Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ Ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión
7-13 TÍ DICIEMBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | LEVÍTICO 10, 11
“Xíniñúʼu kuʼvi̱ka-iniyó kuniyó Jehová nu̱úka na̱ veʼeyó”
(Levítico 10:1, 2) Tándi̱ʼi, ta̱ Nadab xíʼin ta̱ Abihú, na̱ se̱ʼe ta̱ Aarón, ki̱ʼinna braserillo ta nda̱kaʼmina ñuʼu̱ nu̱úña ta chi̱ka̱a̱na incienso nu̱úña ta ki̱xáʼana xa̱ʼmina ofrenda ña̱ kǒo níxiniñúʼu kaʼmina nu̱ú Jehová, ña̱ kǒo níka̱ʼa̱nra xíʼinna keʼéna. 2 Tasaá ki̱xi ñuʼu̱ i̱xaa Jehová ta xa̱ʼmiña na̱yóʼo, tasaá ni̱xi̱ʼi̱ na̱yóʼo i̱xaa Jehová.
it-1 1200 párr. 4
Ña̱ va̱ása níka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinna kaʼmina
Ofrenda xíʼin incienso ña̱ va̱ása níka̱ʼa̱n Jehová xíʼinna kaʼmina. Nu̱ú ña̱ Levítico 10:1, ña̱ tu̱ʼun zar ña̱ va̱xi nu̱ú tu̱ʼun hebreo (femenino, za·ráh; ña̱ tu̱ʼun yóʼo káchiña, ‘ña̱ va̱ása xíni̱naʼ) tu̱ʼun yóʼo xíniñúʼunaña tá káʼa̱nna xa̱ʼa̱ “ofrenda ña̱ va̱ása níka̱ʼa̱n Jehová xíʼinna kaʼmina”. Soo na̱ se̱ʼe ta̱ Aarón, ta̱ Nadab xíʼin ta̱ Abihú xa̱ʼmina ofrenda yóʼo nu̱ú Jehová ta xa̱ʼa̱ ña̱kán sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱rana xíʼin ñuʼu̱. (Le 10:2; Nú 3:4; 26:61.) “Tándi̱ʼi saá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Aarón: “Ni yóʼó ni na̱ se̱ʼún va̱ása xíniñúʼu koʼondó vino á ndixi tá kíʼvindó ti̱xin tienda ña̱ reunión, ña̱ va̱ása kuvindó. Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ kundiku̱n ndiʼi na̱ se̱ʼendó. Tasaá kunda̱a̱-inina ndáaña kúú ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱ ta ndáaña kúú ña̱ʼa ña̱ su̱ví kúú ña̱ yi̱i̱, ta saátu kunda̱a̱-inina ndáaña kúú ña̱ʼa ña̱ limpio ta ndáaña kúú ña̱ yaku̱a̱, ta sanáʼa̱ndó ndiʼi na̱ ñuu Israel ndiʼi nda̱yí ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱ ta̱ Moisés”. (Le 10:8-11.) Ña̱ texto yóʼo náʼa̱ña nu̱úyó ta̱ Nadab xíʼin ta̱ Abihú na̱ xi̱ʼi kúúna tá xa̱ʼmina ofrenda nu̱ú Ndióxi̱, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo keʼéna ña̱ʼa ña̱ va̱ása níxiniñúʼu keʼéna. Ña̱kán va̱ása níkutóo Jehová ki̱ʼva ña̱ ta̱xinaña, ta sana va̱ása vií níkeʼéna incienso nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinna nu̱ú ña̱ Éxodo 30:34, 35. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo sandíʼi-xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ na̱yóʼo.
(Levítico 10:4, 5) Tasaá ka̱na ta̱ Moisés ta̱ Misael xíʼin ta̱ Elzafán, na̱ se̱ʼe ta̱ Uziel xito ta̱ Aarón ta ka̱chira xíʼinna: “Naʼandó yóʼo. Ta tavándó na̱ ñanindó ña̱ lugar yi̱i̱ yóʼo ta kuniʼindóna ná ku̱ʼu̱nna xíʼinndó chi sa̱tá ña̱ campamento”. 5 Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nna ta ta̱vána na̱yóʼo chí sa̱tá ña̱ campamento nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés xíʼinna, ta u̱vi̱ saá na̱ ni̱xi̱ʼi̱ yóʼo ndíxina ti̱ko̱to̱na tá ta̱vánana.
(Levítico 10:6, 7) Tándi̱ʼi, saá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés xíʼin Aarón xíʼin na̱ se̱ʼera, ta̱ Eleazar xíʼin ta̱ Itamar: “Va̱ása taxindó ña̱ kuyaku̱a̱ yixí xi̱níndó ta saátu va̱ása ndatándó ti̱ko̱to̱ndó, ña̱ va̱ása kuvindó tasaá va̱ása sa̱a̱ Ndióxi̱ xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel. Ndiʼi na̱ ñuu yóʼo kuakuna xa̱ʼa̱ na̱ ni̱xi̱ʼi̱ i̱xaa Jehová xíʼin ñuʼu̱. 7 Va̱ása kuxíkándó yéʼé tienda ña̱ reunión. Tá kǒo ta kuvindó, chi aceite tá yi̱ʼi̱ tá kúú kuenta Jehová ka̱ará xi̱níndó”. Ta na̱yóʼo ke̱ʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés xíʼinna.
¿Á xa̱a̱ ni̱ki̱ʼviún nu̱ú ndákindee̱ Ndióxi̱?
16 Saátu ndo̱ʼo ta̱ Aarón ñani ta̱ Moisés, xíʼin u̱vi̱ se̱ʼera, ta̱ Nadad xíʼin ta̱ Abihú. Jehová ta̱xira castigo ndaʼa̱ na̱yóʼo xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvina ña̱ ta̱xina incienso ña̱ va̱ása níxiniñúʼu taxina. Yo̱ʼvi̱ní ni̱xi̱yo ña̱yóʼo nu̱ú ta̱ Aarón, saáchi xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ va̱ása ndikókara kunira na̱yóʼo ta ni va̱ása ka̱ʼa̱nkara xíʼinna ta ni kǒokana kundoo xíʼinra. Soo su̱ví ña̱yóʼo kúú ndiʼiña, chi Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Aarón ta saátu xíʼin na̱ inkaka se̱ʼera ña̱ va̱ása na̱ʼa̱na ña̱ kúsuchí-inina xa̱ʼa̱ na̱yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼéna tiempo saá: “Va̱ása taxindó ña̱ kuyaku̱a̱ yixí xi̱níndó ta saátu va̱ása ndatándó ti̱ko̱to̱ndó, ña̱ va̱ása kuvindó tasaá va̱ása sa̱a̱ Ndióxi̱ xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel” (Lev. 10:1-6). Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó ña̱ ndáyáʼviníka kuʼvi̱-iniyó kuniyó Jehová nu̱úka iin na̱ veʼeyó na̱ va̱ása ndíkó-ini xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvina.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Levítico 10:8-11) Tándi̱ʼi saá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Aarón: 9 “Ni yóʼó ni na̱ se̱ʼún va̱ása xíniñúʼu koʼondó vino á ndixi tá kíʼvindó ti̱xin tienda ña̱ reunión, ña̱ va̱ása kuvindó. Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ kundiku̱n ndiʼi na̱ se̱ʼendó. 10 Tasaá kunda̱a̱-inina ndáaña kúú ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱ ta ndáaña kúú ña̱ʼa ña̱ su̱ví kúú ña̱ yi̱i̱, ta saátu kunda̱a̱-inina ndáaña kúú ña̱ʼa ña̱ limpio ta ndáaña kúú ña̱ yaku̱a̱, 11 ta sanáʼa̱ndó ndiʼi na̱ ñuu Israel ndiʼi nda̱yí ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱ ta̱ Moisés”.
