra: 16 ‘Tá ná ya̱ʼa ndi̱ʼi ña̱yóʼo ndikói̱, ta ndasava̱ʼi̱ veʼe ta̱ David ña̱ ndi̱ʼi-xa̱ʼa; ña̱ xa̱a̱ ndi̱ʼi-xa̱ʼa sandáʼi̱ña, ta ndasava̱ʼa xa̱á tukui̱ña, 17 na̱ yiví na̱ ni̱ndo̱o nandukúna Jehová, xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ inka ñuu, na̱ yiví na̱ ka̱nai̱ xa̱ʼa ki̱víi̱, káchi Jehová, ta̱ kéʼé ndiʼi ña̱ʼa yóʼo, 18 ña̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa tá ya̱chi̱ʼ. 19 Ña̱ káʼa̱n yi̱ʼi̱ kúúña, ña̱ ná kǒo kasiyó nu̱ú na̱ inka ñuu na̱ kúni̱ sákuaʼa xa̱ʼa Ndióxi̱, 20 chi ña̱ xíniñúʼu keʼéyó kúúña kaʼyíyó iin tutu, nu̱ú ka̱ʼa̱nyó xíʼinna, ña̱ ná kǒo kuniñúʼuna ni iin ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼu na̱ ndióxi̱ vatá, ni ña̱ kini ña̱ kísi̱na xíʼin táʼanna, ni ku̱ñu kití tí va̱ása níxi̱ta ni̱i̱, ta ni ni̱i̱.

w12-S 15/1 pág. 5 párr. 6, 7

Na̱ ndixa ndásakáʼnu Ndióxi̱ íxato̱ʼóna tu̱ʼunra

6 Ña̱ chi̱ndeétáʼan xíʼinna kúú ña̱ káʼa̱n Amós 9:11, 12, ña̱ kítáʼan xíʼin ña̱ va̱xi nu̱ú Hechos 15:16, 17 ña̱ káchi: “Tá ná ya̱ʼa ndi̱ʼi ña̱yóʼo ndikói̱, ta ndasava̱ʼi̱ veʼe ta̱ David ña̱ ndi̱ʼi-xa̱ʼa; ña̱ xa̱a̱ ndi̱ʼi-xa̱ʼa sandáʼi̱ña, ta ndasava̱ʼa xa̱á tukui̱ña, na̱ yiví na̱ ni̱ndo̱o nandukúna Jehová, xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ inka ñuu, na̱ yiví na̱ ka̱nai̱ xa̱ʼa ki̱víi̱, káchi Jehová”.

7 Ña̱ texto yóʼo kǒo káʼa̱nña xíʼin na̱ kǒo kúú judío ña̱ nduxa̱ kaʼndana nu̱ú yi̱i̱na. Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼu kunda̱a̱-ini na̱ judío tá ná kaʼvina ña̱ tutu yóʼo. ¿Nda̱chun? Saáchi tá iin va̱ása kúú judío ná kaʼndana nu̱ú yi̱i̱na xa̱a̱na kuuna na̱ judío (Éxo. 12:48,49). Saá káchi ña̱ va̱xi nu̱ú Ester 8:17, nda̱a̱ táki̱ʼva káchi ña̱ va̱xi nu̱ú ña̱ Septuaginta: “Ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ inka ñuu xa̱ʼndana nu̱ú yi̱i̱na ta ndu̱una na̱ judío” (Biblia Textual, nota; cursivas nuestras). ¿Ndáaña ni̱ka̱ʼa̱n texto ña̱ ka̱ʼyí ta̱ Amós? Nu̱ú ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nña xa̱ʼa ña̱ koo iin ñuu xa̱á, ña̱ kuniʼi ki̱vi̱ ndióxi̱. Na̱ nu̱ú na̱ xa̱a̱ koo ñuu Ndióxi̱ kúú na̱ kíndo̱o tiempo saá, tá kúú ná ñaʼá xíʼin ta̱a na̱ xi̱kuu judío, xíʼin na̱ xa̱ʼnda nu̱ú yi̱i̱na ta ndu̱una judío. Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó na̱ va̱ása kúú judío kǒo xíniñúʼu kaʼndana nu̱ú yi̱i̱na ña̱ xa̱a̱na kundiku̱nna ta̱ Jesús.

(Hechos 15:28, 29) Espíritu santo xíʼin ndi̱ʼi̱ va̱ʼa túvindi̱, ña̱ kǒoka inka ña̱ʼa ka̱ʼa̱nndi̱ xíʼinndó keʼéndó, ndáa ña̱yóʼo kuití káʼa̱nndi̱ xíʼinndó: 29 Kǒo kuxundó ku̱ñu kití tí xáʼnína nu̱ú ndióxi̱ vatá, ta ni ni̱i̱, ni ku̱ñu tí ni̱xa̱ʼná, ni ña̱ kini ña̱ kísi̱ xíʼin táʼanna. Tá ná kǒo keʼéndó ña̱yóʼo, va̱ʼaní koondó”.

(Hechos 16:4, 5) Ta vitin tá yáʼa̱na ku̱a̱ʼa̱nna iin iin ñuu ta sándákoona carta, ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-ini na̱ ndóo kán, ndáaña kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ apóstol xíʼin na̱ anciano na̱ ñuu Jerusalén. 5 Xa̱ʼa ña̱yóʼo na̱ congregación ki̱xaʼána kándíxakana Ndióxi̱ ta ndúku̱a̱ʼákana ku̱a̱ʼa̱nna ndiʼi ki̱vi̱.

bt-S pág. 123 párr. 18

“Ndásandakúna-ini na̱ congregación”

18 Ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Timoteo ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ ni̱xi̱kana na̱túʼunna xa̱ʼa Ndióxi̱. Ku̱a̱ʼá chiñu xi̱keʼéna ti̱xin congregación. “Ta vitin tá yáʼa̱na ku̱a̱ʼa̱nna iin iin ñuu ta sándákoona carta, ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-ini na̱ ndóo kán, ndáaña kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ apóstol xíʼin na̱ anciano na̱ ñuu Jerusalén” (Hech. 16:4). Ndi̱ʼi na̱ congregación xi̱ndiku̱nna ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ hermano ñuu Jerusalén xíʼinna, ta̱ “xa̱ʼa ña̱yóʼo na̱ congregación ki̱xaʼána kándíxakana Ndióxi̱ ta ku̱a̱ʼáka ni̱xa̱a̱na ku̱una” (Hech. 16:5).

Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó

(Hechos 16:6-9) Saátu ni̱ya̱ʼana ñuu Frigia xíʼin ñuu Galacia, chi ña̱ espíritu Ndióxi̱ kǒo nítaxiña natúʼunna xa̱ʼa Ndióxi̱ ñuu Asia. 7 Saátu tá ni̱xa̱a̱na ñuu Misia, chika̱a̱nína ndée ña̱ ki̱ʼvina ñuu Bitinia, soo espíritu ta̱ Jesús kǒo nítaxiña ya̱ʼana. 8 Tasaá kǒo níya̱ʼana ñuu Misia xíʼin ñuu Troas. 9 Ta iin ñu̱ú xi̱ni ta̱ Pablo iin visión: iin ta̱a ta̱ ñuu Macedonia níndichira nu̱úra ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n ndáʼvira xíʼin ta̱ Pablo ta xi̱kachira: “Ya̱ʼa ñuu Macedonia ta chindeé ndi̱ʼi̱”.

w12-S 15/1 pág. 10 párr. 8

Ná koo tu̱ʼvayó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ apóstol ta̱ Jesús

8 ¿Ndáaña sánáʼa̱ ña̱yóʼo miíyó? Xítoyó chi ña̱ espíritu Ndióxi̱ chi̱ndeéña ta̱ Pablo tá ke̱era ku̱a̱ʼa̱nra chí Asia. Tasaá ta̱ Jesús chi̱ndeéra ta̱ Pablo tá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Bitinia. Tándi̱ʼi ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ku̱ʼu̱nra ñuu Macedonia tá sa̱kán ni̱xa̱a̱ra ñuu Troas. Tiempo vitin na̱ ndíso xíʼin congregación kuchiñu saátu keʼé na̱yóʼo xíʼinyó (Col. 1:18). Sava kúni̱yó kooyó precursor á ku̱ʼu̱nyó inka ñuu nu̱ú kǒo ku̱a̱ʼá na̱ natúʼun xa̱ʼa Ndióxi̱. Soo sava yichi̱, ta̱ Jesús xíniñúʼura espíritu santo ña̱ va̱ʼa chindeéra miíyó xi̱nu meta ña̱ kúúmiíyó soo tá chíka̱a̱yó ndée. ¿Nda̱chun? Ná chitáʼanyó iin ña̱ʼa xíʼinña. Iin ta̱ káva iin carro kuchiñu kavara túyóʼo chi káa á chí yóʼo soo tá xa̱a̱ nda̱tuunnú ku̱a̱ʼa̱nnú. Saátu íyo ña̱ kéʼé ta̱ Jesús, kuchiñu chindeéra miíyó ña̱ va̱ʼa xi̱nu meta ña̱ kúúmiíyó soo tá xa̱a̱ chíka̱a̱yó ndée ña̱ ku̱a̱ʼáka chiñu kéʼéyó nu̱ú Ndióxi̱.

(Hechos 16:37) Soo ta̱ Pablo ka̱chira xíʼinna: “Ndóʼó sa̱xóʼvi̱ndó ndi̱ʼi̱ nu̱ú na̱ ñuu ta kǒo nda̱a̱ ni iin ku̱a̱chindi̱, ta na̱ ñuu Roma kúútu ndi̱ʼi̱va, ta saátu chi̱ka̱a̱ndó ndi̱ʼi̱ ini veʼeka̱a; ¿ta vitin tává se̱ʼéndó ndi̱ʼi̱ ti̱xin ñuu yóʼo? Va̱ása, ná kixi miína tavána ndi̱ʼi̱ yóʼo”.

nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó Hch 16:37

na̱ ñuu Roma kúútu ndi̱ʼi̱va: Ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas na̱ ñuu Roma xi̱kuuna. Ña̱ ley ña̱ ni̱xi̱yo ñuu Roma xi̱ka̱ʼa̱nña xa̱ʼa na̱ ñuu Roma ña̱ va̱ása xíniñúʼu ndakiʼinna castigo nu̱ú na̱ yiví tá kǒo iin ku̱a̱chi níki̱ʼvina. Na̱ yiví na̱ ñuu Roma va̱ʼaní xi̱ndaa ley miína nu̱ú xi̱ndoona. Va̱ása níxindiku̱nna ley ñuu nu̱ú xi̱ndoona chi ley ña̱ ñuu Roma xi̱ndiku̱nna. Tá chi̱ka̱a̱na ku̱a̱chi iin na̱ yiví, kiviva ku̱ʼu̱nna xíʼinna nu̱ú na̱ chíñu na̱ ñuu kán, soo kiviva ndaka̱xinna ña̱ tiin na̱ ñuu Roma ku̱a̱chi xíʼinna. Soo tá xi̱taxina castigo ña̱ kuvina xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼéna, kivi ka̱ʼa̱nna ña̱ mií ta̱ chíñu káʼnu tiin ku̱a̱chi yóʼo xíʼinna. Ta̱ apóstol Pablo na̱túʼunra xa̱ʼa Ndióxi̱ ndiʼi ñuu ña̱ ndíku̱n ña̱ ñuu Roma. Íyo tutu ña̱ nátúʼun xa̱ʼa ta̱ Pablo ña̱ u̱ni̱ yichi̱ xi̱niñúʼura derecho ña̱ xi̱kuumiíra ña̱ kúúra ta̱ ñuu Roma. 1) Ñuu Filipos na̱túʼunra xíʼin na̱ chíñu ña̱ va̱ása va̱ʼa níkeʼéna xíʼinra xa̱ʼa ña̱ ka̱ninara. 2) Ñuu Jerusalén ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kúúra ta̱ ñuu Roma ña̱ ná kǒo kaninara. 3) Tá ti̱inna ku̱a̱chi xíʼinra, ndu̱kúra ña̱ mií ta̱ César ta̱ chíñu káʼnu ña̱ ñuu Roma tiin ku̱a̱chi xa̱ʼara (Hch 22:25; 25:11).

