Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ Ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión
3-9 TÍ MAYO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | NÚMEROS 27-29
“Iin ki̱ʼva ná koo ndiʼi na̱ yiví nu̱úyó nda̱a̱ táki̱ʼva íyona nu̱ú Jehová”
Jehová va̱ʼaní kúnda̱a̱-inira xíʼinyó ta iin ki̱ʼva íyo ndiʼiyó nu̱úra
14 Ná u̱ʼu̱n se̱ʼe ta̱ Zelofehad ni̱xa̱ʼa̱nná nu̱ú ta̱ Moisés ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnára á kivi ndakiʼinná herencia yiváná saáchi u̱ʼu̱nná saá ñaʼá xi̱kuuná. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nná xíʼinra á kivi taxira loʼo ñuʼú ndaʼa̱ná. Ta, ¿ndáaña ke̱ʼé ta̱ Moisés? ¿Á ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ va̱ása xíniñúʼu ndakiʼinná ñuʼú? Va̱ása, chi ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo xíʼin Jehová (Núm. 27:2-5). Ta, ¿ndáaña ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Moisés? Ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ kiviva ndakiʼin ná se̱ʼe ta̱ Zelofehad herencia yiváná ni xi̱kuuná ñaʼá. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nka Jehová xíʼin ta̱ Moisés ña̱ tá iin ta̱a ni̱xi̱ʼi̱ra ta kǒo se̱ʼe ta̱ara níxi̱yo, ná ñaʼá se̱ʼera kivi ndakiʼin herencia ta̱ ta̱a yóʼo (Núm. 27:6-8; Jos. 17:1-6). Ta ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Moisés chi̱ndeétáʼanníña xíʼin inkaka ná ñaʼá ná ndo̱ʼo táʼan ña̱ ndo̱ʼo ná se̱ʼe ta̱ Zelofehad.
Jehová va̱ʼaní kúnda̱a̱-inira xíʼinyó ta iin ki̱ʼva íyo ndiʼiyó nu̱úra
15 Va̱ʼaní ña̱ nda̱kaxin Jehová keʼéra xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-inira. Chi iin ki̱ʼva xi̱xitora ná ñaʼá se̱ʼe ta̱ Zelofehad xíʼin inkaka na̱ ñuu Israel (Sal. 68:5). Ta íyo ku̱a̱ʼáníka ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia ña̱ náʼa̱ ña̱ iin ki̱ʼva xíto Jehová ndiʼi na̱ káchíñu nu̱úra (1 Sam. 16:1-13; Hech. 10:30-35, 44-48).
Jehová va̱ʼaní kúnda̱a̱-inira xíʼinyó ta iin ki̱ʼva íyo ndiʼiyó nu̱úra
16 ¿Ndáa ki̱ʼva kundiku̱nyó yichi̱ Jehová ta iin ki̱ʼva koo ndiʼi na̱ yiví nu̱úyó? Iin ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ kundiku̱nyó yichi̱ Jehová kúú ña̱ va̱ása ndaka̱xinyó na̱ yiví, ta iin ki̱ʼva ná koo ndiʼina nu̱úyó. Ña̱ nda̱a̱ kúúvaña, ndiʼiyó túviyó ña̱ va̱ása ndáka̱xinyó na̱ yiví. Soo sava yichi̱ sándaʼviyó miíyó. Ña̱kán, ¿ndáaña xíniñúʼu keʼéyó ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó á iin ki̱ʼva íyo ndiʼi na̱ yiví nu̱úyó? Tá xi̱kuni̱ ta̱ Jesús kunda̱a̱-inira ndáaña ndákanixi̱ní inkana xa̱ʼa̱ra, ta̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra migora na̱ va̱ʼaní xi̱kitáʼan xíʼinra, ta ka̱chira xíʼinna: “¿Ndáa ta̱ kúú ta̱ se̱ʼe ta̱a káchi na̱ yiví?” (Mat. 16:13, 14). Ta saátu miíyó kivi nda̱ka̱tu̱ʼunyó iin na̱ migoyó ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó á iin ki̱ʼva íyo ndiʼi na̱ yiví nu̱úyó. Ta, tá ná ka̱ʼa̱n na̱ migoyó xíʼinyó ña̱ va̱ása iin ki̱ʼva íyo na̱ yiví nu̱úyó, ¿ndáaña xíniñúʼu keʼéyó? Ná ka̱ʼa̱nyó xíʼin Jehová ña̱ chindeétáʼanra xíʼinyó ña̱ nasamayó ki̱ʼva ña̱ xítoyó na̱ yiví ta iin ki̱ʼva ná koo ndiʼina nu̱úyó (Mat. 7:7; Col. 3:10, 11).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
it-2 525
Ña̱ táxiyó ndaʼa̱ Ndióxi̱
Ña̱ katana ndutá sa̱tá ña̱ʼa. Tá xi̱taxina ña̱ʼa ndaʼa̱ Ndióxi̱ saátu xi̱xatana ndutá sa̱táña, ña̱yóʼo ki̱xáʼa kéʼé va̱ʼa kanaña tá ni̱xa̱a̱ na̱ ñuu Israel xi̱kundoona nu̱ú ñuʼú ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱na. (Nú 15:2, 5, 8-10.) Ndutá yóʼo xi̱kuurá tá vino (“ndixi tá xíniina xíʼin”) ta xi̱xatanará nu̱ú altar. (Nú 28:7, 14; chitáʼanña xíʼin Éx 30:9; Nú 15:10.) Ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ hermano na̱ ñuu Filipos: “Soo, tá yi̱ʼi̱ ni íyoi̱ táki̱ʼva íyo ndutá tá xíta̱ sa̱tá ña̱ʼa ña̱ táxina ndaʼa̱ Ndióxi̱ xíʼin chiñu ña̱ kéʼíi̱ xa̱ʼa̱ndó xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxandó Ndióxi̱, kúsi̱í-inii̱”. Nu̱ú ña̱yóʼo xi̱niñúʼura ejemplo ndutá tá xíta̱ sa̱tá ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nra ña̱ xi̱kuni̱níra kachíñura xa̱ʼa̱ na̱ táʼanra. (Flp 2:17.) Tá kúma̱ní loʼo tiempo ña̱ kuvira ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Timoteo: “Saáchi táki̱ʼva íyo ndutá tá xíta̱ sa̱tá ña̱ʼa saá íyoi̱, ta xa̱a̱ ku̱yatin tiempo ña̱ sa̱ñái̱”. (2Ti 4:6.)