Yi̱i̱ ná koo ndiʼi ña̱ kéʼéyó ndiʼi tiempo
18 Ña̱ va̱ʼa xa̱a̱yó kooyó iin na̱ yiví yi̱i̱ nu̱ú Jehová, xíniñúʼu viíní kunda̱a̱-iniyó ña̱ va̱xi nu̱ú tu̱ʼunra ndáaña kúú ña̱ káʼa̱nra xíʼinyó keʼéyó. Ná ka̱ʼa̱n tukuyó xa̱ʼa̱ ejemplo ta̱ Nadab xíʼin ta̱ Abihú, na̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱xina iin ofrenda ña̱ va̱ása níxiniñúʼu taxina, ta sana tá xíʼina kúú ña̱ ta̱xina ña̱yóʼo (Lev. 10:1, 2). Ná ndakaʼányó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼin yivána ta̱ Aarón tá ni̱xi̱ʼi̱ na̱yóʼo i̱xaa Ndióxi̱ (kaʼvi Levítico 10:8-11). ¿Á ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ va̱ása xíniñúʼu koʼoyó ndixi tá kúma̱níka ku̱ʼu̱nyó reunión? Ná ndakanixi̱níyó chi miíyó va̱ása ndíku̱nkayó Ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta Moisés (Rom. 10:4). Sava ñuu, na̱ hermano xíʼina loʼo ndixi tá kúma̱níka ku̱ʼu̱nna reunión. Ña̱ pascua ña̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá, xi̱xiʼina ku̱mí copa tá vino. Ta saátu tá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús ña̱ ndakaʼánna xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ra, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ apóstol ña̱ ná koʼona tá vino tá íyo táki̱ʼva íyo ni̱i̱ra (Mat. 26:27). Ña̱ Biblia káʼa̱nña ña̱ va̱ása va̱ʼa koʼoyó ku̱a̱ʼá ndixi ta nda̱a̱ xi̱niyó (1 Cor. 6:10; 1 Tim. 3:8). Xa̱a̱ síín síín íyo ña̱ xínitúni̱ na̱ hermano, savana va̱ása xíʼina ndixi tá kúma̱níka keʼéna chiñu nu̱ú Ndióxi̱. Ta xa̱a̱ síín síín íyo ki̱ʼva ña̱ kéʼéna iin tá iin ñuu, soo ña̱ ndáyáʼvika kúú ña̱ kunda̱a̱-iniyó “ndáaña kúú ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱ ta ndáaña kúú ña̱ʼa ña̱ su̱ví kúú ña̱ yi̱i̱” tasaá kúú ña̱ xa̱a̱yó sakúsi̱íyó-ini Ndióxi̱ xíʼin ndiʼi ña̱ kéʼéyó.
(Levítico 11:8) Va̱ása xíniñúʼu kuxundó ku̱ñu tíyóʼo ta ni va̱ása xíniñúʼu tiinndórí tá tí ni̱xi̱ʼi̱ kúúrí. Chi tí kití yóʼo, tí yaku̱a̱ kúúrí nu̱úndó.
it-1 142 párr. 4
Kití
Nda̱saa xíʼin na̱ ñuu Israel kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ ña̱ ley yóʼo, ña̱ va̱ása va̱ʼa kuxuna tí kití kán, chi saá káʼa̱n ña̱ va̱xi nu̱ú Levítico 11:8, “tí yaku̱a̱ kúúrí nu̱úndó”, ña̱yóʼo náʼa̱ña nu̱úyó ña̱ tí yaku̱a̱ ni̱xi̱yo tí kití kán nu̱ú na̱ ñuu Israel. Ta tá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiyó saá kúú ña̱ nda̱kooyó ña̱ va̱ása ndíku̱nkayó ña̱ ley yóʼo. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesús, miíyó kivi kuxuyó ndiʼi nu̱ú tí kití nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ tándi̱ʼi ku̱un sa̱vi̱ kini. (Col 2:13-17; Gé 9:3, 4.)
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Levítico 10:1-11) Tándi̱ʼi, ta̱ Nadab xíʼin ta̱ Abihú, na̱ se̱ʼe ta̱ Aarón, ki̱ʼinna braserillo ta nda̱kaʼmina ñuʼu̱ nu̱úña ta chi̱ka̱a̱na incienso nu̱úña ta ki̱xáʼana xa̱ʼmina ofrenda ña̱ kǒo níxiniñúʼu kaʼmina nu̱ú Jehová, ña̱ kǒo níka̱ʼa̱nra xíʼinna keʼéna. 2 Tasaá ki̱xi ñuʼu̱ i̱xaa Jehová ta xa̱ʼmiña na̱yóʼo, tasaá ni̱xi̱ʼi̱ na̱yóʼo i̱xaa Jehová. 3 Ta ta̱ Moisés ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Aarón: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová: ‘Nduyi̱i̱ ki̱víi̱ nu̱ú na̱ íyo yatin xíʼi̱n ta ndukáʼnui̱ nu̱ú ndiʼi na̱ ñuuʼ”. Ta kǒoka ña̱ níka̱ʼa̱n ta̱ Aarón. 4 Tasaá ka̱na ta̱ Moisés ta̱ Misael xíʼin ta̱ Elzafán, na̱ se̱ʼe ta̱ Uziel xito ta̱ Aarón ta ka̱chira xíʼinna: “Naʼandó yóʼo. Ta tavándó na̱ ñanindó ña̱ lugar yi̱i̱ yóʼo ta kuniʼindóna ná ku̱ʼu̱nna xíʼinndó chi sa̱tá ña̱ campamento”. 5 Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nna ta ta̱vána na̱yóʼo chí sa̱tá ña̱ campamento nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés xíʼinna, ta u̱vi̱ saá na̱ ni̱xi̱ʼi̱ yóʼo ndíxina ti̱ko̱to̱na tá ta̱vánana. 6 Tándi̱ʼi, saá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés xíʼin Aarón xíʼin na̱ se̱ʼera, ta̱ Eleazar xíʼin ta̱ Itamar: “Va̱ása taxindó ña̱ kuyaku̱a̱ yixí xi̱níndó ta saátu va̱ása ndatándó ti̱ko̱to̱ndó, ña̱ va̱ása kuvindó tasaá va̱ása sa̱a̱ Ndióxi̱ xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel. Ndiʼi na̱ ñuu yóʼo kuakuna xa̱ʼa̱ na̱ ni̱xi̱ʼi̱ i̱xaa Jehová xíʼin ñuʼu̱. 7 Va̱ása kuxíkándó yéʼé tienda ña̱ reunión. Tá kǒo ta kuvindó, chi aceite tá yi̱ʼi̱ tá kúú kuenta Jehová ka̱ará xi̱níndó”. Ta na̱yóʼo ke̱ʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés xíʼinna. 8 Tándi̱ʼi saá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Aarón: 9 “Ni yóʼó ni na̱ se̱ʼún va̱ása xíniñúʼu koʼondó vino á ndixi tá kíʼvindó ti̱xin tienda ña̱ reunión, ña̱ va̱ása kuvindó. Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ kundiku̱n ndiʼi na̱ se̱ʼendó. 10 Tasaá kunda̱a̱-inina ndáaña kúú ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱ ta ndáaña kúú ña̱ʼa ña̱ su̱ví kúú ña̱ yi̱i̱, ta saátu kunda̱a̱-inina ndáaña kúú ña̱ʼa ña̱ limpio ta ndáaña kúú ña̱ yaku̱a̱, 11 ta sanáʼa̱ndó ndiʼi na̱ ñuu Israel ndiʼi nda̱yí ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱ ta̱ Moisés”.
14-20 TÍ DICIEMBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | LEVÍTICO 12, 13
“¿Ndáaña sákuaʼayó xíʼin Ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ lepra?”
(Levítico 13:4, 5) Soo tá ndi̱ʼi ña̱ íyo ku̱ñuna ña̱ yaa kúúña ta va̱ása náʼa̱ ña̱ níki̱ʼvi kúnuña ku̱ñuna ta ni va̱ása níkuyaa yixí ña̱ íyo ku̱ñuna, ta̱ su̱tu̱ xíniñúʼu ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ xíniñúʼu koo xíkana u̱xa̱ ki̱vi̱. 5 Tá ná xi̱nu u̱xa̱ ki̱vi̱, ta̱ su̱tu̱ xíniñúʼu kotora á xa̱ʼnuka ña̱yóʼo ku̱ñuna. Ta tá ki̱ʼinra kuenta ña̱ va̱ása níxaʼnukaña ku̱ñuna, ta̱yóʼo xíniñúʼu ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná koo xíkana inka u̱xa̱ka ki̱vi̱.
wp18.1 7, recuadro
¿Á ña̱ yatá kúúña, á ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinyó tiempo vitin kúúña?