it-1-S pág. 1029 párr. 6

Ka̱nina

Ta̱ Pablo ka̱ninara xíʼin yitu̱n ñuu Filipos, ña̱yóʼo chi̱ndeétáʼan xíʼinra ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱n ku̱a̱chira xa̱ʼara ta saátu chi̱ndeéña miíra ña̱ va̱ʼa na̱túʼunra xa̱ʼa Ndióxi̱. Ka̱nina ta̱ Pablo nu̱ú ku̱a̱ʼání na̱ yiví ta̱ saátu chi̱ka̱a̱nara veʼeka̱a, soo tá kunda̱a̱-ini na̱ chíñu ña̱ ta̱ ñuu Roma kúúra, ni̱yi̱ʼvínína, su̱ví nda̱saa xa̱ʼa ña̱ ka̱ninara kúúña chi xa̱ʼa ña̱ kǒo nítiin viína ku̱a̱chi xíʼinra kúúña. Ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas ni̱na̱ʼa̱nana nu̱ú na̱ ñuu ña̱ kúúna na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa. Ta saá tá ta̱vánara veʼeka̱a, ta̱ ka̱chira: “Ndóʼó sa̱xóʼvi̱ndó ndi̱ʼi̱ nu̱ú na̱ ñuu ta kǒo nda̱a̱ ni iin ku̱a̱chindi̱, ta na̱ ñuu Roma kúútu ndi̱ʼi̱va, ta saátu chi̱ka̱a̱ndó ndi̱ʼi̱ ini veʼeka̱a; ¿ta vitin tává se̱ʼéndó ndi̱ʼi̱ ti̱xin ñuu yóʼo? Va̱ása, ná kixi miína tavána ndi̱ʼi̱ yóʼo”. Tasaá na̱ chíñu yóʼo ndu̱kúna ña̱ káʼnu-ini nu̱ú ta̱ Pablo, ña̱ va̱xi nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱ káchiña: “Na̱ ndáa yéʼé veʼeka̱a ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱yóʼo xíʼin ta̱ chiñu. Tasaá ni̱yi̱ʼví na̱yóʼo tá na̱kunda̱a̱-inina ña̱ na̱ ñuu Roma kúú na̱yóʼo. Tasaá, ki̱xa̱a̱na ta xa̱kundáʼvina nu̱ú na̱yóʼo ña̱ ná keena ti̱xin ñuu yóʼo” (Hch 16:22-40.) Xíʼin ña̱yóʼo ku̱chiñu na̱túʼunna xa̱ʼa Reino Ndióxi̱, ña̱ ki̱ta ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas veʼeka̱a i̱xaa na̱ chíñu kán chi kǒo ku̱a̱china, xíʼin ña̱yóʼo ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱kunda̱a̱-inina xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼéna xíʼinna ña̱ kǒo ku̱a̱china ta ta̱annana veʼeka̱a. Ta̱ Pablo xi̱kuni̱ra natúʼunra xa̱ʼa Ndióxi̱ xa̱ʼa ña̱kán xi̱niñúʼura ña̱ ke̱ʼéna xíʼinra (Flp 1:7).

Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia

(Hechos 16:25-40) Mií ma̱ʼñú ñu̱ú ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin Jehová, ta xítana yaa nu̱úra; nda̱a̱ na̱ ñúʼu ti̱xin veʼeka̱a xi̱niso̱ʼo ña̱ xi̱xita na̱yóʼo. 26 Ta ki̱xaʼá ndeéní ni̱ta̱an. Ta xa̱ʼa ña̱yóʼo ña̱ veʼeka̱a ndeéní ka̱ndaña ta nda̱a̱ nda̱kuna ndiʼi yéʼé ña̱yóʼo. Ta cadena ña̱ núʼni ndaʼa̱ ndiʼina ni̱nda̱xi̱nña. 27 Tá nda̱koo ta̱ ndáa yéʼé ña̱ veʼeka̱a yóʼo, ta xi̱nira ña̱ nda̱kuna yéʼé yóʼo ni̱yi̱ʼvíníra, ta nda̱a̱ xi̱kuni̱ra kaʼní xíʼin miíra, chi nda̱kanixi̱níra ña̱ kǒoka na̱yóʼo ñúʼu ini veʼeka̱a. 28 Soo ta̱ Pablo iin ka̱na kóʼóra, ta ka̱chira: “Kǒo satukue̱ʼún miíún, chi yóʼo ñúʼu ndiʼindi̱”. 29 Ta ndu̱kúra ñuʼu̱ nu̱úna ta ni̱ki̱ʼvira nu̱ú na̱yóʼo, ndeéní ni̱yi̱ʼvíra xíʼin ña̱ ku̱u yóʼo ta nda̱kuxítíra nu̱ú ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas. 30 Ta ta̱vára na̱yóʼo ini veʼeka̱a ta ka̱chira: “Táta, ¿ndáaña xíniñúʼu keʼíi̱ ña̱ ka̱kui̱?”. 31 Ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Kandíxa ta̱ Jesús ta saá va̱ʼa ka̱ku yóʼó xíʼin na̱ veʼún”. 32 Ta na̱túʼunna xíʼinra xa̱ʼa Jehová ta saátu xíʼin ndiʼi na̱ veʼera. 33 Ta nda̱kiʼinra ta̱yóʼo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí veʼera ñu̱ú saá, ta nda̱katara nu̱ú tu̱kue̱ʼe̱na; ta ndiʼi na̱ veʼera nda̱kuchina. 34 Ta sa̱kíʼvirana ini veʼera ta ta̱xira xi̱xina, ta ndiʼi na̱ veʼera ku̱si̱íní-inina xa̱ʼa ña̱ ki̱xaʼána kándíxana Ndióxi̱. 35 Tá xa̱a̱ ni̱tu̱vi na̱ chíñu ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ ndáa yéʼé veʼeka̱a: “Sañándó na̱ ta̱a yóʼo ná ku̱ʼu̱nna”. 36 Ta ta̱ ndáa yéʼé veʼeka̱a ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Pablo: “Ta̱ chíñu ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ va̱ʼa keendó veʼeka̱a. Ta vitin kúaʼanndó ta kǒoka na̱ keʼé ndóʼó”. 37 Soo ta̱ Pablo ka̱chira xíʼinna: “Ndóʼó sa̱xóʼvi̱ndó ndi̱ʼi̱ nu̱ú na̱ ñuu ta kǒo nda̱a̱ ni iin ku̱a̱chindi̱, ta na̱ ñuu Roma kúútu ndi̱ʼi̱va, ta saátu chi̱ka̱a̱ndó ndi̱ʼi̱ ini veʼeka̱a; ¿ta vitin tává se̱ʼéndó ndi̱ʼi̱ ti̱xin ñuu yóʼo? Va̱ása, ná kixi miína tavána ndi̱ʼi̱ yóʼo”. 38 Na̱ ndáa yéʼé veʼeka̱a ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱yóʼo xíʼin ta̱ chiñu. Tasaá ni̱yi̱ʼví na̱yóʼo tá na̱kunda̱a̱-inina ña̱ na̱ ñuu Roma kúú na̱yóʼo. 39 Tasaá, ki̱xa̱a̱na ta xa̱kundáʼvina nu̱ú na̱yóʼo ña̱ ná keena ti̱xin ñuu yóʼo. 40 Ke̱ena veʼeka̱a ta ku̱a̱ʼa̱nna veʼe ñá Lidia, ta tá xi̱nina na̱ hermano chi̱ka̱a̱na ndée xíʼin na̱yóʼo ta ku̱a̱ʼa̱nna.