10-16 TÍ MAYO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | NÚMEROS 30, 31
“Ná saxínuyó voto ña̱ ke̱ʼéyó xíʼin Ndióxi̱”
it-2 1213 párr. 1
Voto
Ña̱ kíndo̱o miína keʼéna soo tá xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nna keʼénaña xi̱xiniñúʼu saxínunaña. Voto yóʼo ña̱ xi̱kana níma̱ mií na̱ yiví xi̱kuuña. Ta tá xi̱keʼéna ña̱yóʼo, ña̱ ley xi̱ka̱ʼa̱nña ña̱ xi̱xiniñúʼu saxínunaña. Ña̱kán tá iin na̱ yiví xi̱keʼéna ña̱ voto yóʼo táki̱ʼva íyo na̱ xi̱katún mií saá xi̱xiyona, ta xi̱ndayáʼviní saxínuna ña̱yóʼo chi kivi kuvina tá va̱ása nísaxínuna ña̱ voto yóʼo. (Nú 30:2; va̱ʼatu kotoún ña̱ va̱xi nu̱ú Ro 1:31, 32.) Xa̱ʼa̱ ña̱kán tu̱ʼun Ndióxi̱ xi̱ka̱ʼa̱nña ña̱ tá iinna kéʼéna iin voto siʼna viíní ná kotona á saxínunaña tasaá keʼénaña. Ña̱kán ley xi̱kachiña: “Tá kéʼún iin voto xíʼin Jehová [...] ka̱ʼa̱nra xíʼún ña̱ keʼúnña ta tá va̱ása sáxi̱núnña kíʼviún ku̱a̱chi. Soo tá kǒo iin voto kéʼún kǒo ku̱a̱chi kíʼviún”. (Dt 23:21, 22.)
it-2 1212
Voto
Ña̱ kíndo̱ona keʼéna nu̱ú Ndióxi̱, tá kúú ña̱ taxina iin ofrenda, ña̱ keʼéna iin chiñu á saátu ña̱ va̱ása keʼéna sava ña̱ʼa. Ta ña̱ xi̱ndaka̱xinna keʼéna nu̱ú Ndióxi̱ níma̱ miína xi̱kana ña̱yóʼo. Ta tá kíndo̱ona keʼéna iin ña̱ʼa nu̱ú Ndióxi̱ chínaʼána ña̱ xa̱a̱na keʼéna ña̱yóʼo, ta sava yichi̱ kítáʼan u̱vi̱ saá ña̱ tu̱ʼun yóʼo va̱xiña nu̱ú Biblia. (Nú 30:2; Mt 5:33.) Tá kéʼé iin na̱ yiví iin “voto” káʼa̱n kuitína ndáaña kúni̱na keʼéna. Soo tá “chínaʼána” xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa, nu̱ú na̱ chíñu kéʼéna ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-ini na̱ chíñu kán ña̱ xa̱a̱ na̱yóʼo keʼéna ña̱ chi̱naʼána. Ta ña̱ chínaʼána xa̱ʼa̱ iin voto ña̱ keʼéna, ña̱yóʼo chíndeétáʼanña xíʼinna ña̱ xa̱a̱na keʼéna ña̱ ki̱ndoona. (Gé 26:28; 31:44, 53.)
w04-S 1/8 27 párr. 3
Puntos sobresalientes del libro de Números
30:6-8. ¿Puede el varón cristiano invalidar los votos de su esposa? En nuestros días, Jehová considera que un voto es algo que sus siervos hacen a nivel individual. La dedicación a Jehová, por ejemplo, es un voto personal (Gálatas 6:5). El esposo no tiene autoridad para anularlo. Sin embargo, la esposa evitará hacer un voto que esté en conflicto con la Palabra de Dios o con sus deberes hacia su esposo.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
it-2 26 párr. 3
Ta̱ Jefté
Tiempo xi̱naʼá na̱ ni̱xi̱yo se̱ʼe xi̱kuchiñu taxina na̱yóʼo ña̱ kachíñuna nu̱ú Jehová ti̱xin ña̱ santuario. Ta iin na̱ ke̱ʼé ña̱yóʼo kúú ñá Ana tá ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin Jehová ña̱ tá ná taxira iin se̱ʼeñá taxiñá ta̱yóʼo ña̱ kachíñura nu̱ú Jehová ti̱xin ña̱ tabernáculo, ta yiíñá ta̱ Elqaná ki̱ndoo-inira xíʼin voto ña̱ ke̱ʼéñá. Ta tá ka̱ku ta̱ Samuel ta ku̱chée loʼokara ni̱xa̱ʼa̱nñá nda̱kañára ña̱ va̱ʼa kachíñura ti̱xin ña̱ santuario, ta níʼiñá inkaka sacrificio ta̱xiñá ndaʼa̱ Jehová. (1Sa 1:11, 22-28; 2:11.) Inka ta̱ ta̱xina kachíñu nu̱ú Ndióxi̱ xi̱kuu ta̱ Sansón (Jue 13:2-5, 11-14; chitáʼanña xíʼin ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ iin ta̱a xíʼin ñaʼá se̱ʼera ña̱ va̱xi nu̱ú Nú 30:3-5, 16.)