• Na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ xíniñúʼu xíka koona
Ña̱ Ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés xi̱ka̱ʼa̱nña ña̱ tá iin na̱ yiví ki̱ʼinna lepra xi̱xiniñúʼu koo xíkana nu̱ú na̱ yiví na̱ va̱ása níxi̱kuumií ña̱ kue̱ʼe̱ yóʼo. Ta tá ni̱ya̱ʼa tiempo va̱ása níxi̱keʼékana ña̱yóʼo. Soo ki̱xáʼana kéʼéna ña̱yóʼo tá ki̱xáʼa ndeéní ndíka̱a̱ kue̱ʼe̱ tá xa̱a̱ íyo 700 ku̱i̱ya̱ (capítulo 13 xíʼin 14 ña̱ Levítico).
(Levítico 13:45, 46) Ta na̱ kúúmií ña̱ kue̱ʼe̱ yóʼo, xíniñúʼu kundixina ti̱ko̱to̱ ña̱ yatá saátu yaku̱a̱ xíniñúʼu koo yixí xi̱nína. Ta saátu xíniñúʼu ndakasina yuʼúna, ta xíniñúʼu nda̱ʼyi̱na: ‘Na̱ yaku̱a̱ kúi̱, na̱ yaku̱a̱ kúi̱ʼ. 46 Xa̱ʼa̱ ña̱ kúúmiína ña̱ kue̱ʼe̱ yóʼo, xíniñúʼu xíka koona nu̱ú íyo ña̱ campamento, chi iin na̱ yaku̱a̱ kúúna.
¿Á xa̱a̱ xíni̱ún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo?
Na̱ judío na̱ xi̱ndoo tiempo xi̱naʼá xi̱yiʼvínína nu̱ú iin lepra ña̱ ndeéní ini. Saáchi ña̱ kue̱ʼe̱ yóʼo ndeéníña, chi xi̱kiʼviña ku̱ñuna ta ndeéní xi̱sandíʼi-xa̱ʼa̱ ku̱ñuna. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níxi̱xinina ndáa ta̱tán kúú ña̱ kivi kuniñúʼuna xíʼin na̱ xi̱kiʼin kue̱ʼe̱ yóʼo, xi̱xiniñúʼu xíka koona nu̱ú inka na̱ yiví ta xi̱xiniñúʼu ka̱ʼa̱nna xíʼin inka na̱ yiví ña̱ kúúmiína kue̱ʼe̱ yóʼo (Levítico 13:45, 46).
(Levítico 13:52) Ta ta̱ su̱tu̱ xíniñúʼu kaʼmira ti̱ko̱to̱ ña̱ kúúmií ña̱ kue̱ʼe̱ yóʼo tá kúú ti̱ko̱to̱ ña̱ lino, á nda̱a̱ ndáaka ña̱ʼa ña̱ ku̱va̱ʼa xíʼin ñii̱ kití, saáchi lepra ña̱ ndeéní kúúña. Ta xa̱ʼa̱ ña̱kán xíniñúʼu kaʼmira ña̱yóʼo.
(Levítico 13:57) Soo tá ta̱ʼán ndiʼi ña̱yóʼo nu̱ú ti̱ko̱to̱na, ta inka táʼví ki̱ta ña̱yóʼo, ta ku̱a̱ʼa̱n xína̱kaña. Xíniñúʼu kaʼmiún nda̱a̱ ndáaka ña̱ʼa ña̱ kúúmií ña̱ kue̱ʼe̱ yóʼo.
it-2 210 párr. 5
Lepra
Ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxina xíʼin veʼena. Sava ti̱ko̱to̱ ña̱ lino á ña̱ ku̱va̱ʼa xíʼin yixí tí ndikachi, á ña̱ ku̱va̱ʼa xíʼin ñii̱ kití, xi̱kana kue̱ʼe̱ lepra ña̱yóʼo. Ta tá xi̱ndakatana ña̱ ti̱ko̱to̱ yóʼo xi̱ndiʼi ña̱ kue̱ʼe̱ yóʼo, ta saátu xi̱chindoo xíkánaña. Soo tá íyoka ña̱yóʼo ti̱ko̱to̱na á sa̱tá inkaka ña̱ʼa ta color kúíi̱ á ña̱ kúaʼa kúúña, iin lepra ña̱ ndeéní kúúña ta xa̱ʼa̱ ña̱kán xi̱xiniñúʼu kaʼmina ña̱ ña̱ʼa yóʼo. (Le 13:47-59.) Ta tá ti̱xin iin veʼe ki̱ta ña̱ lepra yóʼo ta color kúíi̱ á ña̱ kúaʼa kúúña, ta̱ su̱tu̱ xi̱xiniñúʼu ka̱ʼa̱nra ña̱ ná ndasina ña̱ veʼe yóʼo. Ta tá ni̱ki̱ʼviña sa̱tá yu̱u̱ ña̱ íyo ti̱xin veʼe yóʼo, xi̱xiniñúʼu tavána ña̱ yu̱u̱ yóʼo saátu tá ni̱ki̱ʼviña kándíka veʼena xi̱xiniñúʼu kindaana nu̱ú ni̱ki̱ʼvi ña̱ kue̱ʼe̱ yóʼo, ta xi̱xiniñúʼu tavá xíkána ña̱yóʼo nda̱a̱ chí sa̱tá ña̱ ñuu Israel. Soo tá tuku xi̱kita ña̱ lepra yóʼo ti̱xin ña̱ veʼe kán, ta̱ su̱tu̱ xi̱xiniñúʼu ka̱ʼa̱nra ña̱ ná sándiʼi-xa̱ʼa̱na ña̱ veʼe kán ta xi̱xiniñúʼu kata xíkánaña. Soo tá xi̱ka̱ʼa̱n ta̱ su̱tu̱ xa̱ʼa̱ iin veʼe ña̱ kǒoka kue̱ʼe̱ íyo ti̱xinña, xi̱xiniñúʼu kundiku̱nna ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n ley xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa ndasayéʼenaña. (Le 14:33-57.) Káchina ña̱ lepra ña̱ xi̱kiʼin ti̱ko̱to̱ á veʼe, sana tá kúni̱ koo kuxi saá kúni̱ koo ña̱yóʼo, soo kǒo iin ña̱ káʼa̱n káxi xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ndáa ki̱ʼva ni̱xi̱yoña.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Levítico 12:2) “Ka̱ʼa̱n xíʼin na̱ ñuu Israel: ‘Tá iin ñaʼá ni̱ke̱e se̱ʼeñá, ta ka̱ku iin ta̱a loʼo se̱ʼeñá, ñáyóʼo u̱xa̱ ki̱vi̱ koo xíkáñá chi ñá yaku̱a̱ kúúñá, nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéñá tá xíta̱ ni̱i̱ñá.
(Levítico 12:5) ”ʼTa tá ñaʼá loʼo kúú se̱ʼeñá ka̱ku, 14 ki̱vi̱ koo xíkáñá chi ñá yaku̱a̱ kúúñá, nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéñá tá xíta̱ ni̱i̱ñá. Ta ñáyóʼo inka 66 ki̱vi̱ xíniñúʼu ndulimpioñá.
w04 15/5 23 párr. 1
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ libro Levítico
12:2, 5. ¿Nda̱chun iin ñá yaku̱a̱ xi̱kuu iin ñaʼá tá xi̱kaku se̱ʼeñá? Ndióxi̱ i̱xava̱ʼara ná ñaʼá ña̱ kaku se̱ʼená ta kǒo ku̱a̱chi kúúmií na̱yóʼo tá ná kakuna. Soo xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ nda̱koo ta̱ Adán xíʼin ñá Eva ndaʼa̱yó tá kákuyó xa̱a̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi. Ña̱kán tá xi̱kaku se̱ʼe iin ñaʼá á tá xi̱xita̱ ni̱i̱ñá á tá xi̱xita̱ nduta̱ iin ta̱a, xi̱sandákaʼánñana ña̱ kúúna na̱ yiví ku̱a̱chi (Levítico 15:16-24; Salmo 51:5; Romanos 5:12). Ley ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n ña̱ xíniñúʼu koo limpio na̱ ñuu Israel chi̱ndeétáʼanña xíʼinna ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina ña̱ xíniñúʼu koo iin na̱ kuvi xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱ yiví, tasaá va̱ása kookana na̱ yiví ku̱a̱chi. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ña̱ Ley kúú ña̱ xi̱ndaa miína ta xi̱niʼiña yichi̱ nu̱úna ña̱ va̱ʼa xa̱a̱na nda̱a̱ nu̱ú ta̱ Cristo (Gálatas 3:24).