24-30 TÍ DICIEMBRE

ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | HECHOS 17, 18

“Ná natúʼunyó ta ná sanáʼa̱yó inkana nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ apóstol Pablo”

(Hechos 17:2, 3) Nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼé ta̱ Pablo, ni̱ki̱ʼvira nu̱ú ndóona, ta ki̱ʼva u̱ni̱ sábado sa̱náʼa̱rana xa̱ʼa tu̱ʼun Ndióxi̱, 3 ta xi̱niñúʼura ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ xi̱niñúʼu kuvi ta̱ Jesús ta ndatakura, ta ka̱chira: “Ta̱yóʼo kúú ta̱ Cristo, ta̱ Jesús ta̱ káʼi̱n xa̱ʼa xíʼinndó”.

nwtsty ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Hch 17:2, 3

na̱túʼunra: Ta̱ Pablo kǒo nísasira tu̱ʼun Ndióxi̱ nu̱ú na̱ yiví chi na̱túʼunra xíʼinna xa̱ʼa Reino Ndióxi̱, ta̱ saátu ta̱xira prueba ña̱ va̱xi nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱ ku̱nda̱a̱-inina, á ña̱ Escrituras Hebreas ña̱ va̱ʼa na̱túʼunra xíʼinna. Su̱ví nda̱saa níkaʼviraña nu̱ú na̱ yiví chi xi̱niñúʼuraña ña̱ káxiní ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ta xi̱niñúʼura tu̱ʼun ña̱ kúnda̱a̱-inina. Ña̱ tu̱ʼun griego dialégomai kúni̱ kachiña “ka̱ʼa̱nyó xíʼin inka na̱ yiví xa̱ʼa iin ña̱ʼa, á natúʼunyó á ka̱ʼa̱n kúáchiyó xa̱ʼa iin ña̱ʼa”, saátu ña̱ tu̱ʼun griego yóʼo xíniñúʼunaña nu̱ú ña̱ Hechos 17:17; 18:4, 19; 19:8, 9; 20:7, 9.

xi̱niñúʼura ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱: Ña̱ tu̱ʼun griego kúni̱ kachiña “chi̱ndúʼú chí síi̱n”. Ña̱yóʼo náʼa̱ña nu̱úyó ña̱ xi̱chitáʼan ta̱ Pablo profecía ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n xa̱ʼa ta̱ Jesús nda̱saa ni̱xi̱nuña nu̱úña ta̱ nda̱saatu sa̱xínu mií ta̱ Jesús ña̱yóʼo.

(Hechos 17:17) Saá ki̱xaʼára káʼa̱nra xíʼin na̱ judío xíʼin inkaka na̱ yiví na̱ xi̱ndasakáʼnu Ndióxi̱ sinagoga kán, ta saátu ndiʼi ki̱vi̱ xi̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ xi̱xa̱ʼa̱n nu̱ú ya̱ʼvi kán.

nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Hch 17:17

nu̱ú ya̱ʼvi: Chí síi̱n ña̱ veʼe ña̱ naní Acrópolis xi̱kindo̱o nu̱ú ya̱ʼvi ña̱ ñuu Atenas (ña̱ tu̱ʼun griego agorá) ki̱ʼva 200 metro ndíka̱a ña̱ veʼe yóʼo ta̱ ki̱ʼva 250 metro káníña. Soo su̱ví nda̱saa nu̱ú ya̱ʼvi níxi̱yoña, chi ti̱xin ña̱ veʼe yóʼo xi̱ndaki̱táʼan na̱ chíñu náʼnu. Na̱ ñuu Atenas xi̱kutóonína ndakutáʼanna ti̱xin ña̱ veʼe yóʼo ña̱ ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa ku̱a̱ʼá ña̱ʼa.

(Hechos 17:22, 23) Tasaá ta̱ Pablo nda̱kundichira ini ña̱ veʼe Areópago ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nra: “Na̱ ta̱a ñuu Atenas, xítoi̱ ña̱ kútóoka̱ndó ndasakáʼnundó ndióxi̱ vatá nu̱úka ña̱ ndasakúʼnundó Ndióxi̱. 23 Xítoi̱ ñuu yóʼo ña̱ íyo ku̱a̱ʼání ndióxi̱ vatá kúúmiíndó saátu nda̱ni̱ʼíi̱ iin altar nu̱ú ni̱ka̱ʼyi̱: ‘Xa̱ʼa iin ndióxi̱ ña̱ kǒo xíni̱ndóʼ. Ndóʼó kǒo xíni̱ndóña soo ndásakáʼnundóña ta ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼi̱n xa̱ʼa xíʼinndó.

nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Hch 17:22, 23

Xa̱ʼa iin ndióxi̱ ña̱ kǒo xíni̱ndó: Ña̱ tu̱ʼun griego Agnóstoi Theói ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú iin altar chí ñuu Atenas. Na̱ ñuu Atenas xa̱ʼa ña̱ xi̱yiʼvína nu̱ú na̱ ndióxi̱ vatá ku̱a̱ʼání altar ke̱ʼéna, ki̱xaʼána ke̱ʼéna ku̱a̱ʼá ña̱ʼa ña̱ va̱ása xíni̱na tá kúú “ña̱ káʼnu”, “ña̱ va̱ása ni̱nu-ini”, “ña̱ ndeé”, “ña̱ sáxi̱nu-ini” xíʼin ña̱ “kúndáʼvi-ini”. Xi̱ndasakáʼnuna ña̱yóʼo xa̱ʼa ña̱ xi̱yi̱ʼvína ña̱ sa̱a̱ iin na̱ ndióxi̱ yóʼo xíʼinna, saátu ke̱ʼéna iin altar xa̱ʼa iin ndióxi̱ ña̱ kǒo xíni̱na. Ta xíʼin ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱na ña̱ ndásakáʼnuna iin ndióxi̱ ta̱ kǒo xíni̱na. Ta̱ Pablo viíní nda̱kanixi̱níra nda̱saa kuniñúʼura ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa natúʼunra xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa iin ndióxi̱ ta̱ va̱ása xíni̱na, mií ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱.

Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó

(Hechos 18:18) Tándi̱ʼi ni̱xi̱yo ta̱ Pablo ku̱a̱ʼá ki̱vi̱ ñuu kán, ni̱nda̱yíra na̱ hermano tasaá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Siria, ta̱ saátu ku̱a̱ʼa̱n ñá Priscila xíʼin ta̱ Áquila xíʼinra, tá ni̱xa̱a̱ra ñuu Cencreas kán xa̱ʼndara yixí xi̱nira saáchi íyo iin voto ña̱ ke̱ʼéra.

w08-S 15/5 pág. 32 párr. 5

Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa Hechos

18:18. ¿Ndáa voto kúú ña̱ ke̱ʼé ta̱ Pablo? Sava na̱ xíni va̱ʼa káʼa̱nna ña̱ voto ña̱ nazareato kúú ña̱ ke̱ʼéra (Núm. 6:1-21). Soo ña̱ Biblia va̱ása káʼa̱nña ndáa voto kúúña, ni va̱ása nándaxínña ndáa tiempo keʼéraña á tá kúma̱ní nduura apóstol ta̱ Jesús á sana sa̱kán ki̱xaʼára ke̱ʼéra ña̱ voto yóʼo. Soo su̱ví ña̱ va̱ása va̱ʼa kúúña chi iin voto va̱ʼava kúúña.

(Hechos 18:21) tasaá ni̱nda̱yírana ta̱ ka̱chira: “Tuku ndikói̱ nu̱úndó, tá mií Jehová kúni̱”. Tasaá ke̱era ñuu Éfeso ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra inka ñuu.

nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa ña̱ kaʼviyó nu̱ú Hch 18:21

tá mií Jehová kúni̱: Tu̱ʼun yóʼo náʼa̱ña nu̱úyó ña̱ ndáyáʼviní kundaa-iniyó Ndióxi̱ tá íyo iin ña̱ kúni̱yó keʼéyó. Ta̱ apóstol Pablo ndiʼi tiempo xi̱ndakaʼánra xa̱ʼa texto yóʼo (1Co 4:19; 16:7; Heb 6:3). Saátu xi̱niñúʼu ta̱ discípulo Santiago ña̱ tu̱ʼun yóʼo ña̱ ta̱xira ña̱ ndakú-ini ndaʼa̱ inkana: “Tá Jehová kúni̱, kutakuyó ta saátu keʼéyó ku̱a̱ʼá ña̱ʼa” (Snt 4:15). Ña̱ tu̱ʼun yóʼo su̱ví ka̱ʼa̱n mií kuitíyóña. Tá iinna káʼa̱nna: “Tá Jehová kúni̱”, xíniñúʼu chika̱a̱na ndée ña̱ keʼéna ña̱ kúni̱ Jehová. Va̱ása xíniñúʼu ka̱ʼa̱n ndeévíyó tu̱ʼun yóʼo, chi kuchiñutu ndakanixi̱níyó xa̱ʼaña (koto Hch 21:14; 1Co 4:19; Snt 4:15 xíʼin Rbi8, Apéndice 1D).

Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia

(Hechos 17:1-15) Tasaá nda̱kiʼin ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas ku̱a̱ʼa̱nna ta ni̱ya̱ʼana ñuu Anfípolis xíʼin ña̱ ñuu Apolonia tasaá ni̱xa̱a̱ra nda̱a̱ ñuu Tesalónica, nu̱ú níndichi iin sinagoga na̱ judío. 2 Nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼé ta̱ Pablo, ni̱ki̱ʼvira nu̱ú ndóona, ta ki̱ʼva u̱ni̱ sábado sa̱náʼa̱rana xa̱ʼa tu̱ʼun Ndióxi̱, 3 ta xi̱niñúʼura ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ xi̱niñúʼu kuvi ta̱ Jesús ta ndatakura, ta ka̱chira: “Ta̱yóʼo kúú ta̱ Cristo, ta̱ Jesús ta̱ káʼi̱n xa̱ʼa xíʼinndó”. 4 Ña̱ natúʼunra xíʼinna va̱ʼaní ka̱ndíxana, ta nda̱a̱ savana nda̱kutáʼanna xíʼin ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas, ta saátu ku̱a̱ʼání na̱ griego na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ ta saátu ku̱a̱ʼání ná ñaʼá ka̱ndíxa ña̱ na̱túʼunra. 5 Ta na̱ judío, ni̱sa̱a̱nína ta ndu̱kúna sava na̱ ta̱a na̱ xúxán na̱ ña̱ ka̱ʼa̱nna tu̱ʼun ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas nu̱ú na̱ ñuu. Ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví ni̱xa̱a̱na veʼe ta̱ Jasón ña̱ tavána ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas ña̱ satíxo̱ʼvi̱na na̱yóʼo. 6 Tá ni̱xa̱a̱na kǒoka na̱yóʼo ndóo ini veʼe, tasaá ki̱ʼinna ta̱ Jasón xíʼin sava na̱ hermano ku̱a̱ʼa̱nna xíʼinna nu̱ú ta̱ chíñu ña̱ ñuu kán, ta ni̱ka̱ʼa̱nna: “Na̱ ta̱a na̱ ni̱xa̱a̱ veʼe ta̱yóʼo kǒo ña̱ va̱ʼa sánáʼa̱na na̱ ñuu yóʼo, 7 ta ta̱ Jasón va̱ʼaní nda̱kiʼinra na̱ ta̱a yóʼo veʼera. Chi na̱yóʼo kǒo ndíku̱nna ley ta̱ César, ta káchina ña̱ íyo inka rey ta̱ naní Jesús”. 8 Ta ni̱sa̱a̱ní na̱ ñuu ta saátu na̱ chíñu tá xi̱niso̱ʼona ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱yóʼo; 9 ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Jasón xíʼin na̱ hermano ña̱ ná chaʼvína nu̱ú ta̱ chíñu xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼéna, tándi̱ʼi saá ta̱xina ku̱a̱ʼa̱nna. 10 Tá xa̱a̱ ku̱ñu̱ú , na̱ hermano chi̱ndaʼána ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas ña̱ ku̱a̱ʼa̱nna chi ñuu Berea, tá ni̱xa̱a̱na ña̱ ñuu yóʼo, ni̱ki̱ʼvina ti̱xin ña̱ sinagoga na̱ judío. 11 Ta na̱yóʼo xi̱kuni̱kana sakuaʼana nu̱úka na̱ ñuu Tesalónica, chi ndi̱ku̱n kamaní ka̱ndíxana tu̱ʼun Ndióxi̱, ta ki̱xaʼána káʼvinaña ndiʼi ki̱vi̱ ña̱ va̱ʼa kunina á ndixa saá íyoña. 12 Ta saátu ku̱a̱ʼání na̱ judío ki̱xaʼána ka̱ndíxana tu̱ʼun Ndióxi̱, ta̱ saátu ku̱a̱ʼání na̱ griego xíʼin ná ñaʼá xíʼin na̱ ta̱a ka̱ndíxana Ndióxi̱. 13 Soo tá ku̱nda̱a̱-ini na̱ judío na̱ ñuu Tesalónica, ña̱ xíka ta̱ Pablo nátúʼunra tu̱ʼun Ndióxi̱ xíʼin na̱ ñuu Berea, na̱ judío nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna ña̱ sakána xi̱ní na̱ ñuu kán. 14 Ta na̱ hermano ndi̱ku̱n chi̱ndaʼána ta̱ Pablo ña̱ ku̱ʼu̱nra chí yuʼú tá mar; soo ta̱ Silas xíʼin ta̱ Timoteo ni̱ndo̱ona ña̱ ñuu kán. 15 Na̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼin ta̱ Pablo ni̱xa̱a̱na xíʼinra nda̱a̱ ña̱ ñuu Atenas, tá ni̱xa̱a̱ra ña̱ ñuu kán, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱yóʼo ta ná ndikóna ña̱ ñuu Berea ta ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Silas xíʼin ta̱ Timoteo ña̱ ná ku̱ʼu̱nna ña̱ ñuu Atenas nu̱ú ta̱ Pablo.