17-23 TÍ MAYO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | NÚMEROS 32, 33
“Xíniñúʼu sandíʼi-xa̱ʼa̱ndó ndiʼi na̱ yiví na̱ íyo nu̱ú ku̱ʼu̱nndó”
¿Á xa̱a̱ xíni̱ún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo?
¿Ndáaña kúú “lugar ña̱ súkun” ña̱ káʼa̱n ña̱ Escrituras Hebreas xa̱ʼa̱?
Tá xa̱a̱ ku̱numí ki̱ʼvi na̱ ñuu Israel nu̱ú ñuʼú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová taxira ndaʼa̱na, nu̱ú xi̱ndoo na̱ cananeo, ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ tu̱ʼun yóʼo xíʼinna: “Xíniñúʼu sandíʼi-xa̱ʼa̱ndó ndiʼi na̱ yiví na̱ íyo nu̱ú ku̱ʼu̱nndó, ta xíniñúʼu sandíʼi-xa̱ʼa̱ndó ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ke̱ʼéna xíʼin yu̱u̱, ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ke̱ʼéna xíʼin ka̱a ta xíniñúʼu sandíʼi-xa̱ʼa̱ndó lugar ña̱ súkun nu̱ú ndásakáʼnuna ndióxi̱na” (Números 33:52). ¿Ndáaña xi̱kuu “lugar ña̱ súkun” yóʼo? Yóʼo kúú nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ ñuu Canaán ndióxi̱ vatá. Ta ña̱ lugar yóʼo ni̱xi̱yoña chí xi̱ní yuku̱, xa̱ʼa̱ yitu̱n á ñuu nu̱ú xi̱ndoona (1 Reyes 14:23; 2 Reyes 17:29; Ezequiel 6:3). Ta ña̱ lugar yóʼo xi̱kuumiíña altar, nama̱ xíʼin poste ña̱ yi̱i̱, saátu xi̱kuumiíña imagen ta saátu ni̱xi̱yo inkaka ña̱ʼa ña̱ xi̱xiniñúʼuna ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnuna ndióxi̱na.
w08 15/2 27 párr. 5, 6
Ña̱ sákuaʼayó xíʼin ña̱ ke̱ʼé na̱ ñuu Israel
Tiempo vitin, va̱xi ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo nu̱úyó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ xi̱kixi nu̱ú na̱ ñuu Israel. Saáchi tiempo ña̱ ndóoyó vitin íyo ku̱a̱ʼání ña̱ kivi koo ndióxi̱ vatá nu̱úyó ta iin ña̱yóʼo kivi koo xu̱ʼún, na̱ yiví na̱ yáʼa nu̱ú tele, na̱ sísikí, iin na̱ chíñu, iin na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ veʼe-ñu̱ʼu vatá, á kivitu koona iin na̱ veʼeyó. Ndiʼi na̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ yóʼo kivi xa̱a̱na koona mií na̱ ndáyáʼvi va̱ʼaka nu̱úyó. Ta tá ná xa̱a̱yó viíní kutáʼanyó xíʼin na̱ yiví na̱ va̱ása kúʼvi̱-ini xíni Jehová, kivi xa̱a̱na sakúxíkána miíyó nu̱úra.
Tiempo xi̱naʼá, na̱ ñuu Israel ni̱xa̱a̱na ni̱ki̱si̱na xíʼin ná ñaʼá ná inka ñuu, ta nda̱a̱ ni̱xa̱a̱na nda̱sakáʼnuna ndióxi̱ Baal. Ta saátu kúu ti̱xin ñuu Ndióxi̱ tiempo vitin, xáa̱na kíʼvina ku̱a̱chi kini ta nda̱a̱ kéena ti̱xin ñuu Ndióxi̱. Ña̱kán ná kiʼinníyó kuenta tá íyo mitúʼunyó ta xíniñúʼuyó computadora chi ni nda̱kúní íyo iniyó xíʼin Ndióxi̱ kivi xa̱a̱yó kotoyó ña̱ pornografía ta ña̱yóʼo kivi ixayaku̱a̱ña ña̱ xínitúni̱yó.
it-1 410 párr. 4
Canaán
Xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchiní ni̱xi̱yo ta̱ Josué ke̱ʼéra ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Moisés, tá kúú ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱na ndiʼi na̱ ñuu Canaán. (Jos 11:15.) Soo na̱ ñuu Israel va̱ása níxi̱ndiku̱nna ña̱yóʼo ta va̱ása nísandíʼi-xa̱ʼa̱na ndiʼi na̱ yiví na̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinna sandíʼi-xa̱ʼa̱na. Ta i̱xakáʼnu-inina xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Canaán ta xa̱ʼa̱ ña̱kán ki̱xi ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo nu̱ú na̱ ñuu Israel. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱xi̱yoní ku̱a̱chi nu̱úna, ta saátu ni̱xa̱a̱na ni̱ki̱ʼvina ku̱a̱chi kini, ta nda̱a̱ ni̱xa̱a̱na nda̱sakáʼnuna ndióxi̱ vatá. Ta va̱ása kundoʼona ndiʼi ña̱yóʼo tá nísandíʼi-xa̱ʼa̱na ndiʼi na̱ ñuu Canaán nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinna. (Nú 33:55, 56; Jue 2:1-3, 11-23; Sl 106:34-43.) Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu Israel va̱ása ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱na ta ná xa̱a̱na ndakutáʼanna xíʼin na̱ ñuu Canaán ta tindaʼa̱na xíʼin na̱kán, ta ndakundiku̱nna ndióxi̱ vatá ña̱ ndásakáʼnu na̱kán, ta saátu tá ná xa̱a̱na ndakundiku̱nna costumbre ña̱ ndíku̱nna, á tá ná xa̱a̱na keʼéna ña̱ kini ña̱ xi̱keʼé na̱kán. (Éx 23:32, 33; 34:12-17; Le 18:26-30; Dt 7:2-5, 25, 26.)