(Levítico 12:3) Tá xa̱a̱ ná xi̱nu u̱na̱ ki̱vi̱, saá kaʼndana nu̱ú yi̱i̱ ta̱ loʼo yóʼo.
wp18.1 7, recuadro
¿Á ña̱ yatá kúúña, á ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinyó tiempo vitin kúúña?
• Tá táʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱na
Ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ na̱ ñuu Israel xi̱ka̱ʼa̱nña tá xa̱a̱ ná xi̱nu u̱na̱ ki̱vi̱ ña̱ ka̱ku iin ta̱a loʼo se̱ʼena, xi̱xiniñúʼu kaʼndana nu̱ú yi̱i̱ ta̱ loʼo yóʼo (Levítico 12:3). Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa iin semana ña̱ ka̱ku ña̱ loʼo yóʼo, xi̱kuchiñu kaʼndana nu̱ú yi̱i̱ña, saáchi saá kúú ña̱ xi̱kuchiñu ndaʼa mií nu̱ú xa̱ʼndana. Tá tiempo xi̱naʼá xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo ta̱tán kuniñúʼuna, iin ña̱ va̱ʼaní kúú ña̱ xi̱ndatuna ya̱ʼa iin semana tasaá kaʼndana nu̱ú yi̱i̱ iin ña̱ loʼo.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Levítico 13:9-23) ”Tá iin ta̱a ki̱ʼinra kue̱ʼe̱ lepra, xíniñúʼu ku̱ʼu̱nna xíʼinra nu̱ú ta̱ su̱tu̱, 10 ta ta̱ su̱tu̱ kotora á kúúmií ta̱yóʼo lepra. Ta tá ku̱yaa nu̱ú ka̱naña ta saátu á ku̱yaa yixí nu̱ú ka̱naña ta tu̱kueʼe̱ nu̱ú ña̱ ndi̱ʼi yóʼo, 11 iin lepra ña̱ kǒo ta̱tán kúúña, ta ta̱ su̱tu̱ ka̱ʼa̱nra ña̱ ta̱ yaku̱a̱ kúú ta̱ ta̱a yóʼo. Soo ta̱ su̱tu̱ va̱ása ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱yóʼo ña̱ koora loʼo ki̱vi̱ chí sa̱tá ña̱ campamento. 12 Soo tá ña̱ kue̱ʼe̱ yóʼo ni̱xi̱na̱ña iníísaá ku̱ñura, nda̱a̱ xi̱níra ta̱ nda̱a̱ xa̱ʼa̱ra, 13 ta tá ki̱ʼin ta̱ su̱tu̱ kuenta ña̱ xa̱a̱ ku̱yaa nu̱ú lepra yóʼo, ña̱ ni̱xi̱yo iníísaá ku̱ñu ta̱ ta̱a yóʼo, tasaá ta̱ su̱tu̱ ka̱ʼa̱nra ña̱ su̱ví kue̱ʼe̱ ña̱ ndeé kúú ña̱ kúúmií ta̱ ta̱a yóʼo. 14 Soo tá tu̱kueʼe̱ nu̱ú ka̱na ña̱ lepra yóʼo, ta̱ su̱tu̱ ka̱ʼa̱nra ña̱ ta̱ yaku̱a̱ kúú ta̱ ta̱a yóʼo. 15 Tá ta̱ su̱tu̱ ki̱ʼinra kuenta ña̱ tu̱kueʼe̱ nu̱ú ka̱na ña̱ lepra yóʼo, saá ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ta̱yóʼo ña̱ ta̱ yaku̱a̱ kúúra. Chi kue̱ʼe̱ lepra kúú ña̱ kúúmiíra. 16 Soo tá tuku ku̱yaa nu̱ú tu̱kueʼe̱ yóʼo, ta̱yóʼo ku̱ʼu̱n tukura nu̱ú ta̱ su̱tu̱, 17 ta ta̱ su̱tu̱ koto tukura ta̱yóʼo. Ta tá ku̱yaa nu̱ú ña̱ lepra yóʼo, ta̱ su̱tu̱ ka̱ʼa̱nra ña̱ kǒoka kue̱ʼe̱ kúúmií ta̱yóʼo. 18 ”Tá iin na̱ yiví ka̱na iin ndi̱ʼi káʼnu ku̱ñuna ta tu̱kueʼe̱ nu̱úña, ta tándi̱ʼi nda̱ʼa nu̱úña 19 soo tá ka̱a kuiñu nu̱ú ka̱na ña̱ ndi̱ʼi yóʼo ta ku̱kúaʼa á ku̱yaa nu̱úña, na̱yóʼo xíniñúʼu ku̱ʼu̱nna nu̱ú ta̱ su̱tu̱. 20 Ta ta̱ su̱tu̱ kotora ña̱yóʼo. Ta tá náʼa̱ ña̱ ni̱ki̱ʼvi kúnuña ku̱ñuna ta ku̱yaa yixí nu̱ú ka̱na ña̱yóʼo, ta̱ su̱tu̱ ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ na̱yóʼo ña̱ na̱ yaku̱a̱ kúúna. Chi kue̱ʼe̱ lepra kúú ña̱ ka̱na nu̱ú ki̱ta ña̱ ndi̱ʼi káʼnu yóʼo. 21 Soo tá xi̱to ta̱ su̱tu̱ ña̱yóʼo ta ki̱ʼinra kuenta ña̱ kǒo yixí yaa nu̱ú ka̱naña ta va̱ása kúnuka níki̱ʼviña ku̱ñuna ta náʼa̱ ña̱ xa̱a̱ va̱xi ndíʼiña, ta̱ su̱tu̱ ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱yóʼo ña̱ koo xíkána u̱xa̱ ki̱vi̱. 22 Soo tá náʼa̱ ña̱ xa̱a̱ ni̱xi̱na ña̱yóʼo ku̱ñuna, ta̱ su̱tu̱ ka̱ʼa̱nra ña̱ na̱ yaku̱a̱ kúú na̱yóʼo. Chi kue̱ʼe̱ ndeé kúú ña̱ ki̱ʼinna. 23 Soo tá ña̱ ndi̱ʼi yóʼo va̱ása níxi̱na̱kaña ku̱ñuna, chi kuiñu nu̱ú ka̱na ña̱ ndi̱ʼi yóʼo kúúña, tasaá ta̱ su̱tu̱ ka̱ʼa̱nra ña̱ kǒoka kue̱ʼe̱ kúúmií na̱yóʼo.
21-27 TÍ DICIEMBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | LEVÍTICO 14, 15
“Limpioní ná kooyó ña̱ ndasakáʼnuyó Jehová”
(Levítico 15:13-15) ”ʼTá iin ta̱a ki̱ʼinra kue̱ʼe̱ ta ni̱xi̱ta nduta̱ra tasaá nda̱ʼara, u̱xa̱ ki̱vi̱ saá xíniñúʼu ndulimpiora, ta xíniñúʼu ndakatara ti̱ko̱to̱ra ta kuchira; tasaá ndulimpiora. 14 Ki̱vi̱ u̱na̱, kiʼinra u̱vi̱ tórtola á u̱vi̱ sa̱ta válí ta ku̱ʼu̱nra yéʼé tienda ña̱ reunión ta taxira tíyóʼo ndaʼa̱ ta̱ su̱tu̱ ña̱ koorí ofrenda nu̱ú Jehová. 15 Ta ta̱ su̱tu̱ taxira tíyóʼo ña̱ koorí ofrenda, iinrí koo ofrenda xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ta̱ ta̱a yóʼo ta inkarí koo ofrenda ña̱ kaʼmina nu̱ú Jehová. Ta ta̱ su̱tu̱ taxira tíyóʼo ña̱ koorí ofrenda nu̱ú Jehová ña̱ va̱ʼa ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ta̱ ta̱a yóʼo.
it-1 282
Ña̱ kuchina
Na̱ xi̱kuumií kue̱ʼe̱ lepra, ta̱a ta̱ xi̱xita̱ nduta̱, ñaʼá ñá xi̱xita̱ ni̱i̱, ta̱a ta̱ xi̱kisin xíʼin ñá síʼí, Ndióxi̱ xi̱ka̱ʼa̱nra ña̱ xi̱xiniñúʼu kuchi na̱yóʼo, chi iin na̱ yaku̱a̱ xi̱kuuna (Le 14:8, 9; 15:4-27.) Ta tá iin na̱ yiví xi̱táʼanna xíʼin iin na̱ ni̱xi̱ʼi̱, iin na̱ yaku̱a̱ xi̱kuuna ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xi̱xiniñúʼu kuchina. Tá iin na̱ yiví kǒo níxi̱ndiku̱nna ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n Jehová, na̱yóʼo xíniñúʼu kuvina, saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ i̱xayaku̱a̱ lugar ña̱ yi̱i̱ nu̱ú xi̱ndasakáʼnuna Jehová saá íyona. (Nú 19:20.) Tá xi̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ kuchina, ña̱yóʼo xi̱kuni̱ kachiña ña̱ limpio koona ña̱ ndasakáʼnunara. (Sl 26:6; 73:13; Isa 1:16; Eze 16:9.) Tá sakuaʼayó ña̱ va̱xi nu̱ú tu̱ʼun Jehová, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ ndúlimpio saá íyoyó. (Ef 5:26.)