31 TÍ DICIEMBRE NDA̱A̱ 6 TÍ ENERO

ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | HECHOS 19, 20

“Kiʼinndó kuenta xíʼin miíndó ta saátu xíʼin na̱ ñuu Ndióxi̱”

(Hechos 20:28) Kiʼinndó kuenta xíʼin miíndó ta saátu xíʼin na̱ ñuu Ndióxi̱, chi espíritu santo nda̱ka̱xin ndóʼó ña̱ kuundó superintendente ña̱ kundaandó na̱ congregación Ndióxi̱, na̱ satára xíʼin ni̱i̱ se̱ʼera.

w11-S 15/6 pág. 20 párr. 5

“Kundaandó na̱ ñuu Ndióxi̱”

5 Ta̱ apóstol káxiní ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa na̱ anciano, ña̱ kíʼinna kuenta xíʼin na̱ ñuu Ndióxi̱. Xi̱niñúʼu kúnda̱a̱-inina ña̱ na̱ hermano kuenta Jehová xíʼin ta̱ Jesús kúúna, ta nandukú Ndióxi̱ kuenta nu̱úna xa̱ʼa na̱yóʼo. Ná kachiyó saá: iin na̱ migoyó ku̱a̱ʼa̱nna viaje ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinyó ña̱ ná kundaayó se̱ʼena. ¿Á su̱ví kundi̱ʼi̱-iniyó ña̱ kundayóna ta taxiyó ña̱ kuxuna? Tá iinna ki̱xaʼá ndeé ndóʼona nu̱úyó, ndi̱ku̱n kama ku̱ʼu̱nyó xíʼinna nu̱ú na̱ doctor. Saá kéʼé na̱ anciano ti̱xin congregación ña̱ ndáana na̱ hermano, chi xíni̱na ña̱ mií Jehová sa̱tára na̱yóʼo xíʼin ni̱i̱ se̱ʼera ta̱ Jesús (Hech. 20:28). Kúnda̱a̱-inina ña̱ iin iin na̱ hermano ta ndáyáʼviní na̱yóʼo nu̱ú Jehová chi sa̱tára na̱yóʼo xíʼin ni̱i̱ se̱ʼera. Kúnda̱a̱-inina ña̱ nandukú Jehová kuenta nu̱úna xa̱ʼa chiñu ña̱ kéʼéna, xa̱ʼa ña̱kán ndáana na̱ hermano ti̱xin congregación xíʼin kiʼinna kuenta xíʼinna na̱yóʼo.

(Hechos 20:31) “Xa̱ʼa ña̱yóʼo, ndiʼi tiempo koo tu̱ʼvandó, ta ndakaʼánndó ña̱ ki̱ʼva u̱ni̱ ku̱i̱ya̱, ñuú xíʼin káʼñu kǒo níndakooi̱ ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼinndó ki̱ʼva xa̱kuii̱.

w13-S 15/1 pág. 31 párr. 15

Na̱ anciano, chíndeétáʼanna xíʼinyó ña̱ koo si̱í-iniyó

15 Ña̱ kundaana na̱ hermano ti̱xin congregación ku̱a̱ʼání chiñu kúúña. Sava yichi̱ na̱ anciano kǒo kísi̱na xa̱ʼa ña̱ ndíʼi-inina xa̱ʼa na̱ hermano, ña̱ chindeétáʼanna xíʼin na̱yóʼo xa̱ʼa ña̱ ndóʼona (2 Cor. 11:27, 28). Ta xíʼin ña̱ si̱í-ini kéʼé na̱ anciano chiñu ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱na. Xíʼin ña̱ kéʼéna yóʼo ndíku̱nna yichi̱ ta̱ Pablo tá ka̱ʼyíra ña̱ tu̱ʼun ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú na̱ hermano na̱ ñuu Corinto: “Ta yi̱ʼi̱ kuniñúʼi̱ ndiʼi ndée ña̱ kúúmiíi̱ ña̱ chindeétáʼi̱n xíʼinndó” (2 Cor. 12:15). Ni̱ku̱ʼviní-inira xi̱nira na̱ hermano ta ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ke̱ʼéra, ña̱ chika̱a̱ra ndée xíʼinna (kaʼvi 2 Corintios 2:4; Filip. 2:17; 1Tes. 2:8). Xa̱ʼa ña̱yóʼo xi̱kuʼvi̱ní-inina xi̱ninara (Hech. 20:31-38.)