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
it-2 238 párr. 2
Nu̱ú xi̱xaa̱ nu̱ú ñuʼúna
Tá xi̱ndakiʼin iin tá iin tribu ñuʼú xi̱keʼé Ndióxi̱, saá kúú ña̱ xi̱kiʼinna kuenta nda̱a̱ mií xi̱xaa̱ nu̱ú ñuʼú iin tá iinna ta xi̱kiʼinna kuenta xíʼin iin tá iin tribu á loʼo kúúna á ku̱a̱ʼá kúúna tasaá ñuʼú xi̱ndakiʼinna, ta mií Ndióxi̱ xi̱taxi ña̱ ñuʼú yóʼo ndaʼa̱ iin tá iin familia. Ta ñuʼú ña̱ xi̱taxi Ndióxi̱ ndaʼa̱ na̱yóʼo, kán kúú nu̱ú xi̱ndoona. (Nú 33:54.) Ta tá savana ku̱a̱ʼá ñuʼú xi̱ndakiʼinna soo loʼo kúúna, xa̱ʼa̱ ña̱kán xi̱ndataxina loʼoña ndaʼa̱ inka tribu, nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱u xíʼin ñuʼú ña̱ nda̱kiʼin tribu ta̱ Judá, ku̱a̱ʼá ñuʼú ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ na̱yóʼo soo nda̱taxina loʼoña ndaʼa̱ tribu ta̱ Simeón. (Jos 19:9.)
24-30 TÍ MAYO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | NÚMEROS 34-36
“Ná taxiyó sakǎku Jehová miíyó”
w17.11 9 párr. 4
¿Á táxiyó sáka̱ku Jehová miíyó?
4 ¿Ndáaña xi̱keʼéna xíʼin iin na̱ ñuu Israel tá xa̱ʼnína iin na̱ yiví soo su̱ví ña̱ kúni̱ miína kúú ña̱ níkeʼéna ña̱yóʼo? Ni saá xi̱kuumiívana ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱ʼnína iin na̱ yiví (Gén. 9:5). Soo Jehová xi̱taxira ña̱ ná koo káʼnu-inina xa̱ʼa̱ na̱ yiví yóʼo saáchi su̱ví ña̱ kúni̱ miína kúú ña̱ xa̱ʼnína. Ña̱kán xi̱xiniñúʼu kununa ta ku̱ʼu̱nna ti̱xin ña̱ i̱ñu̱ ñuu ña̱ ni̱xi̱yo nu̱ú ñuʼú na̱ ñuu Israel ña̱ va̱ʼa ka̱kuna nu̱ú táʼan na̱ yiví na̱ xa̱ʼnína. Soo kiviva kita na̱yóʼo ti̱xin ña̱ ñuu yóʼo, nda̱a̱ ná kuvi ta̱ su̱tu̱ káʼnu (Núm. 35:15, 28).
w17.11 9 párr. 6
¿Á táxiyó sáka̱ku Jehová miíyó?
6 Tá iin na̱ ñuu Israel xa̱ʼnína na̱ yiví ta su̱ví ña̱ kúni̱ miína kúú ña̱ ke̱ʼéna ña̱yóʼo, xi̱niñúʼu ku̱ʼu̱nna ti̱xin iin ña̱ i̱ñu̱ ñuu ña̱ ni̱xi̱yo nu̱ú ñuʼú na̱ ñuu Israel ña̱ va̱ʼa ka̱kuna. Ta tá ni̱xa̱a̱na kán xi̱niñúʼu natúʼunna xíʼin na̱ anciano xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna ta na̱ anciano ña̱ ñuu yóʼo xi̱niñúʼu viíní ndakiʼinna na̱yóʼo (Jos. 20:4). Ta tá xi̱yaʼa tiempo na̱ anciano na̱ ñuu kán xi̱chindaʼánana ñuu nu̱ú xa̱ʼnína, ta kán xi̱niñúʼu ndatiin na̱ anciano ku̱a̱chi xíʼin na̱yóʼo (kaʼvi Números 35:24, 25). Ta tá xi̱kiʼinna kuenta ña̱ su̱ví ña̱ kúni̱ mií na̱yóʼo kúú ña̱ níxaʼnína na̱ yiví kán, na̱ anciano xi̱chindaʼá tukunana ña̱ ndikóna ti̱xin iin ña̱ i̱ñu̱ ñuu ña̱ ni̱xi̱yo nu̱ú ñuʼú na̱ ñuu Israel.
w17.11 11 párr. 13
¿Á táxiyó sáka̱ku Jehová miíyó?