(Levítico 15:28-30) ”ʼSoo tándi̱ʼi ni̱xi̱ta̱ ni̱i̱ ñáyóʼo, u̱xa̱ ki̱vi̱ saá nduuñá ñá limpio. 29 Ta ña̱ ki̱vi̱ u̱na̱, ñáyóʼo xíniñúʼu ku̱ʼu̱n u̱vi̱ tórtola á u̱vi̱ sa̱ta válí xíʼinñá nu̱ú ta̱ su̱tu̱ ta taxiñárí ndaʼa̱ ta̱yóʼo chí yéʼé tienda ña̱ reunión. 30 Ta̱ su̱tu̱ taxira iin tíyóʼo ña̱ koorí ofrenda xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiñá ta inkarí taxira ña̱ koorí ofrenda ña̱ kaʼmina nu̱ú Jehová. Ta ta̱ su̱tu̱ taxira tíyóʼo ña̱ koorí ofrenda nu̱ú Jehová ña̱ va̱ʼa ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ñáyóʼo.
it-2 365
Ña̱ xíta̱ ni̱i̱ ná ñaʼá
Tiempo xi̱naʼá, iin ñá yaku̱a̱ xi̱kuu iin ñaʼá tá xi̱xita̱ ni̱i̱ñá, ta saátu ña̱ yaku̱a̱ xi̱kuu iin ña̱ʼa ña̱ xi̱ndúʼuñá sa̱tá, ta saátu na̱ yiví na̱ xi̱tiin ña̱ʼa ña̱ xi̱xiyóñá sa̱tá, iin na̱ yaku̱a̱ xi̱kuu na̱yóʼo. Ñáyóʼo u̱xa̱ ki̱vi̱ saá ndulimpioñá. Ta ña̱ ki̱vi̱ u̱na̱ xi̱xiniñúʼu ku̱ʼu̱n u̱vi̱ tórtola á u̱vi̱ sa̱ta válí xíʼinñá nu̱ú ta̱ su̱tu̱, ta ta̱yóʼo xi̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiñá xíʼin Jehová, iinrí xi̱taxira ña̱ koorí ofrenda xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiñá ta inkarí xi̱taxira ña̱ koorí ofrenda ña̱ kaʼmina nu̱ú Jehová. (Le 15:19-30; koto LIMPIO, LIMPIEZA.)
(Levítico 15:31) ”ʼÑa̱kán, ndóʼó xíniñúʼu ka̱ʼa̱nndó xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ xíniñúʼu koo xíkána nu̱ú ña̱ʼa ña̱ yaku̱a̱, tasaá va̱ása kuvina xa̱ʼa̱ ña̱ ixayaku̱a̱na ña̱ tabernáculo miíi̱ ña̱ níndichi ma̱ʼñú nu̱ú ndóona.
it-2 256
Lugar ña̱ yi̱i̱
2. Tienda ña̱ reunión, ña̱ ndu̱u templo. Ndiʼi ña̱ʼa ña̱ xi̱kuumií ña̱yóʼo ña̱ yi̱i̱ xi̱kuuña. (Éx 38:24; 2Cr 29:5; Hch 21:28.) Tá kúú patio ña̱ xi̱kuumiíña, ña̱ altar nu̱ú xi̱xaʼmina kití ta saátu tina ña̱ cobre. Ña̱yóʼo ña̱ yi̱i̱ xi̱kuuña. Ta nda̱saa na̱ yiví na̱ limpio kúú na̱ xi̱kuchiñu ki̱ʼvi patio ña̱ tabernáculo. Ta saátu xi̱keʼéna tá xi̱xa̱ʼa̱nna ini ña̱ templo. Ta nda̱a̱ ni iin na̱ yiví va̱ása níxi̱ki̱ʼvina patio u̱vi̱ saá ña̱ veʼe yóʼo tá na̱ yaku̱a̱ xi̱kuuna. Tá kúú iin ñá ñaʼá ñá yaku̱a̱ va̱ása níxi̱kuchiñu tiinñá ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱ ña̱ ni̱xi̱yo ini ña̱ veʼe yóʼo, ta ni ña̱ ki̱ʼviñá iniña. (Le 12:2-4.) Ta tá iin na̱ ñuu Israel xi̱kuyaku̱a̱na, nda̱a̱ templo xi̱kuyaku̱a̱ña. (Le 15:31.) Na̱ xi̱ndaʼa xíʼin kue̱ʼe̱ lepra, xi̱taxina ña̱ ofrenda chí yéʼé tienda ña̱ reunión. (Le 14:11.) Nda̱a̱ ni iin na̱ yiví na̱ yaku̱a̱ va̱ása níxi̱kuchiñu taxina sacrificio ini ña̱ tabernáculo á ini ña̱ templo, chi tásaá níxi̱keʼé na̱yóʼo ta xi̱xiniñúʼu kuvina. (Le 7:20, 21.)
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Levítico 14:14) ”Tasaá, ta̱ su̱tu̱ kakinra loʼo ni̱i̱ ña̱ ofrenda yóʼo chí yuʼú so̱ʼo kúaʼa na̱ ndúlimpio yóʼo ta saátu kakinraña loʼoña chí nduku ndaʼa̱ kúaʼana ta saátu kakinra loʼoña chí nu̱ú xa̱ʼa̱ kúaʼana.
(Levítico 14:17) Tándi̱ʼi, ta̱ su̱tu̱ chika̱a̱ra loʼo aceite chí yuʼú so̱ʼo kúaʼa na̱ ndúlimpio yóʼo, ta chika̱a̱ra loʼorá chí nduku ndaʼa̱ kúaʼa na̱yóʼo ta saátu chika̱a̱ra loʼorá chí nu̱ú xa̱ʼa̱ kúaʼana, sa̱tá ni̱i̱ ña̱ xa̱a̱ chi̱ka̱a̱ ta̱ su̱tu̱ so̱ʼo na̱yóʼo xa̱ʼa̱ ku̱a̱china.
(Levítico 14:25) Tasaá ta̱ su̱tu̱ kaʼníra tí ndikachi loʼo yóʼo, tí koo ofrenda xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱ yiví yóʼo, ta kakinra loʼo ni̱i̱ tíyóʼo chí yuʼú so̱ʼo kúaʼa na̱ ndúlimpio yóʼo. Ta saátu chika̱a̱ra loʼo ni̱i̱ yóʼo chí nduku ndaʼa̱ kúaʼa na̱yóʼo ta saátu chika̱a̱ra loʼoña chí nu̱ú xa̱ʼa̱ kúaʼana.