(Hechos 20:35) Ndiʼi ña̱ ke̱ʼíi̱ ni̱na̱ʼi̱ nu̱úndó ña̱ xíniñúʼu kachíñundó ña̱ va̱ʼa chindeéndó na̱ ndáʼvi, ta ndakaʼánndó xa̱ʼa tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n tatayó Jesús, tá káchira: ʻTá táxiyó ña̱ʼa ndaʼa̱ inkana ndeéka kúsi̱í-iniyó ta su̱víka ña̱ ndákiʼinyóñaʼ”.

bt-S pág. 172 párr. 20

“Kǒo ku̱a̱chi kúúmiíi̱ xa̱ʼa ni iin na̱ yiví”

20 Síínní ni̱xi̱yo ta̱ Pablo nu̱ú na̱ sáxo̱ʼvi̱ na̱ hermano, saáchi ta̱ Pablo ka̱chíñu miíra ña̱ va̱ʼa kiʼinra xu̱ʼún ña̱ kuniñúʼura, ta kǒo níka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ hermano ti̱xin ña̱ congregación ña̱ chindeénara. Nda̱a̱ ni iin yichi̱ kǒo níxi̱ndaa-inira na̱ hermano. Saá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ anciano na̱ ñuu Éfeso keʼéna, “chindeéndó na̱ ndáʼvi, ta ndakaʼánndó xa̱ʼa tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n tátayó Jesús, tá káchira: ʻTá táxiyó ña̱ʼa ndaʼa̱ inkana ndeéka kúsi̱í-iniyó ta su̱víka ña̱ ndákiʼinyóñaʼ” (Hech. 20:35).

Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó

(Hechos 19:9) Ta sava na̱ judío kǒo níkandíxakana kuniso̱ʼona ña̱ xi̱ndatúʼunra, chi ki̱xaʼána káʼa̱nna ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa na̱ ndíku̱n sa̱tá ta̱ Jesús. Tá xi̱ni ta̱ Pablo kúu ña̱yóʼo ta nda̱koora ña̱ kutáʼanra xíʼinna, ta nda̱kiʼinra na̱ discípulo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí veʼe ta̱ Tírano, nu̱ú xi̱taxira discurso ndiʼi ki̱vi̱.

bt-S pág. 161 párr. 11

“Ku̱a̱ʼá ni̱xa̱a̱na xi̱kuuna” ni ni̱xi̱yoní tu̱ndóʼo nu̱úna

11 Sana ndiʼi ki̱vi̱ xi̱ka̱ʼa̱nndoso ta̱ Pablo nu̱ú na̱ yiví ti̱xin ña̱ veʼe yóʼo, nda̱a̱ ka̱a u̱xu̱ xi̱ta̱a̱n xíʼin nda̱a̱ ka̱a ku̱mí xi̱kua̱á xi̱natúʼunra xíʼinna xa̱ʼa Ndióxi̱ (Hech. 19:9, nota). Ña̱ hora yóʼo ku̱a̱ʼání na̱ yiví xi̱xixina ta xi̱ndaki̱ndéena ta nda̱a̱ xi̱kisinna. ¿Á ndakava-ini ta̱ Pablo xíʼin ña̱ hora yóʼo? Va̱ása chi ki̱ʼva u̱ni̱ mil hora xi̱natúʼunra xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa Ndióxi̱. Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó ndáa xa̱ʼa kúú ña̱ ku̱a̱ʼání na̱ yiví sa̱kuaʼana xa̱ʼa Jehová: chi ta̱ Pablo va̱ʼaní ki̱ʼinra kuenta ndáa hora kúú ña̱ kuchiñu natúʼunra xíʼin na̱ yiví. Ta ¿ndáaña va̱ʼa nda̱kiʼinra xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼéra yóʼo? “Ndiʼi na̱ ndóo chí ñuu Asia xi̱niso̱ʼona, kúúna na̱ judío a na̱ griego.” (Hech. 19:10.) Va̱ʼaní chiñu ke̱ʼéra chi ku̱a̱ʼání na̱ yiví sa̱kuaʼa xa̱ʼa Ndióxi̱.

(Hechos 19:19) Ku̱a̱ʼání na̱ xi̱keʼé ña̱ magia nda̱kayana librona ta xa̱ʼminaña nu̱ú ndiʼina. Tasaá nda̱tavána ya̱ʼvi ndiʼiña ta ni̱xa̱a̱ña 50,000 pieza ña̱ plata.

bt-S pág. 162 párr. 15

“Ku̱a̱ʼá ni̱xa̱a̱na xi̱kuuna” ni ni̱xi̱yoní tu̱ndóʼo nu̱úna

15 Ña̱ ñuu Éfeso xi̱kandíxanína ña̱ magia ta saátu xi̱kutóonína keʼéña ña̱ ta̱sí. Ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví xi̱keʼé táʼan ña̱yóʼo xíʼin na̱ yiví á xi̱keʼéna ña̱ brujo xíʼin na̱yóʼo. Na̱ se̱ʼe ta̱ Esceva nda̱koona ña̱ keʼéna ña̱ magia ta ka̱ndíxana Ndióxi̱, ta chindeéna táʼanna xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ yiví ña̱ xa̱a̱na sákuaʼana xa̱ʼa Ndióxi̱ ta ndakoona ña̱ keʼéna ña̱ ta̱sí. Ku̱a̱ʼání na̱ xi̱keʼé ña̱ magia nda̱kayana librona ta xa̱ʼminaña nu̱ú ndiʼina. Tasaá nda̱tavána ya̱ʼvi ña̱yóʼo ta ku̱a̱ʼání xu̱ʼún ya̱ʼvi ña̱yóʼo, ta xa̱ʼa ña̱yóʼo ki̱xaʼána kándíxa Ndióxi̱. Ta xa̱ʼa va̱ása ni ndiʼi-xa̱ʼa tu̱ʼun Ndióxi̱ chi ña̱ xa̱ʼnuka kúúña. (Hech. 19:17-20.) Xíʼin ña̱ ke̱ʼéna nda̱sakáʼnuna ki̱vi̱ Jehová. Ta va̱ʼaní yichi̱ nda̱koona nu̱úyó. Tiempo ndóoyó vitin ku̱a̱ʼání na̱ yiví keʼéna ña̱ magia, xíʼin íyo ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ kǒo kándíxa Ndióxi̱ chi ña̱ káʼa̱nna ña̱ ciencia kúú ña̱ kándíxana. Tá íyo sava ña̱ʼa ña̱ kúúmiíyó kúúmiíña magia ná keʼéyó táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ ñuu Éfeso: Ná sandiʼi-xa̱ʼayó ndiʼi ña̱ kítáʼan xíʼin ña̱ magia chi kǒo kútóo Jehová ña̱yóʼo.

Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia

(Hechos 19:1-20) Ta̱ Apolos íyora ñuu Corintio, ta ta̱ Pablo ni̱ya̱ʼara ña̱ ñuu Éfeso, ta nda̱niʼinra sava na̱ discípulo; 2 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Tá ki̱xaʼá kándíxandó Ndióxi̱ nda̱kiʼinndó espíritu santora?”. Ta na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Nda̱a̱ ni iin yichi̱ kǒo níkunda̱a̱-inindi̱ á íyo espíritu santo á kǒoña”. 3 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “¿Nda̱chun nda̱kuchi ndóʼó?”. Na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna: “Xa̱ʼa ña̱ sa̱náʼa̱ ta̱ Juan ndi̱ʼi̱”. 4 Ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ta̱ Juan sa̱ndákuchira na̱ yiví ña̱ va̱ʼa ndukúna ña̱ káʼnu-ini nu̱ú Ndióxi̱, soo xi̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná kandíxana ta̱ kixi so̱ndíʼi, ta̱ Jesús”. 5 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo, ka̱ndíxana ta̱ Jesús ta nda̱kuchina. 6 Ta tá chi̱núu ta̱ Pablo ndaʼa̱ra sa̱tána, ta nda̱kiʼinna espíritu santo Ndióxi̱, ta ki̱xaʼána káʼa̱nna ku̱a̱ʼání nu̱ú tu̱ʼun ta ki̱xaʼána nátúʼunna xa̱ʼa Ndióxi̱. 7 Ta ki̱ʼva iin u̱xu̱ u̱vi̱ ta̱a xi̱kuuna. 8 Ta ni̱ki̱ʼvira ti̱xin ña̱ sinagoga, ta ki̱ʼva u̱ni̱ yo̱o̱ ni̱ka̱ʼa̱ndósóra ta saátu chi̱ndeétáʼanra xíʼin na̱ yiví ña̱ kunda̱a̱-inina xa̱ʼa reino Ndióxi̱. 9 Ta sava na̱ judío kǒo níkandíxakana kuniso̱ʼona ña̱ xi̱ndatúʼunra, chi ki̱xaʼána káʼa̱nna ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa na̱ ndíku̱n sa̱tá ta̱ Jesús. Tá xi̱ni ta̱ Pablo kúu ña̱yóʼo ta nda̱koora ña̱ kutáʼanra xíʼinna, ta nda̱kiʼinra na̱ discípulo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí veʼe ta̱ Tírano, nu̱ú xi̱taxira discurso ndiʼi ki̱vi̱. 10 Ta u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ ke̱ʼéra ña̱yóʼo, ta ndiʼi na̱ yiví na̱ ndóo ña̱ ñuu Asia xi̱niso̱ʼona xa̱ʼa ta̱ Jesús, tá kúú na̱ judío xíʼin na̱ griego. 11 Ta Ndióxi̱ chi̱ndeétáʼan xíʼin ta̱ Pablo ña̱ keʼéra ku̱a̱ʼá milagro, 12 ta ti̱ko̱to̱ ña̱ xi̱xiniñúʼu ta̱ Pablo tá xi̱tiinnaña xi̱kita kue̱ʼe̱ ña̱ xi̱kuumiína saátu xi̱keʼéna xíʼin na̱ xi̱kuumií ta̱chí ndi̱va̱ʼa. 13 Soo ni̱xi̱yo sava na̱ ta̱a na̱ ñuu judío na̱ xi̱tavá ta̱chí ndi̱va̱ʼa ini na̱ yiví xíʼin ki̱vi̱ ta̱ Jesús, ta̱ xi̱ka̱ʼa̱nna: “Káʼa̱nndi̱ xíʼinndó xíʼin ki̱vi̱ ta̱ Jesús ta̱ nátúʼun ta̱ Pablo xa̱ʼa ña̱ keendó ini na̱ yiví yóʼo”. 14 Ta̱ na̱ xi̱keʼé ña̱yóʼo kúú na̱ u̱xa̱ se̱ʼe ta̱ Esceva, iin ta̱ xi̱kuu su̱tu̱ káʼnu na̱ judío. 15 Soo ña̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa yóʼo ka̱chiña xíʼinna: “Xíni̱vai̱ ta̱ Jesús ta̱ káʼa̱nndó xa̱ʼa, saátu ta̱ Pablo; soo ndóʼó ¿Ndáana kúúndó?”. 16 Tasaá ta̱a ta̱ kúúmií ta̱chí ndi̱va̱ʼa yóʼo ka̱nira ndiʼi na̱ ta̱a yóʼo, ta ku̱chiñura xíʼin ndiʼi na̱yóʼo. Ta tukue̱ʼe̱ ndíʼi na̱ ta̱a yóʼo ta ni̱ndatá ndiʼi ti̱ko̱to̱na tasaá xi̱nuna ti̱xin ña̱ veʼe yóʼo. 17 Ta̱ ku̱a̱ʼání na̱ kúú judío xíʼin na̱ griego na̱ xi̱ndoo ña̱ ñuu Éfeso; ta xa̱ʼa ña̱yóʼo ni̱yi̱ʼví na̱ yiví ta̱ kán ndasakáʼnuna ki̱vi̱ ta̱ Jesús. 18 Ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ ni̱xa̱a̱ ka̱ndíxa Ndióxi̱ xi̱natúʼunna nu̱ú ndiʼi na̱ yiví xa̱ʼa ndiʼi ña̱ va̱ása va̱ʼa xi̱keʼéna. 19 Ku̱a̱ʼání na̱ xi̱keʼé ña̱ magia nda̱kayana librona ta xa̱ʼminaña nu̱ú ndiʼina. Tasaá nda̱tavána ya̱ʼvi ndiʼiña ta ni̱xa̱a̱ña 50,000 pieza ña̱ plata. 20 Ndióxi̱ xi̱niñúʼura ndéera ña̱ ku̱a̱ʼáka na̱ yiví ni̱xa̱a̱ sa̱kuaʼa xa̱ʼara.

    Publicación ña̱ va̱xi tu̱ʼun sâví (1993-2026)
    Kita
    Yóʼo ki̱ʼviún
    • tu’un sâví
    • Chindaʼáña ndaʼa̱ inkana
    • Nda̱saa kúni̱únña
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Ña̱ xíniñúʼuna
    • Política ña̱ privacidad
    • Configuración ña̱ privacidad
    • JW.ORG
    • Yóʼo ki̱ʼviún
    Chindaʼáña ndaʼa̱ inkana