13 Ta tá xa̱a̱ íyo na̱ yiví yóʼo ti̱xin ña̱ i̱ñu̱ ñuu kán, va̱ása níxi̱kuchiñu keʼé nda̱a̱ ni iin na̱ yiví ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinna. Ta ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ña̱ xíniñúʼu chindeétáʼan na̱ ñuu yóʼo xíʼinna ña̱ va̱ʼa ka̱kuna (Jos. 20:2, 3). Jehová xi̱ka̱ʼa̱nra ña̱ va̱ása níxi̱xiniñúʼu tuku ndatiinna ku̱a̱chi xíʼin na̱ xa̱ʼní yóʼo, saátu va̱ása níxi̱taxina ña̱ ki̱ʼvi na̱ táʼan na̱ yiví na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ña̱ keʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin na̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi yóʼo. Ta tá íyo na̱ yiví yóʼo ti̱xin ña̱ ñuu kán va̱ása níxi̱xiniñúʼu yi̱ʼvína chi mií Jehová xi̱chindeétáʼan xíʼinna. Ta na̱ yiví yóʼo si̱íva xi̱kunina tá xi̱ndoona ti̱xin ña̱ ñuu kán, saáchi su̱ví táki̱ʼva níxi̱yo na̱ xi̱ñuʼu veʼeka̱a saá níxi̱yona, chi xi̱kachíñuna ta saátu xi̱chindeétáʼanna xíʼin inkana, ta xi̱ndasakáʼnuna Jehová.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
w91 15/2 13 párr. 13
Ña̱ chaʼvina xa̱ʼa̱ ndiʼiyó
13 Ta̱ Adán xíʼin ñá Eva va̱ása ndakiʼinna ña̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús. Ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés káchiña: “Va̱ása xíniñúʼu keʼéndó nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa sakǎkundó na̱ ndixa xa̱ʼní, chi xíniñúʼu kuvi na̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna”. (Números 35:31.) Kǒo na̱ nísandáʼvi ta̱ Adán saáchi xi̱kunda̱a̱ káxi inira xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra. (1 Timoteo 2:14.) Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ xa̱ʼní se̱ʼe saá íyora, saáchi sa̱ndáya̱ʼara ku̱a̱chi ndaʼa̱yó. Xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra yóʼo xi̱niñúʼu kuvira, saáchi va̱ása níxi̱ndiku̱nra ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra. Tá ní taxi Jehová ña̱ ndakiʼin ta̱ Adán ña̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús, táki̱ʼva koo ta̱ va̱ása sáxi̱nu tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra saá koora. Ta ña̱ chaʼvi Jehová xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvi ta̱ Adán, ña̱yóʼo kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼin na̱ se̱ʼe ta̱ Adán ña̱ va̱ʼa ka̱kuna chi na̱yóʼo kǒo ku̱a̱chi níxi̱kuumiína. (Romanos 5:16.) Ta ta̱ Jesús ni̱xi̱ʼi̱ra ña̱ va̱ʼa chaʼvira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱ se̱ʼe ta̱ Adán. (Hebreos 2:9; 2 Corintios 5:21; 1 Pedro 2:24.)
31 TÍ MAYO NDA̱A̱ 6 TÍ JUNIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | DEUTERONOMIO 1, 2
“Ndióxi̱ kúú ta̱ ndátiin ku̱a̱chi”
w96 15/3 23 párr. 1
Jehová nda̱kúní ndátiinra ku̱a̱chi
Na̱ anciano kúú na̱ xíniñúʼu ndatiin ku̱a̱chi ndeé ña̱ kúu ti̱xin congregación. (1 Corintios 5:12, 13.) Ta tá kéʼéna ña̱yóʼo va̱ása nándósó-inina ña̱ kúndáʼvi-ini Jehová xínira na̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi tá ndándikó-inina xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna. Soo tá iin na̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi yóʼo va̱ása ndándikó-inina xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna, Ndióxi̱ va̱ása na̱ʼa̱ra ña̱ kúndáʼvi-inira xínirana. Soo tá tává na̱ anciano iin na̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi ti̱xin ña̱ congregación, su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ sáa̱-inina xíninana kúú ña̱ kéʼéna ña̱yóʼo. Chi ña̱ kúni̱na kúú ña̱ chindeétáʼanna xíʼin na̱yóʼo ña̱ ndandikó-inina xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvina. (Chitáʼanña xíʼin Ezequiel 18:23.) Ta xa̱a̱ ña̱ níʼi ta̱ Cristo yichi̱ nu̱ú na̱ anciano, nda̱kúní ndátiin na̱yóʼo ku̱a̱chi ta chíndeétáʼanna xíʼin na̱ yáʼa nu̱ú tu̱ndóʼo. (Isaías 32:1, 2.) Ña̱kán, na̱ anciano kúnda̱a̱-inina xíʼin ña̱ ndóʼo inkana ta inkáchi ndátiinna ku̱a̱chi xíʼin inkana. (Deuteronomio 1:16, 17.)
w02 1/8 9 párr. 4
Ná kundiku̱nyó ki̱ʼva ña̱ xáʼnda Ndióxi̱ chiñu
4 Na̱ xi̱kuu juez tiempo xi̱naʼá, su̱ví nda̱saa Ley níxi̱xiniñúʼu kuxini̱na. Chi xa̱ʼa̱ ña̱ kúúna na̱ yiví ku̱a̱chi, kivi xa̱a̱na ndakanixi̱nína xa̱ʼa̱ iinlá mií kuitína ta ndaka̱xinna ndáana ndatiinna ku̱a̱chi xíʼin. Á saátu va̱ása nda̱kú ndatiinna ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱ kivi taxina ndaʼa̱na. Ña̱kán ta̱ Moisés ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ tu̱ʼun yóʼo xíʼinna: “Iin ki̱ʼva ndatiinndó ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví. Ta nda̱a̱ táki̱ʼva xíniso̱ʼondó na̱ náʼnu saátu kuniso̱ʼondó na̱ válí. Ta va̱ása yi̱ʼvíndó tá ndátiinndó ña̱ ku̱a̱chi yóʼo, chi mií Ndióxi̱ kúú ta̱ ndátiinña”. Mií Ndióxi̱ kúú ta̱ xi̱xiniñúʼu na̱ juez yóʼo ña̱ va̱ʼa ndatiinna ku̱a̱chi ti̱xin ña̱ ñuu Israel, ta iin chiñu ña̱ xi̱ndayáʼviní xi̱kuu ña̱yóʼo (Deuteronomio 1:16, 17).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
Ndiʼi ña̱ káʼa̱n Jehová va̱ʼaníña
9 Tá nda̱kiʼin na̱ ñuu Israel ku̱a̱ʼa̱nna chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí, Jehová va̱ása níka̱ʼa̱nra xíʼinna ndáa ki̱ʼva kuniʼira yichi̱ nu̱úna ta ndáa ki̱ʼva kundaarana ta saátu ndáa ki̱ʼva chindeétáʼanra xíʼinna ti̱xin ña̱ 40 ku̱i̱ya̱ kuñuʼuna nu̱ú ñuʼú yi̱chí. Soo ku̱a̱ʼáva yichi̱ ni̱na̱ʼa̱ra nu̱úna ña̱ va̱ʼa xa̱a̱na kandíxana miíra. Tá káʼñu xi̱niñúʼura iin vi̱kó, ta ñuú xi̱niñúʼura iin ñuʼu̱, ta xíʼin ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ chi̱ndeétáʼanra xíʼinna nu̱ú ñuʼú yi̱chí (Deut. 1:19; Éx. 40:36-38). Saátu xi̱taxira ña̱ xi̱xiniñúʼuna. Ta ni iin ña̱ʼa va̱ása níkuma̱ní nu̱úna, ni va̱ása níndiʼi-xa̱ʼa̱ ti̱ko̱to̱na ta ni va̱ása níndanañu xa̱ʼa̱na. (Neh. 9:19-21.)