(Levítico 14:28) Ta ta̱ su̱tu̱ chika̱a̱ra loʼo aceite ndaʼa̱ra tasaá chika̱a̱ra loʼo táyóʼo chí yuʼú so̱ʼo kúaʼa na̱ ndúlimpio yóʼo, ta chika̱a̱ra loʼorá chí nduku ndaʼa̱ kúaʼa na̱yóʼo ta saátu chika̱a̱ra loʼorá chí nu̱ú xa̱ʼa̱ kúaʼana, sa̱tá ni̱i̱ ña̱ xa̱a̱ chi̱ka̱a̱ ta̱ su̱tu̱ so̱ʼo na̱yóʼo xa̱ʼa̱ ku̱a̱china.
it-2 528 párr. 2
So̱ʼo
Tá ki̱xáʼa nda̱kaxinna na̱ koo su̱tu̱ chí ñuu Israel, Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés ña̱ ná kakinra loʼo ni̱i̱ kití tí ni̱xi̱yo ofrenda chí yuʼú so̱ʼo kúaʼa ta̱ Aarón xíʼin na̱ se̱ʼera, ta saátu kakinra loʼo ni̱i̱ yóʼo duku ndaʼa̱ kúaʼa na̱yóʼo ta saátu chika̱a̱ra loʼoña chí nu̱ú xa̱ʼa̱ kúaʼana, ta ña̱yóʼo xi̱kuni̱ kachiña ña̱ xi̱xiniñúʼu viíní kuniso̱ʼona, ta saátu viíní koo ndiʼi ña̱ keʼéna. (Le 8:22-24.) Ta ki̱ʼva saá xi̱keʼé ta̱ su̱tu̱ xíʼin iin na̱ xi̱kuumií kue̱ʼe̱ lepra tá xi̱ndaʼana, xi̱xakinra loʼo ni̱i̱ tí ndikachi ta saátu loʼo aceite chí yuʼú so̱ʼo na̱yóʼo. (Le 14:14, 17, 25, 28.)
Nda̱chun xíniñúʼu yi̱i̱ kooyó ña̱ ndasakáʼnuyó Ndióxi̱
7 Tá nda̱kaxinna na̱ xa̱a̱ koo su̱tu̱ ti̱xin ña̱ ñuu Israel, ta̱ Moisés xa̱kinra loʼo ni̱i̱ tí ndikachi yóʼo chí yuʼú so̱ʼo kúaʼa ta̱ Aarón, ta̱ kúú su̱tu̱ káʼnu, xíʼin na̱ se̱ʼera. Ta saátu chika̱a̱ra loʼo ni̱i̱ yóʼo chí nduku ndaʼa̱ kúaʼa na̱yóʼo ta saátu chika̱a̱ra loʼoña chí nu̱ú xa̱ʼa̱ kúaʼana (kaʼvi Levítico 8:22-24). Ña̱yóʼo xi̱kuni̱ kachiña ña̱ na̱ su̱tu̱ viíní kuniso̱ʼona ta xi̱xiniñúʼu chika̱a̱nína ndee̱ ña̱ keʼéna chiñu ña̱ taxina ndaʼa̱na. Ta ki̱ʼva saá ke̱ʼé ta̱ Jesús, ta̱ kúú su̱tu̱ káʼnu, ña̱ nda̱koora iin ejemplo va̱ʼaní nu̱ú na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví ta saátu nu̱ú na̱ kundoo nu̱ú ñuʼú yóʼo. Chi ta̱kán va̱ʼaní xi̱niso̱ʼora ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n yivára Jehová xíʼinra; ta ndiʼi tiempo ke̱ʼéra chiñu ña̱ ta̱xi yivára ndaʼa̱ra, ta kǒo níndakoora ña̱ kundiku̱nra yichi̱ yivára (Juan 4:31-34).
(Levítico 14:43-45) ”Soo tá ña̱ kue̱ʼe̱ yóʼo tuku ka̱naña ini veʼe ni xa̱a̱ ta̱vána yu̱u̱ nu̱ú ka̱naña ta ni xa̱a̱ ki̱ndaana iniña, 44 ta ta̱ su̱tu̱ ki̱ʼvira ta kotora ini ña̱ veʼe yóʼo. Tá ña̱ kue̱ʼe̱ yóʼo ni̱xi̱naña ini ña̱ veʼe yóʼo, lepra ña̱ ndeéní kúúña. Ta ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ veʼe yóʼo ña̱ kúúña ña̱ yaku̱a̱. 45 Ta ta̱ su̱tu̱ ka̱ʼa̱nra ña̱ ná sandíʼi-xa̱ʼa̱na ña̱ veʼe yóʼo, yu̱u̱ ña̱ ku̱va̱ʼaña yitu̱n tú ku̱vaʼaña, xíʼin nda̱ʼyi̱ ña̱ ku̱vaʼaña, ta ná ku̱ʼun ndiʼi ña̱yóʼo xíʼinna chí sa̱tá ñuu Israel.
g 1/06 14, recuadro
Kuxu: ¿ña̱ va̱ʼa kúúña á ña̱ va̱ása va̱ʼa kúúña?
¿Á KUXU KÚÚÑA?
Ña̱ Biblia káʼa̱nña xa̱ʼa̱ iin kue̱ʼe̱ lepra ña̱ xi̱kita ini iin veʼe (Levítico 14:34-48). Íyo sava na̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ lepra yóʼo ña̱ ni̱xi̱yoña táki̱ʼva íyo kuxu, soo kǒo ña̱ káʼa̱n káxin xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Soo nda̱a̱ nda̱saaka ki̱ʼva ni̱xi̱yoña, ña̱ Ley xi̱ka̱ʼa̱nña xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ xi̱xiniñúʼu tavána yu̱u̱ ña̱ ku̱va̱ʼa veʼena tá ka̱na ña̱ lepra yóʼo sa̱táña, saátu xi̱xiniñúʼu kindaana kándíka veʼena tá xi̱kita ña̱yóʼo, ta xi̱xiniñúʼu sandíʼi-xa̱ʼa̱na nda̱a̱ ndáaka ña̱ʼa ña̱ xi̱kita ña̱ kue̱ʼe̱ yóʼo sa̱tá, ta xi̱xiniñúʼu tavána ña̱ ña̱ʼa yóʼo chí sa̱tá ñuu Israel. Ta tá tuku ki̱ta ña̱ kue̱ʼe̱ yóʼo ti̱xin veʼena, ta̱ su̱tu̱ xi̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ veʼe yóʼo ña̱ kúúña ña̱ yaku̱a̱, ta xi̱xiniñúʼu sandíʼi-xa̱ʼa̱na ña̱ veʼe yóʼo. Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ña̱yóʼo xíʼin na̱ ñuu Israel, ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ xi̱kuʼvi̱ní-inira xi̱xinirana, ta xi̱ndi̱ʼi̱ní-inira xa̱ʼa̱na ña̱ kǒo kue̱ʼe̱ kuumiína tasaá vií kundoona.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Levítico 14:1-13) Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nka Jehová xíʼin ta̱ Moisés: 2 “Ña̱yóʼo kúú ley ña̱ káʼa̱n ndáaña keʼé na̱ xi̱kuumií kue̱ʼe̱ lepra, tá ná ku̱ʼu̱nna xíʼin na̱yóʼo nu̱ú ta̱ su̱tu̱. 3 Ta̱ su̱tu̱ kitara chí sa̱tá ña̱ campamento ta kotora á xa̱a̱ va̱xi ndíʼi ña̱ kue̱ʼe̱ lepra ña̱ xi̱kuumií na̱yóʼo, 4 ta ta̱ su̱tu̱ ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱yóʼo ña̱ ná ku̱ʼu̱n u̱vi̱ saa tí táku tí kǒo kue̱ʼe̱ kúúmií xíʼinna, saátu ku̱ʼu̱n yitu̱n tú cedro xíʼinna ta ku̱ʼu̱ntu yi̱ʼva̱ ña̱ color kúáʼa ta saátu ku̱ʼu̱n yu̱ku̱ ña̱ hisopo xíʼinna ña̱ va̱ʼa ndulimpiona. 5 Ta ta̱ su̱tu̱ ka̱ʼa̱nra ña̱ ná kaʼnína iin tí saa yóʼo ta taánna ni̱i̱rí ini iin ki̱si loʼo ña̱ ñúʼu ti̱kui̱í. 6 Ta kiʼinra inka tí saa tí táku ta saátu yitu̱n tú cedro, ta kiʼinra yi̱ʼva̱ ña̱ color kúáʼa ta saátu yu̱ku̱ ña̱ hisopo, ta taánra ña̱yóʼo xíʼin ni̱i̱ tí saa tí ni̱xi̱ʼi̱. 7 Ta u̱xa̱ yichi̱ kundaa yávara ni̱i̱ yóʼo sa̱tá na̱ xa̱a̱ va̱xi ndúlimpio xíʼin kue̱ʼe̱ ña̱ lepra, ta ka̱ʼa̱nra ña̱ kǒoka kue̱ʼe̱ kúúmií na̱yóʼo, ta tándi̱ʼi saá sañára tí saa tí táku ña̱ ná ku̱ʼu̱nrí. 8 ”Ta na̱ va̱xi ndúlimpio yóʼo xíniñúʼu ndakatana ti̱ko̱to̱na ta xa̱tána yixí xi̱nína ta saátu yixí nu̱úna xíʼin yixí xi̱kúána (ceja) ta kuchina tasaá ndulimpiona. Tasaá kivi ndi̱ʼvina ti̱xin ña̱ campamento, soo u̱xa̱ ki̱vi̱ va̱ása ndi̱ʼvina veʼe nu̱ú ndóona. 9 Ta ña̱ ki̱vi̱ u̱xa̱, saá xa̱tána yixí xi̱nína ta saátu yixí nu̱úna xíʼin yixí xi̱kúána (ceja). Ta tándi̱ʼi ke̱ʼéna ndiʼi ña̱yóʼo, saá ndakatana ti̱ko̱to̱na ta kuchina tasaá ndulimpiona. 10 ”Ta ña̱ ki̱vi̱ u̱na̱ kiʼinna u̱vi̱ si̱ndi̱ki̱ válí, tí kǒo kue̱ʼe̱ kúúmií, ta saátu kiʼinna iin ndikachi síʼí loʼo tí iin ku̱i̱ya̱, tí kǒo kue̱ʼe̱ kúúmií, ta kiʼinna u̱ni̱ omer ña̱ harina ña̱ va̱ʼaní ña̱ nda̱saka̱ xíʼin aceite ña̱ koo ofrenda, ta saátu kiʼinna iin log tá aceite. 11 Ta ta̱ su̱tu̱ ta̱ ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱yóʼo ña̱ kǒoka kue̱ʼe̱ kúúmiína, xíniñúʼu ku̱ʼu̱nra xíʼin na̱yóʼo nu̱ú Jehová ta saátu ndiʼi ofrenda ña̱ taxina nu̱ú Jehová chí yéʼé tienda ña̱ reunión. 12 Ta ta̱ su̱tu̱ kiʼinra iin tí ndikachi loʼo ta saátu tá aceite ta sakuíkora ña̱yóʼo chí káa xíʼin chóʼo nu̱ú Jehová, ta ña̱yóʼo xa̱a̱ña kooña ofrenda nu̱úra. 13 Tasaá kaʼníra tí ndikachi loʼo yóʼo lugar ña̱ yi̱i̱, nu̱ú xáʼnína kití tí táxina koo ofrenda xa̱ʼa̱ ku̱a̱china xíʼin nu̱ú xáʼnína kití tí xáʼmina nu̱ú Ndióxi̱, saáchi ña̱ ofrenda ña̱ táxina xa̱ʼa̱ ku̱a̱china kuenta ta̱ su̱tu̱ kúú ña̱yóʼo. Ta ña̱yóʼo ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱ kúúña.
28 TÍ DICIEMBRE NDA̱A̱ 3 TÍ ENERO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | LEVÍTICO 16, 17
“¿Ndáaña kúni̱ kachi ki̱vi̱ ña̱ Expiación nu̱úyó?”
(Levítico 16:12) ”Ta xíniñúʼu kiʼinra braserillo ña̱ chútú ñuʼu̱ ini ña̱ íyo nu̱ú altar Jehová, ta u̱vi̱ yichi̱ sakútura ndaʼa̱ra xíʼin incienso ña̱ va̱ʼaní xáʼa̱n támi, ta xíniñúʼu kuniʼiraña ku̱ʼu̱nra chí ini nu̱ú tíkaa cortina.
Ña̱ sákuaʼayó xíʼin libro ña̱ Levítico
4 (Kaʼvi Levítico 16:12, 13). Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Ta̱ su̱tu̱ ni̱ki̱ʼvira ini ña̱ tabernáculo. Iin ndaʼa̱ra níʼira iin ña̱ʼa nu̱ú ñúʼu incienso ña̱ xáʼa̱n támi, ta inka ndaʼa̱ra níʼira iin braserillo ña̱ oro nu̱ú ñúʼu ñuʼu̱. Ta xi̱ku̱ndichira nu̱ú tíkaa cortina yéʼé ña̱ Santísimo. Ta xíʼin ña̱ to̱ʼó, kíʼvira ña̱ nu̱ú yichi̱ ña̱ ki̱vi̱ kán (soo inka u̱vi̱ yichi̱ keʼéraña) ta xi̱ku̱ndichira nu̱ú Arca ña̱ Pacto. Ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ níndichi nu̱ú Jehová saá íyora. Tasaá, chíka̱a̱ra ña̱ incienso nu̱ú ñuʼu̱, ta iníí ini ña̱ veʼe kán nda̱kutú xiko̱ ña̱ xáʼa̱n támi. Tá ni̱ya̱ʼa loʼo, tuku ni̱ki̱ʼvira ña̱ Santísimo xíʼin ni̱i̱ kití tí ni̱xi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ku̱a̱china. Tá kúma̱níka ki̱ʼvira xíʼin ni̱i̱ kití tí ni̱xi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ku̱a̱china, siʼnaka ña̱ incienso xa̱ʼmira.
(Levítico 16:13) Ta saátu xíniñúʼu chika̱a̱ra ña̱ incienso sa̱tá ñuʼu̱ nu̱ú Jehová, ta yi̱ʼma̱ ña̱ incienso xíniñúʼu kutúña sa̱tá tú Arca nu̱ú ñúʼu ña̱ ley, ña̱ va̱ʼa ná va̱ása kuvira.
Ña̱ sákuaʼayó xíʼin libro ña̱ Levítico
5 ¿Ndáaña sákuaʼayó xíʼin ki̱ʼva ña̱ xi̱xiniñúʼuna incienso ña̱ ki̱vi̱ ña̱ Expiación? Ña̱ Biblia chítáʼanña ña̱ incienso xíʼin oración ña̱ káʼa̱nyó xíʼin Ndióxi̱ (Sal. 141:2; Apoc. 5:8). Ná ndakaʼányó chi ta̱ su̱tu̱ xi̱niʼira incienso xi̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú Jehová xíʼin ña̱ to̱ʼó. Ki̱ʼva saá íyoña, tá káʼa̱nyó xíʼin Ndióxi̱ xíʼin ña̱ to̱ʼó kéʼéyóña. Táxiníyó tíxa̱ʼvi xa̱ʼa̱ ña̱ táxira kuyatinyó nu̱úra, nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin na̱ va̱lí xíʼin yivána (Sant. 4:8). Saátu táxira ña̱ ná kooyó migora (Sal. 25:14). Ña̱yóʼo ndáyáʼviníña nu̱úyó ta va̱ása kúni̱yó keʼéyó nda̱a̱ ni iin ña̱ va̱ása kútóora.
(Levítico 16:14, 15) ”Xíʼin nduku ndaʼa̱ra kundaa yávara ni̱i̱ tí si̱ndi̱ki̱ sa̱tá ña̱ ndási yuʼú tú Arca, ña̱ xíto ndaa chí este. Ta u̱xa̱ yichi̱ kundaa yávara ni̱i̱ sa̱tá ña̱ ndási yuʼú tú arca. 15 ”Tándi̱ʼi saá kaʼníra ti̱xúʼu tí koo ofrenda xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱ ñuu. Ta kuniʼira ni̱i̱ tíyóʼo ku̱ʼu̱n xíʼinra chí sa̱tá ña̱ cortina ta nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéra xíʼin ni̱i̱ tí si̱ndi̱ki̱ saá keʼéra xíʼin ni̱i̱ tíyóʼo. Ta kundaa yávara ni̱i̱ yóʼo sa̱tá ña̱ ndási yuʼú tú Arca.