7-13 TÍ JUNIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | DEUTERONOMIO 3, 4
“Ley Jehová va̱ʼaníña ta ndíchiní íyoña”
it-1-S 821 párr. 6
Entendimiento
Al estudiar y aplicar con diligencia la Palabra de Dios y sus mandatos, una persona puede llegar a tener más perspicacia que sus maestros y más entendimiento que los hombres de mayor edad. (Sl 119:99, 100, 130; compárese con Lu 2:46, 47.) Este hecho se debe a que la sabiduría y el entendimiento en realidad son parte integrante de las reglas y decretos judiciales puros de Dios. Por consiguiente, el que Israel observase fielmente estas reglas y decretos haría que las naciones vecinas lo viesen como un “pueblo sabio y entendido”. (Dt 4:5-8; Sl 111:7, 8, 10; compárese con 1Re 2:3.) La persona entendida reconoce la inviolabilidad de la Palabra de Dios, quiere amoldar su vida a ella y le pide ayuda a Dios para conseguirlo. (Sl 119:169.) Asimismo, deja que el mensaje de Dios le penetre profundamente (Mt 13:19-23), lo escribe sobre la tabla de su corazón (Pr 3:3-6; 7:1-4) y llega a desarrollar odio por “toda senda falsa”. (Sl 119:104.) Cuando el Hijo de Dios estuvo en la Tierra, mostró esta clase de entendimiento. Ni siquiera intentó evitar la muerte en un madero, ya que el cumplimiento de las Escrituras requería que muriese de ese modo. (Mt 26:51-54.)
w99-S 1/11 20 párr. 6, 7
Cuando la generosidad abunda
Sorprendida por todo lo que oyó y vio, la reina respondió humildemente: “¡Felices son estos siervos tuyos que están de pie ante ti constantemente, escuchando tu sabiduría!” (1 Reyes 10:4-8). No pronunció felices a los siervos de Salomón por vivir en la opulencia, aunque así era, sino porque podían escuchar constantemente la sabiduría que Salomón había recibido de Dios. La reina de Seba es un buen ejemplo para los siervos de Jehová de la actualidad, que se benefician de la sabiduría del Creador mismo y la de su Hijo, Jesucristo.
También es digno de nota el siguiente comentario que le hizo la reina a Salomón: “Llegue a ser bendito Jehová tu Dios” (1 Reyes 10:9). Es evidente que percibió la mano de Jehová en la sabiduría y la prosperidad de Salomón. Estas palabras concuerdan con lo que Jehová prometió a Israel en tiempos anteriores. ‘Si guardan mis regulacionesʼ, dijo, “esto es sabiduría de parte de ustedes y entendimiento de parte de ustedes ante los ojos de los pueblos que oirán acerca de todas estas disposiciones reglamentarias, y ciertamente dirán: ‘Esta gran nación sin duda es un pueblo sabio y entendidoʼ” (Deuteronomio 4:5-7).
w07-S 1/8 29 párr. 13
¿Somos ricos para con Dios?
13 Cuando Jehová bendice a sus siervos, siempre les da lo mejor (Santiago 1:17). Por ejemplo, la tierra que Jehová les dio a los israelitas era una “tierra que mana[ba] leche y miel”. Aunque también se había dicho algo semejante de Egipto, la tierra de los israelitas era diferente por lo menos en un aspecto fundamental. “[Es] una tierra de la que Jehová tu Dios está cuidando”, dijo Moisés al pueblo. En otras palabras, la razón por la que los israelitas prosperarían era porque Jehová los cuidaría. Y así fue: cuando se mantenían fieles a Jehová, recibían de él un sinfín de bendiciones y su vida era visiblemente mejor que la de las naciones vecinas. Está claro, pues, que la bendición de Jehová “es lo que enriquece” (Números 16:13; Deuteronomio 4:5-8; 11:8-15).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
w04-S 15/9 25 párr. 3
Puntos sobresalientes del libro de Deuteronomio
4:15-20, 23, 24. ¿Indica la prohibición de hacerse imágenes talladas que no se pueden representar objetos con fines artísticos? No. Este mandato prohibía hacerse imágenes para adorarlas, es decir, ‘inclinarse ante las imágenes y servirlesʼ. Las Escrituras no condenan esculpir o pintar objetos con fines artísticos (1 Reyes 7:18, 25).
14-20 TÍ JUNIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | DEUTERONOMIO 5, 6
“Sánáʼa̱ndó se̱ʼendó ña̱ ná kuʼvi̱-inina kunina Jehová”
w05-S 15/6 20 párr. 11
Padres, provean a las necesidades de su familia
11 En lo que a este tema se refiere, quizás ningún otro pasaje de las Escrituras se cite tanto como Deuteronomio 6:5-7. Sírvanse abrir la Biblia y leer esos versículos. Fíjense en que a los padres se les manda primero cultivar su propia espiritualidad acrecentando su amor a Jehová y tomando a pecho sus palabras. Es imperioso que ustedes sean estudiantes concienzudos de la Palabra de Dios, que la lean con regularidad y mediten en ella, pues de ese modo podrán entender y amar de verdad los caminos, principios y leyes de Jehová. Entonces su corazón rebosará de verdades bíblicas fascinantes que les infundirán gozo, reverencia y amor a Jehová, y tendrán así muchas cosas buenas que transmitir a sus hijos (Lucas 6:45).
w07-S 15/5 15 párr. 5
¿Cómo puedo ayudar a mis hijos a obtener una verdadera educación?
Los sueños, ideales, valores e intereses que usted tiene no solo se manifiestan en lo que dice, sino también en lo que hace (Romanos 2:21, 22). Desde muy pequeños, los niños están muy pendientes de sus padres y aprenden de ellos. Perciben a qué cosas conceden sus padres importancia, y con frecuencia, adoptan los mismos valores. Si usted de verdad ama a Jehová, sus hijos lo notarán. Por ejemplo, verán que la lectura y el estudio de la Biblia son algo valioso para usted. Se darán cuenta de que pone los intereses del Reino en primer lugar en su vida (Mateo 6:33). Si con regularidad está presente en las reuniones cristianas y participa en la predicación, comprenderán que lo prioritario para usted es su servicio sagrado a Jehová (Mateo 28:19, 20; Hebreos 10:24, 25).
w05-S 15/6 21 párr. 14
Padres, provean a las necesidades de su familia
14 Como muestra Deuteronomio 6:7, son muchas las ocasiones en las que los padres pueden tratar asuntos espirituales con sus hijos. Sea que estén viajando, haciendo las tareas del hogar o descansando juntos, pueden encontrar oportunidades para satisfacer las necesidades espirituales de ellos. Claro está, no se trata de “sermonearlos constantemente” sobre las verdades bíblicas, sino de procurar que el diálogo se mantenga en un plano edificante y espiritual. Por ejemplo, la revista ¡Despertad! abunda en artículos que tratan una gran variedad de temas, los cuales pueden dar pie a conversaciones sobre la creación animal de Jehová, lugares de gran belleza natural del planeta y la asombrosa diversidad de culturas y costumbres de los seres humanos. Este tipo de charlas pueden mover a los jóvenes a leer más las publicaciones que proporciona la clase del esclavo fiel y discreto (Mateo 24:45-47).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
Ndióxi̱ ke̱ʼéra ña̱ nda̱kú xíʼin na̱ israelita ta ni̱kuʼvi̱-inira xi̱nirana
11 Ña̱ sákuaʼayó xíʼin: Jehová su̱ví kuití ki̱ʼva ña̱ náʼa̱yó chí sa̱tá xítora, chi xítotura ndiʼi ña̱ ndíka̱a̱ níma̱yó (1 Sam. 16:7). Va̱ása kivi chise̱ʼéyó ña̱ ndákanixi̱níyó, ni ña̱ kéʼéyó nu̱úra. Xítora ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmiíyó ta chíndeétáʼanra xíʼinyó ña̱ va̱ʼa kuaʼnuka ña̱yóʼo. Soo kúni̱tura ña̱ ná kotoyó á íyo iin ña̱ va̱ása va̱ʼa ndákanixi̱níyó xa̱ʼa̱, ta ná sandiʼi-xa̱ʼa̱yóña, ña̱kán va̱ása xa̱a̱yó keʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa (2 Crón. 16:9; Mat. 5:27-30).
21-27 TÍ JUNIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | DEUTERONOMIO 7, 8
“Va̱ása tindaʼún xíʼin na̱ kǒo ndásakáʼnu Ndióxi̱”
w12-S 1/7 29 párr. 2
¿Por qué mandó Dios a los israelitas que solo se casaran entre ellos?
Por un lado, Jehová sabía que Satanás deseaba corromper a la entera nación de Israel haciendo que adoraran a dioses falsos. Dios advirtió que si los israelitas se casaban con no creyentes, se apartarían de él y servirían a otros dioses. Había mucho en juego. Al perder su favor y protección, serían presa fácil para sus enemigos. Y si eso ocurría, ¿cómo iba a llegar el Mesías prometido mediante Israel? Con razón Satanás quería inducir a los israelitas a casarse con personas que no compartían sus creencias.
w15-S 15/3 30 párr. 5
Casarse “solo en el Señor”: ¿Sigue siendo posible?
Él nos manda en su Palabra que nos casemos “solo en el Señor” porque sabe que eso es lo mejor para nosotros. Jehová quiere protegernos de todo lo que puede hacernos sufrir y desea que seamos felices. En los días de Nehemías, muchos judíos se casaron con extranjeras que no adoraban a Jehová. ¿Qué hizo Nehemías? Usó el caso de Salomón para ayudarlos a corregir su actitud y les recordó que, aunque Jehová amó a Salomón, “aun a él las esposas extranjeras le hicieron pecar” (Neh. 13:23-26). De modo que si Jehová nos dice que nos casemos solo con personas que le sirven, es porque quiere que nos vaya bien (Sal. 19:7-10; Is. 48:17, 18). ¿Verdad que estamos agradecidos de que se interese tanto por nosotros y nos dé consejos tan sabios? Cuando lo obedecemos, reconocemos que él tiene el derecho de decirnos lo que está bien y lo que está mal (Prov. 1:5).
w15-S 15/8 26 párr. 12
Elija bien a sus amigos en estos últimos días
12 El cristiano debe elegir bien a sus amigos, pero es aún más importante que elija bien a la persona con la que va a casarse. La Palabra de Dios aconseja: “No lleguen a estar unidos bajo yugo desigual con los incrédulos. Porque, ¿qué consorcio tienen la justicia y el desafuero? ¿O qué participación tiene la luz con la oscuridad?” (2 Cor. 6:14). La Biblia dice claramente que el testigo de Jehová debe casarse “solo en el Señor”, es decir, solo con otro Testigo bautizado que se comporte como un verdadero cristiano (1 Cor. 7:39). Quien sigue este consejo obtiene algo muy valioso: un amigo que lo ayudará a ser fiel a Dios.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
w04-S 1/2 13 párr. 4
Jehová satisface nuestras necesidades diarias
4 La solicitud a Dios del pan diario también debe recordarnos que necesitamos alimento espiritual todos los días. Pese a estar muy hambriento tras un largo ayuno, Jesús resistió la tentación de Satanás de convertir las piedras en pan y le contestó: “Está escrito: ‘No de pan solamente debe vivir el hombre, sino de toda expresión que sale de la boca de Jehováʼ” (Mateo 4:4). En esta ocasión, Jesús citó al profeta Moisés, quien dijo al pueblo de Israel: “[Jehová] te humilló y te dejó padecer hambre y te alimentó con el maná, que ni tú habías conocido ni tus padres habían conocido; para hacerte saber que no solo de pan vive el hombre, sino que de toda expresión de la boca de Jehová vive el hombre” (Deuteronomio 8:3). La forma en que Jehová proporcionó el maná no solo aportó a los israelitas alimento físico, sino también lecciones espirituales. Por un lado, tenían que “recoger cada cual su cantidad día por día”. Si acumulaban más de lo necesario para el día, el sobrante comenzaba a oler mal y a producir gusanos (Éxodo 16:4, 20). Sin embargo, eso no ocurría el sexto día, en el que tenían que recoger el doble a fin de cubrir las necesidades del sábado (Éxodo 16:5, 23, 24). Así que el maná grabó en su mente que debían ser obedientes y que su vida no solo dependía del pan, sino de “toda expresión de la boca de Jehová”.
28 TÍ JUNIO NDA̱A̱ 4 TÍ JULIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | DEUTERONOMIO 9, 10
“¿Ndáaña ndúkú Jehová Ndióxi̱ nu̱ún?”
w09-S 1/10 10 párr. 3, 4
¿Qué pide Jehová de nosotros?
Pero ¿qué nos motivará a obedecerle de buena gana? En el versículo 12 se indica un factor: “Tem[e] a Jehová tu Dios”. Aquí Moisés no estaba hablando de un angustioso terror a sufrir las consecuencias de nuestras malas acciones. Se refería a un profundo respeto por Dios y sus normas, lo que nos impedirá hacer nada que lo ofenda.
Con todo, el principal motivo para obedecer a Dios debería ser otro. Según indicó Moisés, Jehová quiere que ‘lo amemos y le sirvamos con todo el corazón y con toda el almaʼ (versículo 12). En otras palabras, deberíamos obedecerle por amor. Sin embargo, amar a Dios conlleva más que sentir un afecto especial por él. Cierta obra de consulta explica que “en hebreo, los verbos de sentimiento a veces también aluden a las acciones que motivan dichos sentimientos”. Así pues, la persona que ama a Dios demuestra por sus acciones lo que siente. Por lo tanto, si de verdad amamos a Dios, trataremos de hacer todo lo que le agrade (Proverbios 27:11).
w09-S 1/10 10 párr. 6
¿Qué pide Jehová de nosotros?
Obedecerle de buena gana solo tiene ventajas para nosotros. Moisés lo indicó claramente en el versículo 13: “Guard[a] los mandamientos de Jehová y sus estatutos [...] para bien tuyo”. Sin importar lo que nos pida, siempre será lo mejor para nosotros. No olvidemos que “Dios es amor” (1 Juan 4:8). De modo que sus mandatos son para nuestro beneficio, tanto a corto como a largo plazo (Isaías 48:17). Si hacemos lo que él nos pide, nos ahorraremos muchas decepciones y, en el futuro, disfrutaremos de bendiciones eternas bajo el Reino de Dios.
cl-S 16 párr. 2
¿De verdad podemos ‘acercarnos a Diosʼ?
2 El patriarca Abrahán fue uno de los personajes de la antigüedad que disfrutaron de intimidad con el Altísimo, pues este lo llamó “mi amigo” (Isaías 41:8). En efecto, Jehová lo consideraba un amigo entrañable. Le concedió gozar de tan estrecha relación porque “puso fe en [él]” (Santiago 2:23). En la actualidad, Jehová también busca oportunidades de ‘apegarseʼ a quienes le sirven por amor (Deuteronomio 10:15). En su Palabra encontramos una exhortación que encierra tanto una invitación como una promesa: “Acérquense a Dios, y él se acercará a ustedes” (Santiago 4:8).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
it-1-S 133
Anaquim
Raza de tamaño extraordinario que habitaba en las regiones montañosas de Canaán, en algunas zonas de la costa y, en especial, en la parte S. del país. Ahimán, Sesai y Talmai, tres hombres prominentes de los anaquim, residían en Hebrón (Nú 13:22), donde los doce espías hebreos vieron por primera vez a esta raza. Diez de los espías dieron después un informe atemorizador de aquella experiencia, alegando que estos hombres eran descendientes de los nefilim antediluvianos y que, en comparación con ellos, los hebreos eran como “saltamontes”. (Nú 13:28-33; Dt 1:28.) Su gran estatura hizo que se les usara como punto de referencia al describir incluso a los hombres de Emim y de Refaím, que también eran extraordinariamente grandes. Al parecer, su gran fuerza dio lugar al dicho proverbial: “¿Quién puede mantenerse firme delante de los hijos de Anaq?”. (Dt 2:10, 11, 20, 21; 9:1-3.)