Ña̱ sákuaʼayó xíʼin libro ña̱ Levítico
6 Ná ndakaʼányó chi ta̱ su̱tu̱ siʼnaka incienso xi̱xaʼmira tá kúma̱níka taxira sacrificio. Saá kúú ña̱ xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ vií xi̱xiyó ña̱ xi̱keʼéra nu̱ú Jehová. ¿Ndáaña sákuaʼayó xíʼin ña̱yóʼo? Tá ni̱xi̱yo ta̱ Jesús nu̱ú ñuʼú yóʼo, xi̱niñúʼu keʼéra iin ña̱ ndáyáʼviní tá kúma̱níka taxira miíra ña̱ kuvira, iin ña̱ ndáyáʼvika nu̱ú ña̱ sakǎkura na̱ ñuyǐví. Ta ña̱ va̱ʼa vií koo ña̱ kuvira nu̱ú Jehová, xi̱niñúʼu nda̱kú koo inira ndiʼi tiempo ña̱ xi̱takura. Saá kúú ña̱ ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ va̱ʼaníka kúú ña̱ kutakuyó nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ Jehová. Ta̱ Jesús ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ nda̱kúní íyo ña̱ xáʼndachíñu yivára.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Levítico 16:10) Ta tí ti̱xúʼu loʼo (Azazel) tí nda̱kaxinna ku̱ʼu̱ xíʼin ku̱a̱chi na̱ ñuu Israel chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí, tíyóʼo xíniñúʼu ku̱ʼu̱nna xíʼinrí nu̱ú Jehová ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nna xíʼinra xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱ ñuu Israel, tasaá sañána tíyóʼo ku̱ʼu̱nrí chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱yóʼo.
it-1 261
Azazel
Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ apóstol Pablo, ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiyó, ndáyáʼviníka ña̱yóʼo nu̱ú ni̱i̱ si̱ndi̱ki̱ á ti̱xúʼu tí xi̱xaʼnína xa̱ʼa̱ ku̱a̱china tiempo xi̱naʼá. (Heb 10:4, 11, 12.) Ta ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús xa̱ʼa̱yó, íxakáʼnu-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiyó, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa kivi ndakiʼinyó. (Isa 53:4, 5; Mt 8:17; 1Pe 2:24.) Ta ta̱yóʼo ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ndiʼi na̱ yiví na̱ kándíxa ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ra tasaá ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ kúúra ta̱ xi̱niñúʼu Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa ndoo ku̱a̱chi na̱ yiví. Ta ki̱ʼva saá nda̱naʼa̱ tí ti̱xúʼu loʼo (Azazel) tí xi̱xa̱ʼa̱n xíʼin ku̱a̱chi na̱ ñuu Israel chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí xíʼin ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesucristo.
(Levítico 17:10, 11) ”ʼTá iin na̱ ñuu Israel á na̱ ki̱xi inka ñuu, ná kaxína ni̱i̱ kití, sandíʼi-xa̱ʼíi̱ na̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱xína ni̱i̱ kití. 11 Saáchi ni̱i̱ kúú ña̱ táxi ña̱ tákundó, ta yi̱ʼi̱ táxii̱ña ña̱ va̱ʼa kuniñúʼundóña nu̱ú altar ña̱ va̱ʼa ndoo ku̱a̱chindó, chi ni̱i̱ yóʼo kúú ña̱ va̱ʼa cháʼvi xa̱ʼa̱ndó.
¿Á ndáyáʼvi ña̱ tákún nu̱ún táki̱ʼva ndáyáʼviña nu̱ú Ndióxi̱?
5 Nu̱ú ley ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱ ta̱ Moisés, ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ni nda̱a̱ ndáaka na̱ ta̱a [...] tá ná kuxuna ni̱i̱, yi̱ʼi̱ sa̱íi̱ xíʼin na̱ xíxi ni̱i̱, ta sándiʼi-xa̱ʼíi̱na ti̱xin ñuundó. Saáchi ni̱i̱ kúú ña̱ táxi ña̱ tákundó” (Levítico 17:10, 11).
¿Á ndáyáʼvi ña̱ tákún nu̱ún táki̱ʼva ndáyáʼviña nu̱ú Ndióxi̱?
8 Tá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús, na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ va̱ása níxiniñúʼu kaʼníkana kití xa̱ʼa̱ ku̱a̱china, soo xi̱niñúʼu kunda̱a̱ va̱ʼa inina xa̱ʼa̱ ni̱i̱. Chiñu ña̱ xa̱ʼnda Jehová ña̱ kǒo kuniñúʼuna ni̱i̱, kúú táʼan savaka ley ña̱ sa̱ndákoora ndaʼa̱na ña̱ xi̱xiniñúʼu kandíxakana. Xi̱xiniñúʼu kandíxana ña̱yóʼo, nda̱a̱ táki̱ʼva kándíxana ña̱ kǒo keʼéna ña̱ kini xíʼin inkana á ña̱ ndasakáʼnuna ndióxi̱ vatá (Hechos 15:28, 29).
9 Ta saátu xíniñúʼu keʼé miíyó tiempo vitin. Xíni̱yó Jehová kúú ta̱ táxi ña̱ tákuyó xíʼin ndiʼika ña̱ʼa ña̱ kánda̱. Kúnda̱a̱-iniyó ña̱ ndáyáʼviní ni̱i̱ nu̱ú Jehová chi ña̱yóʼo kúú ña̱ táxi ña̱ tákuyó. Ña̱kán chíka̱a̱níyó ndee̱ ña̱ kundiku̱nyó ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ tá viíní ndáka̱xinyó ndáaña keʼéyó tá ku̱a̱ʼa̱nyó nu̱ú na̱ doctor ta káʼa̱nna xíʼinyó ña̱ kuniñúʼuyó ni̱i̱.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Levítico 16:1-10) Tándi̱ʼi ni̱xi̱ʼi̱ na̱ u̱vi̱ se̱ʼe ta̱ Aarón, na̱ ni̱xi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱yatinna nu̱ú Jehová. 2 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Moisés: “Ka̱ʼa̱n xíʼin ñaniún ta̱ Aarón ña̱ su̱ví ndiʼi tiempo xíniñúʼu ki̱ʼvira ña̱ lugar yi̱i̱ chí sa̱tá ña̱ cortina chí nu̱ú níndichi tú Arca, tasaá va̱ása kuvira, chi yi̱ʼi̱ kitai̱ ti̱xin iin vi̱kó sa̱tá ña̱ ndási yuʼú túyóʼo. 3 ”Ña̱yóʼo kúú ña̱ ku̱ʼu̱n xíʼin ta̱ Aarón tá ná ki̱ʼvira lugar ña̱ yi̱i̱: iin si̱ndi̱ki̱ loʼo tí koo ofrenda xa̱ʼa̱ ku̱a̱china xíʼin iin ndikachi tí kaʼmina. 4 Ta xíniñúʼu kundixira ti̱ko̱to̱ ña̱ lino ta saátu kundixira xatu loʼo ña̱ lino ta katúnra iin cinturón tokóra ta chinúura ña̱ turbante xi̱níra. Ta xíniñúʼu kuchira saá ndakundixira ña̱yóʼo chi ti̱ko̱to̱ ña̱ yi̱i̱ kúúña. 5 ”Ta ta̱yóʼo xíniñúʼu kiʼinra u̱vi̱ ti̱xúʼu válí nda̱ʼa na̱ ñuu Israel xa̱ʼa̱ ku̱a̱china, ta saátu kiʼinra iin ndikachi tí koo ofrenda ña̱ kaʼmina. 6 ”Ta ta̱ Aarón taxira tí si̱ndi̱ki̱ ña̱ koorí ofrenda xa̱ʼa̱ ku̱a̱chira, ta tíyóʼo kúú tí taxira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chira ta saátu xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱ veʼera. 7 ”Tasaá kiʼinra u̱vi̱ saá tí ti̱xúʼu válí yóʼo ta taxirarí nu̱ú Jehová chí yéʼé tienda ña̱ reunión. 8 Ta ta̱ Aarón kotora ndáa tí kúú tí taxira ndaʼa̱ Jehová tá ndáa tí kúú tí ku̱ʼu̱n chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí xíʼin ku̱a̱chi na̱ ñuu Israel. 9 Ta tí ti̱xúʼu loʼo tí nda̱kaxin ta̱ Aarón taxira ndaʼa̱ Jehová, tíyóʼo kúú tí koo ofrenda xa̱ʼa̱ ku̱a̱china. 10 Ta tí ti̱xúʼu loʼo (Azazel) tí nda̱kaxinna ku̱ʼu̱ xíʼin ku̱a̱chi na̱ ñuu Israel chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí, tíyóʼo xíniñúʼu ku̱ʼu̱nna xíʼinrí nu̱ú Jehová ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nna xíʼinra xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱ ñuu Israel, tasaá sañána tíyóʼo ku̱ʼu̱nrí chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱yóʼo.